Binûn

Âl-i İmrân Suresi — 16. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: قلت لِابْنِ عَبَّاس: إِن أَصْحَاب عبد الله يقرؤون / وَإِذ أَخذ الله مِيثَاق الَّذين أُوتُوا الْكتاب لما آتيتكم من كتاب وَحِكْمَة / وَنحن نَقْرَأ {مِيثَاق النَّبِيين} فَقَالَ ابْن عَبَّاس: إِنَّمَا أَخذ الله مِيثَاق النَّبِيين على قَومهمْ

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Saîd b. Cübeyr'den şöyle dediğini rivayet ettiler: İbn Abbâs'a: “Abdullah [b. Mes'ûd]'ın arkadaşları / وَإِذ أَخذ الله مِيثَاق الَّذين أُوتُوا الْكتاب لما آتيتكم من كتاب وَحِكْمَة / şeklinde okuyorlar, biz ise {مِيثَاق النَّبِيين} “peygamberlerin misakını...” şeklinde okuyoruz” dedim. Bunun üzerine İbn Abbâs: “Allah peygamberlerin misakını ancak kavimleri üzerine [şahit ve sorumlu tutmak üzere] almıştır” dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن طَاوس فِي الْآيَة قَالَ: أَخذ الله مِيثَاق النَّبِيين أَن يصدق بَعضهم بَعْضًا

Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Tâvûs'tan ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Allah peygamberlerden, birbirlerini doğrulamaları hususunda misak almıştır.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من وَجه آخر عَن طَاوس فِي الْآيَة قَالَ: أَخذ الله مِيثَاق الأول من الْأَنْبِيَاء ليصدقن وليؤمنن بِمَا جَاءَ بِهِ الآخر مِنْهُم

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir başka bir yoldan Tâvûs'tan ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Allah, önceki peygamberlerden, kendilerinden sonra gelen [peygamberin] getirdiklerini mutlaka tasdik edip ona kesinlikle iman etmeleri hususunda misak almıştır.”

وَأخرج ابْن جرير عَن عَليّ بن أبي طَالب ﵁ قَالَ: لم يبْعَث الله نَبيا

İbn Cerîr Ali b. Ebî Tâlib -radıyallâhu anh-'dan rivayet etti. O şöyle dedi: “Allah hiçbir peygamber göndermemiştir ki...

آدم فَمن بعده إِلَّا أَخذ عَلَيْهِ الْعَهْد فِي مُحَمَّد لَئِن بعث وَهُوَ حَيّ ليُؤْمِنن بِهِ ولينصرنه

...Âdem ve ondan sonrakiler olsun, hayattayken Muhammed gönderildiği takdirde ona mutlaka iman edip ona yardım etmesi hususunda kendisinden söz almış olmasın.

ويأمره فَيَأْخُذ الْعَهْد على قومه

Ve ona emredip kavminden de [aynı şekilde] söz almasını sağlamıştır.”

ثمَّ تَلا {وَإِذ أَخذ الله مِيثَاق النَّبِيين لما آتيتكم من كتاب وَحِكْمَة} الْآيَة

Sonra: {وَإِذ أَخذ الله مِيثَاق النَّبِيين لما آتيتكم من كتاب وَحِكْمَة} “Hani Allah peygamberlerden: ‘Andolsun ki size kitap ve hikmet verdim...’ diye misak almıştı” ayetini okudu.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: هَذَا مِيثَاق أَخذه الله على النَّبِيين أَن يصدق بَعضهم بَعْضًا وَأَن يبلِّغوا كتاب الله ورسالاته فبلغت الْأَنْبِيَاء كتاب الله ورسالاته إِلَى قَومهمْ وَأخذ عَلَيْهِم فِيمَا بلغتهم رسلهم أَن يُؤمنُوا بِمُحَمد ﷺ ويصدقوه وينصروه

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Katâde'den ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Bu, Allah'ın peygamberlerden birbirlerini tasdik etmeleri ve Allah'ın Kitabı'nı ve risaletlerini tebliğ etmeleri hususunda aldığı bir misaktır. Nitekim peygamberler Allah'ın Kitabı'nı ve risaletlerini kavimlerine tebliğ ettiler. Elçilerinin kendilerine tebliğ ettiği hususlarda, Muhammed -sallallâhu aleyhi ve sellem-'e iman etmeleri, onu tasdik edip ona yardım etmeleri hususunda onlardan da söz alındı.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي الْآيَة قَالَ: لم يبْعَث الله نَبيا قطّ من لدن نوح إِلَّا أَخذ الله ميثاقه

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim es-Süddî'den ayet hakkında rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Allah, Nûh'tan itibaren gönderdiği hiçbir peygamber yoktur ki...

ليُؤْمِنن بِمُحَمد ولينصرنه إِن خرج وَهُوَ حَيّ وَإِلَّا أَخذ على قومه أَن يُؤمنُوا بِهِ وينصروه إِن خرج وهم أَحيَاء

...o hayattayken Muhammed çıktığı takdirde mutlaka ona iman edip ona yardım etmesi, şayet [kendi vefatından sonra] kavmi hayattayken çıkarsa ona iman edip yardım etmeleri hususunda kavminden söz alması için ondan misak almış olmasın.”

وَأخرج ابْن جريج عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: أَخذ الله مِيثَاق النَّبِيين ليبلغن آخركم أوّلكم وَلَا تختلفوا

İbn Cüreyc el-Hasan'dan ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Allah peygamberlerden: ‘Sonrakiniz öncekinizi tebliğ edip tasdik etsin ve ihtilafa düşmeyin’ diye misak almıştır.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: ثمَّ ذكر مَا أَخذ عَلَيْهِم - يَعْنِي على أهل الْكتاب - وعَلى أَنْبِيَائهمْ من الْمِيثَاق بتصديقه - يَعْنِي بِتَصْدِيق مُحَمَّد ﷺ إِذْ جَاءَهُم وإقرارهم بِهِ على أنفسهم

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir İbn Abbâs'tan ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Sonra onlardan -yani Ehl-i Kitap'tan- ve peygamberlerinden, kendilerine geldiğinde onu -yani Muhammed -sallallâhu aleyhi ve sellem-'i- tasdik etmeleri ve bunu bizzat kabul etmeleri hususunda alınan misakı zikretti.”

وَأخرج أَحْمد عَن عبد الله بن ثَابت قَالَ: جَاءَ عمر إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِنِّي مَرَرْت بِأَخ لي من قُرَيْظَة فَكتب لي جَوَامِع من التَّوْرَاة أَلا أعرضها عَلَيْك فَتغير وَجه رَسُول الله ﷺ فَقَالَ عمر: رَضِينَا بِاللَّه رَبًّا وبالإِسلام دينا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولا

Ahmed Abdullah b. Sâbit'ten rivayet etti. O şöyle dedi: Ömer, Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem-'e gelip: “Ey Allah'ın Resulü! Kureyza'dan bir [din] kardeşime uğradım, bana Tevrat'tan bazı veciz kısımlar yazdı. Bunları sana arz edeyim mi?” dedi. Bunun üzerine Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'in yüzünün rengi değişti. Ömer: “Rab olarak Allah'tan, din olarak İslam'dan, peygamber olarak Muhammed'den razı olduk” dedi.

فَسرِّي عَن رَسُول الله ﷺ وَقَالَ: وَالَّذِي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ لَو أصبح فِيكُم مُوسَى ثمَّ اتبعتموه لَضَلَلْتُمْ

Bunun üzerine Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'in yüzü güldü ve şöyle buyurdu: “Muhammed'in nefsi elinde olana yemin ederim ki şayet Mûsâ aranızda bulunup da siz ona uyup beni terk etseydiniz mutlaka sapıtırdınız.

إِنَّكُم حظي من الأ وَأَنا حظكم من النَّبِيين

Şüphesiz ki siz ümmetlerden benim payımsınız, ben de peygamberlerden sizin payınızım.”

وَأخرج أَبُو يعلى عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا تسألوا أهل الْكتاب عَن شَيْء فَإِنَّهُم لن يهدوكم وَقد ضلوا

Ebû Ya'lâ Câbir'den rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Ehl-i Kitab'a hiçbir şey sormayınız. Zira onlar kendileri sapmışken sizi asla doğru yola iletemezler.

إِنَّكُم أما أَن تصدقوا بباطل وَإِمَّا أَن تكذبوا بِحَق وَأَنه - وَالله - لَو كَانَ مُوسَى حَيا بَين أظْهركُم مَا حل لَهُ إِلَّا أَن يَتبعني

Siz ya bâtıl olan bir şeyi doğrulamış ya da hak olan bir şeyi yalanlamış olursunuz. Allah'a yemin ederim ki şayet Mûsâ aranızda hayatta olsaydı, bana uymaktan başka bir şey yapması ona helal olmazdı.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير أَنه قَرَأَ {لما آتيتكم} ثقل لما

Abd b. Humeyd Saîd b. Cübeyr'den, onun {لما آتيتكم} ifadesini şeddeli olarak [lemmâ şeklinde] okuduğunu rivayet etti.

وَأخرج عَن عَاصِم أَنه قَرَأَ {لما} مُخَفّفَة {آتيتكم} بِالتَّاءِ على وَاحِدَة يَعْنِي أَعطيتكُم

Ve Âsım'dan, onun {لما} kelimesini şeddesiz, {آتيتكم} kelimesini de tekil olarak [âteytüküm / size verdiğim şeklinde] okuduğunu rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إصري} قَالَ: عهدي

İbn Ebî Hâtim el-Avfî tarikiyle İbn Abbâs'tan: {إصري} “ahdimi...” ayeti hakkında: “Ahdimi” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن عَليّ بن أبي طَالب فِي قَوْله {قَالَ فَاشْهَدُوا} يَقُول: فَاشْهَدُوا على أممكم بذلك {وَأَنا مَعكُمْ من الشَّاهِدين} عَلَيْكُم وَعَلَيْهِم {فَمن تولى} عَنْك يَا مُحَمَّد بعد هَذَا الْعَهْد من جَمِيع الْأُمَم {فَأُولَئِك هم الْفَاسِقُونَ} هم العاصون فِي الْكفْر

İbn Cerîr Ali b. Ebî Tâlib'den rivayet etti. O, {قَالَ فَاشْهَدُوا} “[Allah] buyurdu ki: ‘O halde şahit olun...’” ayeti hakkında: “Buna ümmetlerinize karşı şahit olun” demektedir; {وَأَنا مَعكُمْ من الشَّاهِدين} “ben de sizinle beraber şahitlerdenim” [ifadesi]: ‘size ve onlara karşı [şahidim]’ [demektir]; {فَمن تولى} “Artık kim yüz çevirirse” [ifadesi]: ‘Ey Muhammed! Bütün ümmetlerden bu ahitten sonra senden kim yüz çevirirse’; {فَأُولَئِك هم الْفَاسِقُونَ} “işte onlar fâsıkların ta kendileridir” [ifadesi de]: ‘onlar küfürde isyan edenlerdir’ [demektir] dedi.

الْآيَتَانِ ٨٣ - ٨٤

83 - 84. Ayetler

أخرج الطَّبَرَانِيّ بِسَنَد ضَعِيف عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ {وَله أسلم من فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض طَوْعًا وَكرها} أما من فِي السَّمَوَات فالملائكة وَأما من فِي الأَرْض فَمن ولد على الْإِسْلَام وَأما كرها فَمن أَتَى بِهِ من سَبَايَا الْأُمَم فِي السلَاسِل والأغلال يقادون إِلَى الْجنَّة وهم كَارِهُون

Taberânî zayıf bir senetle İbn Abbâs'tan, o da Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem-'den: {وَله أسلم من فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض طَوْعًا وَكرها} “Göklerde ve yerde olanlar ister istemez O'na teslim olmuşken...” ayeti hakkında şöyle buyurduğunu rivayet etti: “Göklerde olanlara gelince, onlar meleklerdir. Yerde olanlara gelince, İslam fıtratı üzere doğanlardır. İstemeyerek teslim olanlara gelince, zincirler ve prangalar içinde getirilen ümmetlerin esirleridir; onlar istemedikleri halde cennete sevk edilirler.”

وَأخرج الديلمي عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ فِي قَوْله {وَله أسلم من فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض طَوْعًا وَكرها} قَالَ: الْمَلَائِكَة أطاعوه فِي السَّمَاء وَالْأَنْصَار وَعبد الْقَيْس أطاعوه فِي الأَرْض

Deylemî Enes'ten rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- {وَله أسلم من فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض طَوْعًا وَكرها} “Göklerde ve yerde olanlar ister istemez O'na teslim olmuşken...” ayeti hakkında şöyle buyurdu: “Melekler gökte O'na itaat ettiler; Ensâr ve Abdülkays da yerde O'na itaat ettiler.”

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق مُجَاهِد عَن ابْن عَبَّاس {وَله أسلم من فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض طَوْعًا وَكرها} قَالَ: حِين أَخذ الْمِيثَاق

İbn Cerîr Mücâhid tarikiyle İbn Abbâs'tan {وَله أسلم من فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض طَوْعًا وَكرها} “Göklerde ve yerde olanlar ister istemez O'na teslim olmuşken...” ayeti hakkında: “Misak alındığı vakit” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: عِبَادَتهم لي أَجْمَعِينَ {طَوْعًا وَكرها} وَهُوَ قَوْله (وَللَّه يسْجد من فِي السَّمَوَات وَالْأَرْض طَوْعًا وَكرها) (الرَّعْد الْآيَة ١٥)

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Ali tarikiyle İbn Abbâs'tan ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “{طَوْعًا وَكرها} ‘İster istemez...’ hepsinin bana kulluk etmesidir. Nitekim O: (وَللَّه يسْجد من فِي السَّمَوَات وَالْأَرْض طَوْعًا وَكرها) (er-Ra'd Suresi, 15) buyurmaktadır.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس {وَله أسلم من فِي السَّمَاوَات} قَالَ: هَذِه مفصولة {من فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض طَوْعًا وَكرها}

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İkrime tarikiyle İbn Abbâs'tan {وَله أسلم من فِي السَّمَاوَات} “Göklerde olanlar O'na teslim olmuşken...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Bu, {من فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض طَوْعًا وَكرها} ‘göklerde ve yerde olanlar ister istemez...’ kısmından ayrıdır.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس {وَله أسلم} قَالَ: الْمعرفَة

İbn Ebî Hâtim Saîd b. Cübeyr tarikiyle İbn Abbâs'tan {وَله أسلم} “O'na teslim olmuşken...” ifadesi hakkında: “Marifettir (O'nu tanımaktır)” dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي الْآيَة قَالَ: هُوَ كَقَوْلِه (وَلَئِن سَأَلتهمْ من خلق السَّمَوَات وَالْأَرْض ليَقُولن الله) (لُقْمَان الْآيَة ٢٥) فَذَلِك إسْلَامهمْ

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Bu, O'nun: (وَلَئِن سَأَلتهمْ من خلق السَّمَوَات وَالْأَرْض ليَقُولن الله) (Lokmân Suresi, 25) buyruğu gibidir; işte onların İslam'ı (teslimiyeti) budur.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة فِي الْآيَة قَالَ: كل آدَمِيّ أقرّ على نَفسه بِأَن الله رَبِّي وَأَنا عَبده

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim Ebu'l-Âliye'den ayet hakkında rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Her Âdemoğlu, ‘Allah benim Rabbimdir, ben de O'nun kuluyum’ diyerek kendisi aleyhine ikrarda bulunmuştur.

فَمن أشرك فِي عِبَادَته فَهَذَا الَّذِي أسلم كرها وَمن أخْلص لله الْعُبُودِيَّة فَهُوَ الَّذِي أسلم طَوْعًا

Artık kim O'na kullukta şirk koşarsa işte bu, istemeyerek teslim olandır; kim de kulluğu sırf Allah'a has kılarsa işte bu da isteyerek teslim olandır.”

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: أكره أَقوام على الْإِسْلَام وَجَاء أَقوام طائعين

İbn Cerîr el-Hasan'dan ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Bir topluluk İslam'a zorlandı, diğer bir topluluk ise isteyerek geldi.”

وَأخرج عَن مطر الْوراق فِي الْآيَة قَالَ: الْمَلَائِكَة طَوْعًا وَالْأَنْصَار طَوْعًا وَبَنُو سليم وَعبد الْقَيْس طَوْعًا وَالنَّاس كلهم كرها

Ve Matar el-Verrâk'tan ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Melekler isteyerek, Ensâr isteyerek, Benû Süleym ve Abdülkays isteyerek, insanların tamamı ise istemeyerek [teslim olmuştur].”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: أما الْمُؤمن فَأسلم طَائِعا فنفعه ذَلِك وَقبل مِنْهُ وَأما الْكَافِر فَأسلم حِين رأى بَأْس الله فَلم يَنْفَعهُ ذَلِك وَلم يقبل مِنْهُم (فَلم يَك يَنْفَعهُمْ إِيمَانهم لما رَأَوْا بأسنا) (غَافِر الْآيَة ٨٥)

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim Katâde'den ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Mümine gelince, o isteyerek teslim oldu; bu ona fayda verdi ve kendisinden kabul edildi. Kâfire gelince, o Allah'ın azabını gördüğü vakit teslim oldu; bu ise ona fayda vermedi ve onlardan kabul edilmedi: (فَلم يَك يَنْفَعهُمْ إِيمَانهم لما رَأَوْا بأسنا) (Mü'min/Gâfir Suresi, 85).”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: فِي السَّمَاء الْمَلَائِكَة طَوْعًا وَفِي الأَرْض الْأَنْصَار وَعبد الْقَيْس طَوْعًا

İbn Ebî Hâtim el-Hasan'dan ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Gökte melekler isteyerek, yerde ise Ensâr ve Abdülkays isteyerek [teslim oldular].”

وَأخرج عَن الشّعبِيّ {وَله أسلم من فِي السَّمَاوَات} قَالَ: استقادتهم لَهُ

Ve eş-Şa'bî'den {وَله أسلم من فِي السَّمَاوَات} “Göklerde olanlar O'na teslim olmuşken...” ayeti hakkında: “O'na boyun eğmeleridir” dediğini rivayet etti.

وَأخرج عَن أبي سِنَان {وَله أسلم من فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض} قَالَ: الْمعرفَة

Ve Ebû Sinân'dan {وَله أسلم من فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Göklerde ve yerde olanlar O'na teslim olmuşken...” ayeti hakkında: “Marifettir (O'nu tanımaktır).

لَيْسَ أحد تسأله إِلَّا عرفه

Kime sorarsan sor, mutlaka O'nu tanır” dediğini rivayet etti.

وَأخرج عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {وَكرها} قَالَ: من أسلم من مُشْركي الْعَرَب والسبايا: وَمن دخل فِي الْإِسْلَام كرها

Ve İkrime'den {وَكرها} “ve istemeyerek...” ayeti hakkında: “Arap müşriklerinden ve esirlerden Müslüman olanlar: İslam'a istemeyerek giren kimsedir” dediğini rivayet etti.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من سَاءَ خلقه من الرَّقِيق وَالدَّوَاب وَالصبيان فاقرأوا فِي أُذُنه {أفغير دين الله يَبْغُونَ}

Taberânî el-Evsat'ta Enes'ten rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Kölelerden, bineklerden ve çocuklardan huyu kötüleşen olursa onun kulağına {أفغير دين الله يَبْغُونَ} “Yoksa onlar Allah'ın dininden başkasını mı arıyorlar?” [ayetini] okuyunuz.”

وَأخرج ابْن السّني فِي عمل يَوْم وَلَيْلَة عَن يُونُس بن عبيد قَالَ: لَيْسَ رجل

İbnü's-Sünnî Amelü'l-Yevm ve'l-Leyle'de Yûnus b. Ubeyd'den rivayet etti. O şöyle dedi: “Hiçbir kimse yoktur ki...

يكون على دَابَّة صعبة فَيقْرَأ فِي أذنها {أفغير دين الله يَبْغُونَ وَله أسلم} الْآيَة

...huysuz bir bineğin üzerindeyken kulağına {أفغير دين الله يَبْغُونَ وَله أسلم} “Yoksa onlar Allah'ın dininden başkasını mı arıyorlar? Oysa teslim olmuşken...” ayetini okusun da...

إِلَّا ذلت لَهُ بِإِذن الله ﷿

...Aziz ve Celil olan Allah'ın izniyle ona boyun eğmesin.”

الْآيَة ٨٥

85. Ayet

أخرج أَحْمد وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: تَجِيء الْأَعْمَال يَوْم الْقِيَامَة فتجيء الصَّلَاة فَتَقول: يَا رب أَنا الصَّلَاة فَيَقُول: إِنَّك على خير وتجيء الصَّدَقَة فَتَقول: يَا رب أَنا الصَّدَقَة فَيَقُول: إِنَّك على خير ثمَّ يَجِيء الصّيام فَيَقُول: أَنا الصّيام فَيَقُول إِنَّك على خير ثمَّ تَجِيء الْأَعْمَال كل ذَلِك يَقُول الله: إِنَّك على خير ثمَّ يَجِيء الْإِسْلَام فَيَقُول: يَا رب أَنْت السَّلَام وَأَنا الْإِسْلَام فَيَقُول الله: إِنَّك على خير

Ahmed ve el-Evsat'ta Taberânî Ebû Hüreyre'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Kıyamet günü ameller gelir; namaz gelir ve: ‘Ey Rabbim! Ben namazım’ der. Allah: ‘Sen hayır üzeresin’ buyurur. Sadaka gelir ve: ‘Ey Rabbim! Ben sadakayım’ der. Allah: ‘Sen hayır üzeresin’ buyurur. Sonra oruç gelir ve: ‘Ben orucum’ der. Allah: ‘Sen hayır üzeresin’ buyurur. Sonra ameller gelir, hepsine de Allah: ‘Sen hayır üzeresin’ buyurur. Sonra İslam gelir ve: ‘Ey Rabbim! Sen Selâm'sın, ben de İslam'ım’ der. Allah Teâlâ da: ‘Sen hayır üzeresin...

بك الْيَوْم آخذ وَبِك أعطي

Bugün seninle [hesaba] çeker ve seninle [mükafat] veririm’ buyurur.”

قَالَ الله فِي كِتَابه {وَمن يبتغ غير الْإِسْلَام دينا فَلَنْ يقبل مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَة من الخاسرين}

Allah Kitabı'nda şöyle buyurmuştur: {وَمن يبتغ غير الْإِسْلَام دينا فَلَنْ يقبل مِنْهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَة من الخاسرين} “Kim İslam'dan başka bir din ararsa, o kendisinden asla kabul edilmeyecektir ve o ahirette hüsrana uğrayanlardan olacaktır.”

الْآيَات ٨٦ - ٨٩

86 - 89. Ayetler

أخرج النَّسَائِيّ وَابْن حبَان وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ رجل من الْأَنْصَار فَأسلم ثمَّ ارْتَدَّ وَلحق بالمشركين ثمَّ نَدم فَأرْسل إِلَى قومه: أرْسلُوا إِلَى رَسُول الله ﷺ هَل لي من تَوْبَة فَنزلت {كَيفَ يهدي الله قوما كفرُوا بعد إِيمَانهم} إِلَى قَوْله {فَإِن الله غَفُور رَحِيم} فَأرْسل إِلَيْهِ قومه فَأسلم

Nesâî, İbn Hibbân, İbn Ebî Hâtim ve Sünen'inde Beyhakî İkrime tarikiyle İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet ettiler: Ensâr'dan bir adam vardı, Müslüman oldu, sonra dinden dönüp müşriklere katıldı. Daha sonra pişman oldu ve kavmine: “Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'e haber gönderin, benim için tövbe var mı?” diye haber yolladı. Bunun üzerine {كَيفَ يهدي الله قوما كفرُوا بعد إِيمَانهم} “İman ettikten sonra inkâr eden bir kavmi Allah nasıl doğru yola iletir?...” ayetinden {فَإِن الله غَفُور رَحِيم} “...şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir” sözüne kadar indi. Kavmi de ona haber gönderdi, o da [tekrar] Müslüman oldu.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق ومسدد فِي مُسْنده وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر والباوردي فِي مَعْرُوفَة الصَّحَابَة قَالَ: جَاءَ الْحَارِث بن سُوَيْد فَأسلم مَعَ النَّبِي ﷺ ثمَّ كفر فَرجع إِلَى قومه فَأنْزل الله فِيهِ الْقُرْآن {كَيفَ يهدي الله قوما كفرُوا} إِلَى قَوْله {رَحِيم} فحملها إِلَيْهِ رجل من قومه فقرأها عَلَيْهِ فَقَالَ الْحَارِث: إِنَّك - وَالله - مَا علمت لصدوق وَإِن رَسُول الله ﷺ لأصدق مِنْك وَأَن الله ﷿ لأصدق الثَّلَاثَة

Abdürrezzâk, Müsned'inde Müsedded, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ma'rifetü's-Sahâbe'de el-Bâverdî [İbn Abbâs'tan] rivayet ettiler. O şöyle dedi: el-Hâris b. Süveyd geldi ve Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem- ile birlikte Müslüman oldu. Sonra küfre dönüp kavmine geri gitti. Bunun üzerine Allah onun hakkında: {كَيفَ يهدي الله قوما كفرُوا} “İnkâr eden bir kavmi Allah nasıl doğru yola iletir?...” ayetinden {رَحِيم} “...çok merhamet edendir” sözüne kadar Kur'an indirdi. Kavminden bir adam bu [ayetleri] ona götürüp okudu. Bunun üzerine el-Hâris: “Allah'a yemin ederim ki bildiğim kadarıyla sen elbette doğrusun, Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- ise senden daha doğrudur; şüphesiz Aziz ve Celil olan Allah da bu üçünün en doğrusudur” dedi.

فَرجع الْحَارِث فَأسلم فَحسن إِسْلَامه

Bunun üzerine el-Hâris dönüp Müslüman oldu ve Müslümanlığı güzel oldu.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن السّديّ فِي قَوْله {كَيفَ يهدي الله قوما} الْآيَة قَالَ: أنزلت فِي الْحَارِث بن سُوَيْد الْأنْصَارِيّ كفر بعد إيمَانه

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, es-Süddî'den {كَيفَ يهدي الله قوما} “[İman ettikten sonra inkâr eden] bir kavmi Allah nasıl doğru yola iletir?...” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Bu [ayet], imanından sonra inkâr eden Ensâr'dan el-Hâris b. Süveyd hakkında indirildi.”

فأنزلت فِيهِ هَذِه الْآيَات ثمَّ نزلت {إِلَّا الَّذين تَابُوا} الْآيَة

Onun hakkında bu ayetler indirildi, sonra da {إِلَّا الَّذين تَابُوا} “Ancak tövbe edenler müstesna...” ayeti indi.

فَتَابَ

O da tövbe etti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من وَجه آخر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {كَيفَ يهدي الله قوما} الْآيَة

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir başka bir yoldan Mücâhid'in {كَيفَ يهدي الله قوما} “[İman ettikten sonra inkâr eden] bir kavmi Allah nasıl doğru yola iletir?...” ayeti hakkında [şöyle dediğini] rivayet ettiler:

قَالَ: نزلت فِي رجل من بني عَمْرو بن عَوْف كفر بعد إيمَانه فجَاء الشَّام

[Mücâhid] şöyle dedi: “İman ettikten sonra inkâr edip Şam'a giden Benî Amr b. Avf'tan bir adam hakkında indi.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق ابْن جريج عَن مُجَاهِد فِي الْآيَة قَالَ: هُوَ رجل من بني عَمْرو بن عَوْف كفر بعد إيمَانه قَالَ: قَالَ ابْن جريج: أَخْبرنِي عبد الله بن كثير عَن مُجَاهِد قَالَ: لحق بِأَرْض الرّوم فتنصَّر ثمَّ كتب إِلَى قومه: أرْسلُوا هَل لي من تَوْبَة فَنزلت {إِلَّا الَّذين تَابُوا} فَآمن ثمَّ رَجَعَ

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc tarikiyle Mücâhid'den ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “O, iman ettikten sonra inkâr eden Benî Amr b. Avf'tan bir adamdır.” İbn Cüreyc dedi ki: Bana Abdullah b. Kesîr, Mücâhid'den şöyle anlattı: “O, Bizans topraklarına gidip Hristiyan oldu. Sonra kavmine: ‘[Resûlullah'a] haber gönderin, benim için tövbe var mı?’ diye yazdı. Bunun üzerine {إِلَّا الَّذين تَابُوا} “Ancak tövbe edenler müstesna...” ayeti indi. Bunun üzerine iman etti ve geri döndü.”

قَالَ ابْن جريج: قَالَ عِكْرِمَة: نزلت فِي أبي عَامر الراهب والْحَارث بن سُوَيْد بن الصَّامِت ووحوح بن الأسلت فِي اثْنَي عشر رجلا رجعُوا عَن الْإِسْلَام وَلَحِقُوا بِقُرَيْش

İbn Cüreyc dedi ki: İkrime şöyle dedi: “[Bu ayet] Ebû Âmir er-Râhib, el-Hâris b. Süveyd b. es-Sâmit ve Vahvah b. el-Eslet'in [de aralarında bulunduğu], İslam'dan dönüp Kureyş'e katılan on iki adam hakkında indi.”

ثمَّ كتبُوا إِلَى أهلهم هَل لنا من تَوْبَة فَنزلت {إِلَّا الَّذين تَابُوا من بعد ذَلِك} الْآيَات

Sonra ailelerine: “Bizim için tövbe var mı?” diye yazdılar. Bunun üzerine {إِلَّا الَّذين تَابُوا من بعد ذَلِك} “Ancak bundan sonra tövbe edenler müstesna...” ayetleri indi.

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس أَن الْحَارِث بن سُوَيْد قتل المجدر بن زِيَاد وقْيس بن زيد أحد بني ضبيعة يَوْم أحد ثمَّ لحق بِقُرَيْش فَكَانَ بِمَكَّة ثمَّ بعث إِلَى أَخِيه الْجلاس يطْلب التَّوْبَة ليرْجع إِلَى قومه

İbn İshâk ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler: el-Hâris b. Süveyd, Uhud günü el-Mücahzer b. Ziyâd'ı ve Benî Dabîa'dan Kays b. Zeyd'i öldürdü, sonra Kureyş'e katılıp Mekke'de bulundu. Daha sonra kavmine geri dönmek için tövbe talep ederek kardeşi Cülâs'a haber gönderdi.

فَأنْزل الله فِيهِ {كَيفَ يهدي الله قوما} إِلَى أخر الْقِصَّة

Bunun üzerine Allah onun hakkında kıssanın sonuna kadar {كَيفَ يهدي الله قوما} “[İman ettikten sonra inkâr eden] bir kavmi Allah nasıl doğru yola iletir?...” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي صَالح مولى أم هانىء أَن الْحَرْث بن سُوَيْد بَايع رَسُول الله ﷺ ثمَّ لحق بِأَهْل مَكَّة وَشهد أحدا فقاتل الْمُسلمين ثمَّ سقط فِي يَده فَرجع إِلَى مَكَّة فَكتب إِلَى أَخِيه جلاس بن سُوَيْد: يَا أخي إِنِّي نَدِمت على مَا كَانَ مني فأتوب إِلَى الله وأرجع إِلَى الْإِسْلَام فاذكر ذَلِك لرَسُول الله ﷺ فَإِن

İbn Ebî Şeybe, Ümmü Hânî'nin azatlısı Ebû Sâlih'ten rivayet etti: el-Hâris b. Süveyd, Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'e biat etti, sonra Mekke ehline katıldı ve Uhud'da bulunup Müslümanlara karşı savaştı. Sonra pişman oldu ve Mekke'ye dönüp kardeşi Cülâs b. Süveyd'e şöyle yazdı: “Ey kardeşim! Ben yaptığıma pişman oldum; Allah'a tövbe ediyor ve İslam'a dönüyorum. Bunu Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'e anlat, eğer...

طمعت لي فِي تَوْبَة فَاكْتُبْ إِلَيّ

benim için bir tövbe umuyorsan bana yaz.”

فَذكر لرَسُول الله ﷺ

[Durum] Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'e anlatıldı.

فَأنْزل الله {كَيفَ يهدي الله قوما كفرُوا بعد إِيمَانهم} فَقَالَ قوم من أَصْحَابه مِمَّن كَانَ عَلَيْهِ يتمنع ثمَّ يُرَاجع الْإِسْلَام فَأنْزل الله (إِن الَّذين كفرُوا بعد إِيمَانهم ثمَّ ازدادوا كفرا لن تقبل تَوْبَتهمْ وَأُولَئِكَ هم الضالون) وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {كَيفَ يهدي الله قوما كفرُوا بعد إِيمَانهم} قَالَ: هم أهل الْكتاب عرفُوا مُحَمَّدًا ثمَّ كفرُوا بِهِ

Bunun üzerine Allah: {كَيفَ يهدي الله قوما كفرُوا بعد إِيمَانهم} “İman ettikten sonra inkâr eden bir kavmi Allah nasıl doğru yola iletir?...” ayetini indirdi. [Hâris'in] arkadaşlarından bir topluluk: “O küfründe diretir, sonra İslam'a döner [mi?]” dediler. Bunun üzerine Allah: (إِن الَّذين كفرُوا بعد إِيمَانهم ثمَّ ازدادوا كفرا لن تقبل تَوْبَتهمْ وَأُولَئِكَ هم الضالون) “Şüphesiz iman ettikten sonra inkâr eden, sonra da inkârlarını artıranların tövbeleri asla kabul edilmeyecektir. İşte onlar sapıkların ta kendileridir” ayetini indirdi. İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim el-Avfî tarikiyle İbn Abbâs'tan {كَيفَ يهدي الله قوما كفرُوا بعد إِيمَانهم} “İman ettikten sonra inkâr eden bir kavmi Allah nasıl doğru yola iletir?” ayeti hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Onlar Ehl-i Kitap'tır; Muhammed'i tanıdılar, sonra onu inkâr ettiler.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: هم أهل الْكتاب من الْيَهُود وَالنَّصَارَى رَأَوْا نعت مُحَمَّد فِي كِتَابهمْ وأقرُّوا بِهِ وشهدوا أَنه حق

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Hasan['dan] bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Onlar Yahudi ve Hristiyanlardan oluşan Ehl-i Kitap'tır; Kitaplarında Muhammed'in vasfını gördüler, onu ikrar ettiler ve onun hak olduğuna şahitlik ettiler.”

فَلَمَّا بعث من غَيرهم حسدوا الْعَرَب على ذَلِك فأنكروه وَكَفرُوا بعد اقرارهم حسداً للْعَرَب حِين بعث من غَيرهم

O kendilerinden başkasına [Araplara] gönderilince, Arapları bu yüzden kıskandılar; onu inkâr ettiler ve kendilerinden başkasına gönderildiği vakit Araplara duydukları haset yüzünden ikrarlarından sonra küfre saptılar.

الْآيَة ٩٠

90. Ayet

أخرج الْبَزَّار عَن ابْن عَبَّاس أَن قوما أَسْلمُوا ثمَّ ارْتَدُّوا ثمَّ أَسْلمُوا ثمَّ ارْتَدُّوا

Bezzâr, İbn Abbâs'tan rivayet etti: Bir kavim Müslüman oldu, sonra dinden döndü, sonra tekrar Müslüman oldu, sonra yine dinden döndü.

فأرسلوا إِلَى قَومهمْ يسْأَلُون لَهُم

Kavimlerine, kendileri adına sormaları için haber gönderdiler.

فَذكرُوا ذَلِك لرَسُول الله ﷺ

Onlar da bu durumu Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-'e anlattılar.

فَنزلت هَذِه الْآيَة {إِن الَّذين كفرُوا بعد إِيمَانهم ثمَّ ازدادوا كفرا} الْآيَة

Bunun üzerine şu {إِن الَّذين كفرُوا بعد إِيمَانهم ثمَّ ازدادوا كفرا} “Şüphesiz iman ettikten sonra inkâr eden, sonra da inkârlarını artıranlar...” ayeti indi.

هَذَا خطأ من الْبَزَّار

Bu, Bezzâr'dan kaynaklanan bir hatadır.

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: الْيَهُود وَالنَّصَارَى لن تقبل تَوْبَتهمْ عِنْد الْمَوْت

İbn Cerîr, Hasan['dan] bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Yahudiler ve Hristiyanlardır; ölüm anında tövbeleri kabul edilmeyecektir.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: هم الْيَهُود كفرُوا بالإنجيل وَعِيسَى ثمَّ ازدادوا كفرا بِمُحَمد ﷺ وَالْقُرْآن

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Onlar Yahudilerdir; İncil'i ve İsa'yı inkâr ettiler, sonra da Muhammed -sallallâhu aleyhi ve sellem-'i ve Kur'an'ı [inkâr ederek] inkârlarını artırdılar.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة فِي الْآيَة قَالَ: إِنَّهَا نزلت فِي الْيَهُود وَالنَّصَارَى كفرُوا بعد إِيمَانهم ثمَّ ازدادوا كفرا بذنوب أذنبوها ثمَّ ذَهَبُوا يتوبون من تِلْكَ الذُّنُوب فِي كفرهم وَلَو كَانُوا على الْهدى قبلت تَوْبَتهمْ وَلَكنهُمْ على ضَلَالَة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebu'l-Âliye'den bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Bu [ayet], Yahudi ve Hristiyanlar hakkında inmiştir. İman ettikten sonra inkâr ettiler, sonra da işledikleri günahlarla küfürlerini artırdılar. Sonra da küfürleri içinde o günahlardan tövbe etmeye kalkıştılar. Şayet hidayet üzere olsalardı tövbeleri kabul edilirdi, fakat onlar sapıklık üzeredirler.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {لن تقبل تَوْبَتهمْ} قَالَ: تَابُوا من الذُّنُوب وَلم يتوبوا من الأَصْل

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebu'l-Âliye'den {لن تقبل تَوْبَتهمْ} “Onların tövbeleri asla kabul edilmeyecektir” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Onlar günahlardan tövbe ettiler ama asıl [küfürden] tövbe etmediler.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {ثمَّ ازدادوا كفرا} قَالَ: تَمُّوا على كفرهم

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid'den {ثمَّ ازدادوا كفرا} “...sonra da inkârlarını artıranlar” sözü hakkında: “Küfürleri üzere devam edip gittiler” dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ فِي قَوْله {ثمَّ ازدادوا كفرا} قَالَ: مَاتُوا وهم كفار {لن تقبل تَوْبَتهمْ} قَالَ: إِذا تَابَ عِنْد مَوته لم تقبل تَوْبَته

İbn Cerîr, es-Süddî'den {ثمَّ ازدادوا كفرا} “...sonra da inkârlarını artıranlar” sözü hakkında: “Kâfir olarak öldüler” dediğini; {لن تقبل تَوْبَتهمْ} “onların tövbeleri asla kabul edilmeyecektir” sözü hakkında da: “Ölümü anında tövbe ettiği zaman tövbesi kabul edilmez” dediğini rivayet etti.

الْآيَة ٩١

91. Ayet

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي قَوْله {إِن الَّذين كفرُوا وماتوا وهم كفار فَلَنْ يقبل من أحدهم ملْء الأَرْض ذَهَبا} قَالَ: هُوَ كل كَافِر

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Hasan['dan] {إِن الَّذين كفرُوا وماتوا وهم كفار فَلَنْ يقبل من أحدهم ملْء الأَرْض ذَهَبا} “Şüphesiz inkâr edip kâfir olarak ölenlerin hiçbirinden yeryüzü dolusu altın bile asla kabul edilmeyecektir...” sözü hakkında: “O, her bir kâfirdir” dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج عبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن أنس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: يجاء بالكافر يَوْم الْقِيَامَة فَيُقَال لَهُ: أَرَأَيْت لَو كَانَ لَك ملْء الأَرْض ذَهَبا أَكنت مفتدياً بِهِ فَيَقُول: نعم

Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, Enes'ten Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem-'in şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: “Kıyamet günü kâfir getirilir ve kendisine: ‘Ne dersin, yeryüzü dolusu altının olsaydı onu feda eder miydin?’ denilir. O da: ‘Evet’ der.”

فَيُقَال: لقد سُئِلت مَا هُوَ أيسر من ذَلِك

Bunun üzerine: “Senden bundan daha kolayı istenmişti” denilir.

فَذَلِك قَوْله تَعَالَى {إِن الَّذين كفرُوا وماتوا وهم كفار} الْآيَة

İşte Allah Teâlâ'nın şu ayeti budur: {إِن الَّذين كفرُوا وماتوا وهم كفار} “Şüphesiz inkâr edip kâfir olarak ölenler...”

لفظ ابْن جرير

[Bu,] İbn Cerîr'in lafzıdır.

الْآيَة ٩٢

92. Ayet

أخرج مَالك وَأحمد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أنس قَالَ: كَانَ أَبُو طَلْحَة أَكثر أَنْصَارِي بِالْمَدِينَةِ نخلا وَكَانَ أحب أَمْوَاله إِلَيْهِ بيرحاء وَكَانَت مُسْتَقْبلَة الْمَسْجِد وَكَانَ النَّبِي ﷺ يدخلهَا وَيشْرب من مَاء فِيهَا طيب فَلَمَّا نزلت {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} قَالَ أَبُو طَلْحَة: يَا رَسُول الله إِن الله يَقُول {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} وان أحب أَمْوَالِي إليَّ بيرحاء وَإِنَّهَا صَدَقَة لله أَرْجُو برهَا وَذُخْرهَا عِنْد الله فضعها يَا

Mâlik, Ahmed, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Enes'ten rivayet ettiler. O şöyle dedi: Ebû Talha, Medine'deki Ensâr arasında hurmalık bakımından en zengin olanıydı. Malları arasında kendisine en sevimli olanı ise Mescid'in karşısında bulunan Beyruhâ [adlı bahçe] idi. Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem- oraya girer ve içindeki tatlı sudan içerdi. {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} “Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe asla iyiliğe (bire) eremezsiniz” ayeti inince Ebû Talha: “Ey Allah'ın Resûlü! Allah: {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} ‘Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe asla iyiliğe eremezsiniz’ buyuruyor. Mallarım içinde bana en sevimli olanı ise Beyruhâ'dır. O, Allah için bir sadakadır; onun hayrını ve Allah katında bir azık olmasını umuyorum. Onu, ey...

رَسُول الله حَيْثُ أَرَاك الله

Allah'ın Resûlü, Allah'ın sana gösterdiği yere koy” dedi.

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: بخ ذَاك مَال رابح ذَلِك مَال رابح وَقد سَمِعت مَا قلت وَإِنِّي أرى أَن تجعلها فِي الْأَقْرَبين

Bunun üzerine Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-: “Vah vah (ne güzel)! İşte kazançlı mal budur! İşte kazançlı mal budur! Söylediğini işittim. Ben onu yakın akrabalarına vermeni uygun görüyorum” buyurdu.

فَقَالَ أَبُو طَلْحَة: أفعل يَا رَسُول الله فَقَسمهَا أَبُو طَلْحَة فِي أَقَاربه وَبني عَمه

Ebû Talha: “Öyle yaparım ey Allah'ın Resûlü” dedi ve Ebû Talha onu akrabaları ve amcasının oğulları arasında paylaştırdı.

وَأخرج عبد بن حميد وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير عَن أنس قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} قَالَ أَبُو طَلْحَة: يَا رَسُول الله إِن الله يسألنا من أَمْوَالنَا أشهد أَنِّي قد جعلت أرضي بأريحا لله

Abd b. Humeyd, Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Cerîr Enes'ten rivayet ettiler. O şöyle dedi: {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} “Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe asla iyiliğe eremezsiniz” ayeti indiğinde Ebû Talha: “Ey Allah'ın Resûlü! Allah bizden mallarımızdan [infak etmemizi] istiyor. Şahit ol ki ben Erîhâ'daki arazimi Allah için [sadaka] kıldım” dedi.

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: اجْعَلْهَا فِي قرابتك

Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-: “Onu akrabalarına ver” buyurdu.

فَجَعلهَا فِي حسان بن ثَابت وَأبي بن كَعْب

O da onu Hassân b. Sâbit ile Übey b. Ka'b'a verdi.

وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} أَو هَذِه الْآيَة (من ذَا الَّذِي يقْرض الله قرضا حسنا) قَالَ أَبُو طَلْحَة: يَا رَسُول الله حائطي الَّذِي بِكَذَا وَكَذَا صَدَقَة وَلَو اسْتَطَعْت أَن أسره لم أعلنه فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: اجْعَلْهُ فِي فُقَرَاء أهلك

Ahmed, Abd b. Humeyd, sahih olduğunu belirterek Tirmizî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Merdûye Enes'ten rivayet ettiler: {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} “Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe asla iyiliğe eremezsiniz” ayeti veya (من ذَا الَّذِي يقْرض الله قرضا حسنا) “Kimdir o ki Allah'a güzel bir borç versin...” ayeti indiğinde Ebû Talha: “Ey Allah'ın Resûlü! Filan ve filan yerdeki bahçem sadakadır; şayet onu gizli tutabilseydim açığa vurmazdım” dedi. Bunun üzerine Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-: “Onu ailenden muhtaç olanlara ver” buyurdu.

وَأخرج عبد بن حميد وَالْبَزَّار عَن ابْن عمر قَالَ: حضرتني هَذِه الْآيَة {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} فَذكرت مَا أَعْطَانِي الله فَلم أجد شَيْئا أحب إليَّ من مرْجَانَة جَارِيَة لي رُومِية فَقلت هِيَ حرَّة لوجه الله فَلَو أَنِّي أَعُود فِي شَيْء جعلته لله لنكحتها فَأَنْكحهَا نَافِعًا

Abd b. Humeyd ve el-Bezzâr, İbn Ömer'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: Aklıma şu {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} “Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe asla iyiliğe eremezsiniz” ayeti geldi. Allah'ın bana verdiklerini düşündüm; benim için Rûm asıllı câriyem Mercâne'den daha sevimli bir şey bulamadım ve: “O, Allah rızası için hürdür” dedim. Eğer Allah için adadığım bir şeye geri dönecek olsaydım onunla evlenirdim. [Sonra] onu Nâfi ile evlendirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عمر بن الْخطاب أَنه كتب إِلَى أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ أَن يبْتَاع لَهُ جَارِيَة من سبي جَلُولَاء

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Ömer b. el-Hattâb'ın Ebû Mûsâ el-Eş'arî'ye, Celûlâ esirlerinden kendisi için bir câriye satın almasını yazdığını rivayet ettiler.

فَدَعَا بهَا عمر فَقَالَ: إِن الله يَقُول {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} فَأعْتقهَا عمر

Ömer o [câriye]yi çağırdı ve: “Şüphesiz Allah: {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} ‘Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe asla iyiliğe eremezsiniz’ buyuruyor” dedi ve Ömer onu azat etti.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد بن الْمُنْكَدر قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} جَاءَ زيد بن حَارِثَة بفرس لَهُ يُقَال لَهَا شبلة لم يكن لَهُ مَال أحب إِلَيْهِ مِنْهَا فَقَالَ: هِيَ صَدَقَة

Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Muhammed b. el-Münkedir'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} “Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe asla iyiliğe eremezsiniz” ayeti indiğinde Zeyd b. Hârise, kendisine ait Şeble denilen ve yanında kendisinden daha sevimli bir malı olmayan bir kısrakla gelip: “Bu sadakadır” dedi.

فقبلها رَسُول الله ﷺ وَحمل عَلَيْهَا ابْنه أُسَامَة فَرَأى رَسُول الله ﷺ ذَلِك فِي وَجه زيد فَقَالَ: إِن الله قد قبلهَا مِنْك

Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- onu kabul edip üzerine oğlu Üsâme'yi bindirdi. Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- bunun [üzüntüsünü] Zeyd'in yüzünde görünce: “Şüphesiz Allah onu senden kabul etti” buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير عَن عَمْرو بن دِينَار

İbn Cerîr, Amr b. Dînâr'dan rivayet etti: