Binûn

Âl-i İmrân Suresi — 15. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَقَالَ الْأَشْعَث بن قيس:

Eş‘as b. Kays dedi ki:

فيَّ - وَالله - كَانَ ذَلِك كَانَ بيني وَبَين رجل من الْيَهُود أَرض فجحدني فقدمته إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ لي رَسُول اله ﷺ: أَلَك بيَّنة

“Vallâhi bu benim hakkımda idi! Benimle Yahudilerden bir adam arasında bir arazi vardı da o beni inkâr etti. Bunun üzerine onu Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem-'e götürdüm. Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- bana: ‘Bir delilin var mı?’ buyurdu.

قلت: لَا

Ben: ‘Hayır’ dedim.

فَقَالَ لِلْيَهُودِيِّ: احْلِف

[Resûlullah] Yahudiye: ‘Yemin et’ buyurdu.

فَقلت: يَا رَسُول الله إِذن يحلف فَيذْهب مَالِي

Ben: ‘Ey Allah'ın Resûlü! O zaman yemin eder ve malımı alıp götürür’ dedim.

فَأنْزل الله {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَإِيمَانهمْ ثمنا قَلِيلا} إِلَى آخر الْآيَة

Bunun üzerine Allah: {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَإِيمَانهمْ ثمنا قَلِيلا} “Şüphesiz Allah’a verdikleri ahdi ve yeminlerini az bir bedel karşılığında satanlar...” ayetinin sonuna kadar indirdi.”

وَأخرج عبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عبد الله بن أبي أوفى أَن رجلا أَقَامَ سلْعَة لَهُ فِي السُّوق فَحلف بِاللَّه لقد أعْطى بهَا مَا لم يُعْطه ليوقع فِيهَا رجلا من الْمُسلمين

Abd b. Humeyd, el-Buhârî, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Abdullah b. Ebî Evfâ'dan rivayet ettiler: Bir adam çarşıda bir malını sergiledi ve Müslümanlardan bir adamı [o mala] düşürmek (aldatmak) için, verilmemiş olan bir bedelin kendisine verildiğine dair Allah'a yemin etti.

فَنزلت هَذِه الْآيَة {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ ثمنا قَلِيلا} إِلَى آخر الْآيَة

Bunun üzerine: {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ ثمنا قَلِيلا} “Şüphesiz Allah’a verdikleri ahdi ve yeminlerini az bir bedel karşılığında satanlar...” ayetinin sonuna kadar olan kısmı indi.

وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب وَابْن عَسَاكِر عَن عدي بن بحيرة قَالَ كَانَ بَين امرىء الْقَيْس وَرجل من حَضرمَوْت خُصُومَة فارتفعا إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ للحضرمي: بينتك وَإِلَّا فيمينة قَالَ: يَا رَسُول الله إِن حلف ذهب بأرضي فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: من حلف على يَمِين كَاذِبَة ليقتطع بهَا حق أَخِيه لَقِي الله وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَان

Ahmed, Abd b. Humeyd, en-Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, et-Taberânî, Şu‘ab'da el-Beyhakî ve İbn Asâkir Adiy b. Buhayre'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: İmruülkays ile Hadramutlu bir adam arasında bir dava vardı. İkisi Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem-'e başvurdular. [Peygamber] Hadramutluya: “Delilin [nerede]? Aksi takdirde onun yemini [geçerli olur]” buyurdu. [Hadramutlu]: “Ey Allah'ın Resûlü! Eğer yemin ederse toprağımı alıp götürür” dedi. Bunun üzerine Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Kim kardeşinin hakkını elinden almak için yalan yere yemin ederse, Allah'ın huzuruna O kendisine gazap etmiş olarak çıkar.”

فَقَالَ امْرُؤ الْقَيْس: يَا رَسُول الله فَمَا لمن تَركهَا وَهُوَ يعلم أَنَّهَا حق قَالَ: الْجنَّة

İmruülkays: “Ey Allah'ın Resûlü! Peki onun hak olduğunu bildiği hâlde onu terk edene ne vardır?” dedi. [Resûlullah]: “Cennet” buyurdu.

فَقَالَ: أشهدك إِنِّي قد تركتهَا

Bunun üzerine [İmruülkays]: “Seni şahit tutuyorum ki ben onu terk ettim (hakkımdan vazgeçtim)” dedi.

فَنزلت هَذِه الْآيَة {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ ثمنا قَلِيلا} إِلَى آخر الْآيَة

Bunun üzerine: {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ ثمنا قَلِيلا} “Şüphesiz Allah’a verdikleri ahdi ve yeminlerini az bir bedel karşılığında satanlar...” ayetinin sonuna kadar olan kısmı indi.

لفظ ابْن جرير

[Bu] İbn Cerîr'in lafzıdır.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج أَن الْأَشْعَث بن قيس اخْتصم هُوَ وَرجل إِلَى رَسُول الله ﷺ فِي أَرض كَانَت فِي يَده لذَلِك الرجل أَخذهَا فِي الْجَاهِلِيَّة فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: أقِم بينتك قَالَ الرجل: لَيْسَ يشْهد لي أحد على الْأَشْعَث قَالَ: فلك يَمِينه فَقَالَ الْأَشْعَث: نحلف

İbn Cerîr İbn Cüreyc'den rivayet etti ki: Eş‘as b. Kays ile bir adam, Câhiliye devrinde [Eş‘as'ın] eline geçmiş olup o adama ait olan bir arazi hakkında Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'in huzurunda davalaştılar. Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-: “Delilini getir” buyurdu. Adam: “Eş‘as aleyhine benim için kimse şahitlik yapmaz” dedi. [Resûlullah]: “O hâlde sana onun yemini [düşer]” buyurdu. Eş‘as: “Yemin ederiz” dedi.

فَأنْزل الله {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله} الْآيَة

Bunun üzerine Allah: {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله} “Şüphesiz Allah’a verdikleri ahdi satanlar...” ayetini indirdi.

فنكل الْأَشْعَث وَقَالَ: إِنِّي أشهد الله وأشهدكم أَن خصمي صَادِق فَرد إِلَيْهِ أرضه وزاده من أَرض نَفسه زِيَادَة كَثِيرَة

Bunun üzerine Eş‘as [yeminden] çekindi ve şöyle dedi: “Allah'ı şahit tutarım ve sizi de şahit tutarım ki davacım doğrudur.” Böylece arazisini ona geri verdi ve kendi arazisinden de ona pek çok ilave yaptı.

وَأخرج ابْن جرير عَن الشّعبِيّ أَن رجلا أَقَامَ سلْعَته من أول النَّهَار فَلَمَّا كَانَ آخِره جَاءَ رجل يساومه فَحلف لقد منعهَا أول النَّهَار من كَذَا وَلَوْلَا الْمسَاء مَا بَاعهَا بِهِ

İbn Cerîr eş-Şa‘bî'den rivayet etti ki: Bir adam günün başında malını sergiledi. Günün sonu olunca bir adam gelip pazarlık etti. Bunun üzerine o adam, günün başında bu mala şu kadar verildiği hâlde vermediğine ve akşam vakti olmasaydı onu bu fiyata satmayacağına dair yemin etti.

فَأنْزل الله {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ ثمنا قَلِيلا}

Bunun üzerine Allah: {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ ثمنا قَلِيلا} “Şüphesiz Allah’a verdikleri ahdi ve yeminlerini az bir bedel karşılığında satanlar...” [ayetini] indirdi.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد

İbn Cerîr Mücâhid'den rivayet etti;

نَحوه

benzerini.

وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَإِيمَانهمْ ثمنا قَلِيلا}

İbn Cerîr İkrime'den rivayet etti, o şöyle dedi: Şu {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَإِيمَانهمْ ثمنا قَلِيلا} “Şüphesiz Allah’a verdikleri ahdi ve yeminlerini az bir bedel karşılığında satanlar...” ayeti,

فِي أبي رَافع وكنانة بن أبي الْحقيق وَكَعب بن الْأَشْرَف وحيي بن أَخطب

Ebû Râfi‘, Kinâne b. Ebi'l-Hukayk, Kâ‘b b. el-Eşref ve Huyey b. Ahtab hakkında indi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة من طَرِيق ابْن عون عَن إِبْرَاهِيم وَمُحَمّد وَالْحسن فِي قَوْله {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَإِيمَانهمْ ثمنا قَلِيلا} قَالُوا: هُوَ الرجل يقتطع مَال الرجل بِيَمِينِهِ

İbn Ebî Şeybe İbn Avn yoluyla İbrâhîm, Muhammed ve el-Hasan'dan {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَإِيمَانهمْ ثمنا قَلِيلا} “Şüphesiz Allah’a verdikleri ahdi ve yeminlerini az bir bedel karşılığında satanlar...” kavli hakkında: “Bu, bir adamın yeminle diğer bir adamın malını elinden almasıdır” dediklerini rivayet etti.

وَأخرج مُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ عَن وَائِل بن حجر قَالَ جَاءَ رجل من حَضرمَوْت وَرجل من كِنْدَة إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ الْحَضْرَمِيّ: يَا رَسُول الله إِن هَذَا قد غلبني على أَرض كَانَت لأبي

Müslim, Ebû Dâvûd ve et-Tirmizî Vâil b. Hucr'dan rivayet ettiler. O şöyle dedi: Hadramutlu bir adam ile Kindeli bir adam Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem-'e geldiler. Hadramutlu: “Ey Allah'ın Resûlü! Bu, babama ait olan bir arazide bana baskın çıkıp [onu elimden aldı]” dedi.

قَالَ الْكِنْدِيّ: هِيَ أَرض كَانَت فِي يَدي أزرعها لَيْسَ لَهُ فِيهَا حق فَقَالَ النَّبِي ﷺ للحضرمي: أَلَك بَيِّنَة قَالَ: لَا

Kindeli: “O benim elimde olan ve ektiğim bir arazidir, onun bunda hiçbir hakkı yoktur” dedi. Bunun üzerine Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem- Hadramutluya: “Bir delilin var mı?” buyurdu. O: “Hayır” dedi.

قَالَ: فلك يَمِينه فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِن الرجل فَاجر لَا يُبَالِي مَا حلف عَلَيْهِ وَلَيْسَ يتورع عَن شَيْء فَقَالَ: لَيْسَ لَك مِنْهُ إِلَّا ذَلِك فَانْطَلق ليحلف فَقَالَ رَسُول الله ﷺ لما أدبر: لَئِن حلف على مَال ليأكله ظلما ليلقين الله وَهُوَ عَنهُ معرض

[Peygamber]: “O hâlde sana onun yemini [düşer]” buyurdu. [Hadramutlu]: “Ey Allah'ın Resûlü! Bu adam günahkâr bir kimsedir; neye yemin ettiğine aldırmaz ve hiçbir şeyden sakınmaz” dedi. [Resûlullah]: “Senin için ondan [isteyeceğin] bundan başkası yoktur” buyurdu. Bunun üzerine adam yemin etmek üzere gitti. O arkasını dönüp gidince Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Eğer o, bir malı haksızca yemek için yemin ederse, mutlaka Allah'ın huzuruna O kendisinden yüz çevirmiş olarak çıkacaktır.”

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَابْن ماجة عَن الْأَشْعَث بن قيس أَن رجلا من كِنْدَة وَآخر من حَضرمَوْت اخْتَصمَا إِلَى رَسُول الله ﷺ فِي أَرض من الْيمن فَقَالَ الْحَضْرَمِيّ: يَا رَسُول الله إِن أرضي اغتصبها أَبُو هَذَا وَهِي فِي يَده فَقَالَ: هَل لَك بَيِّنَة قَالَ: لَا وَلَكِن أحلفه وَالله مَا يعلم أَنَّهَا أرضي اغتصبها أَبوهُ

Ebû Dâvûd ve İbn Mâce Eş‘as b. Kays'tan rivayet ettiler: Kindeli bir adam ile Hadramutlu başka bir adam Yemen'deki bir arazi hakkında Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'in huzurunda davalaştılar. Hadramutlu: “Ey Allah'ın Resûlü! Benim arazimi şunun babası gasp etti ve o [şimdi] onun elindedir” dedi. [Resûlullah]: “Bir delilin var mı?” buyurdu. O: “Hayır, fakat babasının onu gasp ettiğini ve oranın benim arazim olduğunu bilmediğine dair Allah adına ona yemin ettir” dedi.

فتهيأ الْكِنْدِيّ للْيَمِين فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا يقتطع أحد مَالا بِيَمِين إِلَّا لَقِي الله وَهُوَ أَجْذم فَقَالَ الْكِنْدِيّ: هِيَ أرضه

Kindeli yemin etmeye hazırlandı. Bunun üzerine Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-: “Kim [yalan] bir yeminle bir malı elinden alırsa, Allah'ın huzuruna cüzzamlı (eli kesik/sakat) olarak çıkar” buyurdu. Bunun üzerine Kindeli: “O onun arazisidir” dedi.

وَأخرج أَحْمد وَالْبَزَّار وَأَبُو يعلى وَالطَّبَرَانِيّ بِسَنَد حسن عَن أبي مُوسَى قَالَ: اخْتصم رجلَانِ إِلَى النَّبِي ﷺ فِي أَرض أَحدهمَا من حَضرمَوْت فَجعل يَمِين أَحدهمَا فَضَجَّ الآخر وَقَالَ: إِذن يذهب بأرضي فَقَالَ: إِن هُوَ اقتطعها بِيَمِينِهِ ظلما كَانَ مِمَّن لَا ينظر الله إِلَيْهِ يَوْم الْقِيَامَة وَلَا يُزَكِّيه وَله عَذَاب أَلِيم قَالَ: وورع الآخر فَردهَا

Ahmed, el-Bezzâr, Ebû Ya‘lâ ve hasen bir senetle et-Taberânî Ebû Mûsâ'dan rivayet ettiler. O şöyle dedi: İki adam bir arazi hakkında Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem-'e davalaşmaya geldiler. Onlardan biri Hadramutluydu. [Resûlullah] onlardan birine yemin verdi. Diğeri feryat edip: “O zaman arazimi alıp götürür” dedi. Bunun üzerine [Resûlullah]: “Eğer o, arazisini haksızca yeminiyle alırsa, kıyamet günü Allah'ın kendisine bakmayacağı, kendisini temize çıkarmayacağı ve kendisi için can yakıcı bir azap bulunan kimselerden olur” buyurdu. [Ebû Mûsâ] dedi ki: Diğeri sakındı da onu geri verdi.

وَأخرج أَحْمد بن منيع فِي مُسْنده وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: كُنَّا نعد من الذَّنب الَّذِي لَيْسَ لَهُ كَفَّارَة الْيَمين الْغمُوس قيل: وَمَا الْيَمين الْغمُوس فَقَالَ: الرجل يقتطع بِيَمِينِهِ مَال الرجل

Ahmed b. Menî‘ Müsned'inde, el-Hâkim -ve sahih olduğunu belirtti- ile Sünen'inde el-Beyhakî İbn Mes‘ûd'dan rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Biz kefareti olmayan günahlardan birini yemin-i gamûs (batıran yalan yemin) sayardık.” “Yemin-i gamûs nedir?” denildi. O: “Kişinin yeminiyle başka bir kimsenin malını elinden almasıdır” dedi.

وَأخرج ابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن الْحَرْث بن البرصاء: سَمِعت

İbn Hibbân, et-Taberânî ve el-Hâkim -ve sahih olduğunu belirtti- el-Hâris b. el-Barsâ'dan rivayet ettiler: Şöyle işittim:

رَسُول الله ﷺ فِي الْحَج بَين الْجَمْرَتَيْن وَهُوَ يَقُول: من اقتطع مَال أَخِيه بِيَمِين فاجرة فليتبوّأ مَقْعَده من النَّار ليبلِّغ شاهدكم غائبكم مرَّتَيْنِ أَو ثَلَاثًا

Hacda iki cemre arasında iken Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyuruyordu: “Kim yalan bir yeminle kardeşinin malını elinden alırsa, ateşteki yerine hazırlansın. Burada bulunan bulunmayana tebliğ etsin (ulaştırsın).” [Bunu] iki veya üç defa [tekrarladı].

وَأخرج الْبَزَّار عَن عبد الرَّحْمَن بن عَوْف أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: الْيَمين الْفَاجِرَة تذْهب بِالْمَالِ

el-Bezzâr Abdurrahman b. Avf'tan rivayet etti ki Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: “Yalan yemin malı alıp götürür (yok eder).”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَيْسَ مِمَّا عُصِيَ الله بِهِ هُوَ أعجل عقَابا من الْبَغي وَمَا من شَيْء أُطيع الله فِيهِ أسْرع ثَوابًا من الصِّلَة

el-Beyhakî Ebû Hureyre'den rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Allah'a karşı işlenen isyanlar içinde cezası haddi aşmaktan (zulümden) daha çabuk olan hiçbir şey yoktur. Kendisinde Allah'a itaat edilen ameller içinde de sevabı sıla-i rahimden (akrabalık bağını gözetmekten) daha hızlı olan hiçbir şey yoktur.

وَالْيَمِين الْفَاجِرَة تدع الديار بَلَاقِع

Yalan yemin ise yurtları ıssız ve harap bırakır.”

وَأخرج الْحَرْث بن أبي أُسَامَة وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن كَعْب بن مَالك سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: من اقتطع مَال امرىء مُسلم بِيَمِين كَاذِبَة كَانَت نُكْتَة سَوْدَاء فِي قلبه لَا يغيرها شَيْء إِلَى يَوْم الْقِيَامَة

el-Hâris b. Ebî Üsâme ve el-Hâkim -ve sahih olduğunu belirtti- Kâ‘b b. Mâlik'ten rivayet ettiler: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'i şöyle buyururken işittim: “Kim yalan bir yeminle Müslüman bir kimsenin malını elinden alırsa, bu onun kalbinde kıyamet gününe kadar hiçbir şeyin değiştiremeyeceği siyah bir leke olur.”

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن جَابر بن عتِيك قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ: من اقتطع مَال مُسلم بِيَمِينِهِ حرم الله عَلَيْهِ الْجنَّة وَأوجب لَهُ النَّار

et-Taberânî ve el-Hâkim -ve sahih olduğunu belirtti- Câbir b. Atîk'ten rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Kim [yalan] yeminiyle bir Müslümanın malını elinden alırsa, Allah ona cenneti haram kılar ve ona ateşi vacip kılar.”

فَقيل: يَا رَسُول الله وَإِن شَيْئا يَسِيرا قَالَ: وَإِن سواكاً

“Ey Allah'ın Resûlü! Az bir şey olsa bile mi?” denildi. O da: “Bir misvak bile olsa” buyurdu.

وَأخرج مَالك وَابْن سعد وَأحمد وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن أبي أُمَامَة إِيَاس ابْن ثَعْلَبَة الْحَارِثِيّ أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: من اقتطع حق امرىء مُسلم بِيَمِينِهِ فقد أوجب الله لَهُ النَّار وَحرم الله عَلَيْهِ الْجنَّة

Mâlik, İbn Sa‘d, Ahmed, Müslim, en-Nesâî ve İbn Mâce Ebû Ümâme İyâs b. Sa‘lebe el-Hârisî'den rivayet ettiler ki Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: “Kim [yalan] yeminiyle Müslüman bir kimsenin hakkını elinden alırsa, Allah ona ateşi vacip kılmış ve ona cenneti haram kılmıştır.”

قَالُوا: وَإِن كَانَ شَيْئا يَسِيرا يَا رَسُول الله قَالَ: وَإِن كَانَ قَضِيبًا من أَرَاك ثَلَاثًا

“Ey Allah'ın Resûlü! Az bir şey olsa bile mi?” dediler. [Resûlullah]: “Erak ağacından bir çubuk olsa bile” buyurdu [ve bunu] üç defa [tekrarladı].

وَأخرج ابْن ماجة بِسَنَد صَحِيح عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا يحلف عِنْد هَذَا الْمِنْبَر عبد وَلَا أمة على يَمِين آثمة وَلَو على سواك رطبَة إِلَّا وَجَبت لَهُ النَّار

İbn Mâce sahih bir senetle Ebû Hureyre'den rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Şu minberin yanında hiçbir erkek köle veya kadın köle (hiçbir kul), taze bir misvak üzerine bile olsa günah bir yeminde bulunmasın; aksi takdirde ona cehennem ateşi vacip olur.”

وَأخرج ابْن ماجة وَابْن حبَان عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من حلف على يَمِين آثمة عِنْد منبري هَذَا فليتبوّأ مَقْعَده من النَّار وَلَو على سواك أَخْضَر

İbn Mâce ve İbn Hibbân Câbir b. Abdillâh'tan rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Şu minberimin yanında kim günah bir yeminde bulunursa, yeşil bir misvak üzerine bile olsa ateşteki yerine hazırlansın.”

قَالَ أَبُو عبيد والخطابي: كَانَت الْيَمين على عَهده ﷺ عِنْد الْمِنْبَر

Ebû Ubeyd ve el-Hattâbî dediler ki: “Onun -sallallâhu aleyhi ve sellem- devrinde yemin minberin yanında yapılırdı.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن الْيَمين الكاذبة تنْفق السّلْعَة وتمحق الْكسْب

Abdurrezzâk Ebû Hureyre'den rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Yalan yemin mala revaç kazandırır (sürümünü artırır), kazancın bereketini ise yok eder.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن أبي سُوَيْد قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: إِن الْيَمين الْفَاجِرَة تعقم الرَّحِم وتقل الْعدَد وَتَدَع الديار بَلَاقِع

Abdurrezzâk Ebû Süveyd'den rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'i şöyle buyururken işittim: “Yalan yere yemin etmek nesli kısırlaştırır, sayıyı azaltır ve yurtları ıssız ve harap bırakır.”

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: ثَلَاثَة لَا يكلمهم الله وَلَا ينظر إِلَيْهِم وَلَهُم عَذَاب أَلِيم: رجل حلف يَمِينا على مَال مُسلم فاقتطعه وَرجل حلف على يَمِين بعد الْعَصْر أَنه أعطي بسلعته أَكثر مِمَّا أعطي وَهُوَ كَاذِب وَرجل منع فضل مَاء فَإِن الله سُبْحَانَهُ يَقُول: الْيَوْم أمنعك فضلي كَمَا منعت فضل مَا لم تعْمل يداك

el-Buhârî, Müslim ve el-Esmâ’ ve’s-Sıfât'ta el-Beyhakî Ebû Hureyre'den, o da Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem-'den rivayet ettiler. O şöyle buyurdu: “Üç kişi vardır ki Allah onlarla konuşmaz, onlara bakmaz ve onlar için can yakıcı bir azap vardır: Bir Müslümanın malı üzerine yemin edip onu elinden alan adam; ikindiden sonra malına kendisine verilenden daha fazlasının verildiğine dair yalan yere yemin eden adam; bir de fazla suyu esirgeyen adam. Nitekim Allah Sübhânehû şöyle buyurur: ‘Kendi ellerinin emeği olmayan bir fazlalığı esirgediğin gibi, bugün de Ben sana lütfumu esirgeyeceğim.’”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَابْن جرير وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن عمرَان بن حُصَيْن أَنه كَانَ يَقُول: من حلف على يَمِين فاجرة يقتطع بهَا مَال أَخِيه فليتبوّأ مقعدة من النَّار

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, İbn Cerîr ve el-Hâkim -ve sahih olduğunu belirtti- İmrân b. Husayn'dan rivayet ettiler. O şöyle diyordu: “Kim kardeşinin malını elinden almak için yalan yere yemin ederse, ateşteki yerine hazırlansın.”

فَقَالَ لَهُ قَائِل: شَيْء سمعته من رَسُول الله ﷺ قَالَ لَهُم: إِنَّكُم لتجدون ذَلِك ثمَّ قَرَأَ {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ} الْآيَة

Birisi ona: “Bu, Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'den işittiğin bir şey midir?” dedi. Onlara: “Şüphesiz siz bunu [Kitap'ta da] bulursunuz” dedi ve ardından: {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ} “Şüphesiz Allah’a verdikleri ahdi ve yeminlerini satanlar...” ayetini okudu.

وَأخرج البُخَارِيّ عَن ابْن أبي مليكَة أَن امْرَأتَيْنِ كَانَتَا تخرزان فِي بَيت فَخرجت إِحْدَاهمَا وَقد أنفذ بإشفاء فِي كفها فادعت على الْأُخْرَى فَرفع إِلَى ابْن عَبَّاس فَقَالَ ابْن عَبَّاس: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَو يُعطي النَّاس بدعواهم لذهب دِمَاء قوم وَأَمْوَالهمْ ذكروها بِاللَّه واقرووا عَلَيْهَا {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله} الْآيَة

el-Buhârî İbn Ebî Müleyke'den rivayet etti ki: İki kadın bir evde deri dikiyorlardı. Onlardan biri avucuna bir biz (deri dikme iğnesi) batırılmış ve delinmiş olarak dışarı çıktı ve diğer kadını suçladı. [Dava] İbn Abbâs'a intikal ettirildi. İbn Abbâs şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Eğer insanlara salt iddialarıyla verilseydi, bir topluluğun kanları ve malları heba olur giderdi. Ona Allah'ı hatırlatın ve aleyhine: {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله} ‘Şüphesiz Allah’a verdikleri ahdi satanlar...’ ayetini okuyun.”

فذكروها فَاعْترفت

Ona hatırlattılar, o da itiraf etti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: إِن الْيَمين الْفَاجِرَة من الْكَبَائِر

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir Saîd b. el-Müseyyeb'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Yalan yere yemin etmek büyük günahlardandır.”

ثمَّ تَلا {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ ثمنا قَلِيلا}

Sonra: {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ ثمنا قَلِيلا} “Şüphesiz Allah'a verdikleri ahdi ve yeminlerini az bir karşılığa satanlar...” ayetini okudu.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: كُنَّا نرى وَنحن مَعَ رَسُول الله ﷺ أَن من الذَّنب الَّذِي لَا يغْفر يَمِين فجر فِيهَا صَاحبهَا

İbn Cerîr İbn Mes'ûd'dan rivayet etti. O şöyle dedi: “Biz Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- ile beraberken bağışlanmayacak günahlardan birinin de kişinin bilerek yalan yere ettiği yemin olduğunu kabul ederdik.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ قَالَ: من قَرَأَ الْقُرْآن يتأكل النَّاس بِهِ أَتَى الله يَوْم الْقِيَامَة وَوَجهه بَين كَتفيهِ وَذَلِكَ بِأَن الله يَقُول {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ ثمنا قَلِيلا}

İbn Ebî Hâtim İbrâhîm en-Nehaî'den rivayet etti. O şöyle dedi: “Kim Kur'an'ı insanlardan geçinmek (menfaat temin etmek) için okursa, kıyamet günü Allah'ın huzuruna yüzü iki omzu arasında olduğu halde gelir. Bu durum Allah'ın: {إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ ثمنا قَلِيلا} ‘Şüphesiz Allah'a verdikleri ahdi ve yeminlerini az bir karşılığa satanlar...’ buyurmasından ötürüdür.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن زَاذَان قَالَ: من قَرَأَ الْقُرْآن يَأْخُذ بِهِ جَاءَ يَوْم الْقِيَامَة وَوَجهه عظم عَلَيْهِ لحم

İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te Zâzân'dan rivayet etti. O şöyle dedi: “Kim Kur'an'ı karşılık almak için okursa, kıyamet günü yüzü üzerinde et bulunmayan bir kemik olarak gelir.”

وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أبي ذَر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: ثَلَاثَة لَا يكلمهم الله وَلَا ينظر إِلَيْهِم يَوْم الْقِيَامَة وَلَا يزكيهم وَلَهُم عَذَاب أَلِيم: المسبل إزَاره والمنفق سلْعَته بِالْحلف الْكَاذِب والمنان

Ahmed, Abd b. Humeyd, Müslim, Ebû Dâvûd, et-Tirmizî, en-Nesâî, İbn Mâce ve Şuabü'l-Îmân'da el-Beyhakî Ebû Zer'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Üç kişi vardır ki kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları arındırmaz ve onlar için can yakıcı bir azap vardır: Elbisesini (kibirle) yerlerde sürüyen, malını yalan yeminle elden çıkaran ve yaptığı iyiliği başa kakan.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأحمد وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: ثَلَاثَة لَا يكلمهم الله يَوْم الْقِيَامَة وَلَا ينظر إِلَيْهِم وَلَا يزكيهم وَلَهُم عَذَاب أَلِيم: رجل منِّع ابْن السَّبِيل فضل مَاء عِنْده وَرجل حلف على سلْعَة بعد الْعَصْر كَاذِبًا فصدَّقه فاشتراها بقوله وَرجل بَايع إِمَامًا فَإِن أعطَاهُ وفى لَهُ وَإِن لم يُعْطه لم يَفِ لَهُ

Abdurrezzâk, Ahmed, Müslim, Ebû Dâvûd, et-Tirmizî, İbn Mâce, İbn Ebî Hâtim ve el-Esmâ’ ve’s-Sıfât'ta el-Beyhakî Ebû Hureyre'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Üç kişi vardır ki kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları arındırmaz ve onlar için can yakıcı bir azap vardır: Yanındaki fazla suyu yolcudan esirgeyen adam; ikindiden sonra bir mal üzerine yalan yere yemin edip de karşısındakinin ona inanarak sözüyle o malı satın aldığı adam; bir de bir devlet başkanına biat edip eğer kendisine [dünyalık] verirse bağlı kalan, vermezse bağlı kalmayan adam.”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن سلمَان: قَالَ رَسُول الله ﷺ: ثَلَاثَة لَا يكلمهم الله يَوْم الْقِيَامَة وَلَا يزكيهم وَلَهُم عَذَاب أَلِيم: أشمط زانٍ وعائل مستكبر وَرجل جعل الله لَهُ بضَاعَة فَلَا يَبِيع إِلَّا بِيَمِينِهِ وَلَا يَشْتَرِي إِلَّا بِيَمِينِهِ

el-Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da Selmân'dan rivayet etti: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Üç kişi vardır ki kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz, onları arındırmaz ve onlar için can yakıcı bir azap vardır: Saçı sakalı ağarmış ihtiyar zâni, kibirli yoksul ve Allah'ı kendisine bir ticaret eşyası edinip ancak yeminiyle satan ve ancak yeminiyle satın alan adam.”

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن الله أذن لي أَن أحدث عَن ديك قد مرقت رِجْلَاهُ الأَرْض وعنقه منثن تَحت الْعَرْش وَهُوَ يَقُول: سُبْحَانَكَ مَا أعظمك رَبنَا فَيرد عَلَيْهِ مَا علم ذَلِك من حلف بِي كَاذِبًا

et-Taberânî ve el-Hâkim -ve sahih olduğunu belirtti- Ebû Hureyre'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Şüphesiz Allah, iki ayağı yeri delip geçmiş, boynu Arş'ın altında bükülmüş olan ve: ‘Sübhânsın, Sen ne büyüksün ey Rabbimiz!’ diyen bir horozdan bahsetmeme bana izin verdi. Ona şöyle cevap verilir: ‘Benim adıma yalan yere yemin eden kimse bunu bilemedi.’”

الْآيَة ٧٨

78. Ayet

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَإِن مِنْهُم لفريقاً يلوون ألسنتهم بِالْكتاب} قَالَ: هم الْيَهُود كَانُوا يزِيدُونَ فِي كتاب الله مَا لم ينزل الله

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim el-Avfî kanalıyla İbn Abbâs'tan: {وَإِن مِنْهُم لفريقاً يلوون ألسنتهم بِالْكتاب} “Onlardan bir grup vardır ki dillerini Kitap'la eğip bükerler...” ayeti hakkında rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Onlar Yahudilerdir; Allah'ın Kitabı'na Allah'ın indirmediği şeyleri ekliyorlardı.”

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {يلوون ألسنتهم بِالْكتاب} قَالَ: يحرِّفونه

el-Feryâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den {يلوون ألسنتهم بِالْكتاب} “dillerini Kitap'la eğip bükerler” ifadesi hakkında: “Onu tahrif ederler (değiştirirler)” dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: إِن التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل كَمَا أنزلهَا الله لم يُغير مِنْهَا حرف وَلَكنهُمْ يضلون بالتحريف والتأويل وَكتب كَانُوا يكتبونها من عِنْد أنفسهم {وَيَقُولُونَ هُوَ من عِنْد الله وَمَا هُوَ من عِنْد الله} فَأَما كتب الله فَهِيَ مَحْفُوظَة لَا تحول

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Vehb b. Münebbih'ten rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Şüphesiz Tevrat ve İncil, Allah'ın indirdiği gibidir, onlardan tek bir harf dahi değiştirilmemiştir. Fakat onlar tahrif ve tevil ile ve kendi elleriyle yazıp: {وَيَقُولُونَ هُوَ من عِنْد الله وَمَا هُوَ من عِنْد الله} ‘Bu Allah katındandır, derler; oysa o Allah katından değildir’ dedikleri kitaplarla saptırırlar. Allah'ın kitaplarına gelince, onlar korunmuştur, değiştirilemez.”

الْآيَتَانِ ٧٩ - ٨٠

79 - 80. Ayetler

أخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ أَبُو رَافع الْقرظِيّ حِين اجْتمعت الْأَحْبَار من الْيَهُود وَالنَّصَارَى من أهل نَجْرَان عِنْد رَسُول الله ﷺ ودعاهم إِلَى الْإِسْلَام: أَتُرِيدُ يَا مُحَمَّد أَن نعبدك كَمَا تعبد النَّصَارَى عِيسَى بن مَرْيَم فَقَالَ رجل من أهل نَجْرَان نَصْرَانِيّ يُقَال لَهُ الرئيس: أَو ذَاك تريده منا يَا مُحَمَّد فَقَالَ رَسُول اللله ﷺ: معَاذ الله

İbn İshâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve ed-Delâil'de el-Beyhakî İbn Abbâs'tan rivayet ettiler. O şöyle dedi: Yahudi hahamları ile Necran halkından Hristiyanlar Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'in yanında toplanıp o da onları İslam'a davet ettiğinde Ebû Râfi' el-Kurazî: “Ey Muhammed! Hristiyanların Meryem oğlu İsa'ya taptığı gibi bizim de sana tapmamızı mı istiyorsun?” dedi. Necran halkından er-Reîs denilen Hristiyan bir adam da: “Bizden istediğin bu mudur ey Muhammed?” dedi. Bunun üzerine Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-: “Allah'a sığınırım

أَن نعْبد غير الله أَو نأمر بِعبَادة غَيره

Allah'tan başkasına kulluk etmekten yahut O'ndan başkasına kulluk edilmesini emretmekten [Allah'a sığınırım]!

مَا بذلك بَعَثَنِي وَلَا بذلك أَمرنِي

Beni bununla göndermedi ve bana bunu emretmedi” buyurdu.

فَأنْزل الله فِي ذَلِك من قَوْلهمَا {مَا كَانَ لبشر أَن يؤتيه الله الْكتاب} إِلَى قَوْله {بعد إِذْ أَنْتُم مُسلمُونَ}

Bunun üzerine Allah onların bu sözü hakkında {مَا كَانَ لبشر أَن يؤتيه الله الْكتاب} ayetinden {بعد إِذْ أَنْتُم مُسلمُونَ} ayetine kadar olan kısmı indirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن جريج قَالَ: كَانَ نَاس من يهود يتعبدون النَّاس من دون رَبهم بتحريفهم كتاب الله عَن مَوْضِعه

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İbn Cüreyc'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Yahudilerden birtakım insanlar, Allah'ın Kitabı'nı tahrif edip yerinden kaydırarak insanları Rablerinden başka kendilerine kul köle ediniyorlardı.”

فَقَالَ الله {مَا كَانَ لبشر أَن يؤتيه الله الْكتاب وَالْحكم والنبوّة ثمَّ يَقُول للنَّاس كونُوا عباداً لي من دون الله} ثمَّ يَأْمر النَّاس بِغَيْر مَا أنزل الله فِي كِتَابه

Bunun üzerine Allah: {مَا كَانَ لبشر أَن يؤتيه الله الْكتاب وَالْحكم والنبوّة ثمَّ يَقُول للنَّاس كونُوا عباداً لي من دون الله} “Hiçbir beşer için, Allah kendisine Kitap, hüküm ve peygamberlik verdikten sonra insanlara: ‘Allah'ı bırakıp bana kullar olun’ demesi yakışmaz” buyurdu. Sonra insanlara Allah'ın Kitabı'nda indirdiğinden başkasını emrederler.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن قَالَ: بَلغنِي أَن رجلا قَالَ: يَا رَسُول الله نسلِّم عَلَيْك كَمَا يسلم بَعْضنَا على بعض أَفلا نسجد لَك قَالَ: لَا

Abd b. Humeyd el-Hasan'dan rivayet etti: Bana ulaştı ki bir adam: “Ey Allah'ın Resûlü! Birbirimize selam verdiğimiz gibi sana da selam veriyoruz, peki sana secde etmeyelim mi?” dedi. [Resûlullah]: “Hayır,

وَلَكِن أكْرمُوا نَبِيكُم واعرفوا الْحق لأَهله فانه لَا يَنْبَغِي أَن يسْجد لأحد من دون الله

fakat Peygamberinize ikramda bulunun ve ehline hakkını teslim edin; zira Allah'tan başka hiç kimseye secde edilmesi yakışık almaz” buyurdu.

فَأنْزل الله {مَا كَانَ لبشر أَن يؤتيه الله الْكتاب} إِلَى قَوْله {بعد إِذْ أَنْتُم مُسلمُونَ}

Bunun üzerine Allah: {مَا كَانَ لبشر أَن يؤتيه الله الْكتاب} ayetinden {بعد إِذْ أَنْتُم مُسلمُونَ} ayetine kadar olan kısmı indirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ربانيين} قَالَ: فُقَهَاء معلمين

İbn Ebî Hâtim Saîd b. Cübeyr'den, o da İbn Abbâs'tan {ربانيين} “Rabbanîler” ifadesi hakkında: “Öğreten fakihler” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ربانيين} قَالَ: حلماء عُلَمَاء حكماء

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İkrime kanalıyla İbn Abbâs'tan {ربانيين} “Rabbanîler” ifadesi hakkında: “Hilm sahibi, âlim, hikmet ehli kimseler” dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن طَرِيق الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس {ربانيين} قَالَ: عُلَمَاء فُقَهَاء

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim ed-Dahhâk kanalıyla İbn Abbâs'tan {ربانيين} “Rabbanîler” ifadesi hakkında: “Âlimler, fakihler” dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس {ربانيين} قَالَ: حكماء فُقَهَاء

İbn Cerîr el-Avfî kanalıyla İbn Abbâs'tan {ربانيين} “Rabbanîler” ifadesi hakkında: “Hikmet sahipleri, fakihler” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن مَسْعُود {ربانيين} قَالَ: حكماء عُلَمَاء

İbnü'l-Münzir İbn Mes'ûd'dan {ربانيين} “Rabbanîler” ifadesi hakkında: “Hikmet sahipleri, âlimler” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ الربانيون الْفُقَهَاء الْعلمَاء

İbn Cerîr Mücâhid'den rivayet etti. O şöyle dedi: “Rabbanîler fakihler ve âlimlerdir.

وهم فَوق الْأَحْبَار

Onlar ahbârdan (diğer din bilginlerinden) üstündür.”

وَأخرج عَن سعيد بن جُبَير {ربانيين} قَالَ: حكماء أتقياء

Saîd b. Cübeyr'den {ربانيين} “Rabbanîler” ifadesi hakkında: “Hikmet ehli, takva sahibi kimseler” dediği rivayet edildi.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد قَالَ الربانيون الَّذين يربون النَّاس وُلَاة هَذَا الْأَمر

İbn Cerîr İbn Zeyd'den rivayet etti. O şöyle dedi: “Rabbanîler insanları eğiten, bu işin yöneticileri olan kimselerdir.

يَلُونَهُمْ وَقَرَأَ (لَوْلَا ينهاهم الربانيون والأحبار) (الْمَائِدَة الْآيَة ٦٣) قَالَ (الربانيون) الْوُلَاة (والأحبار) الْعلمَاء

Onları idare ederler.” Ve: (لَوْلَا ينهاهم الربانيون والأحبار) (el-Mâide 63. ayet) ayetini okudu ve şöyle dedi: “er-Rabbâniyyûn yöneticiler, el-Ahbâr ise âlimlerdir.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {كونُوا ربانيين بِمَا كُنْتُم تعلمُونَ الْكتاب} قَالَ: حق على كل من تعلم الْقُرْآن أَن يكون فَقِيها

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim ed-Dahhâk'tan: {كونُوا ربانيين بِمَا كُنْتُم تعلمُونَ الْكتاب} “Kitab'ı öğretmekte olduğunuz... sebebiyle Rabbanîler olun” ayeti hakkında: “Kur'an'ı öğrenen herkese fakih (dini kavrayan kimse) olmak bir haktır (görevdir)” dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس أَنه كَانَ يقْرَأ {بِمَا كُنْتُم تعلمُونَ}

İbnü'l-Münzir İbn Abbâs'ın {بِمَا كُنْتُم تعلمُونَ} şeklinde okuduğunu rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير أَنه قَرَأَ {بِمَا كُنْتُم تعلمُونَ} مثقلة بِرَفْع التَّاء وَكسر اللَّام

Abd b. Humeyd Saîd b. Cübeyr'den, onun bu kısmı tâ harfini ötreli ve lâm harfini esreli olarak şeddeli biçimde {بِمَا كُنْتُم تعلمُونَ} (tu'allimûne) şeklinde okuduğunu rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den rivayet ettiler:

أَنه قَرَأَ {بِمَا كُنْتُم تعلمُونَ الْكتاب} خَفِيفَة بِنصب التَّاء قَالَ ابْن عُيَيْنَة: مَا علموه حَتَّى علموه

O, {بِمَا كُنْتُم تعلمُونَ الْكتاب} ifadesini tâ harfini üstünlü olarak şeddesiz (ta'lemûne) okudu. İbn Uyeyne: “Onu bilmedikçe öğretemezlerdi” dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن أبي بكر قَالَ: كَانَ عَاصِم يقْرؤهَا {بِمَا كُنْتُم تعلمُونَ الْكتاب} مثقلة بِرَفْع التَّاء وَكسر اللَّام

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Ebû Bekir'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Âsım burayı tâ harfini ötreli ve lâm harfini esreli olarak şeddeli biçimde {بِمَا كُنْتُم تعلمُونَ الْكتاب} (tu'allimûne'l-kitâb) şeklinde okurdu.”

قَالَ: الْقُرْآن {وَبِمَا كُنْتُم تدرسون} قَالَ: الْفِقْه

O: “[Kitap] Kur'an'dır; {وَبِمَا كُنْتُم تدرسون} ‘ve ders alıp okumakta olduğunuz...’ ise fıkıhtır” dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك قَالَ: لَا يعْذر أحد حر وَلَا عبد وَلَا رجل وَلَا امْرَأَة

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim ed-Dahhâk'tan rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Hür olsun köle olsun, erkek olsun kadın olsun hiç kimse mazur sayılmaz;

لَا يتَعَلَّم من الْقُرْآن جهده مَا بلغ مِنْهُ فَإِن الله يَقُول: {كونُوا ربانيين بِمَا كُنْتُم تعلمُونَ الْكتاب وَبِمَا كُنْتُم تدرسون} يَقُول: كونُوا فُقَهَاء كونُوا عُلَمَاء

gücü yettiğince Kur'an'dan öğrenebildiği kadarını öğrenmemekten ötürü [mazur sayılmaz]. Zira Allah: {كونُوا ربانيين بِمَا كُنْتُم تعلمُونَ الْكتاب وَبِمَا كُنْتُم تدرسون} ‘Kitab'ı öğretmekte ve ders alıp okumakta olduğunuz şey sebebiyle Rabbanîler olun’ buyurmaktadır. Yani: Fakihler olun, âlimler olun [demektedir].”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي رزين فِي قَوْله {وَبِمَا كُنْتُم تدرسون} قَالَ: مذاكرة الْفِقْه كَانُوا يتذاكرون الْفِقْه كَمَا نتذاكره نَحن

İbn Ebî Hâtim Ebû Rezîn'den: {وَبِمَا كُنْتُم تدرسون} “ve ders alıp okumakta olduğunuz...” ayeti hakkında: “Fıkıh müzakeresidir; bizim fıkıh müzakeresi yaptığımız gibi onlar da fıkıh müzakeresi yaparlardı” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج {وَلَا يَأْمُركُمْ أَن تَتَّخِذُوا} قَالَ: وَلَا يَأْمُركُمْ النَّبِي

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir İbn Cüreyc'den {وَلَا يَأْمُركُمْ أَن تَتَّخِذُوا} “Ve size edinmenizi emretmez” ifadesi hakkında: “Peygamber size emretmez” dediğini rivayet ettiler.

الْآيَتَانِ ٨١ - ٨٢

81 - 82. Ayetler

أخرج عبد بن حميد وَالْفِرْيَابِي وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَإِذ أَخذ الله مِيثَاق النَّبِيين لما آتيتكم من كتاب وَحِكْمَة} قَالَ: هِيَ خطأ من الْكتاب

Abd b. Humeyd, el-Feryâbî, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir Mücâhid'den: {وَإِذ أَخذ الله مِيثَاق النَّبِيين لما آتيتكم من كتاب وَحِكْمَة} “Hani Allah peygamberlerden: ‘Andolsun ki size kitap ve hikmet verdim...’ diye misak almıştı” ayeti hakkında: “Bu, kâtiplerin bir hatasıdır” dediğini rivayet ettiler.

وَهِي قِرَاءَة ابْن مَسْعُود {وَإِذ أَخذ الله مِيثَاق الَّذين أُوتُوا الْكتاب}

O, İbn Mes'ûd'un {وَإِذ أَخذ الله مِيثَاق الَّذين أُوتُوا الْكتاب} “Hani Allah kendilerine Kitap verilenlerden misak almıştı” şeklindeki kıraatidir.

وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع أَنه قَرَأَ {وَإِذ أَخذ الله مِيثَاق الَّذين أُوتُوا الْكتاب} قَالَ: وَكَذَلِكَ كَانَ يقْرؤهَا أبي كَعْب بن كَعْب

İbn Cerîr er-Rebî'den, onun {وَإِذ أَخذ الله مِيثَاق الَّذين أُوتُوا الْكتاب} şeklinde okuduğunu rivayet etti. [Er-Rebî']: “Übeyy b. Kâ'b da böyle okurdu” dedi.

قَالَ الرّبيع: أَلا ترى أَنه يَقُول {ثمَّ جَاءَكُم رَسُول مُصدق لما مَعكُمْ لتؤمنن بِهِ ولتنصرنه} يَقُول: لتؤمنن بِمُحَمد ﷺ ولتنصرنه

er-Rebî' şöyle dedi: “Görmez misin O: {ثمَّ جَاءَكُم رَسُول مُصدق لما مَعكُمْ لتؤمنن بِهِ ولتنصرنه} ‘sonra yanınızda bulunanı doğrulayıcı bir peygamber geldiğinde ona mutlaka iman edecek ve ona mutlaka yardım edeceksiniz’ buyuruyor. Yani: Muhammed -sallallâhu aleyhi ve sellem-'e mutlaka iman edecek ve ona mutlaka yardım edeceksiniz [demektedir].

قَالَ: هم أهل الْكتاب

Onlar Ehl-i Kitap'tır” dedi.