وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي حسن الظَّن وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن مَسْعُود أَنه مر على قاصٍّ يذكر النَّاس فَقَالَ: يَا مُذَكّر النَّاس لَا تقنط النَّاس ثمَّ قَرَأَ {يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا على أنفسهم لَا تقنطوا من رَحْمَة الله}
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Hüsnü'z-Zann'da İbn Ebî'd-Dünyâ, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, İbn Mes'ûd'dan rivayet etmişlerdir: O, insanlara vaaz eden bir kıssacıya rastladı ve şöyle dedi: "Ey insanlara vaaz eden kişi! İnsanları ümitsizliğe düşürme!" Sonra şu ayeti okudu: {يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا على أنفسهم لَا تقنطوا من رَحْمَة الله} “Ey kendilerine karşı aşırı giden kullarım! Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin.”
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن سِيرِين قَالَ: قَالَ عَليّ أَي آيَة أوسع فَجعلُوا يذكرُونَ آيَات من الْقُرْآن (من يعْمل سوء أَو يظلم نَفسه) (النِّسَاء ١١٠)
İbn Cerîr, İbn Sîrîn'den rivayet etmiştir: Ali: "[Kapsam bakımından] en geniş ayet hangisidir?" dedi. Kur'an'dan ayetler zikretmeye başladılar: (من يعْمل سوء أَو يظلم نَفسه) “Kim bir kötülük yapar yahut nefsine zulmederse...” (Nisâ 110)
وَنَحْوهَا
ve benzerlerini [okudular].
فَقَالَ عَليّ
Bunun üzerine Ali
رَضِي الله عَنهُ: مَا فِي الْقُرْآن أوسع آيَة من {يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا على أنفسهم}
(radıyallâhu anh) şöyle dedi: "Kur'an'da {يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا على أنفسهم} “Ey kendilerine karşı aşırı giden kullarım!” ayetinden daha geniş bir ayet yoktur."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا على أنفسهم}
İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, {يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا على أنفسهم} “Ey kendilerine karşı aşırı giden kullarım!” ayeti hakkında İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet etmişlerdir:
قد دَعَا الله إِلَى مغفرته من زعم أَن الْمَسِيح هُوَ الله وَمن زعم أَن الْمَسِيح ابْن الله وَمن زعم أَن عُزَيْرًا ابْن الله وَمن زعم أَن الله فَقير وَمن زعم أَن يَد الله مغلولة وَمن زعم أَن الله ثَالِث ثَلَاثَة
"Allah, Mesîh'in bizzat Allah olduğunu iddia edeni de Mesîh'in Allah'ın oğlu olduğunu iddia edeni de Üzeyr'in Allah'ın oğlu olduğunu iddia edeni de Allah'ın fakir olduğunu iddia edeni de Allah'ın elinin bağlı olduğunu iddia edeni de Allah'ın üçün üçüncüsü olduğunu iddia edeni de mağfiretine çağırmıştır.
يَقُول الله تَعَالَى لهَؤُلَاء (أَفلا يتوبون إِلَى الله ويستغفرونه وَالله غَفُور رَحِيم) (الْمَائِدَة ٧٤) ثمَّ دَعَا إِلَى تَوْبَته من هُوَ أعظم قولا من هَؤُلَاءِ
Allah Teâlâ bunlara şöyle buyurmaktadır: (أَفلا يتوبون إِلَى الله ويستغفرونه وَالله غَفُور رَحِيم) “Hâlâ Allah'a tövbe edip O'ndan bağışlanma dilemeyecekler mi? Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” (Mâide 74). Sonra bunlardan daha da büyük laf edeni tövbesine çağırmıştır;
من قَالَ (أَنا ربكُم الْأَعْلَى) (النازعات ٢٤) وَقَالَ (مَا علمت لكم من إِلَه غَيْرِي) (الْقَصَص ٣٨) قَالَ ابْن عَبَّاس ﵄: من آيس الْعباد من التَّوْبَة بعد هَذَا فقد جحد كتاب الله وَلَكِن لَا يقدر العَبْد أَن يَتُوب حَتَّى يَتُوب الله عَلَيْهِ
(أَنا ربكُم الْأَعْلَى) “Ben sizin en yüce rabbinizim!” (Nâziât 24) ve (مَا علمت لكم من إِلَه غَيْرِي) “Sizin için benden başka bir ilah tanımıyorum” (Kasas 38) diyeni." İbn Abbâs (radıyallâhu anhümâ) dedi ki: "Bundan sonra kulları tövbeden ümitsiz kılan kimse, Allah'ın Kitabı'nı inkâr etmiş olur. Fakat Allah tövbe nasip etmedikçe kul tövbe etmeye güç yetiremez."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عبيد بن عُمَيْر ﵁ قَالَ: إِن إِبْلِيس قَالَ: يَا رب زِدْنِي قَالَ: صدوركم مسَاكِن لكم وَتجرونَ مِنْهُم مجْرى الدَّم قَالَ: يَا رب زِدْنِي
İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ubeyd b. Umeyr'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: İblis: "Rabbim, [insanoğluna karşı bana verdiklerini] artır!" dedi. [Allah]: "[Onların] göğüsleri sizin için barınaktır ve onların içinde kanın aktığı gibi akarsınız" buyurdu. [İblis]: "Rabbim, artır!" dedi.
قَالَ: (اجلب عَلَيْهِم بخيلك ورجلك وشاركهم فِي الْأَمْوَال وَالْأَوْلَاد وعدهم وَمَا يعدهم الشَّيْطَان إِلَّا غرُورًا) (الْإِسْرَاء ٦٤) فَقَالَ آدم ﵇: يَا رب قد سلطته عليَّ وَأَنِّي لَا أمتنع مِنْهُ إِلَّا بك فَقَالَ: لَا يُولد لَك ولد إِلَّا وكلت بِهِ من يحفظه من قرناء السوء
[Allah]: (اجلب عَلَيْهِم بخيلك ورجلك وشاركهم فِي الْأَمْوَال وَالْأَوْلَاد وعدهم وَمَا يعدهم الشَّيْطَان إِلَّا غرُورًا) “Süvarilerinle, yayalarınla onların üzerine yaygara kopar; mallarına ve çocuklarına ortak ol, onlara vaatlerde bulun! Zaten şeytan onlara aldatmacadan başka ne vaat eder?” (İsrâ 64) buyurdu. Bunun üzerine Âdem (aleyhisselâm): "Rabbim, onu bana musallat ettin; ben ise ancak Seninle ondan korunabilirim" dedi. [Allah]: "Sana doğan her çocuğa, onu kötü arkadaşlardan koruyacak birini görevlendiririm" buyurdu.
قَالَ: يَا رب زِدْنِي
[Âdem]: "Rabbim, [bana verdiklerini] artır!" dedi.
قَالَ: الْحَسَنَة عشرا أَو ازيد والسيئة وَاحِدَة أَو امحوها قَالَ: يَا رب زِدْنِي قَالَ: بَاب التَّوْبَة مَفْتُوح مَا كَانَ الرّوح فِي الْجَسَد
[Allah]: "İyilik on misli yahut daha fazladır; kötülük ise bir mislidir ya da onu silerim" buyurdu. [Âdem]: "Rabbim, artır!" dedi. [Allah]: "Ruh bedende olduğu sürece tövbe kapısı açıktır" buyurdu.
قَالَ: يَا رب زِدْنِي قَالَ {يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا على أنفسهم لَا تقنطوا من رَحْمَة الله إِن الله يغْفر الذُّنُوب جَمِيعًا أَنه هُوَ الغفور الرَّحِيم}
[Âdem]: "Rabbim, artır!" dedi. [Allah şöyle] buyurdu: {يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا على أنفسهم لَا تقنطوا من رَحْمَة الله إِن الله يغْفر الذُّنُوب جَمِيعًا أَنه هُوَ الغفور الرَّحِيم} “Ey kendilerine karşı aşırı giden kullarım! Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin. Şüphesiz Allah bütün günahları bağışlar. Şüphesiz O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.”
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو يعلى والضياء عَن أنس رضى الله عَنهُ قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لَو أخطأتم حَتَّى تملأ خطاياكم مَا بَين السَّمَاء وَالْأَرْض ثمَّ استغفرتم لغفر لكم
Ahmed, Ebû Ya'lâ ve Ziyâ, Enes'ten (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: "Nefsim elinde olana yemin ederim ki, gökle yer arasını dolduracak kadar günah işleseniz, sonra da mağfiret dileseniz, Allah sizi bağışlardı.
وَالَّذِي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ لَو لم تخطئوا لجاء الله بِقوم يخطئون ثمَّ يَسْتَغْفِرُونَ فَيغْفر لَهُم
Muhammed'in nefsi elinde olana yemin ederim ki, eğer siz hiç günah işlemeseydiniz, Allah günah işleyen, ardından da istiğfar eden ve kendilerini bağışlayacağı bir topluluk getirirdi."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَمُسلم عَن أبي أَيُّوب الْأنْصَارِيّ ﵁: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: لَوْلَا أَنكُمْ تذنبون لخلق الله خلقا يذنبون فَيغْفر لَهُم
İbn Ebî Şeybe ve Müslim, Ebû Eyyûb el-Ensârî'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: "Eğer siz günah işlemeseydiniz, Allah günah işleyen ve [kendilerini] bağışlayacağı bir topluluk yaratırdı."
وَأخرج الْخَطِيب عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: أوحى الله إِلَى دَاوُد عَلَيْهِ
Hatîb, İbn Ömer'den (radıyallâhu anhümâ) rivayet etmiştir: Allah, Dâvûd
السَّلَام: يَا دَاوُد إِن العَبْد من عَبِيدِي ليأتيني بِالْحَسَنَة فاحكمه فيّ
aleyhisselâm'a şöyle vahyetti: "Ey Dâvûd! Kullarımdan bir kul bana öyle bir iyilikle gelir ki, ben [cennetimde] onu dilediği gibi hükümran kılarım."
قَالَ دَاوُد ﵇: وَمَا تِلْكَ الْحَسَنَة قَالَ: كربَة فرجهَا عَن مُؤمن قَالَ دَاوُد ﵇: اللَّهُمَّ حقيق على من عرفك حق معرفتك أَن لَا يقنط مِنْك
Dâvûd (aleyhisselâm): "O iyilik nedir?" dedi. [Allah]: "Bir müminin giderdiği bir sıkıntısıdır" buyurdu. Dâvûd (aleyhisselâm): "Allahım! Seni hakkıyla tanıyan kimseye Senden ümit kesmemek yaraşır" dedi.
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن جَابر بن عبد الله ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: قَالَ لي جِبْرِيل ﵇: يَا مُحَمَّد إِن الله يخاطبني يَوْم الْقِيَامَة فَيَقُول: يَا جِبْرِيل مَا لي أرى فلَان بن فلَان فِي صُفُوف أهل النَّار فَأَقُول: يَا رب إِنَّا لم نجد لَهُ حَسَنَة يعود عَلَيْهِ خَيرهَا الْيَوْم
Hakîm et-Tirmizî, Câbir b. Abdillâh'tan (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: "Cibrîl (aleyhisselâm) bana şöyle dedi: Ey Muhammed! Kıyamet gününde Allah bana hitap edip şöyle buyurur: 'Ey Cibrîl! Neden falan oğlu falanı cehennem ehlinin saflarında görüyorum?' Ben de: 'Rabbim! Bugün kendisine hayrı dönecek hiçbir iyilik onun için bulamadık' derim.
فَيَقُول الله: إِنِّي سمعته فِي دَار الدُّنْيَا يَقُول: يَا حنان يَا منان فأته فَاسْأَلْهُ فَيَقُول وَهل من حنان ومنان غَيْرِي فآخذ بِيَدِهِ من صُفُوف أهل النَّار فَادْخُلْهُ فِي صُفُوف أهل الْجنَّة
Bunun üzerine Allah şöyle buyurur: 'Şüphesiz Ben onun dünya yurdunda: Yâ Hannân, yâ Mennân! dediğini işittim. Haydi ona git ve sor; o da: 'Senden başka Hannân ve Mennân mı var?' diyecektir.' Bunun üzerine onun elinden tutar, cehennem ehlinin saflarından çıkarıp cennet ehlinin saflarına dahil ederim."
وَأخرج ابْن الضريس وَأَبُو القسام بن بشير فِي أَمَالِيهِ عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ قَالَ: إِن الْفَقِيه كل الْفَقِيه من لم يقنط النَّاس من رَحْمَة الله تَعَالَى وَلم يرخص لَهُم فِي مَعَاصيه وَلم يؤمنهم عَذَاب الله وَلم يدع الْقُرْآن رَغْبَة مِنْهُ إِلَى غَيره إِنَّه لَا خير فِي عبَادَة لَا علم فِيهَا وَلَا علم لَا فهم فِيهِ وَلَا قِرَاءَة لَا تدبر فِيهَا
İbnu'd-Durays ve Emâlî'sinde Ebü'l-Kāsım b. Bişr, Ali b. Ebî Tâlib'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: "Tam anlamıyla fakih olan kimse; insanları Allah Teâlâ'nın rahmetinden ümitsizliğe düşürmeyen, onlara günah işlemeleri için ruhsat vermeyen, onları Allah'ın azabından güvende hissettirmeyen ve başka bir şeye meylederek Kur'an'ı terk etmeyen kimsedir. Şüphesiz içinde ilim bulunmayan ibadette, içinde anlayış bulunmayan ilimde ve içinde tefekkür bulunmayan kıraatte hiçbir hayır yoktur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَطاء بن يسَار ﵁ قَالَ: إِن للمتقنطين جِسْرًا يطَأ النَّاس يَوْم الْقِيَامَة على أَعْنَاقهم
İbn Ebî Şeybe, Atâ b. Yesâr'dan (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir: "İnsanları ümitsizliğe düşürenler için bir köprü vardır; kıyamet gününde insanlar onların boyunlarına basarak geçerler."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن عَائِشَة ﵂ أَنَّهَا قَالَت: ألم أحدث أَنَّك تعظ النَّاس قَالَ: بلَى
Abdurrezzâk ve İbnu'l-Münzir, Âişe'den (radıyallâhu anhâ) rivayet etmişlerdir: O, [bir adama]: "Bana senin insanlara vaaz ettiğin haber verilmedi mi?" dedi. Adam: "Evet" dedi.
قَالَت: فإياك واهلاك النَّاس وتقنيطهم
Âişe: "İnsanları helak etmekten ve onları ümitsizliğe düşürmekten sakın!" dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن زيد بن أسلم ﵁ أَن رجلا كَانَ فِي الْأُمَم الْمَاضِيَة يجْتَهد فِي الْعِبَادَة ويشدد على نَفسه ويقنط النَّاس من رَحْمَة الله تَعَالَى ثمَّ مَاتَ فَقَالَ: أَي رب مَا لي عنْدك قَالَ: النَّار قَالَ: فَأَيْنَ عبادتي واجتهادي فَقيل لَهُ كنت تقنط النَّاس من رَحْمَتي وَأَنا اقنطك الْيَوْم من رَحْمَتي
Abdurrezzâk ve İbnu'l-Münzir, Zeyd b. Eslem'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: Geçmiş ümmetlerde bir adam vardı; ibadette gayret gösterir, nefsine zorluk çıkarır ve insanları Allah Teâlâ'nın rahmetinden ümitsizliğe düşürürdü. Sonra vefat etti ve: "Ey Rabbim! Senin katında benim durumum nedir?" dedi. [Allah]: "Cehennemdir" buyurdu. Adam: "Peki benim ibadetim ve gayretim nerede?" dedi. Ona şöyle denildi: "Sen insanları Benim rahmetimden ümitsizliğe düşürüyordun, Ben de bugün seni rahmetimden ümitsiz kılıyorum."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: ذكر لنا أَن نَاسا أَصَابُوا فِي الشّرك عظاماً فَكَانُوا يخَافُونَ أَن لَا يغْفر لَهُم فَدَعَاهُمْ الله لهَذِهِ الْآيَة {يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا}
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: Bize anlatıldığına göre birtakım kimseler şirk döneminde büyük günahlar işlemişlerdi; bu yüzden kendilerinin bağışlanmayacağından korkuyorlardı. Allah onları şu ayetle [bağışlanmaya] davet etti: {يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا} “Ey aşırı giden kullarım!...”
وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي مجلز لَاحق بن حميد السدُوسِي قَالَ: لما أنزل الله على نبيه ﷺ {قل يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا على أنفسهم لَا تقنطوا من رَحْمَة الله إِن الله يغْفر الذُّنُوب جَمِيعًا}
Abd b. Humeyd, Ebû Miclez Lâhık b. Humeyd es-Sedûsî'den rivayet etmiştir: Allah, Peygamberi'ne (sallallâhu aleyhi ve sellem) {قل يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا على أنفسهم لَا تقنطوا من رَحْمَة الله إِن الله يغْفر الذُّنُوب جَمِيعًا} “De ki: Ey kendilerine karşı aşırı giden kullarım! Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin. Şüphesiz Allah bütün günahları bağışlar” [ayetini]
إِلَى آخر الْآيَة قَامَ نَبِي الله ﷺ فَخَطب النَّاس وتلا عَلَيْهِم
-ayetin sonuna kadar- indirdiği zaman, Allah'ın Peygamberi (sallallâhu aleyhi ve sellem) kalktı, insanlara hitap etti ve [bu ayeti] onlara okudu.
فَقَامَ رجل فَقَالَ: يَا رَسُول الله والشرك بِاللَّه فَسكت فَأَعَادَ ذَلِك مَا شَاءَ الله فَأنْزل الله (إِن الله لَا يغْفر أَن يُشْرك بِهِ وَيغْفر مَا دون ذَلِك لمن يَشَاء) (النِّسَاء ٤٨)
Bunun üzerine bir adam kalkıp: "Ey Allah'ın Resûlü! Allah'a şirk koşmak da mı [bağışlanır]?" dedi. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) sustu. Adam bunu Allah'ın dilediği kadar [birkaç kez] tekrarladı. Bunun üzerine Allah: (إِن الله لَا يغْفر أَن يُشْرك بِهِ وَيغْفر مَا دون ذَلِك لمن يَشَاء) “Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz. Bunun dışındaki [günahları] ise dilediği kimse için bağışlar” (Nisâ 48) ayetini indirdi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة ﵁ {يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا على أنفسهم} إِلَى قَوْله (وأنيبوا إِلَى ربكُم وَأَسْلمُوا لَهُ) (الزمر ٥٤) قَالَ عِكْرِمَة ﵁: قَالَ ابْن عَبَّاس ﵄ فِيهَا علقَة (وأنيبوا إِلَى ربكُم)
Abd b. Humeyd, İkrime'den (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir: {يَا عبَادي الَّذين أَسْرفُوا على أنفسهم} “Ey kendilerine karşı aşırı giden kullarım!” [ayetinden] (وأنيبوا إِلَى ربكُم وَأَسْلمُوا لَهُ) “Rabbinize yönelin ve O'na teslim olun” (Zümer 54) sözüne kadar [hakkında]. İkrime (radıyallâhu anh) dedi ki: İbn Abbâs (radıyallâhu anhümâ) şöyle demiştir: "Onda [şöyle] bir şart vardır: (وأنيبوا إِلَى ربكُم) “Rabbinize yönelin...”"
الْآيَات ٥٤ - ٥٩
54-59. Ayetler
أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ {وأنيبوا إِلَى ربكُم وَأَسْلمُوا لَهُ} قَالَ: اقْبَلُوا إِلَى ربكُم
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, {وأنيبوا إِلَى ربكُم وَأَسْلمُوا لَهُ} “Rabbinize yönelin ve O'na teslim olun” ayeti hakkında Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: "Rabbinize yönelin [demektir]" dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عبيد بن يعلى ﵁ قَالَ: الإِنابة الدُّعَاء
İbnu'l-Münzir, Ubeyd b. Ya'lâ'dan (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir: "İnâbe (yönelmek), dua etmektir" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵁ فِي قَوْله {أَن تَقول نفس يَا حسرتى على مَا فرطت} الْآيَات
İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {أَن تَقول نفس يَا حسرتى على مَا فرطت} “Kişinin: 'Yazıklar olsun bana, [nasıl da] kusur ettim!' diyeceği [günden sakının]” ayetleri hakkında İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir:
قَالَ أخبر الله سُبْحَانَهُ مَا الْعباد قَائِلُونَ قبل أَن يقولوه وعملهم قبل أَن يعلموه (وَلَا ينبئك مثل خَبِير) (فاطر ١٤) {أَن تَقول نفس يَا حسرتى على مَا فرطت فِي جنب الله وَإِن كنت لمن الساخرين} يَقُول [] المحلوقين {أَو تَقول لَو أَن الله هَدَانِي لَكُنْت من الْمُتَّقِينَ أَو تَقول حِين ترى الْعَذَاب لَو أَن لي كرة فَأَكُون من الْمُحْسِنِينَ} يَقُول: من المهتدين
Şöyle dedi: "Allah Sübhânehu, kullar daha söylemeden ne söyleyeceklerini ve daha işlemeden amellerini haber vermiştir: (وَلَا ينبئك مثل خَبِير) “Hiç kimse sana hakkıyla haberdar olan [Allah] gibi haber veremez” (Fâtır 14). {أَن تَقول نفس يَا حسرتى على مَا فرطت فِي جنب الله وَإِن كنت لمن الساخرين} “Kişinin: 'Allah'a karşı işlediğim kusurlardan dolayı bana yazıklar olsun! Gerçekten ben alay edenlerdendim' diyeceği [günden sakının]”; [İbn Abbâs] 'helak olanlardan [idim]' demektedir [diyor]. {أَو تَقول لَو أَن الله هَدَانِي لَكُنْت من الْمُتَّقِينَ أَو تَقول حِين ترى الْعَذَاب لَو أَن لي كرة فَأَكُون من الْمُحْسِنِينَ} “Yahut: 'Allah bana hidayet etseydi elbette sakınanlardan olurdum' diyeceği, ya da azabı gördüğünde: 'Keşke benim için bir geri dönüş imkânı olsaydı da iyilik edenlerden olsaydım!' diyeceği [günden sakının]”; [İbn Abbâs] 'hidayete erenlerden [olsaydım]' demektir diyor.
فَأخْبر الله سُبْحَانَهُ
Allah Sübhânehu
وَتَعَالَى: أَنهم لَو ردوا لم يقدروا على الْهدى قَالَ الله تَعَالَى (وَلَو ردوا لعادوا لما نهوا عَنهُ وَإِنَّهُم لَكَاذِبُونَ) (الْأَنْعَام ٣٨) وَقَالَ (ونقلب أفئدتهم وأبصارهم كَمَا لم يُؤمنُوا بِهِ أوّل مرّة) (الْأَنْعَام ١١٠) قَالَ: وَلَو ردوا إِلَى الدُّنْيَا لحيل بَينهم الْهدى كَمَا حلنا بَينهم وَبَينه أوّل مرّة فِي الدُّنْيَا
ve Teâlâ, onların [dünyaya] geri döndürülseler bile hidayete güç yetiremeyeceklerini haber vermiştir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: (وَلَو ردوا لعادوا لما نهوا عَنهُ وَإِنَّهُم لَكَاذِبُونَ) “Eğer geri döndürülselerdi, yine menedildikleri şeye dönerlerdi; şüphesiz onlar yalancıdırlar” (En'âm 28). Ve şöyle buyurmuştur: (ونقلب أفئدتهم وأبصارهم كَمَا لم يُؤمنُوا بِهِ أوّل مرّة) “İlk defa iman etmedikleri gibi, onların kalplerini ve gözlerini yine tersine çeviririz” (En'âm 110). [İbn Abbâs] dedi ki: Dünyaya geri döndürülselerdi, ilk defa dünyada onların hidayetle arasını ayırdığımız gibi yine hidayete ermelerine engel olunurdu."
وَأخرج آدم بن أبي إِيَاس وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {على مَا فرطت فِي جنب الله} قَالَ: فِي ذكر الله
Âdem b. Ebî İyâs, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, {على مَا فرطت فِي جنب الله} “Allah'a karşı işlediğim kusurlardan dolayı” ayeti hakkında Mücâhid'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: "Allah'ın zikri hususunda [demektir]" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ {أَن تَقول نفس يَا حسرتى على مَا فرطت فِي جنب الله وَإِن كنت لمن الساخرين} قَالَ: فَلم يكفه أَن ضيع طَاعَة الله تَعَالَى حَتَّى جعل يسخر بِأَهْل طَاعَة الله
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, {أَن تَقول نفس يَا حسرتى على مَا فرطت فِي جنب الله وَإِن كنت لمن الساخرين} “Kişinin: 'Allah'a karşı işlediğim kusurlardan dolayı bana yazıklar olsun! Gerçekten ben alay edenlerdendim' diyeceği [günden sakının]” ayeti hakkında Katâde'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: "Allah Teâlâ'ya itaati zayi etmesi ona yetmemiş, üstelik Allah'a itaat edenlerle de alay etmeye başlamıştır" dedi.
قَالَ: هَذَا قَول صنف مِنْهُم {أَو تَقول لَو أَن الله هَدَانِي لَكُنْت من الْمُتَّقِينَ} قَالَ: هَذَا قَول صنف مِنْهُم آخر {أَو تَقول حِين ترى الْعَذَاب لَو أَن لي كرة فَأَكُون من الْمُحْسِنِينَ} قَالَ: لَو رجعت إِلَى الدُّنْيَا قَالَ: هَذَا قَول صنف آخر
[Katâde] dedi ki: "Bu, onlardan bir grubun sözüdür. {أَو تَقول لَو أَن الله هَدَانِي لَكُنْت من الْمُتَّقِينَ} “Yahut: 'Allah bana hidayet etseydi elbette sakınanlardan olurdum' diyeceği...” Bu da onlardan diğer bir grubun sözüdür. {أَو تَقول حِين ترى الْعَذَاب لَو أَن لي كرة فَأَكُون من الْمُحْسِنِينَ} “Ya da azabı gördüğünde: 'Keşke benim için bir geri dönüş imkânı olsaydı da iyilik edenlerden olsaydım!' diyeceği...” Yani: Dünyaya geri dönseydim [demektir]. Bu da başka bir grubun sözüdür."
يَقُول الله ردا لقَولهم وتكذيباً لَهُم {بلَى قد جاءتك آياتي فَكَذبت بهَا واستكبرت وَكنت من الْكَافرين}
Allah onların sözlerini reddederek ve onları yalanlayarak şöyle buyurmaktadır: {بلَى قد جاءتك آياتي فَكَذبت بهَا واستكبرت وَكنت من الْكَافرين} “Hayır, ayetlerim sana gelmişti de sen onları yalanlamış, büyüklük taslamış ve kâfirlerden olmuştun.”
وَأخرج أَحْمد وَالنَّسَائِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: كل أهل النَّار يرى مَقْعَده من الْجنَّة فَيَقُول {لَو أَن الله هَدَانِي} فَيكون عَلَيْهِ حسرة وكل أهل الْجنَّة يرى مَقْعَده من النَّار فيحمد الله فَيكون لَهُ شكرا ثمَّ تَلا رَسُول الله ﷺ {أَن تَقول نفس يَا حسرتى على مَا فرطت فِي جنب الله}
Ahmed, Nesâî, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurdu ki: "Cehennemliklerin hepsi cennetteki yerini görür ve {لَو أَن الله هَدَانِي} “Keşke Allah bana hidayet etseydi!” der; bu da onun için bir pişmanlık olur. Cennetliklerin hepsi de cehennemdeki yerini görür ve Allah'a hamdeder; bu da onun için bir şükür olur." Sonra Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şu ayeti okudu: {أَن تَقول نفس يَا حسرتى على مَا فرطت فِي جنب الله} “Kişinin: 'Allah'a karşı işlediğim kusurlardan dolayı bana yazıklar olsun!' diyeceği [günden sakının].”
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: مَا جلس قوم مَجْلِسا لَا يذكرُونَ الله فِيهِ إِلَّا كَانَ عَلَيْهِم حسرة يَوْم الْقِيَامَة وَإِن كَانُوا من أهل الْجنَّة يرَوْنَ ثَوَاب كل مجْلِس ذكرُوا الله فِيهِ وَلَا يرَوْنَ ثَوَاب ذَلِك الْمجْلس فَيكون عَلَيْهِم حسرة
İbn Merdûye, Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh), o da Peygamber'den (sallallâhu aleyhi ve sellem) rivayet etmiştir: "Bir topluluk Allah'ı anmadıkları bir mecliste otururlarsa, cennetliklerden olsalar bile kıyamet gününde bu onlar için mutlaka bir pişmanlık olur. Allah'ı andıkları her meclisin sevabını görürler, fakat o meclisin sevabını göremezler ve bu durum onlar için bir pişmanlık olur."
وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي بكرَة رضى الله عَنهُ قَالَ: سَمِعت النَّبِي ﷺ يقْرَأ {بلَى قد جاءتك آياتي فَكَذبت بهَا واستكبرت وَكنت من الْكَافرين}
Buhârî Târîh'inde, Taberânî ve İbn Merdûye, Ebû Bekre'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: Peygamber'i (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle okurken işittim: {بلَى قد جاءتك آياتي فَكَذبت بهَا واستكبرت وَكنت من الْكَافرين} “Hayır, ayetlerim sana gelmişti de sen onları yalanlamış, büyüklük taslamış ve kâfirlerden olmuştun.”
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم أَنه قَرَأَ بلَى قد جاءتك آياتي بِنصب الْكَاف فَكَذبت بهَا واستكبرت وَكنت من الْكَافرين بِنصب التَّاء فِيهِنَّ كُلهنَّ وينجي الله الَّذين اتَّقوا بمفازاتهم على الْجِمَاع
Abd b. Humeyd, Âsım'dan rivayet etmiştir: O, "belâ kad câetke âyâtî" ibaresini kef'in fethasıyla; "fe-kezzebte bihâ vestekberte ve künte mine'l-kâfirîn" ibaresini ise hepsinde tâ'nın fethasıyla; "ve yüneccillâhullezînettekav bi-mefâzâtihim" ibaresini ise çoğul olarak okumuştur.
الْآيَات ٦٠ - ٦١
60-61. Ayetler
أخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالنَّسَائِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان عَن عَمْرو بن شُعَيْب عَن أَبِيه عَن جده عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: يحْشر المتكبرون يَوْم الْقِيَامَة أَمْثَال الذَّر فِي صور الرِّجَال يَغْشَاهُم الذل من كل مَكَان
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, el-Edeb'de Buhârî, hasen olduğunu belirterek Tirmizî, Nesâî, İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Amr b. Şuayb'dan, o babasından, o da dedesinden, Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmişlerdir: "Kibirlenenler kıyamet gününde insan suretinde karınca gibi haşredilirler. Her taraftan onları zillet bürür.
يساقون إِلَى سجن فِي جَهَنَّم
Cehennemde bir zindana sürülürler..."
يشربون من عصارة أهل النَّار طِينَة الخبال
Cehennemliklerin irininden, Habâl çamurundan içerler.
وَأخرج عبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ عَن أنس ﵁
Abd b. Humeyd ve Beyhakî, Enes'ten (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir:
أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن المتكبرين يَوْم الْقِيَامَة يجْعَلُونَ فِي توابيت من نَار يطبق عَلَيْهِم ويجعلون فِي الدَّرك الْأَسْفَل من النَّار
Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Kıyamet gününde kibirlenenler ateşten tabutlara konur, üzerlerine kapatılır ve cehennemin en alt tabakasına yerleştirilirler."
وَأخرج عبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ عَن كَعْب ﵁ قَالَ: يحْشر المتكبرون يَوْم الْقِيَامَة رجَالًا فِي صور الذَّر
Abd b. Humeyd ve Beyhakî, Ka'b'dan (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: "Kıyamet gününde kibirlenenler karınca suretinde adamlar olarak haşredilirler.
يَغْشَاهُم الذل من كل مَكَان
Her taraftan onları zillet bürür.
يسلكون فِي نَار الأنيار
Ateşlerin ateşine sokulurlar.
يسقون من طِينَة الخبال عصارة أهل النَّار
Onlara cehennemliklerin irini olan Habâl çamurundan içirilir."
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ يجاء بالجبارين والمتكبرين رجَالًا فِي صور الذَّر يطؤهم النَّاس من هوانهم على الله حَتَّى يقْضى بَين النَّاس ثمَّ يذهب بهم إِلَى نَار الأنيار
Ahmed ez-Zühd'de, Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh), Peygamber'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: "Zorbalar ve kibirlenenler karınca suretinde adamlar olarak getirilir; Allah katındaki değersizliklerinden ötürü insanlar arasında hüküm verilinceye kadar insanlar onları çiğnerler. Sonra ateşlerin ateşine götürülürler."
قيل يَا رَسُول الله وَمَا نَار الأنيار قَالَ: عصارة أهل النَّار
'Ey Allah'ın Resûlü, ateşlerin ateşi nedir?' denildi. Buyurdu ki: 'Cehennemliklerin irinidir.'
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد ﵁ {وينجي الله الَّذين اتَّقوا بمفازتهم} قَالَ: بأعمالهم
İbn Cerîr, İbn Zeyd'den (radıyallâhu anh) {وينجي الله الَّذين اتَّقوا بمفازتهم} “Allah, takva sahiplerini kurtuluşa ermişlikleriyle kurtarır” ayeti hakkında: "Amelleriyle [kurtarır]." dediğini rivayet etmiştir.
الْآيَة ٦٢
62. Ayet
أخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: ليسألنكم النَّاس عَن كل شَيْء حَتَّى يسألوكم هَذَا الله خَالق كل شَيْء فَمن خلق الله فَإِن سئلتم فَقولُوا: الله كَانَ قبل كل شَيْء وَهُوَ خَالق كل شَيْء وَهُوَ كَائِن بعد كل شَيْء
Beyhakî el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "İnsanlar size her şeyi soracaklar, hatta: 'İşte Allah her şeyin yaratıcısıdır, peki Allah'ı kim yarattı?' diye de soracaklardır. Şayet size sorulursa şöyle deyin: 'Allah her şeyden önce vardı, O her şeyin yaratıcısıdır ve O her şeyden sonra da var olacaktır.'"
وَالله أعلم
Allah en doğrusunu bilir.
الْآيَة ٦٣
63. Ayet
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {لَهُ مقاليد السَّمَاوَات وَالْأَرْض} قَالَ: مفاتيحها
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) {لَهُ مقاليد السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Göklerin ve yerin anahtarları O'nundur” ayeti hakkında: "Onun anahtarlarıdır." dediğini rivayet etmişlerdir.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ {لَهُ مقاليد السَّمَاوَات} قَالَ: مَفَاتِيح بِالْفَارِسِيَّةِ
Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den (radıyallâhu anh) {لَهُ مقاليد السَّمَاوَات} “Göklerin anahtarları O'nundur” ayeti hakkında: "Farsçada anahtarlar demektir." dediğini rivayet etmişlerdir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة وَالْحسن ﵄ {لَهُ مقاليد السَّمَاوَات وَالْأَرْض} مفاتيحها
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Katâde ve Hasan'dan (radıyallâhu anhümâ) {لَهُ مقاليد السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Göklerin ve yerin anahtarları O'nundur” ayeti hakkında: "Onun anahtarlarıdır." dediklerini rivayet etmişlerdir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر ﵄ قَالَ: خرج علينا رَسُول الله ﷺ ذَات غَدَاة فَقَالَ:: إِنِّي رَأَيْت فِي غداتي هَذِه كَأَنِّي أتيت بالمقاليد والموازين
İbn Merdûye, İbn Ömer'den (radıyallâhu anhümâ) rivayet etmiştir: Bir sabah Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) yanımıza çıkıp şöyle buyurdu: "Bu sabah rüyamda bana anahtarlar ve teraziler getirilmiş gibi gördüm.
فاما المقاليد: فالمفاتيح
Mekâlîd'e gelince; o anahtarlardır.
وَأما الموازين: فموازينكم هَذِه الَّتِي تزنون بهَا
Mevâzîn'e gelince; o tartı yaptığınız şu terazilerinizdir.
وَجِيء بِالْمَوَازِينِ فَوضعت مَا بَين السَّمَاء وَالْأَرْض ثمَّ وضعت فِي كَفه
Teraziler getirildi ve yerle gök arasına konuldu. Sonra ben bir kefeye konuldum,
وَجِيء بالأمة فَوضعت فِي الكفة الْأُخْرَى فرجحت بهم
ümmet getirildi ve diğer kefeye konuldu; ben onlara ağır bastım.
ثمَّ جِيءَ بِأبي بكر فَوضع فِي كفة فوزن بهم ثمَّ جِيءَ بعمر فَوضع فِي كفة وَالْأمة فِي كفة فوزنهم ثمَّ رفعت الْمِيزَان
Sonra Ebû Bekir getirildi, bir kefeye konuldu ve onlarla tartıldı [ağır bastı]. Sonra Ömer getirildi, bir kefeye ve ümmet diğer kefeye konuldu; onları tarttı [ağır bastı]. Sonra terazi kaldırıldı."
وَأخرج أَبُو يعلى ويوسف القَاضِي فِي سنَنه وَأَبُو الْحسن الْقطَّان فِي المطولات وَابْن السّني فِي عمل يَوْم وَلَيْلَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن عُثْمَان بن عَفَّان ﵁ قَالَ: سَأَلت رَسُول الله ﷺ عَن قَول الله تَعَالَى {لَهُ مقاليد السَّمَاوَات وَالْأَرْض}
Ebû Ya'lâ, Sünen'inde Yûsuf el-Kâdî, el-Mutavvelât'ta Ebu'l-Hasen el-Kattân, Amelü'l-Yevm ve'l-Leyle'de İbnü's-Sünnî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, Osman b. Affân'dan (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) Yüce Allah'ın {لَهُ مقاليد السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Göklerin ve yerin anahtarları O'nundur” ayetini sordum.
قَالَ: لَا إِلَه إِلَّا الله وَالله أكبر سُبْحَانَ الله وَالْحَمْد لله
Şöyle buyurdu: "Lâ ilâhe illallâh vallâhu ekber, sübhânallâhi ve'l-hamdülillâh,
أسْتَغْفر الله الَّذِي لَا إِلَه إِلَّا هُوَ الأول وَالْآخر وَالظَّاهِر وَالْبَاطِن يحيي وَيُمِيت وَهُوَ حَيّ لَا يَمُوت بِيَدِهِ الْخَيْر وَهُوَ على كل شَيْء قدير
Estağfirullâhellezî lâ ilâhe illâ hû, el-Evvelü ve'l-Âhiru ve'z-Zâhiru ve'l-Bâtın, yuhyî ve yumît ve hüve hayyun lâ yemût, bi-yedihi'l-hayr ve hüve alâ külli şey'in kadîr.
يَا عُثْمَان من قَالَهَا كل يَوْم مائَة مرّة أعطي بهَا عشر خِصَال
Ey Osman! Kim bunu her gün yüz defa söylerse, kendisine on haslet verilir:
أما أَولهَا فَيغْفر لَهُ مَا تقدم من ذَنبه
Birincisi; geçmiş günahları bağışlanır.
وَأما الثَّانِيَة فَيكْتب لَهُ بَرَاءَة من النَّار
İkincisi; kendisine ateşten beraat yazılır.
وَأما الثَّالِثَة فيوكل بِهِ ملكان يحفظانه فِي ليله ونهاره من الْآفَات والعاهات
Üçüncüsü; onu gece ve gündüzünde afetlerden ve hastalıklardan koruyacak iki melek görevlendirilir.
وَأما الرَّابِعَة فَيعْطى قِنْطَارًا من الاجر
Dördüncüsü; kendisine bir kantar ecir verilir.
وَأما الْخَامِسَة فَيكون لَهُ أجر من أعتق مائَة رَقَبَة محررة من ولد إِسْمَعِيل
Beşincisi; İsmail oğullarından azat edilmiş yüz köleyi hürriyetine kavuşturan kimsenin ecri verilir.
وَأما السَّادِسَة فيزوّج من الْحور الْعين
Altıncısı; hûr-i îyn ile evlendirilir.
وَأما السَّابِعَة فيحرس من إِبْلِيس وَجُنُوده
Yedincisi; İblis'ten ve ordularından korunur.
وَأما الثَّامِنَة فيعقد على رَأسه تَاج الْوَقار
Sekizincisi; başına vakar tacı takılır.
وَأما التَّاسِعَة فَيكون مَعَ إِبْرَاهِيم
Dokuzuncusu; İbrahim ile beraber olur.
وَأما الْعَاشِرَة فَيشفع فِي سبعين رجلا من أهل بَيته
Onuncusu; ailesinden yetmiş kişiye şefaat eder.
يَا عُثْمَان إِن اسْتَطَعْت فَلَا يفوتك يَوْمًا من الدَّهْر تفز بهَا من الفائزين وتسبق بهَا الْأَوَّلين والآخرين
Ey Osman! Gücün yeterse ömrün boyunca bunu hiçbir gün kaçırma ki kazananlardan olasın ve bununla öncekileri de sonrakileri de geçesin."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄
İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet etmiştir:
أَن عُثْمَان بن عَفَّان ﵁ جَاءَ إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن {مقاليد السَّمَاوَات وَالْأَرْض} فَقَالَ: سُبْحَانَ الله وَالْحَمْد لله وَلَا إِلَه إِلَّا الله وَالله أكبر وَلَا حول
Osman b. Affân (radıyallâhu anh) Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) gelip: "Bana {مقاليد السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Göklerin ve yerin anahtarları” [ayetini] haber ver." dedi. Resûlullah şöyle buyurdu: "Sübhânallâhi ve'l-hamdülillâhi ve lâ ilâhe illallâhu vallâhu ekber velâ havle
وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه الْعلي الْعَظِيم الأول وَالْآخر وَالظَّاهِر وَالْبَاطِن بِيَدِهِ الْخَيْر يحيي وَيُمِيت وَهُوَ على كل شَيْء قدير
velâ kuvvete illâ billâhi'l-Aliyyi'l-Azîm, el-Evvelü ve'l-Âhiru ve'z-Zâhiru ve'l-Bâtın, bi-yedihi'l-hayr, yuhyî ve yumît ve hüve alâ külli şey'in kadîr.
يَا عُثْمَان من قَالَهَا إِذا أصبح عشر مَرَّات وَإِذا أَمْسَى أعطَاهُ الله سِتّ خِصَال
Ey Osman! Kim bunu sabahladığında on defa, akşamladığında da [on defa] söylerse Allah ona altı haslet verir:
أما أولهنَّ فيحرس من إِبْلِيس وَجُنُوده
Birincisi; İblis'ten ve ordularından korunur.
وَأما الثَّانِيَة فَيعْطى قِنْطَارًا من الاجر
İkincisi; kendisine bir kantar ecir verilir.
وَأما الثَّالِثَة فَيَتَزَوَّج من الْحور الْعين
Üçüncüsü; hûr-i îyn ile evlendirilir.
وَأما الرَّابِعَة فَيغْفر لَهُ ذنُوبه
Dördüncüsü; günahları bağışlanır.
وَأما الْخَامِسَة فَيكون مَعَ إِبْرَاهِيم
Beşincisi; İbrahim ile beraber olur.
وَأما السَّادِسَة فيحضره اثْنَا عشر ملكا عِنْد مَوته يُبَشِّرُونَهُ بِالْجنَّةِ ويزفونه من قَبره إِلَى الْموقف فَإِن أَصَابَهُ شَيْء من أهاويل يَوْم الْقِيَامَة قَالُوا لَهُ: لَا تخف إِنَّك من الْآمنينَ ثمَّ يحاسبه الله حسابا يَسِيرا ثمَّ يُؤمر بِهِ إِلَى الْجنَّة يزفونه إِلَى الْجنَّة من موقفه كَمَا تزف الْعَرُوس حَتَّى يدخلوه الْجنَّة بِإِذن الله وَالنَّاس فِي شدَّة الْحساب
Altıncısı; vefatı anında on iki melek hazır bulunur, onu cennetle müjdeler ve kabrinden mahşer yerine kadar uğurlarlar. Kıyamet gününün korkularından bir şey ona isabet edecek olursa ona: 'Korkma, şüphesiz sen güvende olanlardansın' derler. Sonra Allah onu kolay bir hesaba çeker, ardından cennete götürülmesi emredilir. İnsanlar çetin bir hesap içindeyken melekler onu mahşer yerinden tıpkı gelinin uğurlandığı gibi uğurlayarak Allah'ın izniyle cennete koyarlar."
وَأخرج الْحَارِث بن أبي أُسَامَة وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: سَأَلَ عُثْمَان بن عَفَّان ﵁ عَن {مقاليد السَّمَاوَات وَالْأَرْض} فَقَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: سُبْحَانَ الله وَالْحَمْد لله وَلَا إِلَه إِلَّا الله وَالله أكبر وَلَا حول وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه الْعلي الْعَظِيم من كنوز الْعَرْش
Hâris b. Ebî Üsâme ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: [Ebû Hureyre], Osman b. Affân'a (radıyallâhu anh) {مقاليد السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Göklerin ve yerin anahtarları” [ayetini] sordu. [Osman] dedi ki: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "'Sübhânallâhi ve'l-hamdülillâhi ve lâ ilâhe illallâhu vallâhu ekber velâ havle velâ kuvvete illâ billâhi'l-Aliyyi'l-Azîm', Arş'ın hazinelerindendir."
وَأخرج الْعقيلِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عمر ﵄
Ukaylî ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, İbn Ömer'den (radıyallâhu anhümâ) rivayet etmişlerdir: