أَن عُثْمَان ﵁ سَأَلَ النَّبِي ﷺ عَن تَفْسِير {لَهُ مقاليد السَّمَاوَات وَالْأَرْض} فَقَالَ النَّبِي ﷺ: مَا سَأَلَني عَنْهَا أحد تَفْسِيرهَا لَا إِلَه إِلَّا الله وَالله أكبر وَسُبْحَان الله وَالله أكبر واستغفر الله وَلَا حول وَلَا قُوَّة إِلَّا بِاللَّه الأول وَالْآخر وَالظَّاهِر وَالْبَاطِن بِيَدِهِ الْخَيْر يحيي وَيُمِيت وَهُوَ على كل شَيْء قدير
Osman (radıyallâhu anh), Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) {لَهُ مقاليد السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Göklerin ve yerin anahtarları O'nundur” [ayetinin] tefsirini sordu. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Bana bundan önce onu kimse sormadı. Onun tefsiri şudur: 'Lâ ilâhe illallâhu vallâhu ekber ve sübhânallâhi vallâhu ekber ve estağfirullâh velâ havle velâ kuvvete illâ billâh, el-Evvelü ve'l-Âhiru ve'z-Zâhiru ve'l-Bâtın, bi-yedihi'l-hayr, yuhyî ve yumît ve hüve alâ külli şey'in kadîr.'"
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد ﵁ {لَهُ مقاليد السَّمَاوَات وَالْأَرْض} لَهُ مَفَاتِيح خَزَائِن السَّمَوَات وَالْأَرْض
İbn Cerîr, İbn Zeyd'den (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir: {لَهُ مقاليد السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Göklerin ve yerin anahtarları O'nundur” [ifadesi], göklerin ve yerin hazinelerinin anahtarları O'nundur, [demektir].
الْآيَات ٦٤ - ٦٦
64 - 66. Ayetler
أخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄
İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet etmiştir:
أَن قُريْشًا دعت رَسُول الله ﷺ إِن يعطوه مَالا فَيكون أغْنى رجل بِمَكَّة ويزوّجوه مَا أَرَادَ من النِّسَاء ويطأون عقبه
Kureyş, Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) çağırıp Mekke'nin en zengin adamı olsun diye kendisine mal vermeyi, kadınlardan dilediğiyle onu evlendirmeyi ve peşinden gitmeyi teklif ettiler.
فَقَالُوا لَهُ: هَذَا لَك عندنَا يَا مُحَمَّد وتكف عَن شتم آلِهَتنَا وَلَا تذكرها بِسوء
Ona şöyle dediler: "İlahlarımıza sövmekten vazgeçmen ve onları kötülükle anmaman şartıyla, ey Muhammed, katımızda bunlar senindir.
فَإِن لم تفعل فَإنَّا نعرض عَلَيْك خصْلَة وَاحِدَة هِيَ لنا وَلَك [] فدلوه قَالَ: حَتَّى أنظر مَا يأتيني من رَبِّي فجَاء الْوَحْي (قل يَا أَيهَا الْكَافِرُونَ) (الْكَافِرُونَ الْآيَة ١) إِلَى آخر السُّورَة وَأنزل الله عَلَيْهِ {قل أفغير الله تأمروني أعبد أَيهَا الجاهلون} {وَلَقَد أُوحِي إِلَيْك وَإِلَى الَّذين من قبلك لَئِن أشركت ليحبطن عَمَلك ولتكونن من الخاسرين}
Eğer bunu yapmazsan, sana bizim ve senin için [ortak] tek bir haslet sunuyoruz..." Ona teklif ettiler. [Resûlullah] şöyle buyurdu: "Rabbimden bana ne geleceğine bakana kadar [bekleyin]." Bunun üzerine surenin sonuna kadar (قل يَا أَيهَا الْكَافِرُونَ) (الْكَافِرُونَ الْآيَة ١) vahyi geldi ve Allah ona {قل أفغير الله تأمروني أعبد أَيهَا الجاهلون} “De ki: 'Bana Allah'tan başkasına kulluk etmemi mi emrediyorsunuz, ey cahiller?'” ve {وَلَقَد أُوحِي إِلَيْك وَإِلَى الَّذين من قبلك لَئِن أشركت ليحبطن عَمَلك ولتكونن من الخاسرين} “Andolsun ki sana da, senden öncekilere de şöyle vahyedildi: 'Eğer şirk koşarsan amelin kesinlikle boşa gider ve elbette hüsrana uğrayanlardan olursun.'” [ayetlerini] indirdi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن الْحسن ﵁ قَالَ: قَالَ الْمُشْركُونَ للنَّبِي ﷺ: إياك وأجدادك يَا مُحَمَّد
Beyhakî ed-Delâil'de Hasan'dan (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir: Müşrikler Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Ey Muhammed! Atalarının [dininden] sakın uzaklaşma!" dediler.
فَأنْزل الله {قل أفغير الله تأمروني أعبد أَيهَا الجاهلون} إِلَى قَوْله {بل الله فاعبد وَكن من الشَّاكِرِينَ}
Bunun üzerine Allah, {قل أفغير الله تأمروني أعبد أَيهَا الجاهلون} “De ki: 'Bana Allah'tan başkasına kulluk etmemi mi emrediyorsunuz, ey cahiller?'” [ayetinden] {بل الله فاعبد وَكن من الشَّاكِرِينَ} “Bilakis, yalnız Allah'a kulluk et ve şükredenlerden ol!” kavline kadar olan kısmı indirdi.
الْآيَة ٦٧
67. Ayet
أخرج سعيد بن مَنْصُور وَأحمد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالدَّارَقُطْنِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: جَاءَ حبر من الْأَحْبَار إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا مُحَمَّد إِنَّا نجد أَن الله يحمل السَّمَوَات يَوْم الْقِيَامَة على إِصْبَع وَالْأَرضين على إِصْبَع وَالشَّجر على إِصْبَع وَالْمَاء وَالثَّرَى على إِصْبَع وَسَائِر الْخلق على إِصْبَع
Saîd b. Mansûr, Ahmed, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Dârekutnî, İbn Mes'ûd'dan (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: [Yahudi] bilginlerinden bir bilgin Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) gelip şöyle dedi: "Ey Muhammed! Biz [Tevrat'ta] buluyoruz ki kıyamet gününde Allah gökleri bir parmak üzerinde, yerleri bir parmak üzerinde, ağaçları bir parmak üzerinde, suyu ve toprağı bir parmak üzerinde, diğer bütün yaratılmışları da bir parmak üzerinde taşır.
فَيَقُول: أَنا الْملك
Sonra da: 'Hükümdar benim!' der."
فَضَحِك رَسُول الله ﷺ حَتَّى بَدَت نَوَاجِذه تَصْدِيقًا لقَوْل الحبر ثمَّ قَرَأَ رَسُول الله ﷺ {وَمَا قدرُوا الله حق قدره وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة}
Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem), bilginin sözünü tasdik ederek azı dişleri görününceye kadar güldü. Sonra Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) {وَمَا قدرُوا الله حق قدره وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة} “Onlar Allah'ı O'na yaraşır biçimde takdir edemediler. Halbuki kıyamet günü yer bütünüyle O'nun kabzasındadır (avucundadır)” [ayetini] okudu.
وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: مر يَهُودِيّ برَسُول الله ﷺ وَهُوَ جَالس قَالَ: كَيفَ تَقول يَا أَبَا الْقَاسِم إِذا وضع الله السَّمَوَات على ذه وَأَشَارَ بالسبابة وَالْأَرضين على ذه وَالْجِبَال على ذه وَسَائِر الْخلق على ذه
Ahmed, [sahih olduğunu belirterek] Tirmizî, İbn Cerîr, İbn Merdûye ve Beyhakî, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet etmişlerdir: Bir Yahudi, oturmakta olan Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) uğradı ve şöyle dedi: "Ey Ebu'l-Kâsım! Allah gökleri şunun üzerine —ve şehadet parmağıyla işaret etti— yerleri şunun üzerine, dağları şunun üzerine ve diğer yaratılmışları da şunun üzerine koyduğu zaman ne dersin?"
كل ذَلِك يُشِير باصابعه فَأنْزل الله {وَمَا قدرُوا الله حق قدره}
Bütün bunları parmaklarıyla işaret ediyordu. Bunun üzerine Allah {وَمَا قدرُوا الله حق قدره} “Onlar Allah'ı O'na yaraşır biçimde takdir edemediler” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن سعيد بن جُبَير ﵁ قَالَ: تَكَلَّمت الْيَهُود فِي صفة الرب فَقَالُوا مَا لم يعلموه وَمَا لم يرَوا
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: Yahudiler Rabbin sıfatı hakkında konuştular ve bilmedikleri, görmedikleri şeyleri söylediler.
فَأنْزل الله {وَمَا قدرُوا الله حق قدره}
Bunun üzerine Allah {وَمَا قدرُوا الله حق قدره} “Onlar Allah'ı O'na yaraşır biçimde takdir edemediler” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن ﵁ قَالَ: الْيَهُود نظرُوا فِي خلق السَّمَوَات وَالْأَرْض وَالْمَلَائِكَة فَلَمَّا زاغوا أخذُوا يقدرونه
İbn Ebî Hâtim, Hasan'dan (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir: Yahudiler göklerin, yerin ve meleklerin yaratılışına baktılar; haktan sapınca da O'nu takdir etmeye (ölçüp biçmeye) kalkıştılar.
فَأنْزل الله {وَمَا قدرُوا الله حق قدره}
Bunun üzerine Allah {وَمَا قدرُوا الله حق قدره} “Onlar Allah'ı O'na yaraşır biçimde takdir edemediler” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع بن أنس ﵁ قَالَ: لما نزلت (وسع كرسيه السَّمَوَات وَالْأَرْض) (الْبَقَرَة الْآيَة ٢٥٥) قَالُوا: يَا رَسُول الله هَذَا الْكُرْسِيّ هَكَذَا فَكيف بالعرش فَأنْزل الله {وَمَا قدرُوا الله حق قدره}
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Rebî' b. Enes'ten (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: (وسع كرسيه السَّمَوَات وَالْأَرْض) (الْبَقَرَة الْآيَة ٢٥٥) [ayeti] indiğinde: "Ey Allah'ın Resûlü! Kürsî böyle ise Arş nasıldır?" dediler. Bunun üzerine Allah {وَمَا قدرُوا الله حق قدره} “Onlar Allah'ı O'na yaraşır biçimde takdir edemediler” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أبي هُرَيْرَة ﵁: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: يقبض الله الأَرْض يَوْم الْقِيَامَة ويطوي السَّمَوَات بِيَمِينِهِ ثمَّ يَقُول أَنا الْملك أَيْن مُلُوك الأَرْض
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Nesâî, İbn Mâce, İbn Merdûye ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: "Allah kıyamet günü yeri kabzeder (avucuna alır), gökleri de sağ eliyle dürer, sonra: 'Hükümdar benim! Yerin hükümdarları nerede?' buyurur."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Nesâî, İbn Cerîr,
وَابْن ماجة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي السَّمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عمر ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ قَرَأَ هَذِه الْآيَة ذَات يَوْم على الْمِنْبَر {وَمَا قدرُوا الله حق قدره وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة وَالسَّمَاوَات مَطْوِيَّات بِيَمِينِهِ} وَرَسُول الله ﷺ يَقُول هَكَذَا بِيَدِهِ ويحركها يقبل بهَا وَيُدبر يمجد الرب نَفسه أَنا الْجَبَّار أَنا المتكبر أَنا الْملك أَنا الْكَرِيم
İbn Mâce, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve es-Semâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, İbn Ömer'den (radıyallâhu anhümâ) rivayet etmişlerdir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) bir gün minberde {وَمَا قدرُوا الله حق قدره وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة وَالسَّمَاوَات مَطْوِيَّات بِيَمِينِهِ} “Onlar Allah'ı O'na yaraşır biçimde takdir edemediler. Halbuki kıyamet günü yer bütünüyle O'nun kabzasındadır (avucundadır); gökler de O'nun sağ eliyle dürülmüştür” ayetini okudu. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) eliyle şöyle yaparak onu öne arkaya hareket ettiriyor [ve şöyle diyordu]: "Rab kendini yüceltir [ve şöyle buyurur]: 'Cebbâr benim, Mütekebbir benim, Hükümdar benim, Kerîm benim.'
فَرَجَفَ برَسُول الله ﷺ الْمِنْبَر حَتَّى قُلْنَا ليخرنَّ بِهِ)
Minber, Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile öyle sarsıldı ki 'Neredeyse onunla birlikte yıkılacak' dedik."
وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: حَدَّثتنِي عَائِشَة ﵂ أَنَّهَا سَأَلت رَسُول الله ﷺ عَن هَذِه الْآيَة {وَمَا قدرُوا الله حق قدره وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة وَالسَّمَاوَات مَطْوِيَّات بِيَمِينِهِ} قَالَ: يَقُول أَنا الْجَبَّار أَنا أَنا
Ahmed, Abd b. Humeyd, Tirmizî, [sahih olduğunu belirterek] Hâkim, İbn Merdûye ve el-Ba's'ta Beyhakî, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet etmişlerdir: Âişe (radıyallâhu anhâ) bana anlattı ki, kendisi Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) şu ayeti: {وَمَا قدرُوا الله حق قدره وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة وَالسَّمَاوَات مَطْوِيَّات بِيَمِينِهِ} “Onlar Allah'ı O'na yaraşır biçimde takdir edemediler. Halbuki kıyamet günü yer bütünüyle O'nun kabzasındadır (avucundadır); gökler de O'nun sağ eliyle dürülmüştür” sordu. [Resûlullah] şöyle buyurdu: "[Allah]: 'Cebbâr benim, Ben'im, Ben'im!' buyurur
ويمجد نَفسه فَرَجَفَ برَسُول الله ﷺ الْمِنْبَر حَتَّى أَن قُلْنَا ليخرن بِهِ قَالُوا: فَأَيْنَ النَّاس يَوْمئِذٍ يَا رَسُول الله قَالَ: على جسر جَهَنَّم
ve kendini yüceltir." Bunun üzerine minber, Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile öyle sarsıldı ki 'Neredeyse onunla birlikte yıkılacak' dedik. [Sahabiler]: "Peki o gün insanlar nerede olur, ey Allah'ın Resûlü?" dediler. [Resûlullah]: "Cehennem köprüsünün üzerinde." buyurdu.
وَأخرج الْبَزَّار وَابْن عدي وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر ﵄ أَن رَسُول الله ﷺ قَرَأَ هَذِه الْآيَة على الْمِنْبَر {وَمَا قدرُوا الله حق قدره} حَتَّى بلغ {عَمَّا يشركُونَ} فَقَالَ: الْمِنْبَر هَكَذَا
Bezzâr, İbn Adî, el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, İbn Ömer'den (radıyallâhu anhümâ) rivayet etmişlerdir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) minberde {وَمَا قدرُوا الله حق قدره} “Onlar Allah'ı O'na yaraşır biçimde takdir edemediler” ayetini okuyup {عَمَّا يشركُونَ} “...onların koştukları ortaklardan” [kavline] kadar ulaştı ve minber şöyle dedi:
فَذهب وَجَاء ثَلَاث مَرَّات
Üç defa öne arkaya sallandı.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عمر ﵄ عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِذا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة جمع الله السَّمَوَات السَّبع وَالْأَرضين السَّبع فِي قَبضته ثمَّ يَقُول أَنا الله أَنا الرَّحْمَن أَنا الْملك أَنا القدوس أَنا السَّلَام أَنا الْمُؤمن أَنا الْمُهَيْمِن أَنا الْعَزِيز أَنا الْجَبَّار أَنا المتكبر أَنا الَّذِي بدأت الدُّنْيَا وَلم تَكُ شَيْئا أَنا الَّذِي أعيدها ايْنَ الْمُلُوك
el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, İbn Ömer'den (radıyallâhu anhümâ), o da Resûlullah'tan (sallallâhu aleyhi ve sellem) rivayet etmişlerdir: "Kıyamet günü olduğunda Allah yedi kat göğü ve yedi kat yeri kabzasında toplar. Sonra da şöyle buyurur: 'Allah benim, Rahmân benim, Melik benim, Kuddûs benim, Selâm benim, Mü'min benim, Müheymin benim, Azîz benim, Cebbâr benim, Mütekebbir benim. Dünyayı hiçbir şey değilken başlatan benim, onu tekrar döndürecek olan benim. Hükümdarlar nerede?
أَيْن الجبارون
Zorbalar nerede?'"
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ بِسَنَد ضَعِيف عَن جرير ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لنفر من أَصْحَابه: أَنا قارىء عَلَيْكُم آيَات من آخر الزمر فَمن بَكَى مِنْكُم وَجَبت لَهُ الْجنَّة
Taberânî zayıf bir senetle Cerîr'den (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashabından bir gruba şöyle buyurdu: "Ben size Zümer suresinin sonundan bazı ayetler okuyacağım; sizden kim ağlarsa cennet ona vacip olur."
فقرأها من عِنْد {وَمَا قدرُوا الله حق قدره} إِلَى آخر السُّورَة فمنا من بَكَى وَمنا من لم يبك فَقَالَ الَّذين لم يبكوا: يَا رَسُول الله لقد جهدنا أَن نبكي فَلم نبك فَقَالَ: إِنِّي سأقرأوها عَلَيْكُم فَمن لم يبكِ فليتباكَ
{وَمَا قدرُوا الله حق قدره} “Onlar Allah'ı O'na yaraşır biçimde takdir edemediler” [ayetinden] surenin sonuna kadar okudu. Bizden kimimiz ağladı, kimimiz ağlamadı. Ağlamayanlar: "Ey Allah'ın Resûlü! Ağlamak için gayret ettik ama ağlayamadık." dediler. [Resûlullah] şöyle buyurdu: "Ben onu size tekrar okuyacağım; kim ağlayamazsa ağlar gibi yapsın (ağlamaya çalışsın)."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ بِسَنَد مقارب وَأَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن أبي مَالك الْأَشْعَرِيّ ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن الله يَقُول: ثَلَاث خلال غيبتهن عَن عبَادي لَو رآهن رجل مَا عمل سوء أبدا
Taberânî vasat bir senetle ve el-Azame'de Ebü'ş-Şeyh, Ebû Mâlik el-Eş'arî'den (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah şöyle buyurur: 'Kullarımdan gizlediğim üç haslet vardır ki bir adam onları görseydi asla bir kötülük işlemezdi:
لَو كشفت غطائي فرآني حَتَّى استيقن وَيعلم كَيفَ أعمل بخلقي إِذا أمتهم
Perdemi açsaydım da beni görüp tam anlamıyla yakîn sahibi olsaydı ve onları öldürdüğümde yaratıklarıma nasıl muamele ettiğimi bilseydi;
وقبضت السَّمَوَات بيَدي ثمَّ قبضت الْأَرْضين ثمَّ قلت: أَنا الْملك من ذَا الَّذِي لَهُ الْملك دوني
gökleri elimle kabzettiğimde, sonra yerleri kabzettiğimde, sonra da: "Hükümdar benim! Benden başka mülk kime aittir?" dediğimde [bunu görseydi];
ثمَّ أريهم الْجنَّة وَمَا أَعدَدْت لَهُم فِيهَا من كل خير فيستيقنوا بهَا وأريهم النَّار وَمَا أَعدَدْت لَهُم فِيهَا من كل شَرّ فيستيقنوا بهَا
sonra onlara cenneti ve orada onlar için hazırladığım her türlü hayrı gösterip ona kesin olarak inansalardı ve onlara cehennemi ve orada onlar için hazırladığım her türlü şerri gösterip ona kesin olarak inansalardı [asla kötülük yapmazlardı].
وَلَكِن عمدا غيبت عَنْهُم ذَلِك لأعْلم كَيفَ يعْملُونَ وَقد بَينته لَهُم
Fakat nasıl amel edeceklerini bileyim (ortaya çıkarayım) diye bunu onlardan kasten gizledim; halbuki bunu onlara açıklamıştım.'"
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن مرْدَوَيْه عَن مَسْرُوق ﵁
Abd b. Humeyd ve İbn Merdûye, Mesrûk'tan (radıyallâhu anh) rivayet etmişlerdir:
أَن نَبِي الله ﷺ قَالَ ليهودي إِذْ ذكر من عَظمَة رَبنَا فَقَالَ: السَّمَوَات على الْخِنْصر والأرضون على البنصر وَالْجِبَال على الْوُسْطَى وَالْمَاء على السبابَة وَسَائِر الْخلق على الْإِبْهَام
Allah'ın Peygamberi (sallallâhu aleyhi ve sellem) Rabbimizin azametinden bahsettiğinde bir Yahudiye [şöyle aktardı]: O [Yahudi] dedi ki: "Gökler serçe parmağı üzerinde, yerler yüzük parmağı üzerinde, dağlar orta parmak üzerinde, su şehadet parmağı üzerinde ve diğer bütün yaratılmışlar başparmak üzerindedir."
فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: {وَمَا قدرُوا الله حق قدره وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته}
Bunun üzerine Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): {وَمَا قدرُوا الله حق قدره وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته} “Onlar Allah'ı O'na yaraşır biçimde takdir edemediler. Halbuki kıyamet günü yer bütünüyle O'nun kabzasındadır” [ayetini] okudu.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: يطوي الله السَّمَوَات بِمَا فِيهَا من الخليقة وَالْأَرضين السَّبع بِمَا فِيهَا من الخليقة
Abd b. Humeyd, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) rivayet etmişlerdir: "Allah gökleri içindeki yaratılmışlarla beraber ve yedi kat yeri içindeki yaratılmışlarla beraber dürer.
يطوي كُله بِيَمِينِهِ يكون ذَلِك فِي يَده بِمَنْزِلَة خردلة
Hepsini sağ eliyle dürer; bu, O'nun elinde bir hardal tanesi mesabesinde olur."
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة ﵁ {وَالسَّمَاوَات مَطْوِيَّات بِيَمِينِهِ}
Abd b. Humeyd, Katâde'den (radıyallâhu anh) {وَالسَّمَاوَات مَطْوِيَّات بِيَمِينِهِ} “Gökler de O'nun sağ eliyle dürülmüştür” [ayeti hakkında rivayet etmiştir].
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن الضَّحَّاك ﵁ {وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة وَالسَّمَاوَات مَطْوِيَّات بِيَمِينِهِ} قَالَ: كُلهنَّ فِي يَمِينه
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Dahhâk'tan (radıyallâhu anh) {وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة وَالسَّمَاوَات مَطْوِيَّات بِيَمِينِهِ} “Kıyamet günü yer bütünüyle O'nun kabzasındadır; gökler de O'nun sağ eliyle dürülmüştür” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: "Hepsi O'nun sağ elindedir."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن شَيبَان النَّحْوِيّ ﵁ {وَمَا قدرُوا الله حق قدره وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة} قَالَ: لم يُفَسِّرهَا قَتَادَة
Beyhakî el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Şeybân en-Nahvî'den (radıyallâhu anh) {وَمَا قدرُوا الله حق قدره وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة} “Onlar Allah'ı O'na yaraşır biçimde takdir edemediler. Halbuki kıyamet günü yer bütünüyle O'nun kabzasındadır” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Katâde bunu tefsir etmedi."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن سُفْيَان بن عُيَيْنَة ﵁ قَالَ: كل مَا وصف الله من نَفسه فِي كِتَابه
Beyhakî, Süfyân b. Uyeyne'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Allah'ın Kitabı'nda kendisi hakkında nitelediği her şeyin
فتفسيره تِلَاوَته وَالسُّكُوت عَلَيْهِ
tefsiri, onun tilavet edilmesi ve üzerinde sükût edilmesidir (yorum yapılmamasıdır)."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ فِي العظمة عَن أبي ذَر ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَتَدْرِي مَا الْكُرْسِيّ قلت: لَا
Ebü'ş-Şeyh el-Azame'de Ebû Zer'den (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Kürsî'nin ne olduğunu bilir misin?" dedi. Ben: "Hayır" dedim.
مَا فِي السَّمَوَات وَمَا فِي الأَرْض وَمَا فِيهِنَّ فِي الْكُرْسِيّ إِلَّا كحلقة أَلْقَاهَا ملق فِي الأَرْض وَمَا الْكُرْسِيّ فِي الْعَرْش إِلَّا كحلقة أَلْقَاهَا ملق فِي الأَرْض وَمَا المَاء فِي الرّيح إِلَّا كحلقة أَلْقَاهَا ملق فِي ارْض فلاة وَمَا جَمِيع ذَلِك فِي قَبْضَة الله ﷿ إِلَّا كحبة وأصغر من الْحبَّة فِي كف
[Resûlullah şöyle buyurdu]: "Göklerde olanlar, yerde olanlar ve bunların içindekiler Kürsî'nin yanında, bir kimsenin yere attığı bir halka gibidir. Kürsî de Arş'ın yanında, bir kimsenin yere attığı bir halka gibidir. Su da rüzgarın yanında, bir kimsenin çöl bir araziye attığı bir halka gibidir. Bütün bunlar ise Azîz ve Celîl olan Allah'ın kabzasında (avucunda), ancak sizden birinizin avucundaki bir dane ve daneden de daha küçük bir şey gibidir.
أحدكُم وَذَلِكَ قَوْله {وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة}
İşte bu, O'nun {وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة} “Kıyamet günü yer bütünüyle O'nun kabzasındadır” kavlidir."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: مَا فِي السَّمَوَات السَّبع وَالْأَرضين السَّبع فِي يَد الله ﷿ إِلَّا كخردلة فِي يَد أحدكُم
İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan (radıyallâhu anhümâ) şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Yedi gök ve yedi yer, Azîz ve Celîl olan Allah'ın elinde sizden birinizin elindeki bir hardal tanesi gibidir."
وَأخرج ابْن جرير عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: سَأَلت النَّبِي ﷺ عَن قَوْله {وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة} فَأَيْنَ النَّاس يَوْمئِذٍ قَالَ: على الصِّرَاط
İbn Cerîr, Âişe'den (radıyallâhu anhâ) şöyle rivayet etmiştir: "Nebi'ye (sallallâhu aleyhi ve sellem) {وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة} “Kıyamet günü yer bütünüyle O'nun kabzasındadır” ayeti hakkında sordum: 'O gün insanlar nerede olacak?' dedim. Şöyle buyurdu: 'Sırât'ın üzerinde.'"
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي أَيُّوب الْأنْصَارِيّ ﵁ قَالَ: أَتَى رَسُول الله ﷺ حبر من الْيَهُود فَقَالَ: أَرَأَيْت إِذْ يَقُول الله ﷿ فِي كِتَابه {وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة وَالسَّمَاوَات مَطْوِيَّات بِيَمِينِهِ} فَأَيْنَ الْخلق عِنْد ذَلِك قَالَ: هم كرتم الْكتاب
İbn Cerîr, Ebû Eyyûb el-Ensârî'den (radıyallâhu anh) rivayet etmiştir: Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) Yahudi hahamlarından biri gelip şöyle dedi: "Azîz ve Celîl olan Allah'ın Kitabı'nda {وَالْأَرْض جَمِيعًا قَبضته يَوْم الْقِيَامَة وَالسَّمَاوَات مَطْوِيَّات بِيَمِينِهِ} “Kıyamet günü yer bütünüyle O'nun kabzasındadır; gökler de O'nun sağ eliyle dürülmüştür” buyurduğu an hakkında ne dersin? O esnada yaratılmışlar nerede olacaktır?" Şöyle buyurdu: "Onlar Kitap'ın düğümü (sayfaları) gibidirler."
الْآيَة ٦٨
68. Âyet
أخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: قَالَ رجل من الْيَهُود بسوق الْمَدِينَة: وَالَّذِي اصْطفى مُوسَى على الْبشر
Ahmed, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Tirmizî, İbn Mâce, İbn Cerîr ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh) şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Medine pazarında Yahudilerden bir adam: "Musa'yı insanlara üstün kılan [Allah]'a yemin olsun ki!" dedi.
فَرفع رجل من الْأَنْصَار يَده فَلَطَمَهُ قَالَ: أَتَقول هَذَا وَفينَا رَسُول الله فَذكرت ذَلِك لرَسُول الله ﷺ فَقَالَ: قَالَ الله {وَنفخ فِي الصُّور فَصعِقَ من فِي السَّمَاوَات وَمن فِي الأَرْض إِلَّا من شَاءَ الله ثمَّ نفخ فِيهِ أُخْرَى فَإِذا هم قيام ينظرُونَ} فاكون أوّل من يرفع رَأسه فَإِذا أَنا بمُوسَى آخذ بقائمة من قَوَائِم الْعَرْش فَلَا أَدْرِي أرفع رَأسه قبلي أَو كَانَ مِمَّن اسْتثْنى الله ﷿
Bunun üzerine ensardan bir adam elini kaldırıp ona bir tokat vurdu ve: "Aramızda Resûlullah varken bunu nasıl söylersin?" dedi. Bu durumu Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) anlattım. Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Allah {وَنفخ فِي الصُّور فَصعِقَ من فِي السَّمَاوَات وَمن فِي الأَرْض إِلَّا من شَاءَ الله ثمَّ نفخ فِيهِ أُخْرَى فَإِذا هم قيام ينظرُونَ} “Sûra üflenir; böylece Allah'ın diledikleri müstesna, göklerde ve yerde kim varsa hepsi çarpılıp cansız yere serilir. Sonra ona bir daha üflenir; bir de bakarsın ki onlar ayağa kalkmış bakınıp duruyorlar” buyurmuştur. [Kıyamet günü] başını ilk kaldıran ben olacağım; bir de bakacağım ki Musa Arş'ın direklerinden birine tutunmuş duruyor. Başını benden önce mi kaldırdı, yoksa Allah Teâlâ'nın istisna ettiği kimselerden miydi bilemem."
وَأخرج أَبُو يعلى وَالدَّارقطني فِي الْأَفْرَاد وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: سُئِلَ جِبْرِيل ﵇ عَن هَذِه الْآيَة {فَصعِقَ من فِي السَّمَاوَات وَمن فِي الأَرْض إِلَّا من شَاءَ الله} من الَّذين لم يَشَاء الله أَن يصعقهم قَالَ: هم الشُّهَدَاء مقلدون باسيافهم حول عَرْشه تتلقاهم الْمَلَائِكَة ﵈ يَوْم الْقِيَامَة إِلَى الْمَحْشَر بنجائب من ياقوت أزمتها الدّرّ برحائل السندس والإستبرق نمارها أَلين من الْحَرِير
Ebû Ya'lâ, el-Efrâd'da Dârekutnî, İbnü'l-Münzir, Hâkim (ve bunu sahih kabul etmiştir), İbn Merdûye ve el-Ba's'ta Beyhakî, Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh), Nebi'nin (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmişlerdir: "Cibrîl'e (aleyhisselâm) şu ayet {فَصعِقَ من فِي السَّمَاوَات وَمن فِي الأَرْض إِلَّا من شَاءَ الله} “Allah'ın diledikleri müstesna, göklerde ve yerde kim varsa hepsi çarpılıp cansız yere serilir” hakkında: 'Allah'ın bayılmalarını/ölmelerini dilemediği kimseler kimlerdir?' diye soruldu. Şöyle dedi: 'Onlar Arş'ının etrafında kılıçları kuşanmış şehitlerdir. Kıyamet gününde melekler (aleyhimüsselâm) onları mahşere doğru, yularları inciden, eğerleri ince ve kalın ipekten, minderleri ipekten daha yumuşak yakuttan soylu bineklerle karşılarlar.
مدَّ خطاها مدَّ أبصار الرجل يَسِيرُونَ فِي الْجنَّة يَقُولُونَ عِنْد طول البرهة: انْطَلقُوا بِنَا إِلَى رَبنَا نَنْظُر كَيفَ يقْضِي بَين خلقه يضْحك اليهم إلهي وَإِذا ضحك إِلَى عبد فِي موطن فَلَا حِسَاب عَلَيْهِ
[Bu bineklerin] her bir adımı bir insanın gözünün görebildiği mesafe kadardır. Cennette ilerlerler ve uzun bir sürenin ardından şöyle derler: 'Haydi bizi Rabbimize götürün de kulları arasında nasıl hüküm verdiğine bakalım.' İlahım onlara güler; [Allah] bir kuluna herhangi bir yerde gülerse, artık o kula hesap yoktur.'"
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد عَن أبي هُرَيْرَة {فَصعِقَ من فِي السَّمَاوَات وَمن فِي الأَرْض إِلَّا من شَاءَ الله} قَالَ: هم الشُّهَدَاء ثنية الله تَعَالَى
Saîd b. Mansûr ve Abd b. Humeyd, Ebû Hureyre'den {فَصعِقَ من فِي السَّمَاوَات وَمن فِي الأَرْض إِلَّا من شَاءَ الله} “Allah'ın diledikleri müstesna, göklerde ve yerde kim varsa hepsi çarpılıp cansız yere serilir” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: "Onlar şehitlerdir; Allah Teâlâ'nın istisna kıldığı kimselerdir."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وهناد وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {إِلَّا من شَاءَ الله} قَالَ: هم الشُّهَدَاء ثنية الله متقلدي السيوف حول الْعَرْش
Saîd b. Mansûr, Hennâd, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Saîd b. Cübeyr'den {إِلَّا من شَاءَ الله} “Allah'ın diledikleri müstesna” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: "Onlar şehitlerdir; Allah'ın istisna ettiği, Arş'ın etrafında kılıçlarını kuşanmış kimselerdir."
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَأَبُو نصر السجْزِي فِي الإِبانة وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ {وَنفخ فِي الصُّور فَصعِقَ من فِي السَّمَاوَات وَمن فِي الأَرْض إِلَّا من شَاءَ الله} قَالُوا: يَا رَسُول الله من هَؤُلَاءِ الَّذين اسْتثْنى الله قَالَ جِبْرِيل وَمِيكَائِيل وَملك الْمَوْت وإسرافيل وَحَملَة الْعَرْش
Firyâbî, Abd b. Humeyd, el-İbâne'de Ebû Nasr es-Siczî ve İbn Merdûye, Enes'ten rivayet etmişlerdir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) {وَنفخ فِي الصُّور فَصعِقَ من فِي السَّمَاوَات وَمن فِي الأَرْض إِلَّا من شَاءَ الله} “Sûra üflenir; böylece Allah'ın diledikleri müstesna, göklerde ve yerde kim varsa hepsi çarpılıp cansız yere serilir” [ayetini okudu]. 'Ey Allah'ın Resûlü, Allah'ın istisna ettiği bu kimseler kimlerdir?' dediler. Şöyle buyurdu: 'Cibrîl, Mîkâîl, Ölüm Meleği, İsrâfîl ve Arş'ı taşıyan meleklerdir.'
فَإِذا قبض الله أَرْوَاح الْخَلَائق قَالَ لملك الْمَوْت: من بَقِي وَهُوَ أعلم فَيَقُول: رب سُبْحَانَكَ
Allah mahlukatın ruhlarını kabzettiğinde, en iyi bilen Kendisi olduğu halde Ölüm Meleği'ne: 'Kim kaldı?' buyurur. O da: 'Rabbim, Sen münezzehsin,
رب تعاليت ذَا الْجلَال والاكرام بَقِي جِبْرِيل وَمِيكَائِيل واسرافيل وَملك الْمَوْت
Rabbim, Sen yücesin, celal ve ikram sahibisin! Cibrîl, Mîkâîl, İsrâfîl ve Ölüm Meleği kaldı' der.
فَيَقُول: خُذ نفس مِيكَائِيل
Bunun üzerine [Allah]: 'Mîkâîl'in canını al!' buyurur.
فَيَقَع كالطود الْعَظِيم
O da yüce bir dağ gibi [yere] yıkılır.
فَيَقُول: يَا ملك الْمَوْت من بَقِي فَيَقُول سُبْحَانَكَ رب
Sonra: 'Ey Ölüm Meleği! Kim kaldı?' buyurur. O da: 'Rabbim, Sen münezzehsin,
ذَا الْجلَال والاكرام بَقِي جِبْرِيل وَملك الْمَوْت
celal ve ikram sahibisin! Cibrîl ve Ölüm Meleği kaldı' der.
فَيَقُول مت يَا ملك الْمَوْت فَيَمُوت فَيَقُول يَا جِبْرِيل من بَقِي فَيَقُول: سُبْحَانَكَ
Bunun üzerine: 'Öl ey Ölüm Meleği!' buyurur, o da ölür. Sonra: 'Ey Cibrîl! Kim kaldı?' buyurur. O da: 'Sen münezzehsin
يَا ذَا الْجلَال والاكرام بَقِي جِبْرِيل وَهُوَ من الله بِالْمَكَانِ الَّذِي هُوَ بِهِ
ey celal ve ikram sahibi! Allah katındaki makamıyla Cibrîl kaldı' der.
فَيَقُول: يَا جِبْرِيل مَا بُد من موتك
Bunun üzerine: 'Ey Cibrîl! Senin de ölmen kaçınılmazdır' buyurur.
فَيَقَع سَاجِدا يخْفق بجناحيه يَقُول: سُبْحَانَكَ رب
Bunun üzerine kanatlarını çırparak secdeye kapanır ve şöyle der: 'Rabbim, Sen münezzehsin,
تَبَارَكت وَتَعَالَيْت ذَا الْجلَال والاكرام أَنْت الْبَاقِي وَجِبْرِيل الْمَيِّت الفاني وَيَأْخُذ روحه فِي الخفقة الَّتِي يخْفق فِيهَا فَيَقَع على حيّز من فضل خلقه على خلق مِيكَائِيل كفضل الطود الْعَظِيم
Sen yücelerden yücesin, celal ve ikram sahibisin! Baki olan Sensin; ölümlü ve fani olan ise Cibrîl'dir.' [Allah] kanat çırptığı o vuruşta onun ruhunu alır; o da yaratılışının Mîkâîl'in yaratılışına olan üstünlüğü, ulu bir dağın üstünlüğü kadar geniş bir alana yığılıp kalır."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أنس رَفعه فِي قَوْله {وَنفخ فِي الصُّور فَصعِقَ من فِي السَّمَاوَات وَمن فِي الأَرْض إِلَّا من شَاءَ الله} قَالَ: فَكَانَ مِمَّن اسْتثْنى الله جِبْرِيل وَمِيكَائِيل وَملك الْمَوْت فَيَقُول الله - وَهُوَ أعلم: يَا ملك الْمَوْت من بَقِي فَيَقُول بَقِي وَجهك الْكَرِيم وَعَبْدك جِبْرِيل وَمِيكَائِيل وَملك
İbn Merdûye ve el-Ba's'ta Beyhakî, Enes'ten merfû olarak {وَنفخ فِي الصُّور فَصعِقَ من فِي السَّمَاوَات وَمن فِي الأَرْض إِلَّا من شَاءَ الله} “Sûra üflenir; böylece Allah'ın diledikleri müstesna, göklerde ve yerde kim varsa hepsi çarpılıp cansız yere serilir” ayeti hakkında rivayet etmişlerdir: "Allah'ın istisna kıldığı kimselerden olanlar Cibrîl, Mîkâîl ve Ölüm Meleği idi. En iyi bilen Kendisi olduğu halde Allah Teâlâ şöyle buyurur: 'Ey Ölüm Meleği! Kim kaldı?' O da: 'Senin kerîm Zâtın ile kulların Cibrîl, Mîkâîl ve Ölüm
الْمَوْت
Meleği kaldı' der.
فَيَقُول: توفَّ نفس مِيكَائِيل
Bunun üzerine: 'Mîkâîl'in canını al!' buyurur.
ثمَّ يَقُول - وَهُوَ أعلم - يَا ملك الْمَوْت من بَقِي فَيَقُول بَقِي وَجهك الْكَرِيم وَعَبْدك جِبْرِيل وَملك الْمَوْت
Sonra en iyi bilen Kendisi olduğu halde: 'Ey Ölüm Meleği! Kim kaldı?' buyurur. O da: 'Senin kerîm Zâtın ile kulların Cibrîl ve Ölüm Meleği kaldı' der.
فَيَقُول توف نفس جِبْرِيل
Bunun üzerine: 'Cibrîl'in canını al!' buyurur.
ثمَّ يَقُول - وَهُوَ أعلم - يَا ملك الْمَوْت من بَقِي فَيَقُول: بَقِي وَجهك الْبَاقِي الْكَرِيم وَعَبْدك ملك الْمَوْت وَهُوَ ميت
Sonra en iyi bilen Kendisi olduğu halde: 'Ey Ölüm Meleği! Kim kaldı?' buyurur. O da: 'Senin baki ve kerîm olan Zâtın ile [zaten] ölümlü olan kulun Ölüm Meleği kaldı' der.
فَيَقُول: مت
Bunun üzerine: 'Öl!' buyurur.
ثمَّ يُنَادي أَنا بدأت الْخلق وَأَنا أُعِيدهُ فَأَيْنَ الجبارون المتكبرون فَلَا يجِيبه أحد
Sonra şöyle nida eder: 'Yaratmayı ilk defa başlatan Benim ve onu yeniden döndürecek olan da Benim! Nerede o zorbalar, nerede o kibirlenenler?' Hiç kimse O'na cevap veremez.
ثمَّ يُنَادي لمن الْملك الْيَوْم فَلَا يجِيبه أحد فَيَقُول هُوَ لله الْوَاحِد القهار {ثمَّ نفخ فِيهِ أُخْرَى فَإِذا هم قيام ينظرُونَ}
Sonra: 'Bugün mülk kimindir?' diye nida eder. Hiç kimse O'na cevap veremez. Bunun üzerine: 'Bir ve Kahhâr olan Allah'ındır' buyurur. {ثمَّ نفخ فِيهِ أُخْرَى فَإِذا هم قيام ينظرُونَ} “Sonra ona bir daha üflenir; bir de bakarsın ki onlar ayağa kalkmış bakınıp duruyorlar” [ayeti tahakkuk eder]."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن جَابر {فَصعِقَ من فِي السَّمَاوَات وَمن فِي الأَرْض إِلَّا من شَاءَ الله} قَالَ: اسْتثْنى مُوسَى ﵇ لِأَنَّهُ كَانَ صعق قبل
İbnü'l-Münzir, Câbir'den {فَصعِقَ من فِي السَّمَاوَات وَمن فِي الأَرْض إِلَّا من شَاءَ الله} “Allah'ın diledikleri müstesna, göklerde ve yerde kim varsa hepsi çarpılıp cansız yere serilir” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Musa'yı (aleyhisselâm) istisna kılmıştır; çünkü o daha önce bayılmıştı."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة ﵁ {إِلَّا من شَاءَ الله} قَالَ: هم حَملَة الْعَرْش
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, İkrime'den (radıyallâhu anh) {إِلَّا من شَاءَ الله} “Allah'ın diledikleri müstesna” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: "Onlar Arş'ı taşıyan meleklerdir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: مَا يبْقى أحد إِلَّا مَاتَ وَقد اسْتثْنى وَالله أعلم مثنياه
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den (radıyallâhu anh) ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: "Ölmeyen hiç kimse kalmaz. Bir istisna yapmıştır; ancak istisna kıldıklarını en iyi Allah bilir."
وَأخرج أَحْمد وَمُسلم عَن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: يخرج الدَّجَّال فِي أمتِي فيمكث فيهم أَرْبَعِينَ يَوْمًا أَو أَرْبَعِينَ عَاما أَو أَرْبَعِينَ شهرا أَو أَرْبَعِينَ لَيْلَة فيبعث الله عِيسَى بن مَرْيَم ﵇ كَأَنَّهُ عُرْوَة بن مَسْعُود الثَّقَفِيّ فيطلبه فيهلكه الله تَعَالَى ثمَّ يلبث النَّاس بعده سِنِين لَيْسَ بَين اثْنَيْنِ عَدَاوَة ثمَّ يبْعَث الله ريحًا بَارِدَة من قبل الشَّام فَلَا يبْقى أحد فِي قلبه مِثْقَال ذرة من الإِيمان إِلَّا قَبضته حَتَّى لَو كَانَ أحدهم فِي كبد جبل لدخلت عَلَيْهِ
Ahmed ve Müslim, Ömer'den rivayet etmişlerdir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Deccâl ümmetimin içinde çıkar ve aralarında kırk gün veya kırk yıl veya kırk ay veya kırk gece kalır. Bunun üzerine Allah, sanki Urve b. Mes'ûd es-Sekafî imiş gibi Meryem oğlu İsa'yı (aleyhisselâm) gönderir. Onu arar ve Allah Teâlâ onu helak eder. Sonra insanlar onun ardından iki kişi arasında hiçbir düşmanlık olmaksızın yıllarca kalırlar. Sonra Allah Şam tarafından soğuk bir rüzgâr gönderir; kalbinde zerre ağırlığınca iman bulunan hiç kimse kalmaz, muhakkak onun ruhunu kabzeder. Hatta onlardan biri bir dağın bağrında olsa bile onun yanına girer.
يبْقى شرار النَّاس فِي خفَّة الطير وأحلام السبَاع
Geriye insanların en şerlileri kuşların hafifliği ve yırtıcı hayvanların akıllarıyla (düşüncesizliğiyle) kalırlar.
لَا يعْرفُونَ مَعْرُوفا وَلَا يُنكرُونَ مُنْكرا فيتمثل لَهُم الشَّيْطَان فَيَقُول: الا تستجيبون فيأمرهم بالأوثان فيعبدوها وهم فِي ذَلِك دارة أَرْزَاقهم حسن عيشهم
Ne bir iyilik tanırlar ne de bir kötülüğe engel olurlar. Şeytan onlara temessül eder ve: 'Bana icabet etmez misiniz?' der. Onlara putlara [tapmalarını] emreder, onlar da rızıkları bol ve geçimleri güzel bir halde iken onlara taparlar.
ثمَّ ينْفخ فِي الصُّور فَلَا يسمعهُ أحد إِلَّا صغى
Sonra Sûr'a üflenir; onu işiten herkes boynunu büker (kulak kabartır).
وَأول من يسمعهُ رجل يلوط حَوْضه فيصعق ثمَّ لَا يبْقى أحد إِلَّا صعق
Onu ilk işiten kişi ise havuzunu sıvayan bir adam olur, o çarpılıp yere serilir; sonra çarpılıp yere serilmeyen hiç kimse kalmaz.
ثمَّ يُرْسل الله مَطَرا كَأَنَّهُ الطل فتنبت مِنْهُ أجساد النَّاس {ثمَّ نفخ فِيهِ أُخْرَى فَإِذا هم قيام ينظرُونَ}
Sonra Allah çisenti gibi bir yağmur gönderir de insanların cesetleri ondan biter. {ثمَّ نفخ فِيهِ أُخْرَى فَإِذا هم قيام ينظرُونَ} “Sonra ona bir daha üflenir; bir de bakarsın ki onlar ayağa kalkmış bakınıp duruyorlar”.
ثمَّ يُقَال: يَا أَيهَا النَّاس هلموا إِلَى ربكُم (وقفوهم إِنَّهُم مسؤلون) (الصافات ٢٤) ثمَّ يُقَال: اخْرُجُوا بعث النَّار فَيُقَال: من كم فَيُقَال: من كل ألف تِسْعمائَة وَتِسْعَة وَتِسْعين فَذَلِك (يَوْم يَجْعَل الْولدَان شيباً) (المزمل ١٧) وَذَلِكَ (يَوْم يكْشف عَن سَاق) (الْقَلَم ٤٢)
Sonra: 'Ey insanlar, Rabbinize gelin! {وقفوهم إِنَّهُم مسؤلون} “Durdurun onları, çünkü sorguya çekilecekler” (Sâffât 24)' denilir. Sonra: 'Cehennem heyetini çıkarın!' denilir. 'Kaç kişiden?' diye sorulur. 'Her bin kişiden dokuz yüz doksan dokuz kişiyi' denilir. İşte o gün, {يَوْم يَجْعَل الْولدَان شيباً} “çocukları ihtiyarlatan bir gündür” (Müzzemmil 17) ve işte o gün, {يَوْم يكْشف عَن سَاق} “bacağın açılacağı gündür” (Kalem 42)."
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: بَين النفختين أَرْبَعُونَ
Buhârî, Müslim, İbn Cerîr ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre'den rivayet etmişlerdir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "İki üfleme arasında kırk vardır."
قَالُوا: يَا أَبَا هُرَيْرَة أَرْبَعُونَ يَوْمًا قَالَ: أَبيت قَالُوا: أَرْبَعُونَ شهر قَالَ: أَبيت قَالُوا: أَرْبَعُونَ عَاما قَالَ: أَبيت ثمَّ ينزل الله من السَّمَاء مَاء فينبتون كَمَا ينْبت البقل وَلَيْسَ من الإِنسان شَيْء إِلَّا يبْلى إِلَّا عظما وَاحِدًا وَهُوَ عجب الذَّنب وَمِنْه يركب الْخلق يَوْم الْقِيَامَة
[İnsanlar]: "Ey Ebû Hureyre, kırk gün mü?" dediler. O: "Bir şey diyemem" dedi. "Kırk ay mı?" dediler. O: "Bir şey diyemem" dedi. "Kırk yıl mı?" dediler. O: "Bir şey diyemem" dedi. "Sonra Allah gökten bir su indirir de bakla biter gibi biterler. İnsanın tek bir kemiği dışında çürümeyecek hiçbir yeri yoktur; o da kuyruk sokumu kemiğidir (acbü'z-zeneb). Kıyamet gününde yaratılış ondan terkip edilir."
وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي الْبَعْث وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: ينْفخ فِي الصُّور والصور كَهَيئَةِ الْقرن فَصعِقَ من فِي السَّمَوَات وَمن فِي الأَرْض
el-Ba's'ta Ebû Dâvûd ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh), Nebi'nin (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmişlerdir: "Sûr'a üflenir; Sûr boynuz biçimindedir. Göklerde ve yerde kim varsa hepsi çarpılıp yere serilir.
وَبَين النفختين أَرْبَعُونَ عَاما فيمطر الله فِي تِلْكَ الْأَرْبَعين مَطَرا فينبتون من الأَرْض كَمَا ينْبت البقل وَمن الإِنسان عظم لَا تَأْكُله الأَرْض
İki üfleme arasında kırk yıl vardır. Allah o kırk [yıl] içinde bir yağmur yağdırır da bakla biter gibi yerden biterler. İnsandan toprağın yemediği bir kemik vardır,
عجب ذَنبه وَمِنْه يركب جسده يَوْم الْقِيَامَة
o da kuyruk sokumu kemiğidir. Kıyamet gününde bedeni ondan terkip edilir."
وَأخرج ابْن أبي عَاصِم فِي السّنة عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: كل ابْن آدم تَأْكُله الأَرْض إِلَّا عجب الذَّنب ينْبت وَيُرْسل الله مَاء الْحَيَاة فينبتون مِنْهُ نَبَات الْخضر حَتَّى إِذا خرجت الأجساد أرسل الله الْأَرْوَاح فَكَانَ كل روح أسْرع إِلَى صَاحبه من الطّرف ثمَّ ينْفخ فِي الصُّور {فَإِذا هم قيام ينظرُونَ}
İbn Ebî Âsım es-Sünne'de Ebû Hureyre'den (radıyallâhu anh), Nebi'nin (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: "Âdemoğlunun her yerini toprak yer; ancak kuyruk sokumu kemiği müstesna, o biter. Allah hayat suyunu gönderir de yeşillik biter gibi ondan biterler. Bedenler ortaya çıkınca Allah ruhları gönderir; her ruh sahibine göz kırpmasından daha hızlı gelir. Sonra Sûr'a üflenir; {فَإِذا هم قيام ينظرُونَ} “bir de bakarsın ki onlar ayağa kalkmış bakınıp duruyorlar”."
وَأخرج ابْن الْمُبَارك عَن الْحسن قَالَ: بَين النفختين أَرْبَعُونَ سنة
İbnü'l-Mübârek, Hasan'dan şöyle dediğini rivayet etmiştir: "İki üfleme arasında kırk yıl vardır.
الأولى يُمِيت الله بهَا كل حَيّ وَالْأُخْرَى يحيي الله بهَا كل ميت
Birincisiyle Allah yaşayan her canlıyı öldürür, diğeriyle ise ölmüş her canlıyı diriltir."
وَأخرج ابْن الْمُبَارك فِي الزّهْد وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن عَمْرو
ez-Zühd'de İbnü'l-Mübârek, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, Tirmizî (ve bunu hasen kabul etmiştir), Nesâî, İbnü'l-Münzir, İbn Hibbân, Hâkim (ve bunu sahih kabul etmiştir), İbn Merdûye ve el-Ba's'ta Beyhakî, İbn Amr'dan rivayet etmişlerdir: