مثله
Aynısını [rivayet etti].
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير من طَرِيق معمر عَن أَيُّوب وَغَيره أَنَّهَا حِين نزلت {لن تنالوا الْبر} الْآيَة جَاءَ زيد بن حَارِثَة بفرس لَهُ كَانَ يُحِبهَا فَقَالَ: يَا رَسُول
Abdurrezzâk ve İbn Cerîr, Ma'mer yoluyla Eyyûb ve başkasından rivayet ettiler: {لن تنالوا الْبر} “İyiliğe asla eremezsiniz” ayeti indiğinde Zeyd b. Hârise çok sevdiği bir kısrağıyla gelip: “Ey Allah'ın Resûlü!
الله هَذِه فِي سَبِيل الله فَحمل عَلَيْهَا رَسُول الله ﷺ اسامة بن زيد فَكَأَن زيدا وجد فِي نَفسه
Bu Allah yolundadır” dedi. Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- onun üzerine Üsâme b. Zeyd'i bindirdi. Zeyd ise bundan dolayı sanki içinde bir burukluk hissetti.
فَلَمَّا رأى ذَلِك مِنْهُ النَّبِي ﷺ قَالَ: أما إِن الله قد قبلهَا
Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem- onda bunu görünce: “Bilesin ki Allah onu kesinlikle kabul etti” buyurdu.
وَأخرج عبد بن جميد عَن ثَابت بن الْحجَّاج قَالَ: بَلغنِي أَنه لما نزلت هَذِه الْآيَة {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} قَالَ زيد: اللَّهُمَّ إِنَّك تعلم أَنه لَيْسَ لي مَال أحب إِلَيّ من فرسي هَذِه فَتصدق بهَا على الْمَسَاكِين فأقاموها تبَاع وَكَانَت تعجبه
Abd b. Humeyd, Sâbit b. el-Haccâc'dan rivayet etti. O şöyle dedi: Bana ulaştığına göre {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} “Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe asla iyiliğe eremezsiniz” ayeti indiğinde Zeyd: “Allahım! Şüphesiz sen bilirsin ki benim için bu kısrağımdan daha sevimli bir malım yoktur” dedi ve onu yoksullara sadaka olarak verdi. Onu satılmak üzere pazara çıkardılar; kısrak ise onun hoşuna gidiyordu.
فَسَأَلَ النَّبِي ﷺ فَنَهَاهُ أَن يَشْتَرِيهَا
Bunun üzerine Peygamber'e -sallallâhu aleyhi ve sellem- sordu; o da onu satın almasını nehyetti.
وَأخرج ابْن جرير عَن مَيْمُون بن مهْرَان أَن رجلا سَأَلَ أَبَا ذَر أيُّ الْأَعْمَال أفضل قَالَ: الصَّلَاة عماد الْإِسْلَام وَالْجهَاد سَنَام الْعَمَل وَالصَّدَََقَة شَيْء عَجِيب
İbn Cerîr, Meymûn b. Mihrân'dan rivayet etti: Bir adam Ebû Zer'e: “Amellerin hangisi daha üstündür?” diye sordu. O: “Namaz İslâm'ın direğidir, cihad amelin zirvesidir, sadaka ise hayret verici bir şeydir” dedi.
فَقَالَ: يَا أَبَا ذَر لقد تركت شَيْئا هُوَ أوثق عَمَلي فِي نَفسِي لَا أَرَاك ذكرته قَالَ: مَا هُوَ قَالَ: الصّيام فَقَالَ: قربَة وَلَيْسَ هُنَا
[Adam]: “Ey Ebû Zer! Kendi nezdimde amelimin en güvendiğimini bıraktın; onu zikrettiğini görmüyorum” dedi. [Ebû Zer]: “O nedir?” diye sordu. [Adam]: “Oruç” dedi. Bunun üzerine [Ebû Zer]: “[O da] bir kurbettir (Allah'a yakınlaşmadır), fakat burada [söz konusu] değildir” dedi
وتلا هَذِه الْآيَة {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون}
ve şu ayeti okudu: {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} “Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe asla iyiliğe eremezsiniz”.
وَأخرج عبد بن حميد عَن رجل من بني سليم قَالَ: جَاوَرت أَبَا ذَر بالربذة وَله فِيهَا قطيع إبل
Abd b. Humeyd, Benî Süleym'den bir adamdan rivayet etti. O şöyle dedi: Rebeze'de Ebû Zer'e komşu oldum; orada onun bir deve sürüsü vardı.
لَهُ فِيهَا رَاع ضَعِيف فَقلت: يَا أَبَا ذَر الا أكون لَك صاحباً أكنف راعيك واقتبس مِنْك بعض مَا عنْدك لَعَلَّ الله أَن يَنْفَعنِي بِهِ فَقَالَ أَبُو ذَر: إِن صَاحِبي من أَطَاعَنِي فَأَما أَنْت مطيعي فَأَنت لي صَاحب وَإِلَّا فَلَا
Onların başında zayıf bir çobanı vardı. Dedim ki: “Ey Ebû Zer! Senin yanında bir yoldaş olsam, çobanına yardım etsem ve Sendeki [ilimden] bir miktar alsam da umulur ki Allah beni onunla faydalandırsa olmaz mı?” Ebû Zer şöyle dedi: “Benim yoldaşım bana itaat edendir. Eğer bana itaat edeceksen bana yoldaş olursun, aksi takdirde hayır.”
قلت: مَا الَّذِي تَسْأَلنِي فِيهِ الطَّاعَة قَالَ: لَا أَدْعُوك بِشَيْء من مَالِي إِلَّا توخيت أفضله
Dedim ki: “Benden hangi hususta itaat istiyorsun?” Dedi ki: “Malımdan bir şey getirmene seni çağırdığımda mutlaka onun en üstününü tercih edeceksin.”
قَالَ: فَلَبثت مَعَه مَا شَاءَ الله ثمَّ ذكر لَهُ فِي المَاء حَاجَة فَقَالَ: ائْتِنِي بِبَعِير من الْإِبِل فتصفحت الْإِبِل فَإِذا أفضلهَا فَحلهَا ذَلُول فهممت بِأَخْذِهِ ثمَّ ذكرت حَاجتهم إِلَيْهِ فتركته وَأخذت نَاقَة لَيْسَ فِي الْإِبِل بعد الْفَحْل أفضل مِنْهَا فَجئْت بهَا فحانت مِنْهُ نظرة فَقَالَ: يَا أَخا بني سليم خُنْتنِي
Dedi ki: Allah'ın dilediği kadar onun yanında kaldım. Sonra su başında onun bir ihtiyacı zikredildi. Bunun üzerine: “Develerden bana bir deve getir” dedi. Develeri inceledim; bir de baktım ki onların en üstünü uysal olan damızlıktır. Onu almaya niyetlendim, sonra onların ona olan ihtiyacını hatırlayıp onu bıraktım ve damızlıktan sonra develer arasında ondan daha üstünü olmayan dişi bir deveyi alıp getirdim. [Ebû Zer] ona bir göz attı ve: “Ey Süleymoğullarının kardeşi! Bana hıyanet ettin” dedi.
فَلَمَّا فهمتها مِنْهُ خليت سَبِيل النَّاقة وَرجعت إِلَى الْإِبِل فاخذت الْفَحْل فَجئْت بِهِ فَقَالَ لجلسائه: من رجلَانِ يحتسبان عملهما قَالَ رجلَانِ: نَحن
Bunu ondan anlayınca dişi deveyi salıverdim ve develere dönüp damızlığı aldım ve getirdim. Bunun üzerine meclisindekilere: “Amellerinin ecrini [yalnızca Allah'tan] bekleyen iki kişi kimdir?” dedi. İki adam: “Biziz” dedi.
قَالَ: اما لَا فأنيخاه ثمَّ اعقلاه ثمَّ انحراه ثمَّ عدوا بيُوت المَاء فجزئوا لَحْمه على عَددهمْ وَاجْعَلُوا بَيت أبي ذَر بَيْتا مِنْهَا فَفَعَلُوا
[Ebû Zer] dedi ki: “Öyleyse onu çökertin, sonra bağlayın, sonra boğazlayın, sonra su başındaki evleri sayıp etini onların sayısına göre paylaştırın ve Ebû Zer'in evini de onlardan bir ev kılın.” Onlar da bunu yaptılar.
فَلَمَّا فرق اللَّحْم دَعَاني فَقَالَ: مَا أَدْرِي أحفظت وصيتي فظهرت بهَا أم نسيت فاعذرك قلت: مَا نسيت وصيتك وَلَكِن لما تصفحت الْإِبِل وجدت فَحلهَا أفضلهَا فهممت بِأَخْذِهِ فَذكرت حَاجَتكُمْ إِلَيْهِ فتركته فَقَالَ: مَا تركته إِلَّا لحاجتي
Et dağıtılınca beni çağırdı ve: “Vasiyetimi aklında tutup da [ona göre mi] açıkça davrandın, yoksa unuttun da seni mazur mu göreyim, bilmiyorum” dedi. Dedim ki: “Vasiyetini unutmadım; fakat develeri incelediğimde damızlığın onların en üstünü olduğunu gördüm, onu almaya niyetlendim, sonra sizin ona olan ihtiyacınızı hatırlayıp onu bıraktım.” Bunun üzerine şöyle dedi: “Onu ancak benim ona olan ihtiyacım sebebiyle bıraktın...”
إِلَيْهِ قلت: مَا تركته إِلَّا لذَلِك قَالَ: أَفلا أخْبرك بِيَوْم حَاجَتي إِن يَوْم حَاجَتي يَوْم أوضع فِي حفرتي فَذَلِك يَوْم حَاجَتي
“...öyle mi?” Dedim ki: “Onu sadece bunun için bıraktım.” Dedi ki: “Sana benim ihtiyaç günümü haber vereyim mi? Benim ihtiyaç günüm, kabrime konulduğum gündür; işte ihtiyaç günüm o gündür.”
إِن فِي المَال ثَلَاثَة شُرَكَاء: الْقدر لَا ينْتَظر أَن يذهب بخيرها أَو شَرها وَالْوَارِث ينْتَظر مَتى تضع رَأسك ثمَّ يستفيئها وَأَنت ذميم وَأَنت الثَّالِث فَإِن اسْتَطَعْت أَن لَا تكونن أعجز الثَّلَاثَة فَلَا تكونن مَعَ أَن الله يَقُول {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} وَأَن هَذَا المَال مِمَّا أحب من مَالِي فَأَحْبَبْت أَن أقدمه لنَفْسي
“Şüphesiz malda üç ortak vardır: Kader; onun hayırlısını veya şerlisini alıp götürmek için beklemez. Varis; senin başını ne zaman koyacağını (öleceğini) bekler, sonra sen yerilmiş bir haldeyken onu kendine mal eder. Üçüncüsü ise sensin. Eğer bu üçlünün en acizi olmamaya gücün yetiyorsa sakın olma! Kaldı ki Allah: {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} ‘Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe asla iyiliğe eremezsiniz’ buyurmaktadır. Bu mal da malımdan en sevdiğim şeydir; onu kendim için önden göndermeyi istedim.”
وَأخرج أَحْمد عَن عَائِشَة قَالَت: أَتَى رَسُول الله ﷺ بضب فَلم يَأْكُلهُ وَلم ينهَ عَنهُ قلت: يَا رَسُول الله أَفلا نطعمه الْمَسَاكِين قَالَ: لَا تطعموهم مِمَّا لَا تَأْكُلُونَ
Ahmed, Âişe'den rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah'a -sallallâhu aleyhi ve sellem- keler (dabb) getirildi. Ondan ne yedi ne de onu nehyetti. Dedim ki: “Ey Allah'ın Resûlü! Onu yoksullara yedirmeyelim mi?” Şöyle buyurdu: “Kendinizin yemediği şeylerden onlara yedirmeyin.”
وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن طَرِيق مُجَاهِد عَن ابْن عمر أَنه لما نزلت {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} دَعَا بِجَارِيَة لَهُ فاعتقها
Ebû Nuaym el-Hilye'de Mücâhid yoluyla İbn Ömer'den rivayet etti: {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} “Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe asla iyiliğe eremezsiniz” ayeti indiğinde bir câriyesini çağırdı ve onu azat etti.
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: قَرَأَ ابْن عمر وَهُوَ يُصَلِّي فَأتى على هَذِه الْآيَة {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} فاعتق جَارِيَة لَهُ وَهُوَ يُصَلِّي أَشَارَ إِلَيْهَا بِيَدِهِ
Ahmed ez-Zühd'de, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: İbn Ömer namaz kılarken okuyordu, bu {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} “Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe asla iyiliğe eremezsiniz” ayetine geldi ve namaz kılmakta iken eliyle câriyesine işaret ederek onu azat etti.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن نَافِع قَالَ: كَانَ ابْن عمر يَشْتَرِي السكر فَيتَصَدَّق بِهِ فَنَقُول لَهُ: لَو اشْتريت لَهُم بِثمنِهِ طَعَاما كَانَ أَنْفَع لَهُم من هَذَا فَيَقُول: إِنِّي أعرف الَّذِي تَقولُونَ وَلَكِن سَمِعت الله يَقُول {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} وَابْن عمر يحب السكر
İbnü'l-Münzir, Nâfi'den rivayet etti. O şöyle dedi: İbn Ömer şeker satın alır ve onu sadaka olarak verirdi. Biz ona: “Bunun parasıyla onlara yiyecek satın alsaydın onlar için bundan daha faydalı olurdu” derdik. O da şöyle derdi: “Söylediğinizi biliyorum; fakat Allah'ın: {لن تنالوا الْبر حَتَّى تنفقوا مِمَّا تحبون} ‘Sevdiğiniz şeylerden infak etmedikçe asla iyiliğe eremezsiniz’ buyurduğunu işittim; İbn Ömer ise şekeri sever.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْله {لن تنالوا الْبر} قَالَ: الْجنَّة
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiler: O, {لن تنالوا الْبر} “Asla iyiliğe eremezsiniz” kavli hakkında: “Cennettir” dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن عَمْرو بن مَيْمُون وَالسُّديّ
İbn Cerîr, Amr b. Meymûn ve es-Süddî'den rivayet etti:
مثله
Aynısını [rivayet ettiler].
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مَسْرُوق
İbnü'l-Münzir, Mesrûk'tan rivayet etti:
مثله
Aynısını [rivayet etti].
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: لن تنالوا بركم حَتَّى تنفقوا مِمَّا يعجبكم وَمِمَّا تهوون من أَمْوَالكُم {وَمَا تنفقوا من شَيْء فَإِن الله بِهِ عليم} يَقُول مَحْفُوظ: ذَلِك لكم وَالله بِهِ عليم شَاكر لَهُ
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den bu ayet hakkında rivayet ettiler. O şöyle dedi: Mallarınızdan hoşunuza giden ve arzuladığınız şeylerden infak etmedikçe iyiliğinize (ecrinize) asla eremezsiniz. {وَمَا تنفقوا من شَيْء فَإِن الله بِهِ عليم} “Her ne infak ederseniz, şüphesiz Allah onu hakkıyla bilendir” [ayeti hakkında Katâde] şöyle der: Bu sizin için korunmuştur; Allah onu bilendir, onun karşılığını verendir.
الْآيَات ٩٣ - ٩٥
93-95. Ayetler
أخرج عبد بن حميد وَالْفِرْيَابِي وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس {كل الطَّعَام كَانَ حلا لبني إِسْرَائِيل إِلَّا مَا حرم إِسْرَائِيل على نَفسه} قَالَ: الْعرق
Abd b. Humeyd, el-Firyâbî, Sünen'inde el-Beyhakî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve sahih olduğunu belirterek Hâkim, Saîd b. Cübeyr yoluyla İbn Abbâs'tan {كل الطَّعَام كَانَ حلا لبني إِسْرَائِيل إِلَّا مَا حرم إِسْرَائِيل على نَفسه} “Tevrat indirilmeden önce, İsrail'in kendisine haram kıldığı şeyler dışında, yiyeceğin her türlüsü İsrailoğullarına helal idi” ayeti hakkında rivayet ettiler. [İbn Abbâs]: “[Bu haram kılınan,] damardır” dedi.
أَخذه عرق النسا فَكَانَ يبيت لَهُ زقاء يَعْنِي صياح فَجعل لله عَلَيْهِ إِن شفَاه أَن لَا يَأْكُل لَحْمًا فِيهِ عروق فحرمته الْيَهُود
Onu siyatik ağrısı tuttu; bu yüzden geceleri inler, yani feryat ederdi. Eğer Allah kendisine şifa verirse içinde damar bulunan hiçbir eti yememeyi Allah'a adadı. Bundan dolayı Yahudiler onu haram kıldılar.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير من طَرِيق يُوسُف بن مَاهك عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: هَل تَدْرِي مَا حرم إِسْرَائِيل على نَفسه ان إِسْرَائِيل أَخَذته الأنساء فاضنته فَجعل لله عَلَيْهِ إِن عافاه الله أَن لَا يَأْكُل عرقاً أبدا
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Yûsuf b. Mâhek yoluyla İbn Abbâs'tan rivayet ettiler. O şöyle dedi: İsrail'in kendisine neyi haram kıldığını bilir misin? İsrail'i siyatik ağrısı yakalamış ve onu dermansız bırakmıştı. Bunun üzerine eğer Allah kendisine afiyet verirse hiçbir damarı asla yememeyi Allah'a adadı.
فَلذَلِك تسل الْيَهُود الْعُرُوق فَلَا يأكلونها
İşte bundan dolayı Yahudiler damarları çekip çıkarırlar ve onları yemezler.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: حرم على نَفسه الْعُرُوق وَذَلِكَ أَنه كَانَ يشتكي عرق النسا فَكَانَ لَا ينَام اللَّيْل فَقَالَ: وَالله لَئِن عافاني الله مِنْهُ لَا يَأْكُلهُ لي ولد وَلَيْسَ مَكْتُوبًا فِي التَّوْرَاة
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim el-Avfî yoluyla İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında rivayet ettiler. O şöyle dedi: Kendisine damarları haram kıldı. Bu da siyatik ağrısından şikayetçi olduğu ve geceleri uyuyamadığı içindi. Dedi ki: “Vallahi eğer Allah beni bundan kurtarırsa hiçbir çocuğum onu yemeyecektir.” Halbuki bu Tevrat'ta yazılı değildi.
وَسَأَلَ مُحَمَّد ﷺ نَفرا من أهل الْكتاب فَقَالَ: مَا شَأْن هَذَا حَرَامًا فَقَالُوا: هُوَ حرَام علينا من قبل الْكتاب فَقَالَ الله {كل الطَّعَام كَانَ حلا لبني إِسْرَائِيل} إِلَى {إِن كُنْتُم صَادِقين}
Muhammed -sallallâhu aleyhi ve sellem- Ehl-i kitaptan bir gruba: “Bunun haram oluşunun sebebi nedir?” diye sordu. Onlar: “O, Kitap'tan önce de bize haramdı” dediler. Bunun üzerine Allah {كل الطَّعَام كَانَ حلا لبني إِسْرَائِيل} “İsrailoğullarına bütün yiyecekler helal idi...” ayetinden {إِن كُنْتُم صَادِقين} “...eğer doğru söyleyenler iseniz” kısmına kadar olan ayeti indirdi.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: جَاءَ الْيَهُود فَقَالُوا: يَا أَبَا الْقَاسِم أخبرنَا عَمَّا حرم إِسْرَائِيل على نَفسه قَالَ: كَانَ يسكن البدو فاشتكى عرق النسا فَلم يجد شَيْئا يداويه إِلَّا لُحُوم الْإِبِل وَأَلْبَانهَا فَلذَلِك حرمهَا قَالُوا: صدقت
Buhârî Târîh'inde, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr yoluyla İbn Abbâs'tan rivayet ettiler. O şöyle dedi: Yahudiler gelip: “Ey Ebe'l-Kāsım! İsrail'in kendisine neyi haram kıldığını bize haber ver” dediler. O da şöyle buyurdu: “O, çölde yaşıyordu ve siyatik hastalığına yakalandı. Kendisini tedavi edecek deve eti ve deve sütünden başka bir şey bulamadı; bu yüzden onları haram kıldı.” Onlar: “Doğru söyledin” dediler.
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِلَّا مَا حرم إِسْرَائِيل على نَفسه}
İbn Cerîr, Saîd b. Cübeyr yoluyla İbn Abbâs'tan {إِلَّا مَا حرم إِسْرَائِيل على نَفسه} “İsrail'in kendisine haram kıldığı şey dışında” kavli hakkında rivayet etti:
قَالَ: حرم الْعُرُوق وَلُحُوم الْإِبِل كَانَ بِهِ عرق النسا فَأكل من لحومها فَبَاتَ بليلة يزقو فَحلف أَن لَا يَأْكُلهُ أبدا
Dedi ki: Damarları ve deve etini haram kıldı. Onda siyatik hastalığı vardı; develerin etinden yedi ve o geceyi inleyerek geçirdi. Bunun üzerine onu asla yemeyeceğine yemin etti.
وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي مجلز فِي قَوْله {إِلَّا مَا حرم إِسْرَائِيل على نَفسه} قَالَ: إِن إِسْرَائِيل هُوَ يَعْقُوب وَكَانَ رجلا بطيشاً فلقي ملكا فعالجه فصرعه الْملك ثمَّ ضرب على فَخذه فَلَمَّا رأى يَعْقُوب مَا صنع بِهِ بَطش بِهِ فَقَالَ: مَا أَنا بتاركك حَتَّى تسميني اسْما
Abd b. Humeyd, Ebû Miclez'den {إِلَّا مَا حرم إِسْرَائِيل على نَفسه} “İsrail'in kendisine haram kıldığı şey dışında” kavli hakkında rivayet etti. O şöyle dedi: İsrail, Ya'kūb'dur. O güçlü/kuvvetli bir adamdı. Bir melekle karşılaştı ve onunla güreşti; melek onu yere serdi, sonra uyluğuna vurdu. Ya'kūb meleğin kendisine yaptığını görünce onu yakaladı ve: “Bana bir isim verinceye kadar seni bırakmayacağım” dedi.
فَسَماهُ إِسْرَائِيل فَلم يزل يوجعه ذَلِك الْعرق حَتَّى حرمه من كل دَابَّة
Melek de ona “İsrail” adını verdi. O damar ona sürekli acı verdi; nihayet onu her hayvandan haram kıldı.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي الْآيَة قَالَ: حرم على نَفسه لُحُوم الْأَنْعَام
İbn Cerîr, Mücâhid'den bu ayet hakkında rivayet etti. O şöyle dedi: Kendisine hayvanların (en'âm) etlerini haram kıldı.
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس أَنه كَانَ يَقُول: الَّذِي حرم إِسْرَائِيل على نَفسه زائدتا الكبد والكليتين والشحم إِلَّا مَا كَانَ على الظّهْر
İbn İshâk, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İkrime yoluyla İbn Abbâs'ın şöyle dediğini rivayet ettiler: İsrail'in kendisine haram kıldığı şey, sırt üzerindekiler hariç, karaciğer ile böbreklerin fazlalıkları ve iç yağı idi.
فَإِن ذَلِك كَانَ يقرب للقربان فتأكله النَّار
Çünkü bu kurban olarak sunulur ve onu ateş yerdi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عَطاء {إِلَّا مَا حرم إِسْرَائِيل} قَالَ: لُحُوم الْإِبِل وَأَلْبَانهَا
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Atâ'dan {إِلَّا مَا حرم إِسْرَائِيل} “İsrail'in haram kıldığı şey dışında” kavli hakkında rivayet ettiler. O: “Deve etleri ve sütleridir” dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق ابْن جريج عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَت الْيَهُود للنَّبِي ﷺ: نزلت التَّوْرَاة بِتَحْرِيم الَّذِي حرم إِسْرَائِيل فَقَالَ الله لمُحَمد ﷺ {قل فَأتوا بِالتَّوْرَاةِ فاتلوها إِن كُنْتُم صَادِقين} وكذبوا لَيْسَ فِي التَّوْرَاة وَإِنَّمَا لم يحرم ذَلِك إِلَّا تَغْلِيظًا لمعصية بني إِسْرَائِيل بعد نزُول التَّوْرَاة {قل فَأتوا بِالتَّوْرَاةِ فاتلوها إِن كُنْتُم صَادِقين} وَقَالَت الْيَهُود لمُحَمد ﷺ: كَانَ مُوسَى يَهُودِيّا على ديننَا وجاءنا فِي التَّوْرَاة تَحْرِيم الشحوم وَذي الظفر والسبت
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Cüreyc yoluyla İbn Abbâs'tan rivayet ettiler. O şöyle dedi: Yahudiler Peygamber'e -sallallâhu aleyhi ve sellem-: “Tevrat, İsrail'in haram kıldığı şeyin haram kılınmasıyla indi” dediler. Bunun üzerine Allah, Muhammed'e -sallallâhu aleyhi ve sellem-: {قل فَأتوا بِالتَّوْرَاةِ فاتلوها إِن كُنْتُم صَادِقين} “De ki: Eğer doğru söyleyenler iseniz Tevrat'ı getirin de onu okuyun” buyurdu. Onlar yalan söylediler, bu Tevrat'ta yoktur. Bu ancak Tevrat'ın inişinden sonra İsrailoğullarının isyanları sebebiyle bir ceza olarak haram kılınmıştı: {قل فَأتوا بِالتَّوْرَاةِ فاتلوها إِن كُنْتُم صَادِقين} “De ki: Eğer doğru söyleyenler iseniz Tevrat'ı getirin de onu okuyun”. Yahudiler Muhammed'e -sallallâhu aleyhi ve sellem-: “Mûsâ bizim dinimiz üzere bir Yahudi idi ve Tevrat'ta bize iç yağlarının, tırnaklı hayvanların ve cumartesi gününün haramlığı geldi” dediler.
فَقَالَ مُحَمَّد ﷺ: كَذبْتُمْ لم يكن مُوسَى يَهُودِيّا وَلَيْسَ فِي التَّوْرَاة إِلَّا الْإِسْلَام
Bunun üzerine Muhammed -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Yalan söylediniz! Mûsâ Yahudi değildi ve Tevrat'ta İslâm'dan başkası yoktur.”
يَقُول الله {قل فَأتوا بِالتَّوْرَاةِ فاتلوها إِن كُنْتُم صَادِقين} أفيه ذَلِك وَمَا جَاءَهُم بهَا أنبياؤهم بعد مُوسَى فَنزلت فِي الألواح جملَة
Allah şöyle buyuruyor: {قل فَأتوا بِالتَّوْرَاةِ فاتلوها إِن كُنْتُم صَادِقين} “De ki: Eğer doğru söyleyenler iseniz Tevrat'ı getirin de onu okuyun”. Onda bu var mıdır? Onlara Mûsâ'dan sonra gelen peygamberleri de bunu getirmemiştir; o levhalarda bir bütün olarak inmişti.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَامر أَن عليا ﵁ قَالَ فِي رجل جعل امْرَأَته عَلَيْهِ حَرَامًا قَالَ: حرمت عَلَيْهِ كَمَا حرم إِسْرَائِيل على نَفسه لُحُوم الْجمل فَحرم عَلَيْهِ
Abd b. Humeyd, Âmir'den rivayet etti: Ali -radıyallâhu anh- hanımını kendisine haram kılan bir adam hakkında şöyle dedi: “İsrail'in deve etini kendisine haram kılması ve onun da kendisine haram olması gibi, o kadın da ona haram oldu.”
قَالَ مَسْرُوق: إِن إِسْرَائِيل كَانَ حرم على نَفسه شَيْئا كَانَ فِي علم الله أَن سيحرمه إِذا نزل الْكتاب فَوَافَقَ تَحْرِيم إِسْرَائِيل مَا قد علم الله أَنه سيحرمه إِذا نزل
Mesrûk şöyle dedi: “Şüphesiz İsrail kendisine bir şeyi haram kılmıştı ki Allah'ın ilminde Kitap indiğinde onu haram kılacağı vardı. Böylece İsrail'in haram kılması, Allah'ın Kitap indiğinde haram kılacağını bildiği şeye denk geldi.”
الْكتاب وَأَنْتُم تعمدون إِلَى الشَّيْء قد أحله الله فَتُحَرِّمُونَهُ على أَنفسكُم مَا أُبَالِي إِيَّاهَا حرمت أَو قَصْعَة من ثريد
“Siz ise Allah'ın helal kıldığı bir şeye yönelip onu kendinize haram kılıyorsunuz. Ben ha o kadını haram kılmışım, ha bir çanak tirit yemeğini haram kılmışım, [benim için] fark etmez.”
الْآيَة ٩٦
96. Ayet
أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الشّعبِيّ عَن عَليّ بن أبي طَالب فِي قَوْله {إِن أول بَيت وضع للنَّاس للَّذي ببكة} قَالَ: كَانَت الْبيُوت قبله وَلكنه كَانَ أول بَيت وضع لعبادة الله
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Şa'bî yoluyla Ali b. Ebî Tâlib'den {إِن أول بَيت وضع للنَّاس للَّذي ببكة} “Şüphesiz insanlar için kurulan ilk ev, Bekke'deki [evdir]” ayeti hakkında rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Ondan önce de evler vardı; fakat o, Allah'a ibadet için kurulan ilk ev idi.”
وَأخرج ابْن جرير عَن مطر
İbn Cerîr, Matar'dan rivayet etti:
مثله
Bunun benzerini.
وَأخرج ابْن جريج عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ {إِن أول بَيت وضع للنَّاس} يُعْبَدُ الله فِيهِ {للَّذي ببكة}
İbn Cüreyc, Hasan'dan ayet hakkında rivayet etti. O şöyle dedi: {إِن أول بَيت وضع للنَّاس} “Şüphesiz insanlar için kurulan ilk ev” [yani] içinde Allah'a ibadet edilen, {للَّذي ببكة} “Bekke'deki [evdir]”.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أبي ذَر قَالَ: قلت يَا رَسُول الله أَي مَسْجِد وضع أول قَالَ: الْمَسْجِد الْحَرَام
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, İbn Cerîr ve Şuab'da Beyhakî, Ebû Zer'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Ey Allah'ın Resûlü, ilk önce hangi mescid yapıldı?” dedim. “Mescid-i Harâm” buyurdu.
قلت: ثمَّ أَي قَالَ: الْمَسْجِد الْأَقْصَى قلت: كم بَينهمَا قَالَ: أَرْبَعُونَ سنة
“Sonra hangisi?” dedim. “Mescid-i Aksâ” buyurdu. “İkisinin arasında ne kadar [zaman] vardı?” dedim. “Kırk yıl” buyurdu.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَمْرو قَالَ: خلق الله الْبَيْت قبل الأَرْض بألفي سنة وَكَانَ إِذْ كَانَ عَرْشه على المَاء زبدة بَيْضَاء وَكَانَت الأَرْض تَحْتَهُ كَأَنَّهَا حَشَفَة فدحيت الأَرْض من تَحْتَهُ
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, Taberânî ve Şuab'da Beyhakî, İbn Amr'dan rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Allah Beyt'i yeryüzünden iki bin yıl önce yarattı. O vakit Arş'ı su üzerinde iken o beyaz bir köpük idi. Yeryüzü ise onun altında sanki bir tepecik gibiydi; ardından yeryüzü onun altından yayılıp döşendi.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: إِن الْكَعْبَة خلقت قبل الأَرْض بألفي سنة وَهِي من الأَرْض إِنَّمَا كَانَت حَشَفَة على المَاء عَلَيْهَا ملكان من الْمَلَائِكَة يسبحان فَلَمَّا أَرَادَ الله أَن يخلق الأَرْض دحاها مِنْهَا فَجَعلهَا فِي وسط الأَرْض
İbnü'l-Münzir, Ebû Hureyre'den rivayet etti. O şöyle dedi: “Kâbe, yeryüzünden iki bin yıl önce yaratıldı. O yeryüzündendir; su üzerinde üzerinde iki meleğin tesbih ettiği bir tepecik idi. Allah yeryüzünü yaratmayı dilediğinde onu oradan yayıp döşedi ve onu yeryüzünün ortası kıldı.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير والأزرقي عَن مُجَاهِد قَوْله {إِن أول بَيت وضع للنَّاس} كَقَوْلِه (كُنْتُم خير أمة أخرجت للنَّاس) (آل عمرَان الْآيَة ١١٠)
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Ezrakî, Mücâhid'den {إِن أول بَيت وضع للنَّاس} “Şüphesiz insanlar için kurulan ilk ev” kavlinin, O'nun {كُنْتُم خير أمة أخرجت للنَّاس} (Âl-i İmrân 110. ayet) “Siz insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz” kavli gibi olduğunu rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ قَالَ: أما أول بَيت فَإِنَّهُ يَوْم كَانَت الأَرْض مَاء كَانَ زبدة على الأَرْض فَلَمَّا خلق الله الأَرْض خلق الْبَيْت مَعهَا
İbn Cerîr, Süddî'den rivayet etti. O şöyle dedi: “İlk eve gelince; yeryüzünün su olduğu günde o, yeryüzü üzerinde bir köpük idi. Allah yeryüzünü yarattığı zaman Beyt'i de onunla beraber yarattı.”
فَهُوَ أول بَيت وضع فِي الأَرْض
“O, yeryüzüne konulan ilk evdir.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: أول قبْلَة أعملت للنَّاس الْمَسْجِد الْحَرَام
İbnü'l-Münzir, Hasan'dan ayet hakkında rivayet etti. O şöyle dedi: “İnsanlar için tahsis edilen ilk kıble Mescid-i Harâm'dır.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر والأزرقي عَن ابْن جريج قَالَ: بلغنَا أَن الْيَهُود قَالَت: بَيت الْمُقَدّس أعظم من الْكَعْبَة لِأَنَّهَا مهَاجر الْأَنْبِيَاء وَلِأَنَّهُ فِي الأَرْض المقدسة
İbnü'l-Münzir ve Ezrakî, İbn Cüreyc'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: Bize ulaştığına göre Yahudiler: “Beyt-i Makdis, Kâbe'den daha büyüktür/üstündür; çünkü orası peygamberlerin hicret yurdudur ve mukaddes topraklardadır” dediler.
فَقَالَ الْمُسلمُونَ: بل الْكَعْبَة أعظم
Müslümanlar da: “Aksine Kâbe daha büyüktür/üstündür” dediler.
فَبلغ ذَلِك النَّبِي ﷺ
Bu durum Peygamber'e -sallallâhu aleyhi ve sellem- ulaştı.
فَنزلت {إِن أول بَيت وضع للنَّاس للَّذي ببكة مُبَارَكًا} إِلَى قَوْله {فِيهِ آيَات بَيِّنَات مقَام إِبْرَاهِيم} وَلَيْسَ ذَلِك فِي بَيت الْمُقَدّس {وَمن دخله كَانَ آمنا} وَلَيْسَ ذَلِك فِي بَيت الْمُقَدّس {وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت} وَلَيْسَ ذَلِك لبيت الْمُقَدّس
Bunun üzerine {إِن أول بَيت وضع للنَّاس للَّذي ببكة مُبَارَكًا} “Şüphesiz insanlar için kurulan ilk ev, Bekke'deki çok mübarek olan [evdir]” ayetinden {فِيهِ آيَات بَيِّنَات مقَام إِبْرَاهِيم} “Onda apaçık ayetler, İbrâhim'in makamı vardır” kavline kadar indi. Bu ise Beyt-i Makdis'te yoktur. {وَمن دخله كَانَ آمنا} “Oraya giren güvende olur” [ayeti indi]; bu da Beyt-i Makdis'te yoktur. {وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت} “O Beyt'i haccetmek insanlar üzerinde Allah'ın bir hakkıdır” [ayeti indi]; bu da Beyt-i Makdis için geçerli değildir.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أول بقْعَة وضعت فِي الأَرْض مَوضِع الْبَيْت ثمَّ مهدت مِنْهَا الأَرْض
Beyhakî Şuab'da İbn Abbâs'tan rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “Yeryüzünde yerleştirilen ilk parça Beyt'in bulunduğu yerdir, sonra yeryüzü oradan döşenip yayıldı.”
وَإِن أول جبل وَضعه الله على وَجه الأَرْض أَبُو قبيس ثمَّ مدت مِنْهُ الْجبَال
“Allah'ın yeryüzüne koyduğu ilk dağ Ebû Kubeys'tir; sonra dağlar ondan uzatıldı.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عبد الله بن الزبير قَالَ: إِنَّمَا سميت بكة لِأَن النَّاس يجيئون إِلَيْهَا من كل جَانب حجاجاً
İbn Cerîr, İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Abdullah b. ez-Zübeyr'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Bekke diye isimlendirilmesinin sebebi şudur: İnsanlar oraya her taraftan hacılar olarak gelirler.”
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن مُجَاهِد قَالَ: إِنَّمَا سميت بكة لِأَن النَّاس يتباكون فِيهَا الرِّجَال وَالنِّسَاء
Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr ve Şuab'da Beyhakî, Mücâhid'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Bekke diye isimlendirilmesinin sebebi şudur: Erkekler ve kadınlar orada birbirleriyle iç içe girip sıkışırlar.”
يَعْنِي يزدحمون
Yani izdiham oluştururlar.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سعيد بن جُبَير مثله
İbn Ebî Şeybe, Saîd b. Cübeyr'den bunun benzerini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُجَاهِد قَالَ: إِنَّمَا سميت بكة لِأَن النَّاس يبك بَعضهم بَعْضًا فِيهَا وانه يحل فِيهَا مَا لَا يحل فِي غَيرهَا
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve Beyhakî, Mücâhid'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Bekke diye isimlendirilmesinin sebebi şudur: İnsanlar orada birbirini iter/sıkıştırır ve onda başka yerlerde helal olmayan şeyler helal olur.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن قَتَادَة قَالَ: سميت بكة لِأَن الله بك بهَا النَّاس جَمِيعًا فَيصَلي النِّسَاء قُدَّام الرِّجَال وَلَا يصلح ذَلِك بِبَلَد غَيره
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Şuab'da Beyhakî, Katâde'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Bekke diye isimlendirildi; çünkü Allah orada bütün insanları birbirine bitiştirip sıkıştırmıştır; öyle ki kadınlar erkeklerin önünde namaz kılarlar ve bu durum başka hiçbir beldede uygun olmaz.”
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عتبَة بن قيس قَالَ: إِن مَكَّة بَكت بكاء الذّكر فِيهَا كالأنثى
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Utbe b. Kays'tan rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Mekke, [insanların birbirini] sıkıştırdığı bir yerdir; oradaki erkek kadın gibidir.”
قيل: عَمَّن تروي هَذَا قَالَ: عَن ابْن عمر
“Bunu kimden rivayet ediyorsun?” denildi. “İbn Ömer'den” dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد بن زيد بن مهَاجر قَالَ: إِنَّمَا سميت بكة لِأَنَّهَا كَانَت تبك الظلمَة
İbn Ebî Hâtim, Muhammed b. Zeyd b. Muhâcir'den rivayet etti. O şöyle dedi: “Bekke diye isimlendirilmesinin sebebi, onun zorbaların boynunu kırmasıdır.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة قَالَ: الْبَيْت وَمَا حوله بكة وَمَا وَرَاء ذَلِك مَكَّة
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, İkrime'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Beyt ve çevresi Bekke'dir; bunun ötesi ise Mekke'dir.”
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن أبي مَالك الْغِفَارِيّ قَالَ: بكة مَوضِع الْبَيْت وَمَكَّة مَا سوى ذَلِك
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Ebû Mâlik el-Gıfârî'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Bekke Beyt'in yeridir; Mekke ise bunun dışındakilerdir.”
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن شهَاب قَالَ: بكة الْبَيْت وَالْمَسْجِد وَمَكَّة الْحرم كُله
İbn Cerîr, İbn Şihâb'dan rivayet etti. O şöyle dedi: “Bekke, Beyt ve Mescid'dir; Mekke ise Harem'in tamamıdır.”
وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك قَالَ: بكة هِيَ مَكَّة
İbn Cerîr, Dahhâk'tan rivayet etti. O şöyle dedi: “Bekke, Mekke'nin ta kendisidir.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: مَكَّة من الْفَج إِلَى التَّنْعِيم وبكة من الْبَيْت إِلَى الْبَطْحَاء
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan rivayet etti. O şöyle dedi: “Mekke, Fecc'den Ten'îm'e kadar olan yerdir; Bekke ise Beyt'ten Bathâ'ya kadar olan yerdir.”
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد قَالَ: بكة الْكَعْبَة وَمَكَّة مَا حولهَا
Abd b. Humeyd, Mücâhid'den rivayet etti. O şöyle dedi: “Bekke Kâbe'dir, Mekke ise onun çevresidir.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل بن حَيَّان {مُبَارَكًا} جعل فِيهِ الْخَيْر وَالْبركَة {وَهدى للْعَالمين} يَعْنِي بِالْهدى قبلتهم
İbn Ebî Hâtim, Mukâtil b. Hayyân'dan rivayet etti: {مُبَارَكًا} “çok feyizli/bereketli” [yani] onda hayır ve bereket kılmıştır. {وَهدى للْعَالمين} “ve âlemler için bir hidayet” yani hidayet ile onların kıblesini kastetmektedir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: بَلغنِي أَنهم وجدوا فِي مقَام إِبْرَاهِيم ثَلَاثَة صفوح فِي كل صفح مِنْهَا كتاب
Abdurrezzâk el-Musannef'te ve Beyhakî Şuab'da Zührî'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: Bana ulaştığına göre onlar Makâm-ı İbrâhim'de üç levha buldular, bu levhaların her birinde bir yazı vardı.
فِي الصفح الأول: أَنا الله ذُو بكة صغتها يَوْم صغت الشَّمْس وَالْقَمَر وحففتها بسبعة أَمْلَاك حنفَاء وباركت لأَهْلهَا فِي اللَّحْم وَاللَّبن
Birinci levhada [şöyle yazıyordu]: “Ben Bekke'nin Rabbi olan Allah'ım. Onu güneşi ve ayı yarattığım gün var ettim, etrafını dosdoğru yedi melekle kuşattım ve oranın halkına et ve sütte bereket verdim.”
وَفِي الصفح الثَّانِي: أَنا الله ذُو بكة خلقت الرَّحِم وشققت لَهَا من اسْمِي وَمن وَصلهَا وصلته وَمن قطعهَا بتته
İkinci levhada [şöyle yazıyordu]: “Ben Bekke'nin Rabbi olan Allah'ım. Akrabalık bağını (rahim) yarattım ve ona kendi ismimden bir pay çıkardım; kim onu gözetirse ben de onu gözetirim, kim de onu koparırsa ben de onunla bağımı koparırım.”
وَفِي الثَّالِث: أَنا الله ذُو بكة خلقت الْخَيْر وَالشَّر فطوبى لمن كَانَ الْخَيْر على يَدَيْهِ وويل لمن كَانَ الشَّرّ على يَدَيْهِ
Üçüncüsünde ise [şöyle yazıyordu]: “Ben Bekke'nin Rabbi olan Allah'ım. Hayrı ve şerri yarattım; hayrın kendi eliyle gerçekleştiği kimseye ne mutlu! Şerrin kendi eliyle gerçekleştiği kimseye de yazıklar olsun!”
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: وجد فِي الْمقَام كتاب فِيهِ: هَذَا بَيت الله الْحَرَام بكة توكل الله برزق أَهله من ثَلَاثَة سبل: يُبَارك لأَهْلهَا فِي اللَّحْم وَالْمَاء وَاللَّبن لَا يحله أول من أَهله وَوجد فِي حجر من الْحجر كتاب من خلقَة الْحجر: أَنا الله ذُو بكة الْحَرَام صغتها يَوْم صغت الشَّمْس وَالْقَمَر وحففتها بسبعة أَمْلَاك حنفَاء لَا تَزُول حَتَّى يَزُول أخشباها مبارك لأَهْلهَا فِي اللَّحْم وَالْمَاء
Ezrakî, İbn Abbâs'tan rivayet etti. O şöyle dedi: Makam'da içinde şu ifadeler bulunan bir yazı bulundu: “Bu, Allah'ın hürmetli evi Bekke'dir. Allah, oranın halkının rızkını üç yoldan üstlenmiştir: Halkına et, su ve sütte bereket verilir; oranın helalliğini ilk çiğneyen kendi halkından başkası olmaz.” Taşlardan bir taşta da taşın yaratılışından bir yazı bulundu: “Ben hürmetli Bekke'nin Rabbi olan Allah'ım. Onu güneşi ve ayı yarattığım gün var ettim, etrafını dosdoğru yedi melekle kuşattım. İki yalçın dağı yok olmadıkça o yok olmaz; halkına et ve suda bereket verilmiştir.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد وَالضَّحَّاك نَحوه
İbn Ebî Şeybe, Mücâhid ve Dahhâk'tan bunun benzerini rivayet etti.
وَأخرج الجندي فِي فَضَائِل مَكَّة عَن ابْن عَبَّاس وَأبي هُرَيْرَة قَالَا: قَالَ رَسُول الله ﷺ: خلق الله مَكَّة فوضعها على المكروهات والدرجات قيل لسَعِيد بن جُبَير: مَا الدَّرَجَات قَالَ: الدَّرَجَات الْجنَّة
el-Cündî Fedâilu Mekke'de İbn Abbâs ve Ebû Hureyre'den rivayet etti. Onlar şöyle dediler: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “Allah Mekke'yi yarattı ve onu hoşlanılmayan şeyler ile dereceler üzerine kurdu.” Saîd b. Cübeyr'e: “Dereceler nedir?” diye soruldu. O: “Dereceler cennettir” dedi.
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ والجندي عَن عَائِشَة قَالَت: مَا رَأَيْت السَّمَاء فِي مَوضِع أقرب مِنْهَا إِلَى الأَرْض من مَكَّة
Ezrakî ve el-Cündî, Âişe'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Gökyüzünün yeryüzüne Mekke'den daha yakın olduğu bir yer görmedim.”
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن عَطاء بن كثير رَفعه إِلَى النَّبِي ﷺ: الْمقَام بِمَكَّة سَعَادَة وَخُرُوج مِنْهَا شقوة
Ezrakî, Atâ b. Kesîr'den merfû olarak Peygamber'e -sallallâhu aleyhi ve sellem- ulaştırarak rivayet etti: “Mekke'de ikamet etmek mutluluk, oradan çıkmak ise bedbahtlıktır.”
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ والجندي وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب وَضَعفه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من أدْركهُ شهر رَمَضَان بِمَكَّة فصامه كُله وَقَامَ مِنْهُ مَا تيَسّر كتب الله لَهُ مائَة ألف شهر رَمَضَان بِغَيْر مَكَّة وَكتب لَهُ كل يَوْم حَسَنَة وكل لَيْلَة حَسَنَة وكل يَوْم عتق رَقَبَة وكل لَيْلَة عتق رَقَبَة وكل يَوْم حملان فرس فِي سَبِيل الله وكل لَيْلَة حملان فرس فِي سَبِيل الله وَله بِكُل يَوْم دَعْوَة مستجابة
Ezrakî, el-Cündî ve zayıf bularak Şuab'da Beyhakî, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “Kime Mekke'de Ramazan ayı erişir de onun tamamını oruçla geçirir ve gecesinde kolayına gelen ibadeti yaparsa, Allah ona Mekke dışındaki yüz bin Ramazan ayı [sevabı] yazar; onun için her gün bir sevap, her gece bir sevap, her gün bir köle azadı, her gece bir köle azadı, her gün Allah yolunda bir at donatımı ve her gece Allah yolunda bir at donatımı yazar. Ayrıca onun için her gün kabul olunacak bir dua vardır.”
وَأخرج الْأَزْرَقِيّ وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن جَابر بن عبد الله أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: هَذَا الْبَيْت دعامة الْإِسْلَام من خرج يؤم هَذَا الْبَيْت من حَاج أَو مُعْتَمر كَانَ مَضْمُونا على الله ان قَبضه أَن يدْخلهُ الْجنَّة وَإِن رده أَن يردهُ بِأَجْر أَو غنيمَة
Ezrakî ve el-Evsat'ta Taberânî, Câbir b. Abdillâh'tan rivayet ettiler ki Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: “Bu Beyt, İslâm'ın direğidir. Kim hacı veya umreci olarak bu Beyt'i kastederek yola çıkarsa, Allah'ın garantisi altındadır; eğer canını alırsa onu cennete koyar, eğer geri döndürürse sevap veya ganimetle geri döndürür.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: الصَّلَاة فِي مَسْجِدي هَذَا أفضل من ألف صَلَاة فِيمَا سواهُ إِلَّا الْمَسْجِد الْحَرَام وَالْجُمُعَة فِي مَسْجِدي هَذَا أفضل من ألف جُمُعَة فِيمَا سواهُ إِلَّا الْمَسْجِد الْحَرَام وَشهر رَمَضَان فِي مَسْجِدي هَذَا أفضل من ألف شهر رَمَضَان فِيمَا سواهُ إِلَّا الْمَسْجِد الْحَرَام
Beyhakî Şuab'da Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “Şu benim mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Harâm müstesna, onun dışındakilerde kılınan bin namazdan daha faziletlidir. Şu benim mescidimdeki bir cuma, Mescid-i Harâm müstesna, onun dışındakilerdeki bin cumadan daha faziletlidir. Şu benim mescidimdeki bir Ramazan ayı, Mescid-i Harâm müstesna, onun dışındakilerdeki bin Ramazan ayından daha faziletlidir.”
وَأخرج الْبَزَّار وَابْن خُزَيْمَة وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: فضل الصَّلَاة فِي الْمَسْجِد الْحَرَام على غَيره مائَة ألف صَلَاة وَفِي مَسْجِدي ألف صَلَاة وَفِي مَسْجِد بَيت الْمُقَدّس بِخَمْسِمِائَة صَلَاة
Bezzâr, İbn Huzeyme, Taberânî ve Şuab'da Beyhakî, Ebü'd-Derdâ'dan rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “Mescid-i Harâm'da kılınan namazın diğerlerine üstünlüğü yüz bin namazdır; benim mescidimde bin namaz, Beyt-i Makdis mescidinde ise beş yüz namazdır.”
وَأخرج ابْن ماجة عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: صَلَاة الرجل فِي بَيته بِصَلَاة وَصلَاته فِي مَسْجِد الْقَبَائِل بِخمْس وَعشْرين صَلَاة وَصلَاته فِي فِي الْمَسْجِد الَّذِي يجمع فِيهِ بِخَمْسِمِائَة صَلَاة وَصلَاته فِي الْمَسْجِد الْأَقْصَى بِخَمْسِينَ ألف صَلَاة وَصلَاته فِي مَسْجِدي بِخَمْسِينَ ألف صَلَاة وَصلَاته فِي الْمَسْجِد الْحَرَام بِمِائَة ألف صَلَاة
İbn Mâce, Enes'ten rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “Kişinin evindeki namazı bir namaza, kabile mescidindeki namazı yirmi beş namaza, cuma kılınan mescitteki namazı beş yüz namaza, Mescid-i Aksâ'daki namazı elli bin namaza, benim mescidimdeki namazı elli bin namaza ve Mescid-i Harâm'daki namazı yüz bin namaza denktir.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن ابْن عمر: أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: صَلَاة فِي مَسْجِدي هَذَا أفضل من ألف صَلَاة فِيمَا سواهُ إِلَّا الْمَسْجِد الْحَرَام
İbn Ebî Şeybe, Müslim, Nesâî ve İbn Mâce, İbn Ömer'den rivayet ettiler: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Şu benim mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Harâm müstesna, onun dışındakilerde kılınan bin namazdan daha faziletlidir.”