Binûn

Âl-i İmrân Suresi — 18. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَأحمد وَالْبَزَّار وَابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ وَابْن خُزَيْمَة وَابْن حبَان عَن عبد الله بن الزبير قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: صَلَاة فِي مَسْجِدي هَذَا أفضل من ألف

Tayâlisî, Ahmed, Bezzâr, İbn Adiy, Beyhakî, İbn Huzeyme ve İbn Hibbân, Abdullah b. ez-Zübeyr'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “Şu benim mescidimde kılınan bir namaz, diğer

صَلَاة فِيمَا سواهُ من الْمَسَاجِد إِلَّا الْمَسْجِد الْحَرَام وَصَلَاة فِي الْمَسْجِد الْحَرَام أفضل من مائَة ألف صَلَاة فِي مَسْجِدي هَذَا قيل لعطاء: هَذَا الْفضل الَّذِي يذكر فِي الْمَسْجِد الْحَرَام وَحده أَو فِي الْحرم قَالَ: لَا

mescitlerde kılınan bin namazdan daha faziletlidir, Mescid-i Harâm müstesna. Mescid-i Harâm'da kılınan bir namaz ise şu benim mescidimdeki [namazdan] yüz bin namaz daha faziletlidir.” Atâ'ya: “Zikredilen bu fazilet sadece Mescid-i Harâm'a mı aittir, yoksa Harem'in tamamına mı?” diye soruldu. O: “Hayır,

بل فِي الْحرم فَإِن الْحرم كُله مَسْجِد

bilakis bütün Harem'dedir; çünkü Harem'in tamamı mescittir” dedi.

وَأخرج أَحْمد وَابْن ماجة عَن جَابر: أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: صَلَاة فِي مَسْجِدي أفضل من ألف صَلَاة فِيمَا سواهُ إِلَّا الْمَسْجِد الْحَرَام وَصَلَاة فِي الْمَسْجِد الْحَرَام أفضل من مائَة ألف صَلَاة

Ahmed ve İbn Mâce, Câbir'den rivayet ettiler: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Harâm müstesna, onun dışındakilerde kılınan bin namazdan daha faziletlidir. Mescid-i Harâm'da kılınan bir namaz ise [diğer mescitlerdeki namazlardan] yüz bin namaz daha faziletlidir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة: أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: صَلَاة فِي مَسْجِدي هَذَا خير من ألف صَلَاة فِيمَا سواهُ إِلَّا الْمَسْجِد الْحَرَام

İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakî, Ebû Hüreyre'den rivayet ettiler: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurdu: “Şu benim mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Harâm müstesna, onun dışındakilerde kılınan bin namazdan daha hayırlıdır.”

وَأخرج الْبَزَّار عَن عَائِشَة قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَنا خَاتم الْأَنْبِيَاء ومسجدي خَاتم مَسَاجِد الْأَنْبِيَاء أَحَق الْمَسَاجِد أَن يزار وتشد إِلَيْهِ الرَّوَاحِل

Bezzâr, Âişe'den rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “Ben peygamberlerin sonuncusuyum, mescidim de peygamber mescitlerinin sonuncusudur. Ziyaret edilmeye ve uğrunda bineklerin hazırlanıp yolculuk yapılmasına en lâyık olan mescitler,

الْمَسْجِد الْحَرَام ومسجدي

Mescid-i Harâm ve benim mescidimdir.

صَلَاة فِي مَسْجِدي أفضل من ألف صَلَاة فِيمَا سواهُ من الْمَسَاجِد إِلَّا الْمَسْجِد الْحَرَام

Mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Harâm müstesna, diğer mescitlerde kılınan bin namazdan daha faziletlidir.”

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَابْن منيع وَالرُّويَانِيّ وَابْن خُزَيْمَة وَالطَّبَرَانِيّ عَن جُبَير بن مطعم قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: صَلَاة فِي مَسْجِدي هَذَا أفضل من ألف صَلَاة فِيمَا سواهُ إِلَّا الْمَسْجِد الْحَرَام

Tayâlisî, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, İbn Menî', Rûyânî, İbn Huzeyme ve Taberânî, Cübeyr b. Mut'ım'dan rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “Şu benim mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Harâm müstesna, onun dışındakilerde kılınan bin namazdan daha faziletlidir.”

الْآيَة ٩٧

97. Ayet

أخرج سعيد بن مَنْصُور وَالْفِرْيَابِي وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف عَن ابْن عَبَّاس أَنه كَانَ يقْرَأ فِيهِ آيَة بَيِّنَة مقَام إِبْرَاهِيم

Saîd b. Mansûr, Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve el-Mesâhif'te İbnü'l-Enbârî, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler ki o, [bu ayeti]: “Fîhi âyetün beyyinetün makâmü İbrâhîm” şeklinde okurdu.

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي عَن مُجَاهِد أَنه كَانَ يقْرَأ ((فِيهِ آيَات بَيِّنَة))

İbnü'l-Enbârî, Mücâhid'den rivayet etti ki o, ((فِيهِ آيَات بَيِّنَة)) “Fîhi âyâtün beyyinetün” şeklinde okurdu.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم بن أبي النجُود {فِيهِ آيَات بَيِّنَات} على الْجمع

Abd b. Humeyd, Âsım b. Ebi'n-Necûd'dan rivayet etti: {فِيهِ آيَات بَيِّنَات} “Orada apaçık deliller vardır” kısmını çoğul olarak [okumuştur].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس {فِيهِ آيَات بَيِّنَات} مِنْهُنَّ مقَام إِبْرَاهِيم والمشعر

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, el-Avfî yoluyla İbn Abbâs'tan rivayet ettiler: {فِيهِ آيَات بَيِّنَات} “Orada apaçık deliller vardır” [ayetindeki delillerden] bazıları İbrâhim'in makamı ve Meş'ar'dir.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد وَقَتَادَة فِي الْآيَة قَالَا: مقَام إِبْرَاهِيم من الْآيَات الْبَينَات

İbn Cerîr, Mücâhid ve Katâde'den rivayet etti. Onlar bu ayet hakkında şöyle dediler: “İbrâhim'in makamı apaçık delillerdendir.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن الْحسن فِي قَوْله {فِيهِ آيَات بَيِّنَات} قَالَ: {مقَام إِبْرَاهِيم وَمن دخله كَانَ آمنا وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت}

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, {فِيهِ آيَات بَيِّنَات} “Orada apaçık deliller vardır” ayeti hakkında Hasan'dan rivayet ettiler. O şöyle dedi: {مقَام إِبْرَاهِيم وَمن دخله كَانَ آمنا وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت} “İbrâhim'in makamı; oraya giren güvendedir ve yoluna gücü yetenin o Beyt'i haccetmesi Allah'ın insanlar üzerindeki hakkıdır.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والأزرقي عَن مُجَاهِد {فِيهِ آيَات بَيِّنَات مقَام إِبْرَاهِيم} قَالَ: أثر قَدَمَيْهِ فِي الْمقَام آيَة بَيِّنَة {وَمن دخله كَانَ آمنا} قَالَ: هَذَا شَيْء آخر

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ezrakî, Mücâhid'den {فِيهِ آيَات بَيِّنَات مقَام إِبْرَاهِيم} “Orada apaçık deliller, İbrâhim'in makamı vardır” [ayeti hakkında] rivayet ettiler. O: “Makamdaki iki ayak izi apaçık bir delildir” dedi. {وَمن دخله كَانَ آمنا} “Oraya giren güvendedir” [ayeti hakkında ise]: “Bu başka bir şeydir” dedi.

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن زيد بن أسلم {فِيهِ آيَات بَيِّنَات} قَالَ: الْآيَات الْبَينَات هنَّ مقَام إِبْرَاهِيم {وَمن دخله كَانَ آمنا وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت} وَقَالَ (يَأْتِين من كل فج عميق) (الْحَج الْآيَة ٢٧)

Ezrakî, Zeyd b. Eslem'den {فِيهِ آيَات بَيِّنَات} “Orada apaçık deliller vardır” [ayeti hakkında] rivayet etti. O şöyle dedi: “Apaçık deliller; İbrâhim'in makamı, {وَمن دخله كَانَ آمنا وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت} 'Oraya giren güvendedir ve yoluna gücü yetenlerin o Beyt'i haccetmesi Allah'ın insanlar üzerindeki hakkıdır' ve Allah'ın: (يَأْتِين من كل فج عميق) (Hac Suresi, 27. ayet) 'Her derin vadiden gelirler' buyurduğudur.”

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي عَن الْكَلْبِيّ {فِيهِ آيَات بَيِّنَات} قَالَ {الْآيَات} الْكَعْبَة والصفا والمروة ومقام إِبْرَاهِيم

İbnü'l-Enbârî, Kelbî'den {فِيهِ آيَات بَيِّنَات} “Orada apaçık deliller vardır” [ayeti hakkında] rivayet etti. O: “{الْآيَات} 'Deliller'; Kâbe, Safâ, Merve ve İbrâhim'in makamıdır” dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَمن دخله كَانَ آمنا} قَالَ: هَذَا كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّة كَانَ الرجل لَو جر كل جريرة على نَفسه ثمَّ لَجأ إِلَى حرم الله لم يتَنَاوَل وَلم يطْلب فاما فِي الْإِسْلَام فَإِنَّهُ لَا يمْنَع من حُدُود الله وَمن سرق فِيهِ قطع وَمن زنى فِيهِ أقيم عَلَيْهِ الْحَد وَمن قتل فِيهِ قتل

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {وَمن دخله كَانَ آمنا} “Oraya giren güvendedir” buyruğu hakkında Katâde'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Bu Câhiliye dönemindeydi. Adam kendi aleyhine her türlü suçu işlese bile sonra Allah'ın haremine sığınsa ona dokunulmaz ve peşine düşülmezdi. İslâm'da ise [Harem], Allah'ın had cezalarına engel olmaz; orada hırsızlık yapanın [eli] kesilir, zina edene had uygulanır, adam öldüren de öldürülür.”

وَأخرج الْأَزْرَقِيّ عَن مُجَاهِد

Ezrakî, Mücâhid'den

مثله

bunun benzerini rivayet etti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر والأزرقي عَن حويطب بن عبد الْعُزَّى قَالَ: أدْركْت فِي الْجَاهِلِيَّة فِي الْكَعْبَة حلقا أَمْثَال لُجَمِ البُهْمِ لَا يُدخل خَائِف يَده فِيهَا ويهيجه أحد فجَاء خَائِف ذَات يَوْم فَادْخُلْ يَده فِيهَا فَجَاءَهُ آخر من وَرَائه فاجتذبه فشلت يَده فَلقد رَأَيْته أدْرك الْإِسْلَام وَأَنه لأشل

İbnü'l-Münzir ve Ezrakî, Huveytıb b. Abdiluzzâ'dan rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Câhiliye döneminde Kâbe'de kuzu gemleri gibi halkalar gördüm; korkan bir kimse elini bunlara soktuğunda hiç kimse ona ilişmezdi. Bir gün korkan biri geldi ve elini halkaya soktu. Arkasından başka biri gelip onu çekip kopardı ve eli felç oldu. Onu İslâm'a ulaştığında gördüm, eli gerçekten felçliydi.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر والأزرقي عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: لَو وجدت فِيهِ قَاتل الْخطاب مَا مَسسْته حَتَّى يخرج مِنْهُ

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve Ezrakî, Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Orada Hattâb'ın katilini bulsam bile, oradan çıkıncaya kadar ona dokunmam.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَمن دخله كَانَ آمنا} قَالَ: من عاذ بِالْبَيْتِ أَعَاذَهُ الْبَيْت وَلَكِن لَا يُؤْذِي وَلَا يطعم وَلَا يسقى وَلَا يرْعَى

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr yoluyla İbn Abbâs'tan {وَمن دخله كَانَ آمنا} “Oraya giren güvendedir” buyruğu hakkında rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Kim Beyt'e sığınırsa, Beyt onu korur; ancak ona eziyet edilmez, yedirilmez, içirilmez ve onunla ilgilenilmez.

فَإِذا خرج أَخذ بِذَنبِهِ

Çıktığı zaman ise suçu sebebiyle yakalanır.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر والأزرقي من طَرِيق طَاوس عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَمن دخله كَانَ آمنا} قَالَ: من قتل أَو سرق فِي الْحل ثمَّ دخل الْحرم فَإِنَّهُ لَا يُجَالس وَلَا يكلم وَلَا يؤوى وَلكنه يناشد حَتَّى يخرج فَيُؤْخَذ فيقام عَلَيْهِ فَإِن قتل أَو سرق فِي الْحل فَادْخُلْ الْحرم فارادوا أَن يقيموا عَلَيْهِ مَا أصَاب اخرجوه من الْحرم إِلَى الْحل فأقيم عَلَيْهِ وَإِن قتل فِي الْحرم أَو سرق أقيم عَلَيْهِ فِي الْحرم

İbnü'l-Münzir ve Ezrakî, Tâvûs yoluyla İbn Abbâs'tan {وَمن دخله كَانَ آمنا} “Oraya giren güvendedir” buyruğu hakkında rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Kim Harem dışındaki helal bölgede (hıll) adam öldürür veya hırsızlık yapar, sonra Harem'e girerse, onunla oturulmaz, konuşulmaz ve barındırılmaz; fakat çıkması için ona çağrıda bulunulur, çıkınca da yakalanıp cezası uygulanır. Eğer hıll bölgesinde öldürür veya çalarsa ve Harem'e girerse, işlediği suçun cezasını uygulamak istediklerinde onu Harem'den hıll bölgesine çıkarırlar ve ceza orada uygulanır. Şayet Harem'de öldürür veya çalarsa ceza Harem'de uygulanır.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير من طَرِيق مُجَاهِد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِذا أصَاب الرجل الْحَد قتل أَو سرق فَدخل الْحرم لم يُبَايع وَلم يؤْوَ حَتَّى يتبرم فَيخرج من الْحرم فيقام عَلَيْهِ الْحَد

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid yoluyla İbn Abbâs'tan rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Kişi adam öldürmek veya hırsızlık yapmak gibi bir haddi gerektiren suçu işleyip Harem'e girdiğinde, onunla alışveriş yapılmaz ve barındırılmaz; ta ki bunalıp Harem'den çıksın ve kendisine had uygulansın.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن طَاوس قَالَ: عَابَ ابْن عَبَّاس على ابْن الزبير فِي رجل أَخذ فِي الْحل ثمَّ أدخلهُ الْحرم ثمَّ أخرجه إِلَى الْحل فَقتله

İbnü'l-Münzir, Tâvûs'tan rivayet etti. O şöyle dedi: “İbn Abbâs, hıll bölgesinde yakalanıp Harem'e sokulan, sonra tekrar hıll bölgesine çıkarılıp öldürülen bir adam konusunda İbnü'z-Zübeyr'i kınadı.”

وَأخرج عَن الشّعبِيّ قَالَ: من أحدث حَدثا ثمَّ لَجأ إِلَى الْحرم فقد أمِنَ وَلَا يعرض لَهُ وَإِذا أحدث فِي الْحرم أقيم عَلَيْهِ

Şa'bî'den rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: “Kim bir suç işler de sonra Harem'e sığınırsa güvende olur ve kendisine dokunulmaz. Şayet suçu Harem'de işlerse ceza ona uygulanır.”

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: من أحدث حَدثا ثمَّ استجار بِالْبَيْتِ فَهُوَ آمن وَلَيْسَ للْمُسلمين أَن يعاقبوه على شَيْء إِلَى أَن يخرج فَإِذا خرج أَقَامُوا عَلَيْهِ الْحَد

İbn Cerîr, İkrime yoluyla İbn Abbâs'tan rivayet etti. O şöyle dedi: “Kim bir suç işler de sonra Beyt'e sığınırsa güvendedir. Müslümanların, o çıkıncaya kadar herhangi bir şeyden ötürü onu cezalandırma hakları yoktur. Çıktığı zaman ise haddi ona uygularlar.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير من طَرِيق عَطاء عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: من أحدث حَدثا فِي غير الْحرم ثمَّ لَجأ إِلَى الْحرم لم يعرض لَهُ وَلم يُبَايع وَلم يؤوَ حَتَّى يخرج من الْحرم فَإِذا خرج من الْحرم أُخِذَ فأقيم عَلَيْهِ الْحَد وَمن أحدث فِي الْحرم حَدثا أقيم عَلَيْهِ الْحَد

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Atâ yoluyla İbn Abbâs'tan rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Kim Harem dışında bir suç işler de sonra Harem'e sığınırsa, ona dokunulmaz, onunla alışveriş yapılmaz ve Harem'den çıkıncaya kadar barındırılmaz. Harem'den çıktığı zaman yakalanıp had kendisine uygulanır. Kim de Harem'de bir suç işlerse had ona [derhal] uygulanır.”

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عمر قَالَ: لَو أخذت قَاتل عمر فِي الْحرم مَا هجته

İbn Cerîr, İbn Ömer'den rivayet etti. O şöyle dedi: “Ömer'in katilini Harem'de yakalasam dahi ona ilişmem.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَو وجدت قَاتل أبي فِي الْحرم لم أعرض لَهُ

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Babamın katilini Harem'de bulsam dahi ona dokunmam.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: كَانَ الرجل فِي الْجَاهِلِيَّة يقتل الرجل ثمَّ يدْخل الْحرم فيلقاه ابْن الْمَقْتُول أَو أَبوهُ فَلَا يحركه

İbn Ebî Hâtim, ayet hakkında Hasan'dan rivayet etti. O şöyle dedi: “Câhiliye döneminde adam birini öldürür, sonra Harem'e girerdi; öldürülenin oğlu veya babası onunla karşılaştığında ona dokunmazdı.”

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن أبي شُرَيْح الْعَدوي قَالَ: قَامَ النَّبِي ﷺ الْغَد من يَوْم الْفَتْح فَقَالَ: إِن مَكَّة حرَّمها الله وَلم يحرمها النَّاس فَلَا يحل لامرىء يُؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر أَن يسفك بهَا دَمًا وَلَا يعضد بهَا شَجَرَة فَإِن أحد ترخص لقِتَال رَسُول الله ﷺ فَقولُوا: إِن الله قد أذن لرَسُوله وَلم يَأْذَن لكم وَإِنَّمَا أذن لي سَاعَة من نَهَار ثمَّ عَادَتْ حرمتهَا الْيَوْم كحرمتها بالْأَمْس

Buhârî, Müslim, Tirmizî ve Nesâî, Ebû Şüreyh el-Adevî'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: Fetih gününün ertesi günü Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem- ayağa kalkıp şöyle buyurdu: “Şüphesiz Mekke'yi Allah haram kılmıştır, onu insanlar haram kılmış değildir. Allah'a ve ahiret gününe inanan bir kimseye orada kan dökmek ve ağacını kesmek helal olmaz. Şayet biri Resûlullah'ın -sallallâhu aleyhi ve sellem- [orada] savaşmasını gerekçe göstererek buna ruhsat ararsa ona şöyle deyin: 'Şüphesiz Allah Resûlü'ne izin vermiştir fakat size izin vermemiştir.' Bana da ancak gündüzün bir vaktinde izin verilmiştir, sonra onun dokunulmazlığı dünkü gibi bugün de geri gelmiştir.”

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن ابْن عَمْرو قَالَ: مرَّ رَسُول الله ﷺ بناس من قُرَيْش جُلُوس فِي ظلّ الْكَعْبَة فَلَمَّا انْتهى إِلَيْهِم سلَّم ثمَّ قَالَ: اعلموا أَنَّهَا مسؤولة عَمَّا يعْمل فِيهَا وَإِن ساكنها لَا يسفك دَمًا وَلَا يمشي بالنميمة

Saîd b. Mansûr, İbn Amr'dan rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-, Kâbe'nin gölgesinde oturan Kureyş'ten bir grubun yanından geçti. Onların yanına varınca selam verdi ve şöyle buyurdu: “Bilin ki burası, içinde yapılan amellerden dolayı sorumlu tutulacaktır. Şüphesiz onun sakini kan dökmez ve laf taşımaz.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن يحيى بن جعدة بن هُبَيْرَة فِي قَوْله {وَمن دخله كَانَ آمنا} قَالَ: آمنا من النَّار

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {وَمن دخله كَانَ آمنا} “Oraya giren güvendedir” buyruğu hakkında Yahyâ b. Ca'de b. Hübeyre'den rivayet ettiler. O: “Ateşten güvendedir” dedi.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من دخل الْبَيْت دخل فِي حَسَنَة وَخرج من سَيِّئَة مغفوراً لَهُ

Beyhakî, İbn Abbâs'tan rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “Kim Beyt'e girerse bir iyiliğe girmiş, bir kötülükten çıkmış ve bağışlanmış olur.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عَطاء قَالَ: من مَاتَ فِي الْحرم بعث آمنا

İbnü'l-Münzir, Atâ'dan rivayet etti. O şöyle dedi: “Kim Harem'de ölürse [kıyamet günü] güvende olarak diriltilir.

يَقُول الله {وَمن دخله كَانَ آمنا}

Nitekim Allah: {وَمن دخله كَانَ آمنا} “Oraya giren güvendedir” buyurmaktadır.”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من مَاتَ فِي أحد الْحَرَمَيْنِ بعث أمنا

Beyhakî Şuab'da Câbir'den rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “İki haremden birinde ölen kimse [kıyamet günü] güvende olarak diriltilir.”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب وَضَعفه عَن سلمَان قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من مَاتَ فِي أحد الْحَرَمَيْنِ اسْتوْجبَ شَفَاعَتِي وَجَاء يَوْم الْقِيَامَة من الْآمنينَ

Beyhakî Şuab'da zayıf bir senetle Selmân'dan rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “İki haremden birinde ölen kimse şefaatimi hak eder ve kıyamet günü güvende olanlardan olarak gelir.”

وَأخرج الجندي وَالْبَيْهَقِيّ عَن أنس بن مَالك قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من مَاتَ فِي أحد الْحَرَمَيْنِ بعث من الْآمنينَ يَوْم الْقِيَامَة وَمن زارني محتسباً إِلَى الْمَدِينَة كَانَ فِي جواري يَوْم الْقِيَامَة

Cündî ve Beyhakî, Enes b. Mâlik'ten rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “İki haremden birinde ölen kimse kıyamet günü güvende olanlardan olarak diriltilir. Kim de sevabını Allah'tan umarak beni Medine'de ziyaret ederse kıyamet günü benim komşuluğumda olur.”

وَأخرج الجندي عَن مخرم بن قيس بن مخرمَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: من مَاتَ فِي أحد الْحَرَمَيْنِ بعث من الْآمنينَ يَوْم الْقِيَامَة

Cündî, Mahreme b. Kays b. Mahreme'den, o da Peygamber'den -sallallâhu aleyhi ve sellem- rivayet etti: “İki haremden birinde ölen kimse kıyamet günü güvende olanlardan olarak diriltilir.”

وَأخرج الجندي عَن ابْن عمر قَالَ: من قُبِرَ بمَكة مُسلما بُعِثَ آمنا يَوْم الْقِيَامَة

Cündî, İbn Ömer'den rivayet etti. O şöyle dedi: “Kim Müslüman olarak Mekke'de defnedilirse kıyamet günü güvende olarak diriltilir.”

أما قَوْله تَعَالَى: {وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت} الْآيَة

Allah Teâlâ'nın: {وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت} “O Beyt'i haccetmek Allah'ın insanlar üzerindeki hakkıdır” ayetine gelince;

أخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن ماجة وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم عَن عَليّ قَالَ: لما نزلت {وَللَّه على النَّاس حج الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} قَالُوا: يَا رَسُول الله فِي كل عَام فَسكت

Ahmed, hasen olduğunu belirterek Tirmizî, İbn Mâce, İbn Ebî Hâtim ve Hâkim, Ali'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: {وَللَّه على النَّاس حج الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} “Yoluna gücü yetenlerin o Beyt'i haccetmesi Allah'ın insanlar üzerindeki hakkıdır” [ayeti] indiğinde: “Ey Allah'ın Resûlü! Her yıl mı?” dediler. O sustu.

قَالُوا: يَا رَسُول الله فِي كل عَام قَالَ: لَا

“Ey Allah'ın Resûlü! Her yıl mı?” dediler. O: “Hayır,

وَلَو قلت نعم لَوَجَبَتْ

şayet 'evet' deseydim farz olurdu” buyurdu.

فَأنْزل الله (لَا تسألوا عَن أَشْيَاء أَن تبد لكم تَسُؤْكُمْ) (الْمَائِدَة الْآيَة ١٠١)

Bunun üzerine Allah: (لَا تسألوا عَن أَشْيَاء أَن تبد لكم تَسُؤْكُمْ) “Açıklandığında hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın” (el-Mâide ayet 101) [ayetini] indirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما نزلت {وَللَّه على النَّاس حج الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} قَالَ رجل: يَا رَسُول الله أَفِي كل عَام فَقَالَ: حج حجَّة الْإِسْلَام الَّتِي عَلَيْك

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler. O şöyle dedi: {وَللَّه على النَّاس حج الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} “Yoluna gücü yetenlerin o Beyt'i haccetmesi Allah'ın insanlar üzerindeki hakkıdır” [ayeti] indiğinde bir adam: “Ey Allah'ın Resûlü! Her yıl mı?” dedi. [Resûlullah] buyurdu ki: “Üzerine [farz] olan İslâm haccını yap.

وَلَو قلت نعم وَجَبت عَلَيْكُم

Şayet 'evet' deseydim size farz olurdu.”

وَأخرج عبد بن حميد وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: خَطَبنَا رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا أَيهَا النَّاس إِن الله كتب عَلَيْكُم الْحَج

Abd b. Humeyd, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve Sünen'inde Beyhakî, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- bize bir hutbe irat edip şöyle buyurdu: “Ey insanlar! Şüphesiz Allah size haccı farz kıldı.”

فَقَامَ الْأَقْرَع بن حَابِس فَقَالَ: أَفِي كل عَام يَا رَسُول الله قَالَ: لَو قلتهَا لَوَجَبَتْ وَلَو وَجَبت لم تعملوا بهَا وَلم تستطيعوا أَن تعملو بهَا

Bunun üzerine el-Akra' b. Hâbis ayağa kalkıp: “Ey Allah'ın Resûlü! Her yıl mı?” dedi. [Resûlullah] buyurdu ki: “Şayet öyle deseydim farz olurdu; farz olsaydı da onu yerine getiremezdiniz ve yerine getirmeye güç yetiremezdiniz.

الْحَج مرّة فَمن زَاد فتطوّع

Hac bir defadır, bundan fazlası ise nafiledir.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن قَالَ: لما نزلت {وَللَّه على النَّاس حج الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} قَالَ رجل: يَا رَسُول الله أَفِي كل عَام قَالَ: وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لَو قلت نعم لَوَجَبَتْ وَلَو وَجَبت مَا قُمْتُم بهَا وَلَو تَرَكْتُمُوهَا لكَفَرْتُمْ

Abd b. Humeyd, Hasan'dan rivayet etti. O şöyle dedi: {وَللَّه على النَّاس حج الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} “Yoluna gücü yetenlerin o Beyt'i haccetmesi Allah'ın insanlar üzerindeki hakkıdır” [ayeti] indiğinde bir adam: “Ey Allah'ın Resûlü! Her yıl mı?” dedi. [Resûlullah] buyurdu ki: “Nefsim elinde olana yemin ederim ki şayet 'evet' deseydim farz olurdu; şayet farz olsaydı onu yerine getiremezdiniz, şayet onu terk etseydiniz de küfre düşerdiniz.

فذروني فَإِنَّمَا هلك من كَانَ قبلكُمْ بِكَثْرَة سُؤَالهمْ أَنْبِيَائهمْ وَاخْتِلَافهمْ عَلَيْهِم فَإِذا أَمرتكُم بِأَمْر فأتمروه مَا اسْتَطَعْتُم وَإِذا نَهَيْتُكُمْ عَن أَمر فَاجْتَنبُوهُ

O hâlde beni [kendi hâlime] bırakın. Çünkü sizden öncekiler, peygamberlerine çok soru sormaları ve onlara muhalefet etmeleri yüzünden helak oldular. Size bir şey emrettiğimde gücünüz yettiğince onu yerine getirin; size bir şeyi yasakladığımda ise ondan kaçının.”

وَأخرج الشَّافِعِي وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن عدي وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عمر قَالَ: قَامَ رجل إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: من الْحَاج يَا رَسُول الله قَالَ: الشعث التفل

Şâfiî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Tirmizî, İbn Mâce, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Adiy, İbn Merdûye ve Sünen'inde Beyhakî, İbn Ömer'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: Bir adam Peygamber'e -sallallâhu aleyhi ve sellem- doğru kalkıp: “Ey Allah'ın Resûlü! Hacı kimdir?” dedi. [Resûlullah]: “Saçı başı dağınık ve [güzel koku sürünmediği için] tozlu olandır” buyurdu.

فَقَامَ آخر فَقَالَ: أَي الْحَج أفضل يَا رَسُول الله قَالَ: العج والثج

Bir başkası kalkıp: “Ey Allah'ın Resûlü! Haccın hangisi daha faziletlidir?” dedi. [Resûlullah]: “[Telbiye ile] sesi yükseltmek ve kurban kanı akıtmaktır” buyurdu.

فَقَامَ آخر فَقَالَ: مَا السَّبِيل يَا رَسُول الله قَالَ: الزَّاد وَالرَّاحِلَة

Bir başkası daha kalkıp: “Ey Allah'ın Resûlü! Yol [imkânı] nedir?” dedi. [Resûlullah]: “Azık ve binek vasıtasıdır” buyurdu.

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أنس أَن رَسُول ﷺ سُئِلَ عَن قَول الله {من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} فَقيل مَا السَّبِيل قَالَ: الزَّاد وَالرَّاحِلَة

Dârekutnî ve sahih olduğunu belirterek Hâkim, Enes'ten rivayet ettiler ki Resûlullah'a -sallallâhu aleyhi ve sellem- Allah'ın: {من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} “Yoluna gücü yeten” sözü sorulup “Yol nedir?” denildi. O: “Azık ve binek vasıtasıdır” buyurdu.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سُنَنهمَا عَن الْحسن قَالَ: قَرَأَ رَسُول الله ﷺ {وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا}

Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ile Sünen'lerinde Dârekutnî ve Beyhakî, Hasan'dan rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem-: {وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} “Yoluna gücü yetenlerin o Beyt'i haccetmesi Allah'ın insanlar üzerindeki hakkıdır” [ayetini] okudu.

قَالُوا: يَا رَسُول الله مَا السَّبِيل قَالَ: الزَّاد وَالرَّاحِلَة

“Ey Allah'ın Resûlü! Yol nedir?” dediler. O: “Azık ve binek vasıtasıdır” buyurdu.

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سُنَنهمَا من طَرِيق الْحسن عَن أَبِيه عَن عَائِشَة قَالَت: سُئِلَ النَّبِي ﷺ مَا السَّبِيل إِلَى الْحَج قَالَ: الزَّاد وَالرَّاحِلَة

Dârekutnî ve Beyhakî Sünen'lerinde Hasan yoluyla, o da babasından, o da Âişe'den rivayet ettiler. Âişe şöyle dedi: Peygamber'e -sallallâhu aleyhi ve sellem- hacca giden yolun ne olduğu soruldu. O: “Azık ve binek vasıtasıdır” buyurdu.

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ فِي سنَنه عَن ابْن مَسْعُود عَن النَّبِي ﷺ فِي قَوْله {وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} قَالَ: قيل يَا رَسُول الله مَا السَّبِيل قَالَ: الزَّاد وَالرَّاحِلَة

Dârekutnî Sünen'inde İbn Mes'ûd'dan, o da Peygamber'den -sallallâhu aleyhi ve sellem- {وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} “Yoluna gücü yetenlerin o Beyt'i haccetmesi Allah'ın insanlar üzerindeki hakkıdır” ayeti hakkında rivayet etti. O şöyle dedi: “Ey Allah'ın Resûlü! Yol nedir?” denildi. O: “Azık ve binek vasıtasıdır” buyurdu.

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن عَمْرو بن شُعَيْب عَن أَبِيه عَن جده عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: السَّبِيل إِلَى الْبَيْت

Dârekutnî, Amr b. Şuayb'dan, o babasından, o da dedesinden rivayet ettiğine göre Peygamber -sallallâhu aleyhi ve sellem- şöyle buyurmuştur: “Beyt'e giden yol;

الزَّاد والراحله

azık ve binek vasıtasıdır.”

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة {وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} قَامَ رجل فَقَالَ: يَا رَسُول الله مَا السَّبِيل قَالَ: الزَّاد وَالرَّاحِلَة

Dârekutnî, Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti. O şöyle dedi: {وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} “Yoluna gücü yetenlerin o Beyt'i haccetmesi Allah'ın insanlar üzerindeki hakkıdır” ayeti indiğinde bir adam kalkıp: “Ey Allah'ın Resûlü! Yol nedir?” dedi. O: “Azık ve binek vasıtasıdır” buyurdu.

وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن عَليّ عَن النَّبِي ﷺ {وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} قَالَ: فَسئلَ عَن ذَلِك فَقَالَ: تَجِد ظهر بعير

Dârekutnî, Ali'den, o da Peygamber'den -sallallâhu aleyhi ve sellem- {وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} “Yoluna gücü yetenlerin o Beyt'i haccetmesi Allah'ın insanlar üzerindeki hakkıdır” [ayeti hakkında] rivayet etti. [Ali] dedi ki: Resûlullah'a bundan soruldu da: “Bineceğin bir deve sırtı bulmandır” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن عمر بن الْخطاب فِي قَوْله {من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} قَالَ: الزَّاد وَالرَّاحِلَة

İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Ömer b. el-Hattâb'dan {من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} “Yoluna gücü yeten” kavli hakkında rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Azık ve binek vasıtasıdır.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} قَالَ: الزَّاد وَالْبَعِير

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve Sünen'inde Beyhakî, İbn Abbâs'tan {من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} “Yoluna gücü yeten” kavli hakkında rivayet ettiler. O: “Azık ve devedir” dedi.

وَفِي لفظ الرَّاحِلَة

Bir lafızda da: “Binek vasıtasıdır” [şeklindedir].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} قَالَ: السَّبِيل أَن يَصح بدن العَبْد وَيكون لَهُ ثمن زَاد وراحلة من غير أَن يجحف بِهِ

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Beyhakî, İbn Abbâs'tan {من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} “Yoluna gücü yeten” kavli hakkında rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Yol; kulun bedeninin sağlıklı olması ve kendisini sıkıntıya sokmayacak şekilde azık ve binek bedeline sahip olmasıdır.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ {السَّبِيل} من وجد إِلَيْهِ سَعَة وَلم يحل بَينه وَبَينه

İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler. O şöyle dedi: {السَّبِيل} “Yol”, [oraya gitmek için] imkân bulan ve kendisiyle onun arasına bir engel girmeyen kimsedir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عبد الله بن الزبير {من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} قَالَ: الِاسْتِطَاعَة الْقُوَّة

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Abdullah b. ez-Zübeyr'den {من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} “Yoluna gücü yeten” [ayeti hakkında] rivayet ettiler. O: “İstitâat (güç yetirme), kuvvettir” dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد {من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} قَالَ: زاداً وراحلة

İbn Ebî Şeybe, Mücâhid'den {من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا} “Yoluna gücü yeten” [ayeti hakkında] rivayet etti. O: “Azık ve binek vasıtasıdır” dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سعيد بن جُبَير وَالْحسن وَعَطَاء

İbn Ebî Şeybe; Saîd b. Cübeyr, Hasan ve Atâ'dan rivayet etti:

مثله

Bunun benzerini [rivayet etti].

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ قَالَ: إِن الْمحرم للْمَرْأَة من السَّبِيل الَّذِي قَالَ الله

İbn Ebî Şeybe ve İbn Ebî Hâtim, İbrâhîm en-Nehaî'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Şüphesiz kadın için mahrem [sahibi olmak], Allah'ın zikrettiği 'yol'dandır.”

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا تُسَافِر امْرَأَة مسيرَة لَيْلَة

Hâkim, sahih olduğunu belirterek Ebû Hüreyre'den rivayet etti. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “Bir kadın bir gecelik mesafeye [mahremsiz] yolculuk yapmasın.”

وَفِي لفظ: لَا تُسَافِر الْمَرْأَة بريداً إِلَّا مَعَ ذِي محرم

Bir lafızda da: “Kadın, yanında mahremi olmaksızın bir berîdlik yola seyahat etmesin” [şeklindedir].

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: سَمِعت النَّبِي ﷺ يخْطب يَقُول: لَا تُسَافِر امْرَأَة إِلَّا مَعَ ذِي محرم

İbn Ebî Şeybe, İbn Abbâs'tan rivayet etti. O şöyle dedi: Peygamber'i -sallallâhu aleyhi ve sellem- hutbe verirken şöyle buyururken işittim: “Bir kadın, yanında mahremi olmaksızın sakın yolculuğa çıkmasın.”

فَقَامَ رجل فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِن امْرَأَتي خرجت حَاجَة وَإِنِّي كنت فِي غَزْوَة كَذَا وَكَذَا

Bunun üzerine bir adam kalkıp: “Ey Allah'ın Resûlü! Eşim hac için yola çıktı, ben ise filan filan gazveye [yazılmış] bulunmaktayım” dedi.

فَقَالَ: انْطلق فحُجَّ مَعَ امْرَأَتك

[Resûlullah] buyurdu ki: “Git ve eşinle birlikte hacret!”

وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَليّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من ملك زاداً وراحلة تبلغه إِلَى بَيت الله وَلم يحجَّ بَيت الله فَلَا عَلَيْهِ أَن يَمُوت يَهُودِيّا أَو نَصْرَانِيّا وَذَلِكَ بِأَن الله يَقُول {وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا وَمن كفر فَإِن الله غَنِي عَن الْعَالمين}

Tirmizî, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Şuab'da Beyhakî ve İbn Merdûye, Ali'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “Kim kendisini Allah'ın evine ulaştıracak azık ve binek vasıtasına sahip olduğu hâlde Allah'ın evini haccetmezse, ister Yahudi ister Hristiyan olarak ölsün [fark etmez]. Bu durum, Allah'ın: {وَللَّه على النَّاس حجُّ الْبَيْت من اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلا وَمن كفر فَإِن الله غَنِي عَن الْعَالمين} “Yoluna gücü yetenlerin o Beyt'i haccetmesi Allah'ın insanlar üzerindeki hakkıdır. Kim inkâr ederse bilsin ki şüphesiz Allah âlemlerden müstağnidir” buyurmasından dolayıdır.”

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَأحمد فِي كتاب الْإِيمَان وَأَبُو يعلى وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من مَاتَ وَلم يحجّ حجَّة الْإِسْلَام لم يمنعهُ مرض حَابِس أَو سُلْطَان جَائِر أَو حَاجَة ظَاهِرَة فليمت على أَي حَال شَاءَ يَهُودِيّا أَو نَصْرَانِيّا

Saîd b. Mansûr, Kitâbü'l-Îmân'da Ahmed, Ebû Ya'lâ ve Beyhakî, Ebû Ümâme'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: Resûlullah -sallallâhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki: “Kendisini alıkoyan bir hastalık, zâlim bir hükümdar veya açık bir ihtiyaç engellemediği hâlde İslâm haccını yapmadan ölen kimse, dilediği hâl üzere; ister Yahudi ister Hristiyan olarak ölsün.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عبد الرَّحْمَن بن سابط مَرْفُوعا مُرْسلا

İbnü'l-Münzir, Abdurrahman b. Sâbit'ten merfû ve mürsel olarak rivayet etti:

مثله

Bunun benzerini [rivayet etti].

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور بِسَنَد صَحِيح عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: لقد هَمَمْت أَن أبْعث رجَالًا إِلَى هَذِه الْأَمْصَار فلينظروا كل من كَانَ لَهُ جدة وَلم يحجّ فيضربوا عَلَيْهِم الْجِزْيَة

Saîd b. Mansûr sahih bir senetle Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet etti. O şöyle dedi: “Şu şehirlere adamlar gönderip imkânı olduğu hâlde hacca gitmemiş olan herkese baksınlar ve onların üzerine cizye koysunlar diye azmettim.

مَا هم بمسلمين مَا هم بمسلمين

Onlar Müslüman değillerdir, onlar Müslüman değillerdir!”

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: من مَاتَ وَهُوَ مُوسر لم يحجّ

Saîd b. Mansûr ve İbn Ebî Şeybe, Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Kim zengin olduğu hâlde hacca gitmeden ölürse;

فليمت إِن شَاءَ يَهُودِيّا وَإِن شَاءَ نَصْرَانِيّا

ister Yahudi olarak ölsün, isterse Hristiyan olarak ölsün.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق مُجَاهِد عَن ابْن عمر قَالَ: من كَانَ يجد وَهُوَ مُوسر صَحِيح لم يحجّ كَانَ سيماه بَين عَيْنَيْهِ كَافِرًا

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid yoluyla İbn Ömer'den rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Kim imkân bulur, zengin ve sağlıklı olduğu hâlde hacca gitmezse iki gözü arasındaki alameti 'kâfir' olur.”

ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة {وَمن كفر فَإِن الله غَنِي عَن الْعَالمين} وَلَفظ ابْن أبي شيبَة: من مَاتَ وَهُوَ مُوسر وَلم يحجّ جَاءَ يَوْم الْقِيَامَة وَبَين عَيْنَيْهِ مَكْتُوب كَافِرًا

Sonra şu ayeti okudu: {وَمن كفر فَإِن الله غَنِي عَن الْعَالمين} “Kim inkâr ederse bilsin ki şüphesiz Allah âlemlerden müstağnidir.” İbn Ebî Şeybe'nin lafzında ise: “Kim zengin olduğu hâlde hacca gitmeden ölürse, kıyamet günü iki gözü arasında 'kâfir' yazılmış olarak gelir” [şeklindedir].

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور من طَرِيق نَافِع عَن ابْن عمر قَالَ: من وجد إِلَى الْحَج سَبِيلا سنة ثمَّ سنة ثمَّ مَاتَ وَلم يحجّ لم يصل عَلَيْهِ

Saîd b. Mansûr, Nâfi yoluyla İbn Ömer'den rivayet etti. O şöyle dedi: “Kim bir sene, sonra bir sene daha hacca imkân bulur da ardından hac yapmadan ölürse onun cenaze namazı kılınmaz;

لَا يدْرِي مَاتَ يَهُودِيّا أَو نَصْرَانِيّا

Yahudi olarak mı yoksa Hristiyan olarak mı öldüğü bilinmez.”

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: لَو ترك النَّاس الْحَج لقاتلتهم عَلَيْهِ كَمَا نقاتلهم على الصَّلَاة وَالزَّكَاة

Saîd b. Mansûr, Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet etti. O şöyle dedi: “Şayet insanlar haccı terk etselerdi, namaz ve zekât için kendileriyle savaştığımız gibi hac için de onlarla savaşırdım.”

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَو أَن النَّاس تركُوا الْحَج عَاما وَاحِدًا لَا يحجّ أحد مَا نُوظِرُوا بعده

Saîd b. Mansûr, İbn Abbâs'tan rivayet etti. O şöyle dedi: “Şayet insanlar haccı tek bir yıl terk edip hiç kimse hac yapmasaydı, bundan sonra kendilerine mühlet verilmezdi.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَمن كفر} قَالَ: من زعم أَنه لَيْسَ بِفَرْض عَلَيْهِ

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {وَمن كفر} “Kim inkâr ederse” kavli hakkında rivayet ettiler. O şöyle dedi: “Bunun kendisine farz olmadığını iddia eden kimsedir.”