Binûn

Âl-i İmrân Suresi — 13. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل من طَرِيق سَلمَة بن عبد يشوع عَن أَبِيه عَن جده أَن رَسُول الله ﷺ كتب إِلَى أهل نَجْرَان قبل أَن ينزل عَلَيْهِ (طس) سُلَيْمَان: بِسم الله إِلَه إِبْرَاهِيم وَإِسْحَق وَيَعْقُوب من مُحَمَّد رَسُول الله إِلَى أَسْقُف نَجْرَان وَأهل نَجْرَان

Beyhakî Delâil'de Seleme b. Abdiyeşû‘ yoluyla babasından, o da dedesinden rivayet ettiğine göre Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-, Süleyman'ın (Tâ-Sîn) suresi kendisine inmeden önce Necran halkına şöyle bir mektup yazmıştı: “İbrâhim, İshak ve Ya'kûb'un ilâhı Allah'ın adıyla. Allah'ın Resûlü Muhammed'den Necran piskoposuna ve Necran halkına:

إِن أسلمتم فَإِنِّي أَحْمد إِلَيْكُم الله إِلَه إِبْرَاهِيم وَإِسْحَق وَيَعْقُوب

Eğer İslâm'a girerseniz, İbrâhim, İshak ve Ya'kûb'un ilâhı olan Allah'a sizin lehinize hamdederim.

أما بعد فَإِنِّي أدعوكم إِلَى عبَادَة الله من عبَادَة الْعباد وأدعوكم إِلَى ولَايَة الله من ولَايَة الْعباد فَإِن أَبَيْتُم فالجزية وَإِن أَبَيْتُم آذنتكم بِالْحَرْبِ وَالسَّلَام

Emmâ ba‘d (Bundan sonra); şüphesiz ben sizi kullara kulluk etmekten Allah'a kulluk etmeye çağırıyorum ve sizi kulların velâyetinden Allah'ın velâyetine çağırıyorum. Şayet yüz çevirirseniz cizye [ödersiniz]; buna da karşı gelirseniz size savaş açtığımı bildiririm. Selâm [hidayete tabi olanların üzerine olsun]!”

فَلَمَّا قَرَأَ الأسقف الْكتاب فظع بِهِ

Piskopos mektubu okuyunca bu durumu dehşetle karşıladı,

وذعر ذعراً شَدِيدا فَبعث إِلَى رجل من أهل نَجْرَان يُقَال لَهُ شُرَحْبِيل بن ودَاعَة فَدفع إِلَيْهِ كتاب النَّبِي ﷺ فقرأه فَقَالَ لَهُ الأسقف: مَا رَأْيك

ve çok şiddetli bir korkuya kapıldı. Necran halkından Şurahbîl b. Vedâa denilen bir adama haber gönderdi ve Nebî'nin -sallallâhu aleyhi ve sellem- mektubunu ona verdi. O da mektubu okudu. Bunun üzerine piskopos ona: “Görüşün nedir?” dedi.

فَقَالَ شُرَحْبِيل: قد علمت مَا وعد الله إِبْرَاهِيم فِي ذُرِّيَّة إِسْمَاعِيل من النبوّة فَمَا يُؤمن أَن يكون هَذَا الرجل لَيْسَ لي فِي النبوّة رَأْي لَو كَانَ رَأْي من أَمر الدُّنْيَا أَشرت عَلَيْك فِيهِ وجهدت لَك

Şurahbîl: “Allah'ın İbrâhim'e, İsmâil'in soyundan peygamberlik konusunda vaat ettiğini biliyorsun. Bu adamın o [peygamber] olmasından emin olunamaz. Peygamberlik konusunda benim bir fikrim olamaz. Şayet dünya işlerinden bir mesele olsaydı sana fikir verir, senin için elimden geleni yapardım” dedi.

فَبعث الأسقف إِلَى وَاحِد بعد وَاحِد من أهل نَجْرَان فكلهم قَالَ مثل قَول شُرَحْبِيل فَاجْتمع رَأْيهمْ على أَن يبعثوا شُرَحْبِيل بن ودَاعَة وَعبد الله بن شُرَحْبِيل وجبار بن فيض فيأتونهم بِخَبَر رَسُول الله ﷺ فَانْطَلق الْوَفْد حَتَّى أَتَوا رَسُول الله ﷺ فَسَأَلَهُمْ وسألوه فَلم تزل بِهِ وبهم الْمَسْأَلَة حَتَّى قَالُوا لَهُ: مَا تَقول فِي عِيسَى بن مَرْيَم فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا عِنْدِي فِيهِ شَيْء يومي هَذَا فأقيموا حَتَّى أخْبركُم بِمَا يُقَال لي فِي عِيسَى صبح الْغَد

Bunun üzerine piskopos Necran halkından teker teker adam çağırttı; hepsi de Şurahbîl'in sözü gibi konuştu. Sonunda Şurahbîl b. Vedâa, Abdullah b. Şurahbîl ve Cebbâr b. Feyz'i göndermeye ve onların kendilerine Resûlullah'ın -sallallâhu aleyhi ve sellem- haberini getirmelerine karar verdiler. Heyet yola çıkıp Resûlullah'ın -sallallâhu aleyhi ve sellem- yanına vardı. O onlara sordu, onlar da ona sordu. Karşılıklı soru sorma durumu, sonunda ona: “Meryem oğlu Îsâ hakkında ne diyorsun?” demelerine kadar sürdü. Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-: “Bugün bu konuda yanımda bir şey yoktur; yarın sabah Îsâ hakkında bana ne vahyedilirse size haber verinceye kadar bekleyin” buyurdu.

فَأنْزل الله هَذِه الْآيَة {إِن مثل عِيسَى عِنْد الله كَمثل آدم خلقه من تُرَاب} إِلَى قَوْله {فَنَجْعَل لعنة الله على الْكَاذِبين} فَأَبَوا أَن يقرُّوا بذلك

Bunun üzerine Allah {إِن مثل عِيسَى عِنْد الله كَمثل آدم خلقه من تُرَاب} “Şüphesiz Allah katında Îsâ'nın misali, Âdem'in misali gibidir; onu topraktan yarattı” ayetinden {فَنَجْعَل لعنة الله على الْكَاذِبين} “...ve Allah'ın lanetini yalancıların üzerine kılalım” kavline kadar olan kısmı indirdi. Fakat onlar bunu ikrar etmekten kaçındılar.

فَلَمَّا أصبح رَسُول الله ﷺ الْغَد بَعْدَمَا أخْبرهُم الْخَبَر أقبل مُشْتَمِلًا على الْحسن وَالْحُسَيْن فِي خميلة لَهُ وَفَاطِمَة تمشي خلف ظَهره للملاعنة وَله يَوْمئِذٍ عدَّة نسْوَة فَقَالَ شُرَحْبِيل لصَاحبه: إِنِّي أرى أمرا مُقبلا ان كَانَ هَذَا الرجل نَبيا مُرْسلا فلاعناه لَا يبْقى على وَجه الأَرْض منا شعر وَلَا ظفر إِلَّا هلك فَقَالَا لَهُ: مَا رَأْيك فَقَالَ: رَأْيِي أَن أحكمه فَإِنِّي أرى رجلا لَا يحكم شططاً أبدا

Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- ertesi sabah onlara haberi verdikten sonra, bir örtü içinde Hasan ile Hüseyin'i kucağına almış, Fâtıma da mülâane (karşılıklı lanetleşme) için arkasından yürür halde geldi. O gün yanında birkaç hanımı da vardı. Bunun üzerine Şurahbîl arkadaşına: “Ben yaklaşmakta olan büyük bir iş görüyorum. Eğer bu adam gönderilmiş bir peygamber ise ve biz onunla lanetleşirsek, yeryüzünde bizden tek bir kıl ve tırnak bile kalmaz, hepsi helâk olur” dedi. İki arkadaşı ona: “Görüşün nedir?” dediler. O da: “Görüşüm şudur ki, hükmü ona bırakayım; çünkü ben asla haksız hüküm vermeyecek bir adam görüyorum” dedi.

فَقَالَا لَهُ: أَنْت وَذَاكَ

İkisi ona: “Sen bilirsin” dediler.

فَتلقى شُرَحْبِيل رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: إِنِّي قد رَأَيْت خيرا من ملاعنتك قَالَ: وَمَا هُوَ قَالَ: حكمك الْيَوْم إِلَى اللَّيْل وليلتك إِلَى الصَّباح فمهما حكمت فِينَا فَهُوَ جَائِز

Bunun üzerine Şurahbîl Resûlullah'ı -sallallâhu aleyhi ve sellem- karşılayıp: “Ben seninle lanetleşmekten daha hayırlı bir yol gördüm” dedi. [Resûlullah]: “O nedir?” diye sordu. [Şurahbîl]: “Bugün geceye kadar ve gecen sabaha kadar hüküm senin elindedir; hakkımızda ne hüküm verirsen o geçerlidir” dedi.

فَرجع رَسُول الله ﷺ وَلم يلاعنهم وصالحهم على الْجِزْيَة

Bunun üzerine Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- geri döndü, onlarla lanetleşmedi ve cizye karşılığında onlarla sulh yaptı.

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن حُذَيْفَة أَن العاقب وَالسَّيِّد أَتَيَا رَسُول الله ﷺ فَأَرَادَ أَن يلاعنهما فَقَالَ أَحدهمَا لصَاحبه: لَا تلاعنه فوَاللَّه لَئِن كَانَ نَبيا فلاعننا لَا نفلح نَحن وَلَا عقبنا من بعده فَقَالُوا لَهُ: نعطيك مَا سَأَلت فَابْعَثْ مَعنا رجلا أَمينا فَقَالَ: قُم يَا أَبَا عُبَيْدَة

Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî ve Delâil'de Ebû Nuaym Huzeyfe'den rivayet ettiklerine göre Âkıb ile Seyyid Resûlullah'a -sallallâhu aleyhi ve sellem- geldiler. Resûlullah onlarla mülâane yapmak istedi. Onlardan biri diğerine: “Onunla lanetleşme! Vallahi eğer o bir peygamber ise ve biz onunla lanetleşirsek, ne biz ne de bizden sonra gelecek neslimiz asla kurtuluşa eremez” dedi. Sonra [Resûlullah'a]: “İstediğin şeyi sana verelim, bizimle birlikte güvenilir bir adam gönder” dediler. Resûlullah: “Kalk ey Ebû Ubeyde!” buyurdu.

فَلَمَّا وقف قَالَ: هَذَا أَمِين هَذِه الْأمة

[Ebû Ubeyde] ayağa kalkınca: “Bu, bu ümmetin emînidir” buyurdu.

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن جَابر قَالَ قدم على النَّبِي ﷺ العاقب وَالسَّيِّد فدعاهما إِلَى الإِسلام فَقَالَا: أسلمنَا يَا مُحَمَّد

Hâkim (sahih olduğunu belirterek), İbn Merdûye ve Delâil'de Ebû Nuaym Câbir'den rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Âkıb ile Seyyid Nebî'ye -sallallâhu aleyhi ve sellem- geldiler; o ikisini İslâm'a davet etti. Onlar: “Biz müslüman olduk ey Muhammed” dediler.

قَالَ: كذبتما إِن شئتما أخبرتكما بِمَا يَمْنَعكُمَا من الإِسلام

[Resûlullah]: “Yalan söylediniz; dilerseniz sizi İslâm'dan alıkoyan şeyleri size haber vereyim” buyurdu.

قَالَا: فهات

Onlar: “Haydi [söyle]” dediler.

قَالَ: حب الصَّلِيب وَشرب الْخمر وَأكل لحم الْخِنْزِير

[Resûlullah]: “Haç sevgisi, şarap içmek ve domuz eti yemek” buyurdu.

قَالَ جَابر: فدعاهما إِلَى الْمُلَاعنَة فواعداه إِلَى الْغَد فغدا رَسُول الله ﷺ وَأخذ بيد عَليّ وَفَاطِمَة وَالْحسن وَالْحُسَيْن ثمَّ أرسل إِلَيْهِمَا فأبيا أَن يجيباه وأقرا لَهُ فَقَالَ: وَالَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ لَو فعلا لأمطر الْوَادي عَلَيْهِمَا نَارا

Câbir dedi ki: Bunun üzerine onları mülâaneye davet etti; ertesi gün için sözleştiler. Sabah olunca Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- Ali, Fâtıma, Hasan ve Hüseyin'in elinden tutarak geldi, sonra o ikisine haber gönderdi. Onlar ise icabet etmekten kaçındılar ve [cizyeyi] kabul ettiler. Bunun üzerine [Resûlullah]: “Beni hak ile gönderene yemin olsun ki, eğer [lanetleşmeyi] yapsalardı vadi üzerlerine ateş yağdırırdı” buyurdu.

قَالَ جَابر: فيهم نزلت {تَعَالَوْا نَدع أبناءنا وأبناءكم} الْآيَة

Câbir dedi ki: Onlar hakkında {تَعَالَوْا نَدع أبناءنا وأبناءكم} “Gelin, oğullarımızı ve oğullarınızı çağıralım...” ayeti indi.

قَالَ جَابر: أَنْفُسنَا وَأَنْفُسكُمْ رَسُول الله ﷺ وَعلي وَأَبْنَاءَنَا الْحسن وَالْحُسَيْن وَنِسَاءَنَا فَاطِمَة

Câbir dedi ki: “Kendilerimiz ve kendileriniz” Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- ve Ali'dir; “oğullarımız” Hasan ve Hüseyin'dir; “kadınlarımız” da Fâtıma'dır.

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن جَابر أَن وَفد نَجْرَان أَتَوا النَّبِي ﷺ فَقَالُوا: مَا تَقول فِي عِيسَى فَقَالَ: هُوَ روح الله وكلمته وَعبد الله وَرَسُوله قَالُوا لَهُ: هَل لَك أَن نُلَاعِنك أَنه لَيْسَ كَذَلِك قَالَ: وَذَاكَ أحب إِلَيْكُم قَالُوا: نعم

Hâkim (sahih olduğunu belirterek) Câbir'den rivayet ettiğine göre Necran heyeti Nebî'ye -sallallâhu aleyhi ve sellem- gelip: “Îsâ hakkında ne diyorsun?” dediler. O da: “O, Allah'ın ruhu, O'nun kelimesi, kulu ve elçisidir” buyurdu. Onlar: “Böyle olmadığına dair seninle mülâane yapalım mı?” dediler. O: “Bu sizin için daha mı sevimlidir?” dedi. Onlar: “Evet” dediler.

قَالَ: فَإِذا شِئْتُم

[Resûlullah]: “Dilediğiniz zaman olsun” buyurdu.

فجَاء وَجمع وَلَده الْحسن وَالْحُسَيْن فَقَالَ رئيسهم: لَا تلاعنوا هَذَا الرجل فوَاللَّه لَئِن لاعنتموه ليخسفن بِأحد الْفَرِيقَيْنِ فجاؤوا فَقَالُوا: يَا أَبَا الْقَاسِم إِنَّمَا أَرَادَ أَن يلاعنك سفهاؤنا وَإِنَّا نحب أَن تعفينا

Bunun üzerine [Resûlullah] geldi ve çocukları olan Hasan ile Hüseyin'i topladı. Onların reisi şöyle dedi: “Bu adamla lanetleşmeyin; vallahi eğer onunla lanetleşirseniz, muhakkak iki gruptan biri yere batırılır.” Bunun üzerine gelip: “Ey Ebe'l-Kâsım! Seninle ancak bizim beyinsizlerimiz lanetleşmek istedi; biz bizi muaf tutmanı isteriz” dediler.

قَالَ: قد أعفيتكم ثمَّ قَالَ: إِن الْعَذَاب قد أظل نَجْرَان

[Resûlullah]: “Sizi muaf tuttum” buyurdu. Sonra da şöyle buyurdu: “Şüphesiz azap Necran'ın üzerine gölge salmıştı.”

وَأخرج أَبُو النَّعيم فِي الدَّلَائِل من طَرِيق الْكَلْبِيّ عَن أبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس أَن وَفد نَجْرَان من النَّصَارَى قدمُوا على رَسُول الله ﷺ وهم أَرْبَعَة عشر رجلا من أَشْرَافهم

Ebû Nuaym Delâil'de el-Kelbî yoluyla Ebû Sâlih'ten, o da İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre Hristiyanlardan Necran heyeti, ileri gelenlerinden on dört adam olarak Resûlullah'a -sallallâhu aleyhi ve sellem- geldiler.

مِنْهُم السَّيِّد وَهُوَ الْكَبِير وَالْعَاقِب وَهُوَ الَّذِي يكون بعده وَصَاحب رَأْيهمْ فَقَالَ رَسُول الله ﷺ لَهما: أسلما قَالَا: أسلمنَا

Aralarında onların büyüğü olan Seyyid ve ondan sonra gelen, fikir danışılan Âkıb vardı. Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- ikisine: “Müslüman olun” buyurdu. Onlar: “Biz müslüman olduk” dediler.

قَالَ: مَا أسلمتما

[Resûlullah]: “Müslüman olmadınız” buyurdu.

قَالَا: بلَى

Onlar: “Bilakis,

قد أسلمنَا قبلك

senden önce müslüman olduk” dediler.

قَالَ: كذبتما يمنعكم من الْإِسْلَام ثَلَاث فيكما: عبادتكما الصَّلِيب وأكلكما الْخِنْزِير وزعمكما أَن لله ولدا

[Resûlullah]: “Yalan söylediniz! Sizdeki üç şey sizi İslâm'dan alıkoymaktadır: Haça tapmanız, domuz eti yemeniz ve Allah'ın çocuğu olduğunu iddia etmeniz” buyurdu.

وَنزل {إِن مثل عِيسَى عِنْد الله كَمثل آدم خلقه من تُرَاب} الْآيَة

Bunun üzerine {إِن مثل عِيسَى عِنْد الله كَمثل آدم خلقه من تُرَاب} “Şüphesiz Allah katında Îsâ'nın misali, Âdem'in misali gibidir; onu topraktan yarattı...” ayeti indi.

فَلَمَّا قَرَأَهَا عَلَيْهِم قَالُوا: مَا نَعْرِف مَا تَقول

[Resûlullah] bunu onlara okuyunca: “Senin ne dediğini bilmiyoruz” dediler.

وَنزل {فَمن حاجَّك فِيهِ من بعد مَا جَاءَك من الْعلم} يَقُول: من جادلك فِي أَمر عِيسَى من بعد مَا جَاءَك من الْعلم من الْقُرْآن {فَقل تَعَالَوْا} إِلَى قَوْله {ثمَّ نبتهل} يَقُول: نجتهد فِي الدُّعَاء أَن الَّذِي جَاءَ بِهِ مُحَمَّد هُوَ الْحق وَإِن الَّذِي يَقُولُونَ هُوَ الْبَاطِل فَقَالَ لَهُم: إِن الله قد أَمرنِي أَن لم تقبلواهذا أَن أُبَاهِلكُم فَقَالُوا: يَا أَبَا الْقَاسِم بل نرْجِع فَنَنْظُر فِي أمرنَا ثمَّ نَأْتِيك

Bunun üzerine {فَمن حاجَّك فِيهِ من بعد مَا جَاءَك من الْعلم} “Artık sana gelen ilimden sonra, kim bu konuda seninle tartışırsa...” ayeti indi; yani: Sana Kur'an'dan ilim geldikten sonra kim Îsâ konusunda seninle tartışırsa, {فَقل تَعَالَوْا} “De ki: Gelin...” buyruğundan {ثمَّ نبتهل} “sonra gönülden dua edelim” buyruğuna kadar; yani: Muhammed'in getirdiğinin hak ve onların söylediğinin bâtıl olduğuna dair duada gayret sarf edelim demektir. Resûlullah onlara: “Allah, bunu kabul etmediğiniz takdirde sizinle mübâhele (karşılıklı lanetleşme) yapmamı bana emretti” buyurdu. Onlar: “Ey Ebe'l-Kâsım! Bilakis biz dönelim, durumumuzu değerlendirelim, sonra sana geliriz” dediler.

فَخَلا بَعضهم بِبَعْض وتصادقوا فِيمَا بَينهم قَالَ السَّيِّد للعاقب: قد وَالله علمْتُم أَن الرجل نَبِي مُرْسل وَلَئِن لاعنتموه إِنَّه ليستأصلكم وَمَا لَاعن قوم

Kendi aralarında baş başa kaldılar ve birbirlerine karşı dürüst davrandılar. Seyyid, Âkıb'a şöyle dedi: “Vallahi bu adamın gönderilmiş bir peygamber olduğunu pekâlâ bildiniz. Eğer onunla lanetleşirseniz, muhakkak sizin kökünüzü kazır. Hiçbir topluluk

قطّ نَبيا فَبَقيَ كَبِيرهمْ وَلَا نبت صَغِيرهمْ

asla bir peygamberle lanetleşmemiştir ki, büyükleri hayatta kalsın, küçükleri de büyüyüp yetişsin!

فَإِن أَنْتُم لم تَتبعُوهُ وَأَبَيْتُمْ إِلَّا إلْف دينكُمْ فَوَادَعُوهُ وَارْجِعُوا إِلَى بِلَادكُمْ

Eğer ona uymayacaksanız ve kendi dininize bağlı kalmaktan başka bir şeyi kabul etmiyorsanız, onunla anlaşma yapın ve memleketinize dönün.”

وَقد كَانَ رَسُول الله ﷺ خرج وَمَعَهُ عَليّ وَالْحسن وَالْحُسَيْن وَفَاطِمَة فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن أَنا دَعَوْت فَأمنُوا أَنْتُم فَأَبَوا أَن يلاعنوه وصالحوه على الْجِزْيَة

Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- yanında Ali, Hasan, Hüseyin ve Fâtıma ile birlikte çıkmıştı. Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-: “Ben dua ettiğimde siz âmin deyin” buyurdu. Onlar ise onunla lanetleşmekten kaçındılar ve cizye karşılığında onunla sulh yaptılar.

وَأخرج أَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل من طَرِيق عَطاء وَالضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس أَن ثَمَانِيَة من أساقف الْعَرَب من أهل نَجْرَان قدمُوا على رَسُول الله ﷺ مِنْهُم العاقب وَالسَّيِّد فَأنْزل الله {فَقل تَعَالَوْا نَدع أبناءنا} إِلَى قَوْله {ثمَّ نبتهل} يُرِيد نَدع الله باللعنة على الْكَاذِب

Ebû Nuaym Delâil'de Atâ ve ed-Dahhâk yoluyla İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre Arap piskoposlarından sekizi -aralarında Âkıb ve Seyyid de vardı- Necran halkından olarak Resûlullah'a -sallallâhu aleyhi ve sellem- geldiler. Bunun üzerine Allah {فَقل تَعَالَوْا نَدع أبناءنا} “De ki: Gelin, oğullarımızı çağıralım...” ayetinden {ثمَّ نبتهل} “sonra gönülden dua edelim” buyruğuna kadar indirdi; yalancı üzerine Allah'tan lanet dileyelim kast edilmektedir.

فَقَالُوا: أخرنا ثَلَاثَة أَيَّام فَذَهَبُوا إِلَى بني قُرَيْظَة وَالنضير وَبني قينقاع فاستشاروهم

Onlar: “Bize üç gün mühlet ver” dediler. Kurayzaoğulları, Nadîroğulları ve Kaynukaoğulları'na gidip onlara danıştılar.

فاشاروا عَلَيْهِم أَن يصالحوه وَلَا يلاعنوه وَهُوَ النَّبِي الَّذِي نجده فِي التَّوْرَاة

Onlar da onunla sulh yapmalarını ve onunla lanetleşmemelerini tavsiye ettiler ve: “O, Tevrat'ta bulduğumuz peygamberdir” dediler.

فصالحوا النَّبِي ﷺ على ألف حلَّة فِي صفر وَألف فِي رَجَب ودراهم

Bunun üzerine Safer ayında bin kat elbise, Receb ayında da bin kat elbise ve dirhemler karşılığında Nebî -sallallâhu aleyhi ve sellem- ile sulh yaptılar.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن قَتَادَة {فَمن حاجَّك فِيهِ} فِي عِيسَى {فَقل تَعَالَوْا نَدع أبناءنا} الْآيَة فَدَعَا النَّبِي ﷺ لذَلِك وَفد نَجْرَان وهم الَّذين حاجوه فِي عِيسَى فنكصوا وأبوا

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Delâil'de Ebû Nuaym Katâde'den rivayet ettiklerine göre o, {فَمن حاجَّك فِيهِ} “Artık kim bu konuda seninle tartışırsa” yani Îsâ hakkında, {فَقل تَعَالَوْا نَدع أبناءنا} “De ki: Gelin, oğullarımızı çağıralım...” ayeti hakkında şöyle demiştir: Nebî -sallallâhu aleyhi ve sellem- Îsâ hakkında kendisiyle tartışan Necran heyetini buna davet etti; ancak onlar geri adım atıp kaçındılar.

وَذكر لنا أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن كَانَ الْعَذَاب لقد نزل على أهل نَجْرَان وَلَو فعلوا لاستئصلوا عَن وَجه الأَرْض

Bize nakledildiğine göre Nebî -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: “Azap Necran halkı üzerine inmek üzereydi; şayet [lanetleşmeyi] yapsalardı yeryüzünden kökleri kazınırdı.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَأَبُو نعيم عَن الشّعبِيّ قَالَ كَانَ أهل نَجْرَان أعظم قوم من النَّصَارَى قولا فِي عِيسَى بن مَرْيَم فَكَانُوا يجادلون النَّبِي ﷺ فِيهِ

İbn Ebî Şeybe, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Ebû Nuaym eş-Şa'bî'den rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Necran halkı Hristiyanlar içinde Meryem oğlu Îsâ hakkında en ileri sözleri söyleyen topluluktu. Bu yüzden onun hakkında Nebî -sallallâhu aleyhi ve sellem- ile tartışırlardı.

فَأنْزل الله هَذِه الْآيَات فِي سُورَة آل عمرَان {إِن مثل عِيسَى عِنْد الله} إِلَى قَوْله {فَنَجْعَل لعنة الله على الْكَاذِبين} فَأمر بملاعنتهم فواعدوه لغد فغدا النَّبِي ﷺ وَمَعَهُ الْحسن وَالْحُسَيْن وَفَاطِمَة فَأَبَوا أَن يلاعنوه وصالحوه على الْجِزْيَة فَقَالَ النَّبِي ﷺ: لقد أَتَانِي البشير بهلكة أهل نَجْرَان حَتَّى الطير على الشّجر لَو تَمُّوا على الْمُلَاعنَة

Bunun üzerine Allah Âl-i İmrân sûresinde {إِن مثل عِيسَى عِنْد الله} “Şüphesiz Allah katında Îsâ'nın misali...” ayetinden {فَنَجْعَل لعنة الله على الْكَاذِبين} “...ve Allah'ın lanetini yalancıların üzerine kılalım” buyruğuna kadar bu ayetleri indirdi ve onlarla mülâane yapılmasını emretti. Ertesi gün için sözleştiler. Sabah olunca Nebî -sallallâhu aleyhi ve sellem- yanında Hasan, Hüseyin ve Fâtıma ile birlikte geldi. Onlar onunla lanetleşmekten kaçındılar ve cizye karşılığında sulh yaptılar. Bunun üzerine Nebî -sallallâhu aleyhi ve sellem-: “Mülâaneye devam etselerdi, ağaç üzerindeki kuşlara varıncaya kadar Necran halkının helâk olacağı haberi bana müjdelendi” buyurdu.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبُخَارِيّ وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس قَالَ لَو بَاهل أهل نَجْرَان رَسُول الله ﷺ لرجعوا لَا يَجدونَ أَهلا وَلَا مَالا

Abdurrezzâk, Buhârî, Tirmizî, Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve Delâil'de Ebû Nuaym İbn Abbâs'tan rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Eğer Necran halkı Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- ile mübâhele yapsaydı, [memleketlerine] döndüklerinde ne bir aile ne de bir mal bulabilirlerdi.

وَأخرج مُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن سعد بن أبي

Müslim, Tirmizî, İbnü'l-Münzir, Hâkim ve Sünen'inde Beyhakî Sa'd b. Ebî

وَقاص قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة {فَقل تَعَالَوْا نَدع أبناءنا وأبناءكم} دَعَا رَسُول الله ﷺ عليا وَفَاطِمَة وحسناً وَحسَيْنا فَقَالَ: اللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ أَهلِي

Vakkâs'tan rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: {فَقل تَعَالَوْا نَدع أبناءنا وأبناءكم} “De ki: Gelin, oğullarımızı ve oğullarınızı çağıralım...” ayeti indiğinde Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- Ali'yi, Fâtıma'yı, Hasan'ı ve Hüseyin'i çağırdı da: “Allahım! Bunlar benim ehl-i beytimdir” buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير عَن علْبَاء بن أَحْمَر الْيَشْكُرِي قَالَ لما نزلت هَذِه الْآيَة {فَقل تَعَالَوْا نَدع أبناءنا وأبناءكم} الْآيَة

İbn Cerîr'in İlbâ' b. Ahmer el-Yeşkurî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: {فَقل تَعَالَوْا نَدع أبناءنا وأبناءكم} “De ki: Gelin, oğullarımızı ve oğullarınızı çağıralım...” ayeti indiğinde...

أرسل رَسُول الله ﷺ إِلَى عَليّ وَفَاطِمَة وابنيهما الْحسن وَالْحُسَيْن ودعا الْيَهُود ليلاعنهم فَقَالَ شَاب من الْيَهُود: وَيحكم أَلَيْسَ عهدكم بالْأَمْس إخْوَانكُمْ الَّذين مسخوا قردة وَخَنَازِير لَا تلاعنوا

Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- Ali'ye, Fâtıma'ya ve iki oğulları Hasan ile Hüseyin'e haber gönderdi ve Yahudileri lanetleşmeye (mülâaneye) çağırdı. Bunun üzerine Yahudilerden bir genç şöyle dedi: “Yazıklar olsun size! Daha dün maymunlara ve domuzlara dönüştürülen kardeşlerinizin ahdini [ve akıbetini] bilmiyor musunuz? Sakın lanetleşmeyin!”

فَانْتَهوا

Bunun üzerine vazgeçtiler.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن جَعْفَر بن مُحَمَّد عَن أَبِيه فِي هَذِه الْآيَة {تَعَالَوْا نَدع أبناءنا} الْآيَة

İbn Asâkir, Ca'fer b. Muhammed'den, o da babasından {تَعَالَوْا نَدع أبناءنا} “Gelin, oğullarımızı çağıralım...” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre,

قَالَ: فجَاء بِأبي بكر وَولده وبعمر وَولده وبعثمان وَولده وبعلي وَولده

Şöyle demiştir: “Ebû Bekir'i ve evladını, Ömer'i ve evladını, Osman'ı ve evladını, Ali'yi ve evladını getirdi.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق ابْن جريج عَن ابْن عَبَّاس {ثمَّ نبتهل} نجتهد

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Cüreyc tarikiyle İbn Abbâs'tan {ثمَّ نبتهل} “sonra gönülden yalvaralım” ifadesi hakkında: “Çaba sarf edip [samimiyetle yalvaralım]” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: هَذَا الْإِخْلَاص يُشِير بِأُصْبُعِهِ الَّتِي تلِي الْإِبْهَام وَهَذَا الدُّعَاء فَرفع يَدَيْهِ حَذْو مَنْكِبَيْه وَهَذَا الابتهال فَرفع يَدَيْهِ مدا

Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Sünen'inde Beyhakî İbn Abbâs'tan rivayet ettiklerine göre Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: “İhlas şudur” diyerek başparmağının yanındaki [şehadet] parmağıyla işaret etti; “Dua şudur” diyerek ellerini omuz hizasına kaldırdı; “İbtihâl (yakarış) ise şudur” diyerek ellerini [yukarıya doğru] uzatarak kaldırdı.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {أَن هَذَا لَهو الْقَصَص الْحق} يَقُول: إِن هَذَا الَّذِي قُلْنَا فِي عِيسَى هُوَ الْحق

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan rivayet ettiklerine göre o, {أَن هَذَا لَهو الْقَصَص الْحق} “Şüphesiz bu, elbette gerçek kıssadır” ayeti hakkında şöyle demektedir: “Îsâ hakkında söylediğimiz işte bu [kıssa] hakkın ta kendisidir.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن قيس بن سعد قَالَ: كَانَ بَين ابْن عَبَّاس وَبَين آخر شَيْء فَقَرَأَ هَذِه الْآيَة {تَعَالَوْا نَدع أبناءنا وأبناءكم وَنِسَاءَنَا ونساءكم وأنفسنا وَأَنْفُسكُمْ ثمَّ نبتهل} فَرفع يَدَيْهِ واستقبل الرُّكْن {فَنَجْعَل لعنة الله على الْكَاذِبين}

Abd b. Humeyd, Kays b. Sa'd'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: İbn Abbâs ile başka biri arasında bir mesele oldu. Bunun üzerine [İbn Abbâs] {تَعَالَوْا نَدع أبناءنا وأبناءكم وَنِسَاءَنَا ونساءكم وأنفسنا وَأَنْفُسكُمْ ثمَّ نبتهل} “Gelin, oğullarımızı ve oğullarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, kendimizi ve kendinizi çağıralım; sonra da gönülden yalvaralım” ayetini okudu; sonra ellerini kaldırıp Rükn'e yöneldi ve {فَنَجْعَل لعنة الله على الْكَاذِبين} “...ve Allah'ın lanetini yalancıların üzerine kılalım” [ayetini okudu].

الْآيَة ٦٤

Ayet 64

أخرج ابْن أبي شيبَة وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ كَانَ النَّبِي ﷺ يقْرَأ فِي رَكْعَتي الْفجْر فِي الأولى مِنْهُمَا (قُولُوا آمنا بِاللَّه وَمَا أنزل

İbn Ebî Şeybe, Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî ve Sünen'inde Beyhakî İbn Abbâs'tan rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Nebî -sallallâhu aleyhi ve sellem- sabah [namazının] iki rekâtında okurdu; ilk rekâtta {قُولُوا آمنا بِاللَّه وَمَا أنزل إِلَيْنَا}

إِلَيْنَا

bize

) (الْبَقَرَة الْآيَة ١٣٦) الْآيَة

“Deyin ki: Biz Allah'a ve bize indirilene... iman ettik” (Bakara 136) ayetini,

وَفِي الثَّانِيَة {تَعَالَوْا إِلَى كلمة سَوَاء بَيْننَا وَبَيْنكُم}

İkinci rekâtta ise {تَعَالَوْا إِلَى كلمة سَوَاء بَيْننَا وَبَيْنكُم} “Bizimle sizin aranızda ortak bir kelimeye gelin” [ayetini okurdu].

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: حَدثنِي أَبُو سُفْيَان أَن هِرقل دَعَا بِكِتَاب رَسُول الله ﷺ فقرأه فَإِذا فِيهِ: بِسم الله الرَّحْمَن الرَّحِيم

Abdurrezzâk, Buhârî, Müslim, Nesâî ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Ebû Süfyân bana haber verdi ki Herakleios, Resûlullah'ın -sallallâhu aleyhi ve sellem- mektubunu istedi ve onu okudu. Mektupta şöyle yazıyordu: “Bismillâhirrahmânirrahîm.

من مُحَمَّد رَسُول الله إِلَى هِرقل عَظِيم الرّوم سَلام على من اتبع الْهدى

Allah'ın Resulü Muhammed'den Bizans'ın büyüğü Herakleios'a: Hidayete tabi olanlara selam olsun.

أما بعد فَإِنِّي أَدْعُوك بِدِعَايَةِ الْإِسْلَام

İmdi ben seni İslam davetiyle [İslam'a] çağırıyorum.

أسلم تسلم

Müslüman ol ki selamette kalasın.

أسلم يؤتك الله أجرك مرَّتَيْنِ فَإِن توليت فَإِن عَلَيْك إِثْم الأريسين {يَا أهل الْكتاب تَعَالَوْا إِلَى كلمة سواءٍ بَيْننَا وَبَيْنكُم أَلا نعْبد إِلَّا الله وَلَا نشْرك بِهِ شَيْئا} إِلَى قَوْله {اشْهَدُوا بِأَنا مُسلمُونَ}

Müslüman ol ki Allah sana ecrini iki kat versin. Şayet yüz çevirirsen, köylülerin/halkın (Erisiyyîn) günahı da senin boynunadır. {يَا أهل الْكتاب تَعَالَوْا إِلَى كلمة سواءٍ بَيْننَا وَبَيْنكُم أَلا نعْبد إِلَّا الله وَلَا نشْرك بِهِ شَيْئا} “Ey Kitap ehli! Bizimle sizin aranızda ortak olan bir kelimeye gelin: Yalnızca Allah'a kulluk edelim ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmayalım...” ayetinden {اشْهَدُوا بِأَنا مُسلمُونَ} “...Şahit olun ki biz Müslümanlarız” buyruğuna kadar.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس أَن كتاب رَسُول الله ﷺ إِلَى الْكفَّار {تَعَالَوْا إِلَى كلمة سَوَاء بَيْننَا وَبَيْنكُم} الْآيَة

Taberânî İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah'ın -sallallâhu aleyhi ve sellem- kâfirlere yazdığı mektupta {تَعَالَوْا إِلَى كلمة سَوَاء بَيْننَا وَبَيْنكُم} “Bizimle sizin aranızda ortak bir kelimeye gelin” ayeti [yer almaktaydı].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن جريج فِي قَوْله {تَعَالَوْا إِلَى كلمة} الْآيَة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Cüreyc'in {تَعَالَوْا إِلَى كلمة} “Bir kelimeye gelin...” ayeti hakkında,

قَالَ: بَلغنِي أَن النَّبِي ﷺ دَعَا يهود أهل الْمَدِينَة إِلَى ذَلِك فَأَبَوا عَلَيْهِ فجاهدهم حَتَّى أَتَوا بالجزية

Şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: Bana ulaştığına göre Nebî -sallallâhu aleyhi ve sellem- Medine Yahudilerini buna davet etti, onlar ise kabul etmeyip direndiler. Bunun üzerine onlar cizye verene kadar onlarla cihad etti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ ذكر لنا أَن النَّبِي ﷺ دَعَا يهود أهل الْمَدِينَة إِلَى الْكَلِمَة السوَاء وهم الَّذين حاجوا فِي إِبْرَاهِيم وَزَعَمُوا أَنه مَاتَ يَهُودِيّا وأكذبهم الله ونفاهم مِنْهُ فَقَالَ (يَا أهل الْكتاب لم تحاجون فِي إِبْرَاهِيم

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Katâde'den rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Bize nakledildiğine göre Nebî -sallallâhu aleyhi ve sellem- Medine Yahudilerini ortak kelimeye (kelime-i sevâ) davet etti. Onlar İbrâhîm hakkında tartışan ve onun Yahudi olarak öldüğünü iddia eden kimselerdi. Allah onları yalanladı ve onun onlardan olmadığını bildirerek: {يَا أهل الْكتاب لم تحاجون فِي إِبْرَاهِيم}

) (آل عمرَان الْآيَة ٦٥) الْآيَة

“Ey Kitap ehli! İbrâhîm hakkında niçin tartışıyorsunuz?...” (Âl-i İmrân 65) buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع قَالَ: ذكر لنا أَن النَّبِي ﷺ دَعَا الْيَهُود إِلَى الْكَلِمَة السوَاء

İbn Cerîr er-Rebî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bize nakledildiğine göre Nebî -sallallâhu aleyhi ve sellem- Yahudileri ortak kelimeye (kelime-i sevâ) davet etmiştir.

وَأخرج عَن مُحَمَّد بن جَعْفَر بن الزبير فِي قَوْله {قل يَا أهل الْكتاب تَعَالَوْا} الْآيَة قَالَ: فَدَعَاهُمْ إِلَى النّصْف وَقطع عَنْهُم الْحجَّة

Muhammed b. Ca'fer b. ez-Zübeyr'den {قل يَا أهل الْكتاب تَعَالَوْا} “De ki: Ey Kitap ehli! Gelin...” ayeti hakkında rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Onları adalete/insafa çağırdı ve aleyhlerindeki delilleri çürüttü.

يَعْنِي وَفد نَجْرَان

Yani Necran heyetini [kastetmektedir].

وَأخرج عَن السّديّ قَالَ: ثمَّ دعاهم رَسُول الله ﷺ

es-Süddî'den rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Sonra Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- onları davet etti;

يَعْنِي الْوَفْد من نَصَارَى نَجْرَان فَقَالَ {يَا أهل الْكتاب تَعَالَوْا إِلَى كلمة سَوَاء} الْآيَة

Yani Necran Hristiyanlarından olan heyeti [kastetmektedir]. Şöyle buyurdu: {يَا أهل الْكتاب تَعَالَوْا إِلَى كلمة سَوَاء} “Ey Kitap ehli! Bizimle sizin aranızda ortak bir kelimeye gelin...” ayeti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {تَعَالَوْا إِلَى كلمة سَوَاء} قَالَ: عدل

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den {تَعَالَوْا إِلَى كلمة سَوَاء} “Ortak bir kelimeye gelin” ayeti hakkında onun: “Adalet” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim er-Rebî'den rivayet etmişlerdir:

مثله

Bunun benzerini [rivayet etmişlerdir].

وَأخرج الطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله {سَوَاء بَيْننَا وَبَيْنكُم} قَالَ: عدل

et-Tastî Mesâil'inde İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre Nâfi' b. el-Ezrak ona {سَوَاء بَيْننَا وَبَيْنكُم} “Bizimle sizin aranızda ortak” ayetini sordu; [İbn Abbâs]: “Adalet” dedi.

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم

[Nâfi']: “Araplar bunu bilir mi?” dedi. [İbn Abbâs]: “Evet” dedi,

أما سَمِعت قَول الشَّاعِر: تلاقينا تعاصينا سَوَاء وَلَكِن حم عَن حَال بِحَال وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة قَالَ: كلمة السوَاء لَا إِلَه إِلَّا الله

“Şairin şu sözünü işitmedin mi: Karşılaştık, eşitçe (sevâen) savaştık / Fakat takdir hâlden hâle dönüştü.” İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Ebü'l-Âliye'den rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Kelime-i sevâ (ortak kelime), Lâ ilâhe illallâh'tır.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {تَعَالَوْا إِلَى كلمة سَوَاء} قَالَ: لَا إِلَه إِلَّا الله

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir Mücâhid'den {تَعَالَوْا إِلَى كلمة سَوَاء} “Ortak bir kelimeye gelin” ayeti hakkında onun: “Lâ ilâhe illallâh” dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {وَلَا يتَّخذ بَعْضنَا بَعْضًا أَرْبَابًا من دون الله} قَالَ: لَا يُطِيع بَعْضنَا بَعْضًا فِي مَعْصِيّة الله وَيُقَال: إِن تِلْكَ الربوبية أَن يُطِيع النَّاس سادتهم وَقَادَتهمْ فِي غير عبَادَة وَإِن لم يصلوا لَهُم

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir İbn Cüreyc'den {وَلَا يتَّخذ بَعْضنَا بَعْضًا أَرْبَابًا من دون الله} “Allah'ı bırakıp da birbirimizi rabler edinmeyelim” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Allah'a isyan konusunda birbirimize itaat etmeyelim.” Şöyle de denilmiştir: “Bu rab edinme, insanların kendilerine namaz kılmasalar bile ibadet dışındaki hususlarda efendilerine ve liderlerine itaat etmeleridir.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {وَلَا يتَّخذ بَعْضنَا بَعْضًا أَرْبَابًا} قَالَ: سُجُود بَعضهم لبَعض

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İkrime'den {وَلَا يتَّخذ بَعْضنَا بَعْضًا أَرْبَابًا} “Birbirimizi rabler edinmeyelim” ayeti hakkında: “Birbirlerine secde etmeleridir” dediğini rivayet etmişlerdir.

الْآيَتَانِ ٦٥ - ٦٦

65 - 66. Ayetler

أخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس قَالَ اجْتمعت نَصَارَى نَجْرَان وأحبار يهود عِنْد رَسُول الله ﷺ فتنازعوا عِنْده فَقَالَت الْأَحْبَار: مَا كَانَ إِبْرَاهِيم إِلَّا يَهُودِيّا وَقَالَت النَّصَارَى: مَا كَانَ إِبْرَاهِيم إِلَّا نَصْرَانِيّا

İbn İshâk, İbn Cerîr ve Delâil'de Beyhakî İbn Abbâs'tan rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Necran Hristiyanları ile Yahudi hahamları Resûlullah'ın -sallallâhu aleyhi ve sellem- huzurunda toplandılar ve onun yanında çekiştiler. Hahamlar: “İbrâhîm Yahudiden başkası değildi” dediler; Hristiyanlar ise: “İbrâhîm Hristiyandan başkası değildi” dediler.

فَأنْزل الله فيهم {يَا أهل الْكتاب لم تحاجون فِي إِبْرَاهِيم وَمَا أنزلت التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل إِلَّا من بعده} إِلَى قَوْله {وَالله ولي الْمُؤمنِينَ} فَقَالَ أَبُو رَافع الْقرظِيّ: أَتُرِيدُ منا يَا مُحَمَّد أَن نعبدك كَمَا تعبد النَّصَارَى عِيسَى بن مَرْيَم فَقَالَ رجل من أهل نَجْرَان: أذلك تُرِيدُ يَا مُحَمَّد فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: معَاذ الله أَن أعبد غير الله أَو آمُر بِعبَادة غَيره

Bunun üzerine Allah onlar hakkında {يَا أهل الْكتاب لم تحاجون فِي إِبْرَاهِيم وَمَا أنزلت التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل إِلَّا من بعده} “Ey Kitap ehli! Tevrat ve İncil ancak ondan sonra indirilmişken İbrâhîm hakkında niçin tartışıyorsunuz?...” ayetinden {وَالله ولي الْمُؤمنِينَ} “...Allah müminlerin dostudur” buyruğuna kadar olan ayetleri indirdi. Bunun üzerine Ebû Râfi' el-Kurazî: “Ey Muhammed! Hristiyanların Meryem oğlu Îsâ'ya taptığı gibi bizim de sana tapmamızı mı istiyorsun?” dedi. Necran halkından bir adam da: “Ey Muhammed! Bunu mu istiyorsun?” dedi. Bunun üzerine Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-: “Allah'tan başkasına kulluk etmekten yahut O'ndan başkasına ibadeti emretmekten Allah'a sığınırım!” buyurdu.

مَا بذلك بَعَثَنِي وَلَا أَمرنِي

“Beni bununla göndermedi ve bana bunu emretmedi.”

فَأنْزل الله فِي ذَلِك من قَوْلهمَا (مَا كَانَ لبشر أَن يؤتيه الله

Bunun üzerine Allah onların bu sözü hakkında {مَا كَانَ لبشر أَن يؤتيه الله} “Hiçbir beşere yakışmaz ki Allah ona...”

الْكتاب وَالْحكم والنبوّة ثمَّ يَقُول للنَّاس كونُوا عباداً لي من دون الله) (آل عمرَان الْآيَة ٧٩) إِلَى قَوْله (بعد إِذْ أَنْتُم مُسلمُونَ) ثمَّ ذكر مَا أَخذ عَلَيْهِم وعَلى آبَاءَهُم من الْمِيثَاق بتصديقه إِذا هُوَ جَاءَهُم وإقرارهم بِهِ على أنفسهم فَقَالَ (وَإِذ أَخذ الله مِيثَاق النَّبِيين) (آل عمرَان الْآيَة ٨١) إِلَى قَوْله (من الشَّاهِدين)

{الْكتاب وَالْحكم والنبوّة ثمَّ يَقُول للنَّاس كونُوا عباداً لي من دون الله} “...Kitabı, hükmü ve peygamberliği versin de sonra insanlara: 'Allah'ı bırakıp bana kullar olun' desin” (Âl-i İmrân 79) ayetinden {بعد إِذْ أَنْتُم مُسلمُونَ} “...siz Müslüman olduktan sonra mı?” sözüne kadar indirdi. Sonra kendilerine ve atalarına, peygamber kendilerine geldiğinde onu tasdik edeceklerine dair alınan misakı ve bunu bizzat ikrar ettiklerini zikrederek: {وَإِذ أَخذ الله مِيثَاق النَّبِيين} “Hani Allah peygamberlerin misakını almıştı...” (Âl-i İmrân 81) ayetinden {من الشَّاهِدين} “...şahitlerden [olun]” buyruğuna kadar indirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة قَالَ ذكر لنا أَن النَّبِي ﷺ دَعَا يهود أهل الْمَدِينَة وهم الَّذين حاجوا فِي إِبْرَاهِيم وَزَعَمُوا أَنه مَاتَ يَهُودِيّا

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir Katâde'den rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Bize nakledildiğine göre Nebî -sallallâhu aleyhi ve sellem- Medine Yahudilerini davet etti. Onlar İbrâhîm hakkında tartışan ve onun Yahudi olarak öldüğünü iddia eden kimselerdi.

فأكذبهم الله ونفاهم مِنْهُ وَقَالَ {يَا أهل الْكتاب لم تحاجون فِي إِبْرَاهِيم} وتزعمون أَنه كَانَ يَهُودِيّا أَو نَصْرَانِيّا {وَمَا أنزلت التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل إِلَّا من بعده} فَكَانَت الْيَهُودِيَّة بعد التَّوْرَاة وَكَانَت النَّصْرَانِيَّة بعد الْإِنْجِيل {أَفلا تعقلون}

Allah onları yalanladı ve onun onlardan olmadığını bildirdi de şöyle buyurdu: {يَا أهل الْكتاب لم تحاجون فِي إِبْرَاهِيم} “Ey Kitap ehli! İbrâhîm hakkında niçin tartışıyorsunuz?” ve onun Yahudi yahut Hristiyan olduğunu iddia ediyorsunuz? {وَمَا أنزلت التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل إِلَّا من بعده} “Oysa Tevrat ve İncil ancak ondan sonra indirilmiştir.” Yahudilik Tevrat'tan sonra, Hristiyanlık ise İncil'den sonra ortaya çıkmıştır. {أَفلا تعقلون} “Hâlâ akıl erdirmiyor musunuz?”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {يَا أهل الْكتاب لم تحاجون فِي إِبْرَاهِيم} قَالَ: الْيَهُود وَالنَّصَارَى برأه الله مِنْهُم حِين ادّعى كل أمة مِنْهُم وَألْحق بِهِ الْمُؤمنِينَ من كَانَ من أهل الحنيفية

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den {يَا أهل الْكتاب لم تحاجون فِي إِبْرَاهِيم} “Ey Kitap ehli! İbrâhîm hakkında niçin tartışıyorsunuz?” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet etmişlerdir: “Yahudiler ve Hristiyanlardan her bir ümmet onu sahiplendiğinde, Allah onu onlardan beri kıldı ve haniflik ehlinden olan müminleri ona ilhak etti.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ {يَا أهل الْكتاب لم تحاجون فِي إِبْرَاهِيم} قَالَت النَّصَارَى: كَانَ نَصْرَانِيّا

İbn Ebî Hâtim es-Süddî'den {يَا أهل الْكتاب لم تحاجون فِي إِبْرَاهِيم} “Ey Kitap ehli! İbrâhîm hakkında niçin tartışıyorsunuz?” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre Hristiyanlar: “O bir Hristiyandı” dediler.

وَقَالَت الْيَهُود: كَانَ يَهُودِيّا

Yahudiler ise: “O bir Yahudiydi” dediler.

فَأخْبرهُم الله أَن التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل إِنَّمَا أَنْزَلَتَا من بعده وَبعده كَانَت الْيَهُودِيَّة والنصرانية

Bunun üzerine Allah onlara Tevrat ve İncil'in ancak ondan sonra indirildiğini, Yahudilik ve Hristiyanlığın da ondan sonra olduğunu haber verdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة {هَا أَنْتُم هَؤُلَاءِ حاججتم فِيمَا لكم بِهِ علم} يَقُول: فِيمَا شهدتم ورأيتم وعاينتم {فَلم تحاجون فِيمَا لَيْسَ لكم بِهِ علم} يَقُول: فِيمَا لم تشهدوا وَلم تروا وَلم تعاينوا

İbn Ebî Hâtim Ebü'l-Âliye'den rivayet ettiğine göre o, {هَا أَنْتُم هَؤُلَاءِ حاججتم فِيمَا لكم بِهِ علم} “İşte siz böylesiniz; hakkında bilginiz olan şeyde tartıştınız...” ayeti hakkında: “Şahit olduğunuz, gördüğünüz ve bizzat müşahede ettiğiniz şey hakkında” demektir; {فَلم تحاجون فِيمَا لَيْسَ لكم بِهِ علم} “...peki hakkında hiçbir bilginiz olmayan şeyde niçin tartışıyorsunuz?” ayeti hakkında ise: “Şahit olmadığınız, görmediğiniz ve bizzat müşahede etmediğiniz şey hakkında [niçin tartışıyorsunuz]” demektir, dedi.