Binûn

Fetih Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

قَالَ: فَهَل تتهموني قَالُوا: لَا

[Urve]: "Benden şüphelenir misiniz?" dedi. "Hayır" dediler.

قَالَ: ألستم تعلمُونَ أَنِّي استنفرت أهل عكاظ فَلَمَّا بلحوا عَليّ جِئتُكُمْ بأهلي وَوَلَدي وَمن أَطَاعَنِي قَالُوا: بلَى

[Urve]: "Ukâz ehlini [size yardıma] çağırdığımı, onlar bana karşı ayak diriyip gelmeyince ailemle, çocuklarımla ve bana itaat edenlerle size geldiğimi bilmiyor musunuz?" dedi. Onlar: "Evet [biliyoruz]" dediler.

قَالَ: فَإِن هَذَا قد عرض عَلَيْكُم خطة رشد فاقبلوها ودعوني آته

[Urve]: "O halde bu [Muhammed] size doğru ve makul bir teklif sunmuştur; onu kabul edin ve bırakın yanına gideyim" dedi.

قَالُوا: ائته []

Onlar: "Ona git!" dediler. []

فَأَتَاهُ فَجعل يكلم النَّبِي ﷺ فَقَالَ لَهُ النَّبِي ﷺ نَحوا من قَوْله لبديلز فَقَالَ عُرْوَة عِنْد ذَلِك: أَي مُحَمَّد أَرَأَيْت إِن استأصلت قَوْمك هَل سَمِعت أحدا من الْعَرَب اجتاح أَهله قبلك وَإِن تكن الْأُخْرَى فوَاللَّه إِنِّي لأرى وُجُوهًا وَأرى أوباشا من النَّاس خليقا أَن يَفروا ويدعوك

Bunun üzerine onun yanına vardı ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile konuşmaya başladı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ona da Büdeyl'e söylediklerinin bir benzerini söyledi. O esnada Urve şöyle dedi: "Ey Muhammed! Kendi kavminin kökünü kazısan [ne kazanacaksın]? Senden önce Araplardan kendi kavmini toptan yok eden birini hiç duydun mu? Şayet diğeri [senin aleyhine] olursa, vallahi ben burada birtakım yüzler ve kaçıp seni terk etmeye pek yatkın derme çatma insan toplulukları görüyorum!"

فَقَالَ لَهُ أَبُو بكر: أمصص بظر اللات أَنَحْنُ نفر عَنهُ وندعه فَقَالَ: من ذَا قَالَ: أَبُو بكر

Bunun üzerine Ebû Bekir ona: "Git de Lât'ın fercini yala! Biz mi onun yanından kaçıp onu terk edeceğiz?!" dedi. [Urve]: "Bu kim?" dedi. "Ebû Bekir" dediler.

قَالَ: أما وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لَوْلَا يَد كَانَت لَك عِنْدِي لم أجزك بهَا لأجبتك

[Urve] dedi ki: "Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, eğer bana yaptığın ve karşılığını henüz ödeyemediğim bir iyiliğin olmasaydı sana mutlaka cevabını verirdim!"

قَالَ: وَجعل يكلم النَّبِي ﷺ فَكلما كَلمه أَخذ بلحيته والمغيرة بن شُعْبَة قَائِم على رَأس النَّبِي ﷺ وَمَعَهُ السَّيْف وَعَلِيهِ المغفر فَكلما أَهْوى عُرْوَة بِيَدِهِ إِلَى لحية النَّبِي ﷺ ضرب الْمُغيرَة يَده بنعل السَّيْف وَقَالَ: أخر يدك عَن لحية رَسُول الله ﷺ

[Ravi] dedi ki: [Urve] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile konuşmaya devam etti; onunla her konuştuğunda sakalını tutuyordu. Bu sırada Muğîre b. Şu'be, elinde kılıç ve başında miğferle Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in başucunda dikiliyordu. Urve elini Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in sakalına her uzattığında Muğîre kılıcının kınıyla onun eline vurup: "Elini Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in sakalından çek!" diyordu.

فَرفع عُرْوَة رَأسه فَقَالَ: من هَذَا قَالُوا: الْمُغيرَة بن شُعْبَة

Urve başını kaldırıp: "Bu kim?" dedi. "Muğîre b. Şu'be" dediler.

قَالَ: أَي غدر أَلَسْت أسعى فِي غدرتك وَكَانَ الْمُغيرَة صحب قوما فِي الْجَاهِلِيَّة فَقَتلهُمْ وَأخذ أَمْوَالهم ثمَّ جَاءَ فَأسلم فَقَالَ النَّبِي ﷺ: أما الْإِسْلَام فَأقبل وَأما المَال فلست مِنْهُ فِي شَيْء

[Urve]: "Ey vefasız hain! Ben hâlâ senin işlediğin hıyanetin ceremesini ödemeye çalışmıyor muyum?" dedi. Muğîre, Câhiliye döneminde bir toplulukla yolculuk yapmış, onları öldürüp mallarını almış, sonra gelip Müslüman olmuştu. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Müslüman oluşunu kabul ederim; fakat mala gelince, ben ondan hiçbir şeye karışmam" buyurmuştu.

ثمَّ إِن عُرْوَة جعل يرمق أَصْحَاب النَّبِي ﷺ بِعَيْنيهِ

Sonra Urve, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabını gözleriyle süzüp dikkatle izlemeye başladı.

قَالَ: فوَاللَّه مَا تنخم رَسُول الله ﷺ نخامة إِلَّا وَقعت فِي كف وَاحِد مِنْهُم فدلك بهَا وَجهه وَجلده وَإِذا أَمرهم ابتدروا أمره وَإِذا تَوَضَّأ كَادُوا يقتتلون على وضوئِهِ وَإِذا تكلم خفضوا أَصْوَاتهم عِنْده وَمَا يحدون إِلَيْهِ النّظر تَعْظِيمًا لَهُ

[Ravi] dedi ki: Vallahi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir balgam çıkaracak olsa mutlaka onlardan birinin avucuna düşüyor, o da onunla yüzünü ve tenini sıvazlıyordu. Onlara bir şey emrettiğinde emrini yerine getirmek için yarışıyorlardı. Abdest aldığında abdest suyunu [kapmak] için neredeyse birbirleriyle savaşıyorlardı. Konuştuğunda onun yanında seslerini alçaltıyorlardı ve ona duydukları saygıdan dolayı gözlerini dikip doğrudan yüzüne bakamıyorlardı.

فَرجع عُرْوَة إِلَى أَصْحَابه فَقَالَ: أَي قوم وَالله لقد وفدت على الْمُلُوك وفدت على قَيْصر وكسرى وَالنَّجَاشِي وَالله إِن رَأَيْت ملكا يعظمه أَصْحَابه مَا يعظم أَصْحَاب مُحَمَّد مُحَمَّدًا وَالله إِن يتنخم نخامة إِلَّا وَقعت فِي كف وَاحِد مِنْهُم فدلك بهَا وَجهه وَجلده وَإِذا أَمرهم ابتدروا أمره وَإِذا تَوَضَّأ كَادُوا يقتتلون على وضوئِهِ وَإِذا تكلم خفضوا أَصْوَاتهم عِنْده وَمَا يحدون إِلَيْهِ النّظر تَعْظِيمًا لَهُ وَإنَّهُ عرض عَلَيْكُم خطة رشد فاقبلوها

Urve arkadaşlarının yanına dönüp şöyle dedi: "Ey kavmim! Vallahi ben kralların huzuruna çıktım; Kayser'in, Kisrâ'nın ve Necâşî'nin huzuruna elçi olarak gittim. Vallahi Muhammed'in ashabının Muhammed'e tazim gösterdiği gibi, ashabının tazim gösterdiği hiçbir hükümdar görmedim! Vallahi o bir balgam çıkaracak olsa mutlaka onlardan birinin avucuna düşüyor, o da onunla yüzünü ve tenini sıvazlıyor. Onlara bir şey emrettiğinde emrini yerine getirmek için yarışıyorlar. Abdest aldığında abdest suyunu [kapmak] için neredeyse birbirleriyle savaşıyorlar. Konuştuğunda onun yanında seslerini alçaltıyorlar ve ona duydukları saygıdan dolayı gözlerini dikip doğrudan yüzüne bakamıyorlar. Muhakkak ki o size doğru ve makul bir teklif sunmuştur; onu kabul edin!"

فَقَالَ رجل من بني كنَانَة: دَعونِي آته

Bunun üzerine Benî Kinâne'den bir adam: "Bırakın yanına gideyim" dedi.

فَقَالُوا: ائته []

Onlar: "Ona git!" dediler. []

فَلَمَّا أشرف على النَّبِي ﷺ وَأَصْحَابه قَالَ رَسُول الله ﷺ: هَذَا فلَان وَهُوَ من قوم يعظمون الْبدن فابعثوها لَهُ فَبعثت لَهُ واستقبله الْقَوْم يلبون فَلَمَّا رأى ذَلِك قَالَ: سُبْحَانَ الله مَا يَنْبَغِي لهَؤُلَاء أَن

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabının bulunduğu yere yaklaşıp görününce, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bu falandır; kurbanlık develere saygı gösteren bir kavimdendir. Kurbanlık develeri onun önüne salın!" buyurdu. Kurbanlıklar onun önüne salındı ve insanlar telbiye getirerek onu karşıladılar. Adam bunu görünce: "Sübhânallah! Bunların..." dedi

يصدوا عَن الْبَيْت

"...Beytullah'tan alıkonulması yakışık almaz!"

فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى أَصْحَابه قَالَ: رَأَيْت الْبدن قد قلدت وأشعرت فَمَا أرى أَن يصدوا عَن الْبَيْت

Arkadaşlarının yanına dönünce şöyle dedi: "Kurbanlık develerin gerdanlıklandığını ve hörgüçlerinin işaretlendiğini (iş'âr edildiğini) gördüm; bu sebeple onların Beytullah'tan menedilmesini doğru bulmuyorum."

فَقَامَ رجل يُقَال لَهُ مكرز بن حَفْص فَقَالَ: دَعونِي آته فَقَالُوا: ائته []

Bunun üzerine Mikrez b. Hafs denilen bir adam ayağa kalkıp: "Bırakın yanına gideyim" dedi. Onlar: "Ona git!" dediler. []

فَلَمَّا أشرف عَلَيْهِم قَالَ النَّبِي ﷺ: هَذَا مكرز وَهُوَ رجل فَاجر

Onların yanına yaklaşıp görününce Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bu Mikrez'dir; o fâcir (kötü/güvenilmez) bir adamdır" buyurdu.

فَجعل يكلم النَّبِي ﷺ فَبَيْنَمَا هُوَ يكلمهُ إِذْ جَاءَ سُهَيْل بن عَمْرو فَقَالَ النَّبِي ﷺ: قد سهل لكم من أَمركُم

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile konuşmaya başladı. O konuşurken Süheyl b. Amr çıkageldi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Artık işiniz kolaylaştı" buyurdu.

فجَاء سُهَيْل فَقَالَ هَات أكتب بَيْننَا وَبَيْنك كتابا

Süheyl geldi ve: "Gel, aramızda seninle bizim için bir antlaşma metni yaz!" dedi.

فَدَعَا الْكَاتِب فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: اكْتُبْ بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم

Bunun üzerine kâtibi çağırdı ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bismillâhirrahmânirrahîm yaz" buyurdu.

قَالَ سُهَيْل: أما الرَّحْمَن فوَاللَّه مَا أَدْرِي مَا هُوَ وَلَكِن اكْتُبْ بِاسْمِك اللَّهُمَّ كَمَا كنت تكْتب

Süheyl: "Rahmân'a gelince; vallahi onun ne olduğunu bilmiyorum. Lakin eskiden yazdığın gibi 'Bismike Allâhümme' (Allah'ım, senin adınla) yaz!" dedi.

فَقَالَ الْمُسلمُونَ: وَالله مَا نكتبها إِلَّا بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم

Müslümanlar: "Vallahi biz onu ancak 'Bismillâhirrahmânirrahîm' olarak yazarız!" dediler.

فَقَالَ النَّبِي ﷺ: اكْتُبْ بِاسْمِك اللَّهُمَّ

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bismike Allâhümme yaz" buyurdu.

ثمَّ قَالَ: هَذَا مَا قاضى عَلَيْهِ مُحَمَّد رَسُول الله

Sonra: "Bu, Allah'ın Resûlü Muhammed'in üzerinde anlaşıp hükme bağladığı hususlardır" buyurdu.

فَقَالَ سُهَيْل: وَالله لَو كُنَّا نعلم أَنَّك رَسُول الله مَا صَدَدْنَاك عَن الْبَيْت وَلَا قَاتَلْنَاك وَلَكِن اكْتُبْ: مُحَمَّد بن عبد الله

Süheyl: "Vallahi senin Allah'ın Resûlü olduğunu bilseydik seni Beytullah'tan alıkoymaz ve seninle savaşmazdık. Lakin 'Muhammed b. Abdillâh' diye yaz!" dedi.

فَقَالَ النَّبِي ﷺ: وَالله إِنِّي لرَسُول الله وَإِن كذبتموني اكْتُبْ: هَذَا مَا قاضى عَلَيْهِ مُحَمَّد بن عبد الله

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Vallahi siz beni yalanlasanız da ben muhakkak Allah'ın Resûlüyüm. 'Bu, Muhammed b. Abdillâh'ın üzerinde anlaşıp hükme bağladığı hususlardır' diye yaz!" buyurdu.

قَالَ الزُّهْرِيّ وَذَلِكَ لقَوْله: لَا يَسْأَلُونِي خطة يعظمون فِيهَا حرمات الله إِلَّا أَعطيتهم إِيَّاهَا

Zührî dedi ki: Bu, [Resûlullah'ın] şu sözünden dolayı idi: "Benden, Allah'ın hürmetlerini yüceltecekleri hiçbir teklif istemezler ki, onu kendilerine vermiş olmayayım."

فَقَالَ النَّبِي ﷺ: على أَن تخلوا بَيْننَا وَبَين الْبَيْت فنطوف بِهِ

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bizimle Beytullah'ın arasını serbest bırakmanız ve bizim de onu tavaf etmemiz şartıyla..." buyurdu.

قَالَ سُهَيْل: وَالله لَا تَتَحَدَّث الْعَرَب أَنا أَخذنَا ضفطة [] وَلَكِن لَك من الْعَام الْمقبل فَكتب

Süheyl: "Vallahi Araplar bizim baskı ve zorlama altında boyun eğdiğimizi konuşamazlar! [] Fakat bu sana gelecek yıl için geçerlidir" dedi. Bunun üzerine böyle yazıldı.

فَقَالَ سُهَيْل: وعَلى أَنه لَا يَأْتِيك منا رجل وَإِن كَانَ على دينك إِلَّا رَددته إِلَيْنَا

Süheyl: "Ve senin dininde dahi olsa bizden sana gelen her adamı bize geri vermen şartıyla..." dedi.

فَقَالَ الْمُسلمُونَ: سُبْحَانَ الله كَيفَ يرد إِلَى الْمُشْركين وَقد جَاءَ مُسلما فَبَيْنَمَا هم كَذَلِك إِذْ جَاءَ أَبُو جندل بن سُهَيْل بن عمر ويرسف فِي قيوده وَقد خرج من أَسْفَل مَكَّة حَتَّى رمى بِنَفسِهِ بَين أظهر الْمُسلمين فَقَالَ سُهَيْل: هَذَا يَا مُحَمَّد أول من أقاضيك عَلَيْهِ أَن ترد إِلَيّ

Müslümanlar: "Sübhânallah! Müslüman olarak gelmişken müşriklere nasıl geri verilir?!" dediler. Onlar bu halde iken, Süheyl b. Amr'ın oğlu Ebû Cendel prangaları içinde sürüye sürüye yürüyerek çıkageldi; Mekke'nin alt tarafından çıkmış ve nihayet kendini Müslümanların arasına atmıştı. Süheyl: "Ey Muhammed! Bana geri vermen hususunda seninle üzerine anlaştığım ilk kişi budur!" dedi.

فَقَالَ النَّبِي ﷺ: إِنَّا لم نقض الْكتاب بعد

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Biz antlaşma metnini henüz tamamlayıp bitirmedik" buyurdu.

قَالَ: فوَاللَّه لَا أصالحك على شَيْء أبدا

[Süheyl]: "Vallahi o takdirde seninle hiçbir şey üzerine asla sulh yapmam!" dedi.

قَالَ النَّبِي ﷺ: فأجزه لي

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: "Onu bana bağışla [yanımda kalsın]" buyurdu.

قَالَ: مَا أَنا بمجيزه

[Süheyl]: "Onu sana bağışlayacak değilim" dedi.

قَالَ: بلَى فافعل

[Peygamber]: "Hayır, öyle yap [bana bağışla]!" buyurdu.

قَالَ: مَا أَنا بفاعل

[Süheyl]: "Bunu yapacak değilim" dedi.

فَقَالَ أَبُو جندل: أَي معشر الْمُسلمين أرد إِلَى الْمُشْركين وَقد جِئْت مُسلما أَلا ترَوْنَ مَا لقِيت فِي الله وَكَانَ قد عذب عذَابا شَدِيدا فِي الله

Bunun üzerine Ebû Cendel: "Ey Müslümanlar topluluğu! Müslüman olarak gelmişken müşriklere mi geri verileceğim?! Allah uğrunda başıma gelenleri görmüyor musunuz?" dedi. O, Allah uğrunda şiddetli bir işkenceye maruz kalmıştı.

فَقَالَ عمر بن الْخطاب: وَالله مَا شَككت مُنْذُ أسلمت إِلَّا يَوْمئِذٍ فَأتيت النَّبِي ﷺ فَقلت: أَلَسْت نَبِي الله قَالَ: بلَى

Ömer b. el-Hattâb dedi ki: "Vallahi Müslüman olduğumdan beri o günkü gibi hiç şüpheye düşmemiştim. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına varıp: 'Sen Allah'ın peygamberi değil misin?' dedim. O: 'Evet [öyleyim]' buyurdu.

فَقلت: أَلسنا على الْحق وعدونا على الْبَاطِل قَالَ: بلَى

Ben: 'Biz hak üzere, düşmanımız ise bâtıl üzere değil mi?' dedim. O: 'Evet' buyurdu.

قلت: فَلم نعطى الدنية فِي ديننَا إِذن قَالَ: إِنِّي رَسُول الله وَلست أعصيه وَهُوَ ناصري

Ben: 'Öyleyse dinimiz hususunda bu alçaklığı niçin kabul ediyoruz?' dedim. O: 'Ben Allah'ın Resûlüyüm, O'na isyan etmem ve O benim yardımcımdır' buyurdu.

قلت: أَو لَيْسَ كنت تحدثنا أَنا سنأتي الْبَيْت ونطوف بِهِ قَالَ: بلَى

Ben: 'Sen bize Beytullah'a varıp onu tavaf edeceğimizi söylemiyor muydun?' dedim. O: 'Evet' buyurdu.

أفأخبرتك أَنَّك تَأتيه الْعَام قلت: لَا

[Resûlullah]: 'Peki sana bu yıl oraya geleceğini haber vermiş miydim?' buyurdu. Ben: 'Hayır' dedim.

قَالَ: فَإنَّك آتيه ومطوف بِهِ

[Resûlullah]: 'Muhakkak sen oraya gidecek ve onu tavaf edeceksin' buyurdu.

فَأتيت أَبَا بكر فَقلت يَا أَبَا بكر: أَلَيْسَ هَذَا نَبِي الله حَقًا قَالَ: بلَى

Bunun üzerine Ebû Bekir'in yanına varıp: 'Ey Ebû Bekir! Bu [Muhammed] gerçekten Allah'ın peygamberi değil mi?' dedim. [Ebû Bekir]: 'Evet [öyledir]' dedi.

قلت: أَلسنا على الْحق وعدونا على الْبَاطِل قَالَ: بلَى

Ben: 'Biz hak üzere, düşmanımız ise bâtıl üzere değil mi?' dedim. [Ebû Bekir]: 'Evet' dedi.

قلت: فَلم نعطى الدنية فِي ديننَا إِذن قَالَ: أَيهَا الرجل إِنَّه رَسُول الله وَلَيْسَ يَعْصِي ربه وَهُوَ ناصره فَاسْتَمْسك بغرزه تفز حَتَّى تَمُوت فو الله إِنَّه لعلى الْحق

Ben: 'Öyleyse dinimiz hususunda bu alçaklığı niçin kabul ediyoruz?' dedim. [Ebû Bekir]: 'Ey adam! Muhakkak o, Allah'ın Resûlüdür ve Rabbine isyan etmez; O da onun yardımcısıdır. Ölünceye kadar onun izinden ayrılma ki kurtuluşa eresin! Vallahi o kesinlikle hak üzeredir' dedi."

قلت: أوليس كَانَ يحدثنا إِنَّا سنأتي الْبَيْت ونطوف بِهِ قَالَ: بلَى أفأخبرك أَنَّك تَأتيه الْعَام قلت: لَا

Ben: 'O bize Beytullah'a varıp onu tavaf edeceğimizi söylemiyor muydu?' dedim. [Ebû Bekir]: 'Evet, peki sana bu yıl oraya geleceğini haber verdi mi?' dedi. Ben: 'Hayır' dedim.

قَالَ: فَإنَّك آتيه ومطوف بِهِ

[Ebû Bekir]: 'Muhakkak sen oraya gidecek ve onu tavaf edeceksin' dedi.

قَالَ عمر: فَعمِلت لذَلِك أعمالا

Ömer dedi ki: 'Bunun [bu sözlerimin kefareti] için birtakım [salih] ameller işledim.'

فَلَمَّا فرغ من قَضِيَّة الْكتاب قَالَ رَسُول الله ﷺ لأَصْحَابه: قومُوا فَانْحَرُوا ثمَّ احْلقُوا

[Resûlullah] antlaşma metni işini bitirince, ashabına: 'Kalkın, kurbanlarınızı kesin, sonra da tıraş olun!' buyurdu.

فوَاللَّه مَا قَامَ رجل مِنْهُم حَتَّى قَالَ ذَلِك ثَلَاث مَرَّات فَلَمَّا لم يقم مِنْهُم أحد قَامَ فَدخل على أم سَلمَة فَذكر لَهَا مَا لَقِي من النَّاس فَقَالَت أم سَلمَة: يَا نَبِي الله أَتُحِبُّ ذَلِك قَالَ: نعم

Vallahi bunu üç kez söylemesine rağmen onlardan tek bir kişi bile kalkmadı. Onlardan hiçbiri kalkmayınca [Peygamber] kalkıp Ümmü Seleme'nin yanına girdi ve insanlardan gördüğü bu durumu ona anlattı. Ümmü Seleme: 'Ey Allah'ın Peygamberi! Bunu [yapmalarını] ister misin?' dedi. O: 'Evet' buyurdu.

قَالَت: فَاخْرُج ثمَّ لَا تكلم أحدا مِنْهُم حَتَّى تنحر بدنك وَتَدْعُو حالقك فيحلقك

[Ümmü Seleme]: 'Öyleyse çık, kurbanlık develerini kesinceye ve berberini çağırıp o da seni tıraş edinceye kadar onlardan hiçbiriyle tek kelime konuşma!' dedi.

فَقَامَ النَّبِي ﷺ فَخرج فَلم يكلم أحدا مِنْهُم كلمة حَتَّى فعل ذَلِك: نحر بدنه ودعا بحالقه فحلقه

Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem kalkıp dışarı çıktı ve bunları yapıncaya kadar onlardan hiçbiriyle tek bir kelime bile konuşmadı; kurbanlık devesini kesti ve berberini çağırıp berber de onu tıraş etti.

فَلَمَّا رَأَوْا ذَلِك قَامُوا فنحروا وَجعل بَعضهم يحلق بَعْضًا حَتَّى كَاد بَعضهم يقتل بَعْضًا غما

Onlar bunu görünce hemen kalkıp kurbanlarını kestiler ve birbirlerini tıraş etmeye başladılar; öyle ki kederden neredeyse birbirlerini öldüreceklerdi.

ثمَّ جَاءَهُ نسْوَة مؤمنات فَأنْزل الله (يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا جَاءَكُم الْمُؤْمِنَات مهاجرات) (الممتحنة ١٠) حَتَّى بلغ (بعصم الكوافر) فَطلق عمر ﵁ يَوْمئِذٍ امْرَأتَيْنِ كَانَتَا لَهُ فِي الشّرك فَتزَوج إِحْدَاهمَا مُعَاوِيَة بن أبي سُفْيَان وَالْأُخْرَى صَفْوَان بن أُميَّة

Daha sonra ona mümin kadınlar geldi. Bunun üzerine Allah: (يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا جَاءَكُم الْمُؤْمِنَات مهاجرات) (الممتحنة ١٠) [ayetini] (بعصم الكوافر) kısmına kadar indirdi. O gün Ömer radıyallâhu anh, şirk [dönemin]de iken nikâhında bulunan iki karısını boşadı. Onlardan birisiyle Muâviye b. Ebî Süfyân, diğeriyle de Safvân b. Ümeyye evlendi.

ثمَّ رَجَعَ النَّبِي ﷺ إِلَى الْمَدِينَة فَجَاءَهُ أَبُو بَصِير رجل من قُرَيْش وَهُوَ مُسلم فأرسلوا فِي طلبه رجلَيْنِ فَقَالُوا: الْعَهْد الَّذِي جعلته لنا فَدفعهُ النَّبِي ﷺ إِلَى الرجلَيْن فَخَرَجَا بِهِ حَتَّى بلغا بِهِ ذَا الحليفة فنزلوا يَأْكُلُون من تمر لَهُم فَقَالَ أَبُو بَصِير لأحد الرجلَيْن: وَالله إِنِّي لأرى سَيْفك هَذَا يَا فلَان جيدا

Sonra Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Medine'ye döndü. Derken Kureyş'ten Müslüman bir adam olan Ebû Basîr ona geldi. Kureyşliler onu aramak üzere iki adam gönderip: 'Bize verdiğin ahit [gereği onu teslim et]' dediler. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onu o iki adama teslim etti. İki adam onu alıp yola çıktılar, nihayet Zülhuleyfe'ye vardıklarında konaklayıp yanlarındaki hurmadan yemeye başladılar. Ebû Basîr o iki adamdan birine: 'Vallahi ey filan, senin şu kılıcını pek kaliteli görüyorum!' dedi.

فاستله الآخر وَقَالَ: أجل وَالله إِنَّه لجيد لقد جربت بِهِ وجربت

Diğeri kılıcını kınından çekip: 'Evet, vallahi pek kalitelidir, onu defalarca denedim' dedi.

فَقَالَ لَهُ أَبُو بَصِير: أَرِنِي أنظر إِلَيْهِ

Bunun üzerine Ebû Basîr ona: 'Ver de ona bir bakayım' dedi.

فأمكنه مِنْهُ فَضَربهُ حَتَّى برد وفر الآخر حَتَّى أَتَى الْمَدِينَة فَدخل الْمَسْجِد يعدو فَقَالَ رَسُول الله ﷺ حِين رَآهُ: لقد رأى هَذَا ذعرا

Adam kılıcı ona verince, [Ebû Basîr] ona vurup öldürdü. Diğeri ise kaçıp Medine'ye vardı ve koşarak mescide girdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu görünce: 'Bu adam korkunç bir şey görmüş!' buyurdu.

فَلَمَّا انْتهى إِلَى النَّبِي ﷺ قَالَ: قد قتل وَالله صَاحِبي وَإِنِّي لمقتول فجَاء أَبُو بَصِير فَقَالَ يَا نَبِي الله: قد أوفى الله بذمتك قد رددتني إِلَيْهِم ثمَّ أنجاني الله مِنْهُم

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına varınca: 'Vallahi arkadaşım öldürüldü, ben de öldürüleceğim!' dedi. Derken Ebû Basîr gelip: 'Ey Allah'ın Peygamberi! Allah senin ahdini yerine getirdi; sen beni onlara geri vermiştin, sonra Allah beni onlardan kurtardı' dedi.

فَقَالَ النَّبِي ﷺ: ويل أمه مسعر حَرْب لَو كَانَ لَهُ أحد فَلَمَّا سمع ذَلِك عرف أَنه سيرده إِلَيْهِم فَخرج حَتَّى أَتَى سيف الْبَحْر

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Anası ağlayasıca! Yanında birileri olsa savaşı tutuşturacak bir fitil!' buyurdu. [Ebû Basîr] bunu işitince, kendisini onlara tekrar teslim edeceğini anladı ve çıkıp deniz sahiline gitti.

قَالَ: وينفلت مِنْهُم أَبُو جندل

Dedi ki: Ebû Cendel de onların elinden kaçıp kurtuldu.

فلحق بِأبي بَصِير فَجعل لَا يخرج رجل من قُرَيْش رجل قد أسلم إِلَّا لحق بِأبي بَصِير حَتَّى اجْتمعت مِنْهُم عِصَابَة

Ebû Basîr'e katıldı. Artık Kureyş'ten Müslüman olan hangi adam çıksa mutlaka Ebû Basîr'e katılıyordu; nihayet onlardan bir topluluk oluştu.

قَالَ: فوَاللَّه مَا يسمعُونَ بعير لقريش خرجت إِلَى الشَّام إِلَّا اعْترضُوا لَهَا فَقَتَلُوهُمْ وَأخذُوا أَمْوَالهم

Dedi ki: Vallahi Kureyş'in Şam'a doğru yola çıkan bir kervanını işitmesinler, hemen önünü kesip onları öldürüyor ve mallarını alıyorlardı.

فَأرْسلت قُرَيْش إِلَى النَّبِي ﷺ تناشده الله والرحمن لما أرسل إِلَيْهِم فَمن أَتَاهُ مِنْهُم فَهُوَ آمنز فَأرْسل إِلَيْهِم النَّبِي ﷺ فَأنْزل الله {وَهُوَ الَّذِي كف أَيْديهم عَنْكُم وَأَيْدِيكُمْ عَنْهُم} حَتَّى بلغ {حمية الْجَاهِلِيَّة} وَكَانَت حميتهم أَنهم لم يقرُّوا أَنه نَبِي وَلم يقرُّوا بِبسْم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم وحالوا بَينه وَبَين الْبَيْت

Bunun üzerine Kureyş, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e Allah ve Rahmân adına yalvarıp onlara haber göndermesini, kendilerinden ona kim gelirse güvende olacağını bildirdi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de onlara haber gönderdi. Bunun üzerine Allah: {وَهُوَ الَّذِي كف أَيْديهم عَنْكُم وَأَيْدِيكُمْ عَنْهُم} [ayetini] {حمية الْجَاهِلِيَّة} kısmına kadar indirdi. Onların taassubu ise onun peygamber olduğunu kabul etmemeleri, 'Bismillâhirrahmânirrahîm'i tanımamaları ve onunla Beytullah arasına engel koymalarıydı.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَاتب الْكتاب يَوْم الْحُدَيْبِيَة عَليّ بن أبي طَالب

Abdurrezzâk, İbn Abbâs'tan naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Hudeybiye günü antlaşma metnini yazan Ali b. Ebî Tâlib idi.'

وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَمُسلم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن سَلمَة بن الْأَكْوَع قَالَ: قدمنَا الْحُدَيْبِيَة مَعَ رَسُول الله ﷺ وَنحن أَربع عشرَة مائَة ثمَّ إِن الْمُشْركين من أهل مَكَّة راسلونا فِي الصُّلْح فَلَمَّا اصطلحنا وَاخْتَلَطَ بَعْضنَا بِبَعْض أتيت شَجَرَة فاضطجعت فِي ظلها فَأَتَانِي أَرْبَعَة من مُشْركي أهل مَكَّة فَجعلُوا يقعون فِي رَسُول الله ﷺ فأمعضتهم وتحوّلت إِلَى شَجَرَة أُخْرَى فعلقوا سِلَاحهمْ واضطجعوا فَبَيْنَمَا هم كَذَلِك إِذْ نَادَى منادٍ من أَسْفَل الْوَادي: يَا للمهاجرين قتل ابْن زنيم فاخترطت سَيفي فاشتددت على أُولَئِكَ الْأَرْبَعَة وهم رقود فَأخذت سِلَاحهمْ وَجَعَلته فِي يَدي ثمَّ قلتُ: وَالَّذِي أكْرم وَجه مُحَمَّد لَا يرفع أحد مِنْكُم رَأسه إِلَّا ضربت الَّذِي فِيهِ عَيناهُ ثمَّ جِئْت بهم أسوقهم إِلَى رَسُول الله ﷺ وَجَاء عمي عَامر بِرَجُل من العبلات يُقَال لَهُ مكرز من الْمُشْركين يَقُودهُ حَتَّى وقفنا بهم على رَسُول الله ﷺ فِي سبعين من الْمُشْركين فَنظر إِلَيْهِم رَسُول الله ﷺ وَقَالَ: دعوهم يكون لَهُم بَدْء الْفُجُور ومنتهاه فَعَفَا عَنْهُم رَسُول الله ﷺ وَأنزل الله {وَهُوَ الَّذِي كف أَيْديهم عَنْكُم وَأَيْدِيكُمْ عَنْهُم بِبَطن مَكَّة من بعد أَن أَظْفَرَكُم عَلَيْهِم}

Ahmed, Abd b. Humeyd, Müslim, Taberânî, İbn Merdûye ve ed-Delâil'de Beyhakî, Seleme b. el-Ekva'dan nakletmiştir; o şöyle demiştir: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte Hudeybiye'ye geldik; bin dört yüz kişiydik. Sonra Mekke ehlinden olan müşrikler sulh için bize elçiler gönderdiler. Sulh yapıp birbirimize karıştığımız vakit bir ağacın yanına gelip gölgesinde uzandım. Derken Mekke ehli müşriklerinden dört kişi yanıma gelip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hakkında ileri geri konuşmaya başladılar. Onlara öfkelendim ve başka bir ağacın yanına geçtim. Onlar da silahlarını asıp uzandılar. Onlar bu vaziyetteyken vadinin aşağısından bir münadi: 'Ey Muhacirler! İbn Zünfeym öldürüldü!' diye bağırdı. Hemen kılıcımı çekip uyumakta olan o dört kişinin üzerine atıldım, silahlarını alıp elime geçirdim. Sonra da: 'Muhammed'in yüzünü aziz kılan [Allah]'a yemin olsun ki, sizden kim başını kaldırırsa iki gözünün bulunduğu yeri [başını] vururum!' dedim. Sonra onları önüme katıp sürerek Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e getirdim. Amcam Âmir de el-Abalât kabilesinden Mikrez denilen müşrik bir adamı yakalamış getiriyordu; nihayet müşriklerden yetmiş kişiyle birlikte onları Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna çıkardık. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara baktı ve: 'Bırakın onları; kötülüğün başlangıcı da sonu da onlara ait olsun' buyurdu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onları affetti. Allah da şu ayeti indirdi: {وَهُوَ الَّذِي كف أَيْديهم عَنْكُم وَأَيْدِيكُمْ عَنْهُم بِبَطن مَكَّة من بعد أَن أَظْفَرَكُم عَلَيْهِم} “O, Mekke vadisinde sizi onlara karşı muzaffer kıldıktan sonra, onların ellerini sizden, sizin ellerinizi de onlardan çekendir.”'

وَأخرج أَحْمد وَالنَّسَائِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن جرير وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل وَابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن مُغفل قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُول الله ﷺ فِي أصل الشَّجَرَة الَّتِي قَالَ الله فِي الْقُرْآن وَكَانَ يَقع من أَغْصَان تِلْكَ الشَّجَرَة على ظهر رَسُول الله ﷺ وَعلي بن أبي طَالب وَسُهيْل بن عَمْرو بَين يَدَيْهِ فَقَالَ رَسُول الله ﷺ لعَلي: اكْتُبْ بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم فَأخذ سُهَيْل بِيَدِهِ قَالَ: مَا نَعْرِف الرَّحْمَن وَلَا الرَّحِيم

Ahmed, Nesâî, Hâkim -sahih olduğunu belirterek-, İbn Cerîr, ed-Delâil'de Ebû Nuaym ve İbn Merdûye, Abdullah b. Muğaffel'den naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Allah'ın Kur'an'da bahsettiği ağacın dibinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdik. O ağacın dallarından biri Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in sırtına sarkıyordu; Ali b. Ebî Tâlib ile Süheyl b. Amr da onun önündeydi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ali'ye: 'Bismillâhirrahmânirrahîm yaz' buyurdu. Süheyl onun elini tutup: 'Biz Rahmân'ı da Rahîm'i de tanımıyoruz.'

أكتب فِي قَضِيَّتنَا مَا نَعْرِف

'Antlaşmamıza bildiğimiz şeyi yaz' dedi.

قَالَ: أكتب: بِاسْمِك اللَّهُمَّ

[Resûlullah]: 'Bismikellâhumme (Senin adınla ey Allah'ım) yaz' buyurdu.

وَكتب: هَذَا مَا صَالح عَلَيْهِ مُحَمَّد رَسُول الله أهل مَكَّة فَأمْسك سُهَيْل بِيَدِهِ وَقَالَ: لقد ظَلَمْنَاك إِن كنت رَسُوله أكتب فِي قَضِيَّتنَا مَا نَعْرِف فَقَالَ: أكتب هَذَا مَا صَالح مُحَمَّد بن عبد الله فَبينا نَحن كَذَلِك إِذْ خرج علينا ثَلَاثُونَ شَابًّا عَلَيْهِم السِّلَاح فثاروا فِي وُجُوهنَا فَدَعَا عَلَيْهِم رَسُول الله ﷺ فَأخذ الله بأسماعهم

Ve: 'Bu, Allah'ın Resûlü Muhammed'in Mekke ehliyle üzerinde sulh yaptığı maddelerdir' diye yazdı. Süheyl onun elini tutup: 'Eğer senin O'nun elçisi olduğunu kabul etseydik sana haksızlık etmiş olurduk; antlaşmamıza bildiğimiz şeyi yaz' dedi. Bunun üzerine [Resûlullah]: 'Bu, Muhammed b. Abdillâh'ın sulh yaptığı maddelerdir, diye yaz' buyurdu. Biz bu hâldeyken birden silahlanmış otuz genç karşımıza çıkıp üzerimize saldırdı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara beddua etti de Allah onların kulaklarını sağır etti [onları etkisiz kıldı].'

وَلَفظ الْحَاكِم: بِأَبْصَارِهِمْ

Hâkim'in lafzında: 'Gözlerini kör etti' şeklindedir.

فقمنا إِلَيْهِم فأخذناهم فَقَالَ لَهُم رَسُول الله ﷺ: هَل جئْتُمْ فِي عهد أحد أَو هَل جعل لكم أحد أَمَانًا فَقَالُوا: لَا

Hemen üzerlerine varıp onları yakaladık. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara: 'Birinin ahdiyle mi geldiniz, yoksa birisi size eman mı verdi?' diye sordu. Onlar: 'Hayır' dediler.

فخلى سبيلهم فَأنْزل الله {وَهُوَ الَّذِي كف أَيْديهم عَنْكُم}

Bunun üzerine onları serbest bıraktı. Allah da: {وَهُوَ الَّذِي كف أَيْديهم عَنْكُم} “O, ellerini sizden çekendir...” [ayetini] indirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن أَبْزَى قَالَ: لما خرج النَّبِي ﷺ بِالْهَدْي وانْتهى إِلَى ذِي الحليفة قَالَ لَهُ عمر: يَا نَبِي الله تدخل على قوم لَك حَرْب بِغَيْر سلَاح وَلَا كرَاع فَبعث إِلَى الْمَدِينَة فَلم يدع فِيهَا سِلَاحا وَلَا كُرَاعًا إِلَّا حمله فَلَمَّا دنا من مَكَّة منعُوهُ أَن يدْخل فَسَار حَتَّى أَتَى منى فَنزل بمنى فَأَتَاهُ عُيَيْنَة بن عِكْرِمَة بن أبي جهل قد خرج عَلَيْهِ فِي خَمْسمِائَة فَقَالَ لخَالِد بن الْوَلِيد: يَا خَالِد هَذَا ابْن عمك قد أَتَاك فِي الْخَيل فَقَالَ خَالِد: أَنا سيف الله وَسيف رَسُوله فَيَوْمئِذٍ سمي سيف الله يَا رَسُول الله إرمِ بِي أَيْن شِئْت فَبَعثه على خيل فَلَقِيَهُ عِكْرِمَة فِي الشّعب فَهَزَمَهُ حَتَّى أدخلهُ حيطان مَكَّة ثمَّ عَاد فِي الثَّانِيَة حَتَّى أدخلهُ حيطان مَكَّة ثمَّ عَاد فِي الثَّالِثَة فَهَزَمَهُ حَتَّى أدخلهُ حيطان مَكَّة فَأنْزل الله {وَهُوَ الَّذِي كف أَيْديهم عَنْكُم} الْآيَة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Ebzâ'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem kurbanlıklarla çıkıp Zülhuleyfe'ye ulaştığında Ömer ona: 'Ey Allah'ın Peygamberi! Seninle savaş halinde olan bir topluluğun yanına silahsız ve süvarisiz mi giriyorsun?' dedi. Bunun üzerine [Peygamber] Medine'ye haber gönderip orada hiçbir silah ve binek atı bırakmayıp getirtti. Mekke'ye yaklaştığında girmesine engel oldular. O da yürüyüp Mina'ya vardı ve Mina'da konakladı. Derken Uyeyne b. İkrime b. Ebî Cehil beş yüz kişilik bir kuvvetle onun üzerine çıktı. [Resûlullah], Hâlid b. Velîd'e: 'Ey Hâlid! İşte şu amcanın oğlu süvarilerle sana doğru geliyor' buyurdu. Hâlid: 'Ben Allah'ın kılıcı ve Resûlü'nün kılıcıyım' dedi —işte o gün 'Seyfullah' (Allah'ın kılıcı) diye isimlendirildi— 'Ey Allah'ın Resûlü! Beni nereye dilersen oraya fırlat!' dedi. [Peygamber] onu süvarilerin başında gönderdi. İkrime ile dağ geçidinde karşılaştı ve onu hezimete uğratıp Mekke surlarının içine sokuncaya kadar sürdü. Sonra ikinci kez tekrar saldırdı, onu Mekke surlarının içine sokuncaya kadar hezimete uğrattı. Sonra üçüncü kez saldırdı ve onu hezimete uğratıp Mekke surlarının içine sokuncaya kadar sürdü. Bunun üzerine Allah: {وَهُوَ الَّذِي كف أَيْديهم عَنْكُم} ayetini indirdi.

قَالَ: فَكف الله النَّبِي عَنْهُم من بعد أَن أظفره عَلَيْهِم لِبَقَايَا من الْمُسلمين كَانُوا بقوا فِيهَا كَرَاهِيَة أَن تَطَأهُمْ الْخَيل

Dedi ki: 'Allah, atların onları çiğnemesi endişesiyle, orada geride kalmış olan Müslümanların hatırına, Peygamber'i onlara karşı muzaffer kıldıktan sonra onların üzerinden [elini] çektirdi.'

أخرج ابْن الْمُنْذر عَن الضَّحَّاك وَسَعِيد بن جُبَير {وَالْهَدْي معكوفاً} قَالَ: مَحْبُوسًا

İbnü'l-Münzir, Dahhâk ve Saîd b. Cübeyr'den {وَالْهَدْي معكوفاً} “ve kurbanlıkları da alıkonulmuş olarak” [ifadesi hakkında] onun 'hapsedilmiş, engellenmiş olarak' anlamına geldiğini nakletmiştir.

وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: نحرُوا يَوْم الْحُدَيْبِيَة سبعين بَدَنَة فَلَمَّا صدت عَن الْبَيْت حنت كَمَا تحن إِلَى أَوْلَادهَا

Ahmed ve ed-Delâil'de Beyhakî, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre o şöyle demiştir: 'Hudeybiye günü yetmiş deve kurban ettiler. Kurbanlıklar Beytullah'tan alıkonulduklarında, bir devenin yavrusuna özlemle inlediği gibi inlediler.'

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن مَالك بن ربيعَة السَّلُولي ﵁ أَنه شهد مَعَ رَسُول الله

Taberânî, Mâlik b. Rebîa es-Selûlî radıyallâhu anh'tan naklettiğine göre o, Resûlullah

صلى الله عَلَيْهِ وَسلم يَوْم الشَّجَرَة وَيَوْم رد الْهَدْي معكوفاً قبل أَن يبلغ مَحَله وَأَن رجلا من الْمُشْركين قَالَ يَا مُحَمَّد: مَا يحملك على أَن تدخل هَؤُلَاءِ علينا وَنحن كَارِهُون فَقَالَ: هَؤُلَاءِ خير مِنْك وَمن أجدادك يُؤمنُونَ بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لقد ﵃

sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte ağaç gününde ve kurbanlığın yerine ulaşmadan önce hapsedilerek geri çevrildiği günde hazır bulunmuştur. Müşriklerden bir adam: 'Ey Muhammed! Biz istemediğimiz halde bunları üzerimize sokmaya seni sevk eden nedir?' deyince, [Resûlullah]: 'Bunlar senden de senin atalarından da daha hayırlıdır; Allah'a ve ahiret gününe iman ederler. Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki kesinlikle... radıyallâhu anhüm' buyurdu.

قَوْله تَعَالَى: {وَلَوْلَا رجال مُؤمنُونَ} الْآيَة

Yüce Allah'ın: {وَلَوْلَا رجال مُؤمنُونَ} “Eğer mümin erkekler olmasaydı...” ayeti.

أخرج الْحسن بن سُفْيَان وَأَبُو يعلى وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن قَانِع والباوردي وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم بِسَنَد جيد عَن أبي جُمُعَة حنيبذ بن سبيع قَالَ: قَاتَلت النَّبِي ﷺ أول النَّهَار كَافِرًا وقاتلت مَعَه آخر النَّهَار مُسلما وَفينَا نزلت {وَلَوْلَا رجال مُؤمنُونَ وَنسَاء مؤمنات} وَكُنَّا تِسْعَة نفر سَبْعَة رجال وَامْرَأَتَيْنِ

el-Hasen b. Süfyân, Ebû Ya'lâ, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Kâni', el-Bâverdî, Taberânî, İbn Merdûye ve Ebû Nuaym iyi bir senetle Ebû Cüm'a Huneybiz b. Sebî'den nakletmiştir; o şöyle demiştir: 'Günün başında kâfir olarak Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile savaştım, günün sonunda ise Müslüman olarak onunla birlikte savaştım. Bizim hakkımızda: {وَلَوْلَا رجال مُؤمنُونَ وَنسَاء مؤمنات} “Eğer mümin erkekler ve mümin kadınlar olmasaydı...” [ayeti] indi. Biz dokuz kişiydik; yedi erkek ve iki kadındık.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ {وَلَوْلَا رجال مُؤمنُونَ وَنسَاء مؤمنات لم تعلموهم} قَالَ: حِين ردوا النَّبِي ﷺ {أَن تطؤوهم} بِقَتْلِهِم إيَّاهُم {لَو تزيلوا لعذبنا الَّذين كفرُوا مِنْهُم عذَابا أَلِيمًا} يَقُول لَو تزيل الْكفَّار من الْمُؤمنِينَ لعذبهم الله عذَابا أَلِيمًا بِقَتْلِهِم إيَّاهُم

İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan naklettiğine göre; {وَلَوْلَا رجال مُؤمنُونَ وَنسَاء مؤمنات لم تعلموهم} “Eğer kendilerini tanımadığınız mümin erkekler ve mümin kadınlar olmasaydı...” ayeti hakkında, 'Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i geri çevirdikleri vakitte' demiştir. {أَن تطؤوهم} “onları çiğnemeniz” yani onları öldürmenizdir. {لَو تزيلوا لعذبنا الَّذين كفرُوا مِنْهُم عذَابا أَلِيمًا} “Eğer ayrılmış olsalardı, elbette onlardan inkâr edenleri elem verici bir azaba çarptırırdık” [ifadesi hakkında] şöyle demiştir: 'Eğer kâfirler müminlerden ayrılmış olsalardı, Allah onları müminlerin eliyle öldürülmek suretiyle elem verici bir azapla cezalandırırdı.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {وَلَوْلَا رجال مُؤمنُونَ} قَالَ: دفع الله عَن الْمُشْركين يَوْم الْحُدَيْبِيَة بأناس من الْمُؤمنِينَ كَانُوا بَين أظهرهم

İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc'den {وَلَوْلَا رجال مُؤمنُونَ} “Eğer mümin erkekler olmasaydı...” sözü hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: 'Allah, Hudeybiye günü aralarında bulunan mümin kimseler vesilesiyle müşriklerden [azabı] savdı.'

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: هم أنَاس كَانُوا بِمَكَّة تكلمُوا بالإِسلام كره الله أَن يؤذوا وَأَن يوطأوا حِين رد مُحَمَّد ﷺ وَأَصْحَابه يَوْم الْحُدَيْبِيَة فتصيب الْمُسلمين مِنْهُم معرة يَقُول ذَنْب بِغَيْر علم

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Katâde radıyallâhu anh'tan bu ayet hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: 'Onlar Mekke'de bulunan ve İslam'ı ikrar etmiş olan kimselerdi. Hudeybiye günü Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabı geri çevrildiğinde, onlara eziyet edilmesini ve çiğnenmelerini Allah kerih gördü; aksi takdirde bilmeyerek Müslümanlara onlardan dolayı bir vebal -yani bilmeksizin bir günah- isabet edecekti.'

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد {فتصيبكم مِنْهُم معرة بِغَيْر علم} قَالَ: إِثْم {لَو تزيلوا} قَالَ: لَو تفَرقُوا

İbn Cerîr, İbn Zeyd'den {فتصيبكم مِنْهُم معرة بِغَيْر علم} “bilmeyerek onlardan dolayı size bir vebal isabet ederdi” [ifadesi hakkında]: 'Günah' dediğini; {لَو تزيلوا} “Eğer ayrılmış olsalardı” [ifadesi hakkında da]: 'Birbirlerinden ayrılsalardı' dediğini nakletmiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {لَو تزيلوا لعذبنا الَّذين كفرُوا مِنْهُم عذَابا أَلِيمًا} قَالَ: هُوَ الْقَتْل والسبي

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid radıyallâhu anh'tan {لَو تزيلوا لعذبنا الَّذين كفرُوا مِنْهُم عذَابا أَلِيمًا} “Eğer ayrılmış olsalardı, elbette onlardan inkâr edenleri elem verici bir azaba çarptırırdık” ayeti hakkında: 'Bu [azap], öldürülme ve esir edilmedir' dediğini nakletmiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ {لَو تزيلوا لعذبنا الَّذين كفرُوا مِنْهُم عذَابا أَلِيمًا} قَالَ: إِن الله ﷿ يدْفع بِالْمُؤْمِنِينَ عَن الْكفَّار

İbn Cerîr, Katâde radıyallâhu anh'tan {لَو تزيلوا لعذبنا الَّذين كفرُوا مِنْهُم عذَابا أَلِيمًا} “Eğer ayrılmış olsalardı, elbette onlardan inkâr edenleri elem verici bir azaba çarptırırdık” ayeti hakkında: 'Şüphesiz Allah Azze ve Celle, kâfirlerden [azabı] müminler vesilesiyle savar' dediğini nakletmiştir.

الْآيَة ٢٦

Ayet 26

أخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن سهل بن حنيف أَنه قَالَ يَوْم صفّين: اتهموا أَنفسكُم فَلَقَد رَأَيْتنَا يَوْم الْحُدَيْبِيَة نرجىء الصُّلْح الَّذِي كَانَ بَين النَّبِي ﷺ وَبَين الْمُشْركين وَلَو نرى قتالاً لقاتلنا فجَاء عمر إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ يَا رَسُول الله: أَلسنا على الْحق وهم على الْبَاطِل قَالَ: بلَى

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Buhârî, Müslim, Nesâî, İbn Cerîr, Taberânî, İbn Merdûye ve ed-Delâil'de Beyhakî, Sehl b. Huneyf'ten naklettiğine göre o, Sıffîn günü şöyle demiştir: 'Görüşlerinizi suçlayın! Hudeybiye günü Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile müşrikler arasında yapılan barışı [istemeyerek] kabul edişimizi gördüm; şayet bir savaş imkânı görseydik savaşırdık. Ömer, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü! Biz hak üzere, onlar ise bâtıl üzere değil mi?' dedi. O: 'Evet' buyurdu.

قَالَ: أَلَيْسَ قَتْلَانَا فِي الْجنَّة وقتلاهم فِي النَّار قَالَ: بلَى

[Ömer]: 'Bizim ölülerimiz cennette, onların ölüleri ise cehennemde değil mi?' dedi. O: 'Evet' buyurdu.

قَالَ فَفِيمَ نعطي الدنية فِي ديننَا وَنَرْجِع لما يحكم الله بَيْننَا وَبينهمْ فَقَالَ يَا ابْن الْخطاب: إِنِّي رَسُول الله وَلنْ يضيعني الله أبدا

[Ömer]: 'Öyleyse dinimiz hususunda bu alçaklığı niçin kabul ediyoruz ve Allah bizimle onlar arasında hükmünü vermemişken niçin geri dönüyoruz?' dedi. Bunun üzerine [Resûlullah]: 'Ey Hattâb'ın oğlu! Şüphesiz ben Allah'ın Resûlüyüm ve Allah beni asla zayi etmeyecektir' buyurdu.

فَرجع متغيظاً لم يصبر حَتَّى جَاءَ أَبَا بكر فَقَالَ يَا أَبَا بكر: أَلسنا على الْحق وهم على الْبَاطِل قَالَ: بلَى

[Ömer] sabredemeyip öfkeyle geri döndü, nihayet Ebû Bekir'in yanına varıp: 'Ey Ebû Bekir! Biz hak üzere, onlar ise bâtıl üzere değil mi?' dedi. O: 'Evet' dedi.

قَالَ: أَلَيْسَ قَتْلَانَا فِي الْجنَّة وقتلاهم فِي النَّار قَالَ: بلَى

[Ömer]: 'Bizim ölülerimiz cennette, onların ölüleri ise cehennemde değil mi?' dedi. O: 'Evet' dedi.

قَالَ: فلمَ نعطي الدنية فِي ديننَا قَالَ: يَا ابْن الْخطاب إِنَّه رَسُول الله وَلنْ يضيعه الله أبدا

[Ömer]: 'Öyleyse dinimiz hususunda bu alçaklığı niçin kabul ediyoruz?' dedi. [Ebû Bekir]: 'Ey Hattâb'ın oğlu! Şüphesiz o, Allah'ın Resûlüdür ve Allah onu asla zayi etmeyecektir' dedi.

فَنزلت سُورَة الْفَتْح فَأرْسل رَسُول الله ﷺ إِلَى عمر ﵁ فَأَقْرَأهُ إِيَّاهَا

Bunun üzerine Fetih Suresi indi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ömer radıyallâhu anh'a haber gönderip bu sureyi ona okudu.