Binûn

Âl-i İmrân Suresi — 23. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله {مسوّمين} قَالَ: ذكر لنا أَن سِيمَاهُمْ يَوْمئِذٍ الصُّوف بنواصي خيلهم وأذنابهم وَأَنَّهُمْ على خيل بلق

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den {مسوّمين} “nişanlı” kavli hakkında rivayet etti; [Katâde] dedi ki: “Bize anlatıldığına göre o gün onların alâmeti atlarının alınlarında ve kuyruklarında bulunan yündü ve onlar alaca atlar üzerindeydiler.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن عِكْرِمَة {مسوّمين} قَالَ: عَلَيْهِم سِيمَا الْقِتَال

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, İkrime'den {مسوّمين} “nişanlı” [kavli hakkında] rivayet etti; [İkrime] dedi ki: “Üzerlerinde savaş alâmeti vardı.”

وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع قَالَ: كَانُوا يَوْمئِذٍ على خيل بلق

İbn Cerîr, er-Rebî'den rivayet etti; [er-Rebî'] dedi ki: “Onlar o gün alaca atlar üzerindeydiler.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن عُمَيْر بن إِسْحَق قَالَ: لما كَانَ يَوْم أحد أجلى الله النَّاس عَن رَسُول الله ﷺ بَقِي سعد بن مَالك يَرْمِي وفتى شَاب ينبل لَهُ كلما فني النبل أَتَاهُ بِهِ فنثره فَقَالَ: ارْمِ أَبَا إِسْحَق ارْمِ أَبَا إِسْحَق

Abd b. Humeyd, Umeyr b. İshâk'tan rivayet etti; [Umeyr] dedi ki: “Uhud günü olunca Allah insanları Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından uzaklaştırdı. Sa'd b. Mâlik [ok] atıyor, genç bir delikanlı da ona ok yetiştiriyordu; her ne zaman ok bitse onu getirip önüne saçıyor ve: 'At ey Ebû İshâk, at ey Ebû İshâk!' diyordu.

فَلَمَّا انجلت المعركة سُئِلَ عَن ذَلِك الرجل فَلم يعرف

Savaş sona erip dağılınca o adam soruldu fakat tanınamadı.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَمَا جعله الله إِلَّا بشرى لكم} يَقُول: إِنَّمَا جعلهم لتستبشروا بهم ولتطمئنوا إِلَيْهِم وَلم يقاتلوا مَعَهم يَوْمئِذٍ لَا قبله وَلَا بعده إِلَّا يَوْم بدر

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {وَمَا جعله الله إِلَّا بشرى لكم} “Allah bunu ancak size bir müjde olsun diye yaptı” kavli hakkında rivayet etti; [Mücâhid] şöyle demektedir: “[Allah] onları ancak onlarla müjdelenip sevinesiniz ve onlarla kalpleriniz yatışsın diye [gönderdi]; onlar o gün onlarla beraber savaşmadılar; ne ondan önce ne de ondan sonra, Bedir günü müstesna [hiçbir zaman savaşmadılar].”

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد {وَمَا النَّصْر إِلَّا من عِنْد الله} قَالَ: لَو شَاءَ أَن ينصركم بِغَيْر الْمَلَائِكَة فعِّل

İbn Cerîr, İbn Zeyd'den {وَمَا النَّصْر إِلَّا من عِنْد الله} “Zafer ancak Allah katındandır” [kavli hakkında] rivayet etti; [İbn Zeyd] dedi ki: “[Allah] dileseydi size melekler olmaksızın da yardım ederdi, [bunu da] yapmıştır.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {ليقطع طرفا من الَّذين كفرُوا} قَالَ: قطع الله يَوْم بدر طرفا من الْكفَّار وَقتل صَنَادِيدهمْ ورؤوسهم وَقَادَتهمْ فِي الشَّرّ

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {ليقطع طرفا من الَّذين كفرُوا} “İnkâr edenlerden bir kısmını helâk etsin diye” kavli hakkında rivayet etti; [Katâde] dedi ki: “Allah Bedir günü kâfirlerden bir tarafı kesti; onların ileri gelenlerini, elebaşılarını ve şerdeki önderlerini öldürdü.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن {ليقطع طرفا} قَالَ: هَذَا يَوْم بدر قطع الله طَائِفَة مِنْهُم وَبقيت طَائِفَة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, el-Hasan'dan {ليقطع طرفا} “bir kısmını helâk etsin diye” [kavli hakkında] rivayet etti; [el-Hasan] dedi ki: “Bu Bedir günüdür; Allah onlardan bir taifeyi kesti, bir taife ise geriye kaldı.”

وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ قَالَ: ذكر الله قَتْلَى الْمُشْركين بِأحد وَكَانُوا ثَمَانِيَة عشر رجلا فَقَالَ {ليقطع طرفا من الَّذين كفرُوا} ثمَّ ذكر الشُّهَدَاء فَقَالَ (وَلَا تحسبن الَّذين قتلوا فِي سَبِيل الله أَمْوَاتًا) الْآيَة

İbn Cerîr, es-Süddî'den rivayet etti; [es-Süddî] dedi ki: “Allah Uhud'daki müşriklerin ölülerini zikretti; onlar on sekiz kişiydiler; bunun üzerine {ليقطع طرفا من الَّذين كفرُوا} “İnkâr edenlerden bir kısmını helâk etsin diye” buyurdu. Sonra şehitleri zikredip: {وَلَا تحسبن الَّذين قتلوا فِي سَبِيل الله أَمْوَاتًا} “Allah yolunda öldürülenleri sakın ölüler sanmayın” ayetini buyurdu.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {أَو يكبتهم} قَالَ: يخزيهم

İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den {أَو يكبتهم} “yahut onları perişan etsin” [kavli hakkında] rivayet etti; [Mücâhid]: “Onları rezil rüsvay etsin [demektir]” dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة وَالربيع

İbn Cerîr, Katâde ve er-Rebî'den rivayet etti;

مثله

bunun benzerini [rivayet ettiler].

الْآيَتَانِ ١٢٨ - ١٢٩

128-129. Ayetler

أخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس فِي ناسخه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, en-Nâsih'inde en-Nehhâs ve ed-Delâil'de el-Beyhakî rivayet ettiler;

أنس أَن النَّبِي ﷺ كسرت رباعيته يَوْم أحد وشج فِي وَجهه حَتَّى سَالَ الدَّم على وَجهه فَقَالَ: كَيفَ يفلح قوم فعلوا هَذَا بِنَبِيِّهِمْ وَهُوَ يَدعُوهُم إِلَى رَبهم فَأنْزل الله {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء أَو يَتُوب عَلَيْهِم أَو يعذبهم فَإِنَّهُم ظَالِمُونَ}

Enes'ten [rivayet edildiğine göre]: Uhud günü Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ön dişi kırıldı ve yüzü yarıldı, öyle ki yüzünden kan aktı. Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Kendilerini Rablerine davet edip dururken peygamberlerine bunu yapan bir kavim nasıl felaha erer?” Bunun üzerine Allah: {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء أَو يَتُوب عَلَيْهِم أَو يعذبهم فَإِنَّهُم ظَالِمُونَ} “[Kulların] işinden hiçbir şey sana ait değildir. [Allah] ya onların tevbelerini kabul eder yahut onlara azap eder; çünkü onlar zalimlerdir” [ayetini] indirdi.

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَن هَذِه الْآيَة أنزلت على رَسُول الله ﷺ يَوْم أحد وَقد جرح فِي وحهه وَأُصِيب بعض رباعيته وَفَوق حَاجِبه فَقَالَ وَسَالم مولى أبي حُذَيْفَة يغسل الدَّم عَن وَجهه: كَيفَ يفلح قوم خضبوا وَجه نَبِيّهم بِالدَّمِ وَهُوَ يَدعُوهُم إِلَى رَبهم فَأنْزل الله {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} الْآيَة

İbn Cerîr, Katâde'den rivayet etti; [Katâde] dedi ki: “Bize anlatıldığına göre bu ayet Uhud günü yüzünden yaralandığı, ön dişlerinden bir kısmı kırıldığı ve kaşının üstü yaralandığı sırada Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e indirildi. Ebû Huzeyfe'nin azatlısı Sâlim yüzündeki kanı yıkarken o: 'Peygamberleri kendilerini Rablerine davet edip dururken onun yüzünü kana boyayan bir kavim nasıl felaha erer?' dedi. Bunun üzerine Allah: {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} “İşten hiçbir şey sana ait değildir...” ayetini indirdi.”

وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة على رَسُول الله ﷺ يَوْم أحد وَقد شج فِي وَجهه وَأُصِيبَتْ رباعيته فهمَّ رَسُول الله ﷺ أَن يَدْعُو عَلَيْهِم فَقَالَ: كَيفَ يفلح قوم أدموا وَجه نَبِيّهم وَهُوَ يَدعُوهُم إِلَى الله ويدعونه إِلَى الشَّيْطَان ويدعوهم إِلَى الْهدى ويدعونه إِلَى الضَّلَالَة ويدعوهم إِلَى الْجنَّة ويدعونه إِلَى النَّار فهمَّ أَن يَدْعُو عَلَيْهِم

İbn Cerîr, er-Rebî'den rivayet etti; [er-Rebî'] dedi ki: “Bu ayet Uhud günü Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e, yüzü yarıldığı ve ön dişi kırıldığı sırada indirildi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara beddua etmeye niyetlendi ve: 'O kendilerini Allah'a davet ederken onlar kendisini şeytana davet eden, o kendilerini hidayete davet ederken onlar kendisini sapıklığa davet eden, o kendilerini cennete davet ederken onlar kendisini cehenneme davet eden peygamberlerinin yüzünü kana bulayan bir kavim nasıl felaha erer?' dedi ve onlara beddua etmeye niyetlendi.

فَأنْزل الله {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} الْآيَة فَكف رَسُول الله ﷺ عَن الدُّعَاء عَلَيْهِم

Bunun üzerine Allah: {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} “İşten hiçbir şey sana ait değildir...” ayetini indirdi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara beddua etmekten vazgeçti.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن قَالَ: بَلغنِي أَن رَسُول الله ﷺ لما انْكَشَفَ عَنهُ أَصْحَابه يَوْم أحد كسرت رباعيته وجرح وَجهه فَقَالَ وَهُوَ يصعد على أحد: كَيفَ يفلح قوم خضبوا وَجه نَبِيّهم بِالدَّمِ وَهُوَ يَدعُوهُم إِلَى رَبهم فَأنْزل الله مَكَانَهُ {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} الْآيَة

Abd b. Humeyd, el-Hasan'dan rivayet etti; [el-Hasan] dedi ki: “Bana ulaştığına göre Uhud günü ashabı Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanından dağıldığında, ön dişi kırılmış ve yüzü yaralanmıştı. Uhud [dağına] tırmanırken: 'Kendilerini Rablerine davet edip dururken peygamberlerinin yüzünü kana boyayan bir kavim nasıl felaha erer?' buyurdu. Bunun üzerine Allah hemen oracıkta: {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} “İşten hiçbir şey sana ait değildir...” ayetini indirdi.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة أَن ربَاعِية رَسُول الله ﷺ أُصِيبَت يَوْم أحد أَصَابَهَا عتبَة بن أبي وَقاص وَشَجه فِي وَجهه فَكَانَ سَالم مولى أبي حُذَيْفَة يغسل الدَّم وَالنَّبِيّ ﷺ يَقُول: كَيفَ يفلح قوم صَنَعُوا هَذَا بِنَبِيِّهِمْ فَانْزِل الله {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} الْآيَة

Abdurrezzâk, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den rivayet etti: Uhud günü Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ön dişi kırılmıştı; ona Utbe b. Ebî Vakkâs isabet ettirmiş ve yüzünü yarmıştı. Ebû Huzeyfe'nin azatlısı Sâlim kanı yıkarken Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: “Peygamberlerine bunu yapan bir kavim nasıl felaha erer?” buyuruyordu. Bunun üzerine Allah: {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} “İşten hiçbir şey sana ait değildir...” ayetini indirdi.

وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ يَوْم أحد: اللَّهُمَّ الْعَن أَبَا سُفْيَان اللَّهُمَّ الْعَن الْحَرْث بن هِشَام الْهم الْعَن سُهَيْل بن عَمْرو اللَّهُمَّ الْعَن صَفْوَان بن أُميَّة

Ahmed, Buhârî, Tirmizî, Nesâî, İbn Cerîr ve ed-Delâil'de el-Beyhakî, İbn Ömer'den rivayet etti; [İbn Ömer] dedi ki: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Uhud günü: 'Allahım! Ebû Süfyân'a lânet et, Allahım! Hâris b. Hişâm'a lânet et, Allahım! Süheyl b. Amr'a lânet et, Allahım! Safvân b. Ümeyye'ye lânet et' dedi.

فَنزلت هَذِه الْآيَة {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء أَو يَتُوب عَلَيْهِم أَو يعذبهم فَإِنَّهُم ظَالِمُونَ} فتيب عَلَيْهِم كلهم

Bunun üzerine bu: {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء أَو يَتُوب عَلَيْهِم أَو يعذبهم فَإِنَّهُم ظَالِمُونَ} “[Kulların] işinden hiçbir şey sana ait değildir. [Allah] ya onların tevbelerini kabul eder yahut onlara azap eder; çünkü onlar zalimlerdir” ayeti indi. Sonunda onların hepsinin tevbesi kabul edildi.”

وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر قَالَ: كَانَ

Tirmizî (ve bunu sahih kabul etti), İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Ömer'den rivayet etti; [İbn Ömer] dedi ki:

النَّبِي ﷺ يَدْعُو على أَرْبَعَة نفر

“Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem dört kişi aleyhine beddua ediyordu.

فَانْزِل الله {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} الْآيَة

Bunun üzerine Allah: {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} “İşten hiçbir şey sana ait değildir...” ayetini indirdi.

فهداهم الله لِلْإِسْلَامِ

Allah da onları İslam'a hidayet etti.”

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس فِي ناسخه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ إِذا أَرَادَ أَن يَدْعُو على أحد أَو يَدْعُو لأحد قنت بعد الرُّكُوع: اللَّهُمَّ أَنْج الْوَلِيد بن الْوَلِيد وَسَلَمَة بن هِشَام وَعَيَّاش بن أبي ربيعَة وَالْمُسْتَضْعَفِينَ من الْمُؤمنِينَ

Buhârî, Müslim, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, en-Nâsih'inde en-Nehhâs ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, Ebû Hureyre'den rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem birine beddua etmek veya biri için dua etmek istediğinde rükûdan sonra kunut yapar [ve şöyle derdi]: “Allahım! Velîd b. el-Velîd'i, Seleme b. Hişâm'ı, Ayyâş b. Ebî Rebîa'yı ve müminlerden zayıf düşürülenleri kurtar!

اللَّهُمَّ اشْدُد وطأتك على مُضر وَاجْعَلْهَا عَلَيْهِم سِنِين كَسِنِي يُوسُف - يجْهر بذلك - وَكَانَ يَقُول فِي بعض صلَاته - فِي صَلَاة الْفجْر - اللَّهُمَّ الْعَن فلَانا وَفُلَانًا

Allahım! Mudar üzerindeki baskını şiddetlendir ve onların üzerindeki [bu cezayı] Yûsuf'un [kıtlık] yılları gibi yıllar kıl!” -bunu sesli söylerdi-. Bazı namazlarında -sabah namazında- da: “Allahım! Filana ve filana lânet et!” derdi.

لأحياء من أَحيَاء الْعَرَب - يجْهر بذلك - حَتَّى أنزل الله {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} وَفِي لفظ اللَّهُمَّ الْعَن لحيان وَرِعْلًا وذكوان وَعصيَّة عَصَتْ الله وَرَسُوله

Arap kabilelerinden bazı kabileleri kastederek -bunu sesli söylerdi-, nihayet Allah: {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} “İşten hiçbir şey sana ait değildir” [ayetini] indirdi. Bir lafızda ise: “Allahım! Lihyân'a, Ri'l'e, Zekvân'a ve Allah'a ve Resûlü'ne isyan eden Usayye'ye lânet et!” [şeklindedir].

ثمَّ بلغنَا أَنه ترك ذَلِك لما نزل قَوْله {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} الْآيَة

Sonra bize ulaştığına göre: {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} “İşten hiçbir şey sana ait değildir...” ayeti inince bunu bıraktı.

وَأخرج عبد بن حميد والنحاس فِي ناسخه عَن ابْن عمر أَن النَّبِي ﷺ لعن فِي صَلَاة الْفجْر بعد الرُّكُوع - فِي الرَّكْعَة الْآخِرَة - فَقَالَ: اللَّهُمَّ الْعَن فلَانا وَفُلَانًا - نَاسا من الْمُنَافِقين دَعَا عَلَيْهِم - فَأنْزل الله {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} الْآيَة

Abd b. Humeyd ve en-Nâsih'inde en-Nehhâs, İbn Ömer'den rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem sabah namazında rükûdan sonra -son rekâtta- lânet okuyup: “Allahım! Filana ve filana lânet et!” dedi -münafıklardan bir topluluğa beddua etti-. Bunun üzerine Allah: {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} “İşten hiçbir şey sana ait değildir...” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن إِسْحَق والنحاس فِي ناسخه عَن سَالم بن عبد الله بن عمر قَالَ: جَاءَ رجل من قُرَيْش إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: إِنَّك تنْهى عَن السَّبي يَقُول: قد سبى الْعَرَب

İbn İshâk ve en-Nâsih'inde en-Nehhâs, Sâlim b. Abdillâh b. Ömer'den rivayet etti; [Sâlim] dedi ki: “Kureyş'ten bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: 'Sen esir almayı yasaklıyorsun; [oysa] Araplar esir almıştır' dedi.

ثمَّ تحول قَفاهُ إِلَى النَّبِي ﷺ وكشف استه فلعنه ودعا عَلَيْهِ

Sonra arkasını Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e döndü ve kıçını açtı. Bunun üzerine [Peygamber] ona lânet etti ve bedduada bulundu.

فَأنْزل الله {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} الْآيَة

Bunun üzerine Allah: {لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء} “İşten hiçbir şey sana ait değildir...” ayetini indirdi.

ثمَّ أسلم الرجل فَحسن إِسْلَامه

Daha sonra adam Müslüman oldu ve Müslümanlığı güzelleşti.”

الْآيَات ١٣٠ - ١٣٢

130-132. Ayetler

أخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: كَانُوا يتبايعون إِلَى الْأَجَل

el-Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den rivayet etti; [Mücâhid] dedi ki: “Onlar vadeli alışveriş yaparlardı.

فَإِذا حل الْأَجَل زادوا عَلَيْهِم وَزَادُوا فِي الْأَجَل فَنزلت {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أضعافاً مضاعفة}

Vade dolduğunda onların [borçlarını] artırırlar, vadeyi de uzatırlardı. Bunun üzerine: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أضعافاً مضاعفة} “Ey iman edenler! Kat kat katlanmış faiz yemeyin” [ayeti] indi.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عَطاء قَالَ: كَانَت ثَقِيف تداين بني الْمُغيرَة فِي الْجَاهِلِيَّة فَإِذا حل الْأَجَل قَالُوا: نَزِيدكُمْ وتؤخرون عَنَّا

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Atâ'dan rivayet etti; [Atâ] dedi ki: “Sakîf kabilesi Cahiliye döneminde Benî Mugîre'ye borç verirdi; vade dolduğunda onlar: 'Biz size [miktarı] artıralım, siz de bizim v демон/süremi uzatın' derlerdi.

فَنزلت {لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أضعافاً مضاعفة}

Bunun üzerine: {لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أضعافاً مضاعفة} “Kat kat katlanmış faiz yemeyin” [ayeti] indi.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي الْآيَة قَالَ: إِن الرجل كَانَ يكون لَهُ على الرجل المَال فَإِذا حل الْأَجَل طلبه من صَاحبه فَيَقُول الْمَطْلُوب: أخِّر عني وَأَزِيدك فِي مَالك فيفعلان ذَلِك

İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den ayet hakkında rivayet etti; [Saîd] dedi ki: “Bir kimsenin diğer bir kimse üzerinde mal [alacağı] olurdu. Vade dolduğunda alacağını sahibinden isterdi; borçlu olan da: 'Bana mühlet ver, ben de senin malını artırayım' derdi ve böyle yaparlardı.

فَذَلِك {الرِّبَا أضعافاً مضاعفة} فوعظهم الله {وَاتَّقوا الله} فِي أَمر الرِّبَا فَلَا تَأْكُلُوا {لَعَلَّكُمْ تفلحون} لكَي تُفْلِحُوا {وَاتَّقوا النَّار الَّتِي أعدَّت للْكَافِرِينَ} فخوف آكل الرِّبَا من الْمُؤمنِينَ بالنَّار الَّتِي أعدت للْكَافِرِينَ {وَأَطيعُوا الله وَالرَّسُول} يَعْنِي فِي تَحْرِيم الرِّبَا {لَعَلَّكُمْ ترحمون} يَعْنِي لكَي ترحموا فَلَا تعذبون

İşte bu, {الرِّبَا أضعافاً مضاعفة} “Kat kat katlanmış faiz”dir. Bunun üzerine Allah onlara öğüt verip: {وَاتَّقوا الله} “Allah'tan korkun” -faiz konusunda korkun da yemeyin-, {لَعَلَّكُمْ تفلحون} “umulur ki kurtuluşa erersiniz” -kurtuluşa eresiniz diye-, {وَاتَّقوا النَّار الَّتِي أعدَّت للْكَافِرِينَ} “Kâfirler için hazırlanmış ateşten sakının” [buyurdu], böylece müminlerden faiz yiyenleri kâfirler için hazırlanmış ateşle korkuttu. {وَأَطيعُوا الله وَالرَّسُول} “Allah'a ve Resûl'e itaat edin” -yani faizin haram kılınmasında [itaat edin]-, {لَعَلَّكُمْ ترحمون} “umulur ki merhamet olunursunuz” -yani merhamet olunasınız da azap görmeyesiniz diye- buyurdu.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُعَاوِيَة بن قُرَّة قَالَ: كَانَ النَّاس يتأولون هَذِه الْآيَة {وَاتَّقوا النَّار الَّتِي أعدَّت للْكَافِرِينَ} اتَّقوا لَا أعذبكم بذنوبكم فِي النَّار الَّتِي أعددتها للْكَافِرِينَ

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Muâviye b. Kurre'den rivayet etti; [Muâviye] dedi ki: “İnsanlar bu {وَاتَّقوا النَّار الَّتِي أعدَّت للْكَافِرِينَ} “Kâfirler için hazırlanmış ateşten sakının” ayetini şöyle tevil ediyorlardı: Sakının ki, kâfirler için hazırladığım ateşte günahlarınız sebebiyle size azap etmeyeyim.”

الْآيَة ١٣٣

133. Ayet

أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عَطاء بن أبي رَبَاح قَالَ: قَالَ الْمُسلمُونَ يَا رَسُول الله بَنو إِسْرَائِيل كَانُوا أكْرم على الله منا

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Atâ b. Ebî Rabâh'tan rivayet etti; [Atâ] dedi ki: “Müslümanlar: 'Ey Allah'ın Resûlü! İsrâiloğulları Allah katında bizden daha mı değerliydi?

كَانُوا إِذا أذْنب أحدهم ذَنبا أصبح وَكَفَّارَة ذَنبه مَكْتُوبَة فِي عتبَة بَابه

Onlardan biri bir günah işlediğinde sabahlar ve günahının kefareti kapısının eşiğinde yazılı bulunurdu:

أجدع أَنْفك اجدع أُذُنك افْعَل كَذَا وَكَذَا

'Burnunu kes, kulağını kes, şunu şunu yap' [diye yazardı]' dediler.

فَسكت

[Bunun üzerine Peygamber] sustu.

فَنزلت هَذِه الْآيَات {وسارعوا إِلَى مغْفرَة من ربكُم} إِلَى قَوْله {وَالَّذين إِذا فعلوا فَاحِشَة أَو ظلمُوا أنفسهم ذكرُوا الله فاستغفروا لذنوبهم} فَقَالَ النَّبِي ﷺ: أَلا أخْبركُم بِخَير من ذَلِكُم ثمَّ تَلا هَؤُلَاءِ الْآيَات عَلَيْهِم

Bunun üzerine {وسارعوا إِلَى مغْفرَة من ربكُم} “Rabbinizin bağışına koşun...” ayetinden {وَالَّذين إِذا فعلوا فَاحِشَة أَو ظلمُوا أنفسهم ذكرُوا الله فاستغفروا لذنوبهم} “Onlar çirkin bir iş yaptıkları yahut kendilerine zulmettikleri zaman Allah'ı hatırlayıp günahları için bağışlanma dilerler” kavline kadar olan bu ayetler indi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Size bundan daha hayırlısını haber vereyim mi?' buyurdu, sonra bu ayetleri onlara okudu.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أنس بن مَالك فِي قَوْله {وسارعوا إِلَى مغْفرَة من ربكُم} قَالَ: التَّكْبِيرَة الأولى

İbnü'l-Münzir, Enes b. Mâlik'ten [Allah Teâlâ'nın]: {وسارعوا إِلَى مغْفرَة من ربكُم} “Rabbinizin bağışına koşun” kavli hakkında rivayet etti; [Enes]: “[O,] ilk tekbirdir” dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {وسارعوا} يَقُول: سارعوا بِالْأَعْمَالِ الصَّالِحَة {إِلَى مغْفرَة من ربكُم} قَالَ: لذنوبكم {وجنة عرضهَا السَّمَاوَات وَالْأَرْض}

İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den [Allah Teâlâ'nın]: {وسارعوا} “Koşun” kavli hakkında rivayet etti; [Saîd]: “Salih amellerle {إِلَى مغْفرَة من ربكُم} “Rabbinizin bağışına” [koşun]” dedi, “[Rabbinizin bağışına,] günahlarınız için [koşun]” dedi. {وجنة عرضهَا السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Ve genişliği göklerle yer kadar olan bir cennete...”

يَعْنِي عرض سبع سموات وَسبع أَرضين لَو لصق بَعضهم إِلَى بعض فالجنة فِي عرضهن

Yani yedi gök ile yedi yer birbirine eklenseydi cennet onların genişliğindedir, demektir.

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق السّديّ عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: تقرن السَّمَوَات السَّبع والأرضون السَّبع كَمَا تقرن الثِّيَاب بَعْضهَا إِلَى بعض

İbn Cerîr, es-Süddî yoluyla İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında rivayet etti; [İbn Abbâs] dedi ki: “Yedi gök ve yedi yer, giysilerin birbirine eklenip birleştirildiği gibi birbirine birleştirilir.

فَذَاك عرض الْجنَّة

İşte cennetin genişliği budur.”

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن كريب قَالَ: أَرْسلنِي ابْن عَبَّاس إِلَى رجل من أهل الْكتاب أسأله عَن هَذِه الْآيَة {وجنة عرضهَا السَّمَاوَات وَالْأَرْض} فَأخْرج أسفار مُوسَى فَجعل ينظر قَالَ: سبع سموات وَسبع أَرضين تلفق كَمَا تلفق الثِّيَاب بَعْضهَا إِلَى بعض هَذَا عرضهَا وَأما طولهَا فَلَا يقدر قدره إِلَّا الله

Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Kureyb'den rivayet etti; [Kureyb] dedi ki: “İbn Abbâs beni Ehl-i Kitap'tan bir adama, ona şu {وجنة عرضهَا السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Ve genişliği göklerle yer kadar olan bir cennete...” ayetini sormam için gönderdi. [Adam] Mûsâ'nın sahifelerini çıkarıp bakmaya başladı ve: 'Yedi gök ve yedi yer giysilerin birbirine dikilip eklendiği gibi eklenir; bu onun genişliğidir. Uzunluğuna gelince, onun miktarını ancak Allah takdir edebilir' dedi.”

وَأخرج ابْن جرير عَن التنوخي رَسُول هِرقل قَالَ: قدمت على رَسُول الله ﷺ بِكِتَاب هِرقل وَفِيه: إِنَّك كتبت تَدعُونِي إِلَى {وجنة عرضهَا السَّمَاوَات وَالْأَرْض أعدت لِلْمُتقين} فَأَيْنَ النَّار فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: سُبْحَانَ الله

İbn Cerîr, Herakleios'un elçisi et-Tenûhî'den rivayet etti; [et-Tenûhî] dedi ki: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna Herakleios'un mektubuyla geldim. Mektupta şöyle diyordu: 'Sen bana yazıp beni {وجنة عرضهَا السَّمَاوَات وَالْأَرْض أعدت لِلْمُتقين} “Ve takva sahipleri için hazırlanmış, genişliği gökler ve yer kadar olan cennete” davet ediyorsun. O halde cehennem nerededir?' Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Sübhânallah!

فَأَيْنَ اللَّيْل إِذا جَاءَ النَّهَار

Gündüz geldiğinde gece nerededir?' buyurdu.”

وَأخرج الْبَزَّار وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: أَرَأَيْت قَوْله {وجنة عرضهَا السَّمَاوَات وَالْأَرْض} فَأَيْنَ النَّار قَالَ: أَرَأَيْت اللَّيْل إِذا لبس كل شَيْء فَأَيْنَ النَّهَار قَالَ: حَيْثُ شَاءَ الله قَالَ: فَكَذَلِك حَيْثُ شَاءَ الله

Bezzâr ve sahih olduğunu belirterek Hâkim, Ebû Hureyre'den rivayet etti; [Ebû Hureyre] dedi ki: “Bir adam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: '[Allah'ın] {وجنة عرضهَا السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Ve genişliği göklerle yer kadar olan bir cennete...” kavli hakkında ne dersin, o halde ateş (cehennem) nerededir?' dedi. [Resûlullah]: 'Gece her şeyi bürüdüğü zaman gündüzün nerede olduğunu gördün mü?' buyurdu. [Adam]: 'Allah'ın dilediği yerdedir' dedi. [Resûlullah da]: 'İşte [ateş de] böyledir, Allah'ın dilediği yerdedir' buyurdu.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن طَارق بن شهَاب أَن اناسا من الْيَهُود سَأَلُوا عمر بن الْخطاب عَن جنَّة عرضهَا السَّمَوَات وَالْأَرْض فَأَيْنَ النَّار فَقَالَ عمر: إِذا جَاءَ اللَّيْل فَأَيْنَ النَّهَار وَإِذا جَاءَ النَّهَار أَيْن اللَّيْل فَقَالُوا: لقد نزعت مثلهَا من التَّوْرَاة

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Târık b. Şihâb'dan rivayet etti: “Yahudilerden birtakım kimseler Ömer b. el-Hattâb'a: 'Genişliği gökler ve yer kadar olan cennet [böyle ise] o halde cehennem nerededir?' diye sordular. Ömer de: 'Gece geldiğinde gündüz nerededir ve gündüz geldiğinde gece nerededir?' dedi. Bunun üzerine onlar: 'Muhakkak ki sen bunun benzerini Tevrat'tan çekip çıkardın' dediler.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن يزِيد بن الْأَصَم أَن رجلا من أهل الْأَدْيَان قَالَ لِابْنِ عَبَّاس: تَقولُونَ {وجنة عرضهَا السَّمَاوَات وَالْأَرْض} فَأَيْنَ النَّار فَقَالَ لَهُ ابْن عَبَّاس: إِذا جَاءَ اللَّيْل فَأَيْنَ النَّهَار وَإِذا جَاءَ النَّهَار فَأَيْنَ اللَّيْل

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Yezîd b. el-Esamm'dan rivayet etti: “Diğer din mensuplarından bir adam İbn Abbâs'a: 'Sizler {وجنة عرضهَا السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Ve genişliği göklerle yer kadar olan bir cennet...” diyorsunuz, peki ateş (cehennem) nerededir?' dedi. İbn Abbâs da ona: 'Gece geldiğinde gündüz nerededir ve gündüz geldiğinde gece nerededir?' dedi.”

وَأخرج مُسلم وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ يَوْم بدر: قومُوا إِلَى جنَّة عرضهَا السَّمَوَات وَالْأَرْض فَقَالَ عُمَيْر بن الْحمام الْأنْصَارِيّ: يَا رَسُول الله جنَّة عرضهَا السَّمَوَات وَالْأَرْض قَالَ: نعم

Müslim, İbnü'l-Münzir ve sahih olduğunu belirterek Hâkim, Enes'ten rivayet etti: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Bedir günü: 'Genişliği gökler ve yer kadar olan cennete kalkın!' buyurdu. Bunun üzerine Umeyr b. el-Humâm el-Ensârî: 'Ey Allah'ın Resûlü! Genişliği gökler ve yer kadar olan bir cennet mi?' dedi. [Resûlullah]: 'Evet' buyurdu.

قَالَ: بخ بخٍ

[Umeyr]: 'Bah! Bah!' dedi.

لَا وَالله

'Hayır, vallahi

يَا رَسُول الله لَا بُد أَن أكون من أَهلهَا قَالَ: فَإنَّك من أَهلهَا

ey Allah'ın Resûlü, muhakkak onun ehlinden olmayı [isterim]' [dedi]. [Resûlullah]: 'Sen kesinlikle onun ehlindensin' buyurdu.

فَأخْرج تُمَيْرَات من قرنه فَجعل يَأْكُل مِنْهُنَّ ثمَّ قَالَ: لَئِن حييت حَتَّى آكل تمراتي هَذِه إِنَّهَا لحياة طَوِيلَة

Bunun üzerine okluğundan birkaç hurma çıkardı ve onlardan yemeye başladı; sonra: 'Eğer şu hurmalarımı yiyinceye kadar yaşarsam, şüphesiz bu pek uzun bir hayattır!' dedi.

فَرمى بِمَا كَانَ مَعَه من التَّمْر ثمَّ قَاتلهم حَتَّى قتل

Yanındaki hurmaları fırlatıp attı, sonra öldürülünceye kadar onlarla savaştı.”

الْآيَة ١٣٤

134. Ayet

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {الَّذين يُنْفقُونَ فِي السَّرَّاء وَالضَّرَّاء} يَقُول: فِي الْعسر واليسر {والكاظمين الغيظ} يَقُول: كاظمون على الغيظ كَقَوْلِه (وَإِذا مَا غضبوا هم يغفرون) (الشورى الْآيَة ٣٧) يغضبون فِي الْأَمر لَو وَقَعُوا فِيهِ كَانَ حَرَامًا فيغفرون ويعفون يَلْتَمِسُونَ وَجه الله بذلك {وَالْعَافِينَ عَن النَّاس} كَقَوْلِه (وَلَا يَأْتَلِ أولُوا الْفضل مِنْكُم وَالسعَة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan [Allah Teâlâ'nın]: {الَّذين يُنْفقُونَ فِي السَّرَّاء وَالضَّرَّاء} “Onlar bollukta ve darlıkta infak ederler” kavli hakkında: “Zorlukta ve kolaylıkta [harcarlar] demektir; {والكاظمين الغيظ} “öfkelerini yutarlar” kavli hakkında: [Allah'ın] (وَإِذا مَا غضبوا هم يغفرون) “Öfkelendikleri zaman bağışlarlar” (Şûrâ, 37. ayet) kavlinde olduğu gibi öfkelerini yutarlar; içine düşseler haram olacak bir meselede öfkelenirler, fakat bununla Allah'ın rızasını gözeterek bağışlar ve affederler demektir; {وَالْعَافِينَ عَن النَّاس} “insanları affederler” kavli hakkında: [Allah'ın] (وَلَا يَأْتَلِ أولُوا الْفضل مِنْكُم وَالسعَة

) (النورالآية ٢٢) الْآيَة

) “İçinizden fazilet ve servet sahibi olanlar yemin etmesinler...” (Nûr, 22. ayet) ayetindeki gibidir;

يَقُول: لَا تقسموا على أَن لَا تعطوهم من النَّفَقَة وَاعْفُوا واصفحوا

[Allah Teâlâ]: 'Onlara nafakadan vermeyeceğinize dair yemin etmeyin; affedin ve hoş görün' buyurmaktadır” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي كتاب الْوَقْف والابتداء عَن ابْن عَبَّاس أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَول الله والكاظمين الغيظ مَا الكاظمون قَالَ: الحابسون الغيظ قَالَ عبد الْمطلب بن هَاشم: فَخَشِيت قومِي واحتسبت قِتَالهمْ وَالْقَوْم من خوف قِتَالهمْ كظم وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {وَالْعَافِينَ عَن النَّاس} قَالَ: عَن المملوكين

İbnü'l-Enbârî, Kitâbü'l-Vakf ve'l-İbtidâ'da İbn Abbâs'tan rivayet etti: Nâfi' b. el-Ezrak ona: “Bana Allah'ın 'öfkelerini yutanlar' kavlindeki el-Kâzımûn'un ne olduğunu haber ver” dedi. [İbn Abbâs]: “Öfkeyi hapsedenlerdir. Abdülmuttalib b. Hâşim şöyle demiştir: 'Kavmimden çekindim ve onlarla savaşmayı göze aldım; o kavim ise savaş korkusundan öfkelerini yutmuştu (kazem)'” dedi. İbn Ebî Hâtim de Ebü'l-Âliye'den [Allah Teâlâ'nın]: {وَالْعَافِينَ عَن النَّاس} “İnsanları affedenler” kavli hakkında: “[Yani] köleleri [affedenler]” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل بن حَيَّان فِي قَوْله {وَالْعَافِينَ عَن النَّاس} قَالَ: يغيظون فِي الْأَمر فيغفرون ويعفون عَن النَّاس وَمن فعل ذَلِك فَهُوَ محسن {وَالله يحب الْمُحْسِنِينَ} بَلغنِي أَن النَّبِي ﷺ قَالَ عِنْد ذَلِك: هَؤُلَاءِ فِي أمتِي قَلِيل إِلَّا من عصمه الله وَقد كَانُوا كثيرا فِي الْأُمَم الَّتِي مَضَت

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mukâtil b. Hayyân'dan [Allah Teâlâ'nın]: {وَالْعَافِينَ عَن النَّاس} “İnsanları affedenler” kavli hakkında rivayet etti; [Mukâtil] dedi ki: “Bir meselede öfkelenirler, fakat bağışlarlar ve insanları affederler. Kim bunu yaparsa o ihsan sahibidir. {وَالله يحب الْمُحْسِنِينَ} “Allah muhsinleri (iyilik edenleri) sever”. Bana ulaştığına göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bunun üzerine şöyle buyurmuştur: 'Bunlar, Allah'ın koruduğu kimseler müstesna ümmetimde azdır; geçmiş ümmetlerde ise çok idiler.'”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن أبي هُرَيْرَة فِي قَوْله {والكاظمين الغيظ} أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: من كظم غيظاً وَهُوَ يقدر على انفاذه ملأَهُ الله أمنا وإيماناً

Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Ebû Hureyre'den [Allah Teâlâ'nın]: {والكاظمين الغيظ} “Öfkelerini yutanlar” kavli hakkında rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Kim gereğini yerine getirmeye gücü yettiği halde öfkesini yutarsa Allah onun [içini] emniyet ve imanla doldurur.”

وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب بِسَنَد حسن عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا من جرعة أحب إِلَى الله من جرعة غيظ يكظمها عبد مَا كظم عبد لله إِلَّا مَلأ الله جوفة إِيمَانًا

Ahmed ve hasen bir senetle Şuabü'l-İmân'da Beyhakî, İbn Abbâs'tan rivayet etti; [İbn Abbâs] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Allah katında, bir kulun yuttuğu öfke yudumundan daha sevimli hiçbir yudum yoktur. Bir kul Allah için [öfkesini] yutmaya görsün, muhakkak Allah onun içini imanla doldurur.”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر

Beyhakî, İbn Ömer'den

مثله

bunun benzerini rivayet etti.

وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن معَاذ بن أنس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: من كظم غيظاً وَهُوَ قَادر على أَن ينفذهُ دَعَاهُ الله على رُؤُوس الْخَلَائق حَتَّى يخيره من أَي الحوَّر شَاءَ

Ahmed, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, hasen olduğunu belirterek Tirmizî ve Şuabü'l-İmân'da Beyhakî, Muâz b. Enes'ten rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Kim gereğini yerine getirmeye gücü yettiği halde bir öfkeyi yutarsa Allah mahlûkatın başları önünde onu çağırır; ta ki dilediği huriyi seçmekte onu serbest bırakıncaya kadar.”

وَأخرج عبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لَيْسَ الشَّديد بالصرعة وَلَكِن الَّذِي يملك نَفسه عِنْد الْغَضَب

Abd b. Humeyd, Buhârî ve Müslim, Ebû Hureyre'den rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Güçlü kimse güreşte rakibini yenen değildir; asıl güçlü kimse öfke anında nefsine hâkim olan kimsedir.”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَامر بن سعد أَن النَّبِي ﷺ مرَّ بناس يتحادون مهراساً فَقَالَ: أتحسبون الشدَّة فِي حمل الْحِجَارَة إِنَّمَا الشدَّة أَن يمتلىء الرجل غيظاً ثمَّ يغلبه

Beyhakî, Âmir b. Sa'd'dan rivayet etti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ağır bir taşı kaldırma yarışına giren bir topluluğun yanından geçti ve şöyle buyurdu: “Siz güçlülüğü taş kaldırmakta mı sanıyorsunuz? Asıl güçlülük, kişinin içi öfkeyle dolup da sonra ona galip gelmesidir.”

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن قَالَ: يُقَال يَوْم الْقِيَامَة ليقمْ من كَانَ لَهُ على الله أجر فَمَا يقوم إِلَّا إِنْسَان عَفا

İbn Cerîr, Hasan[-ı Basrî]'den rivayet etti; [Hasan] dedi ki: “Kıyamet günü: 'Allah katında mükâfatı olan kalksın!' denilir; bunun üzerine ancak affetmiş olan kimse kalkar.”

وَأخرج الْحَاكِم عَن أبي بن كَعْب: إِن رَسُول اله ﷺ قَالَ: من سره أَن يشرف لَهُ الْبُنيان وترفع لَهُ الدَّرَجَات فليعف عَمَّن ظلمه ويعطِ من حرمه ويصل من قطعه

Hâkim, Übey b. Ka'b'dan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Binasının yükseltilmesi ve derecelerinin artırılması kimin hoşuna giderse, kendisine zulmedeni affetsin, kendisini mahrum bırakana versin ve kendisiyle ilişiği kesenle bağını sürdürsün.”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَليّ بن الْحُسَيْن إِن جَارِيَة جعلت تسكب عَلَيْهِ المَاء يتهيأ للصَّلَاة فَسقط الإبريق من يَدهَا على وَجهه فَشَجَّهُ فَرفع رَأسه إِلَيْهَا فَقَالَت: إِن الله يَقُول {والكاظمين الغيظ} قَالَ: قد كظمت غيظي قَالَت {وَالْعَافِينَ عَن النَّاس} قَالَ: قد عَفا الله عَنْك قَالَت {وَالله يحب الْمُحْسِنِينَ} قَالَ: اذهبي فَأَنت حرَّة

Beyhakî, Ali b. el-Hüseyin'den rivayet etti: Bir cariye namaza hazırlanan [Ali b. el-Hüseyin'in] üzerine su döküyordu. İbrik cariyenin elinden onun yüzüne düşüp yüzünü yardı. Başını cariyeye doğru kaldırdı; cariye: “Şüphesiz Allah, {والكاظمين الغيظ} 'Öfkelerini yutanlar' buyuruyor” dedi. [Ali]: “Öfkemi yuttum” dedi. Cariye: “{وَالْعَافِينَ عَن النَّاس} 'İnsanları affedenler' [buyuruyor]” dedi. [Ali]: “Allah seni affetti” dedi. Cariye: “{وَالله يحب الْمُحْسِنِينَ} 'Allah muhsinleri sever' [buyuruyor]” dedi. [Ali]: “Git, sen hürsün!” dedi.

وَأخرج الْأَصْبَهَانِيّ فِي التَّرْغِيب عَن عَائِشَة سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: وَجَبت محبَّة الله على من أغضب فحلم

el-İsfahânî et-Terğîb'de Âişe'den rivayet etti: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: 'Öfkelendirildiği halde hilim gösteren kimseye Allah'ın sevgisi vacip olmuştur.'”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عَمْرو بن عبسة أَن رجلا سَأَلَ النَّبِي ﷺ مَا الْإِيمَان فَقَالَ: الصَّبْر والسماحة وَخلق حسن

Beyhakî Şuabü'l-İmân'da Amr b. Abese'den rivayet etti: Bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: “İman nedir?” diye sordu. [Peygamber]: “Sabır, müsamaha ve güzel ahlaktır” buyurdu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن كَعْب بن مَالك أَن رجلا من بني سَلمَة سَأَلَ رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم

Beyhakî, Ka'b b. Mâlik'ten rivayet etti: Benî Selime'den bir adam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e

عَن الْإِسْلَام فَقَالَ: حسن الْخلق

İslam'ı sordu; [Resûlullah]: “Güzel ahlaktır” buyurdu.

ثمَّ رَاجعه الرجل فَلم يزل رَسُول الله ﷺ يَقُول: حسن الْخلق

Sonra adam soruyu tekrarladı; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Güzel ahlaktır” buyurmaya devam etti,

حَتَّى بلغ خمس مَرَّات

hatta bunu beş kere tekrarladı.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن جَابر قَالَ: قَالُوا: يَا رَسُول الله مَا الشؤم قَالَ: سوء الْخلق

Taberânî el-Evsat'ta ve zayıf olduğunu belirterek Beyhakî, Câbir'den rivayet etti; [Câbir] dedi ki: “[Ashab]: 'Ey Allah'ın Resûlü! Uğursuzluk nedir?' dediler. [Resûlullah]: 'Kötü ahlaktır' buyurdu.”

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب وَضَعفه عَن عَائِشَة مَرْفُوعا قَالَ: الشؤم سوء الْخلق

Taberânî el-Evsat'ta ve zayıf olduğunu belirterek Şuabü'l-İmân'da Beyhakî, Âişe'den merfû olarak rivayet etti: “[Resûlullah]: 'Uğursuzluk, kötü ahlaktır' buyurdu.”

وَأخرج الخرائطي فِي مَكَارِم الْأَخْلَاق عَن أنس بن مَالك قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن حسن الْخلق ليذيب الْخَطِيئَة كَمَا تذيب الشَّمْس الجليد

Harâitî Mekârimü'l-Ahlâk'ta Enes b. Mâlik'ten rivayet etti; [Enes] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz güzel ahlak, güneşin buzu eritmesi gibi günahı eritir.”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أنس عَن النَّبِي ﷺ: الْخلق السوء يفْسد الْإِيمَان كَمَا يفْسد الصَّبْر الطَّعَام قَالَ أنس: وَكَانَ يُقَال: إِن الْمُؤمن أحسن شَيْء خلقا

Beyhakî, Enes'ten, [o da] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti: “Kötü ahlak, sabır otunun yemeği bozduğu gibi imanı bozar.” Enes dedi ki: “Şöyle denilirdi: 'Şüphesiz mümin, ahlakı en güzel olan kimsedir.'”

وَأخرج ابْن عدي وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: حسن الْخلق يذيب الْخَطَايَا كَمَا تذيب الشَّمْس الجليد وان الْخلق السيء يفْسد الْعَمَل كَمَا يفْسد الْخلّ الْعَسَل

İbn Adiy, Taberânî ve zayıf olduğunu belirterek Beyhakî, İbn Abbâs'tan, [o da] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti; [Peygamber] şöyle buyurdu: “Güzel ahlak, güneşin buzu eritmesi gibi günahları eritir; kötü ahlak ise sirkenin balı bozduğu gibi ameli bozar.”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَن حسن الْخلق يذيب الْخَطِيئَة كَمَا تذيب الشَّمْس الجليد وان سوء الْخلق يفْسد الْعَمَل كَمَا يفْسد الصَّبْر الْعَسَل

Beyhakî zayıf olduğunu belirterek Ebû Hureyre'den rivayet etti; [Ebû Hureyre] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz güzel ahlak, güneşin buzu eritmesi gibi günahı eritir; kötü ahlak ise sabır otunun balı bozduğu gibi ameli bozar.”

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن طَرِيق سعيد بن أبي بردة بن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: حسن الْخلق زِمَام من رَحْمَة الله فِي أنف صَاحبه والزمام بيد الْملك وَالْملك يجره إِلَى الْخَيْر وَالْخَيْر يجره إِلَى الْجنَّة

Beyhakî zayıf olduğunu belirterek Saîd b. Ebî Bürde b. Ebî Mûsâ el-Eş'arî yoluyla babasından, o da dedesinden rivayet etti; [dedesi] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Güzel ahlak, sahibinin burnunda Allah'ın rahmetinden bir yulardır. Yular meleğin elindedir; melek onu hayra çeker, hayır da onu cennete çeker.

وَسُوء الْخلق زِمَام من عَذَاب الله فِي أنف صَاحبه والزمام بيد الشَّيْطَان والشيطان يجره إِلَى الشَّرّ وَالشَّر يجره إِلَى النَّار

Kötü ahlak ise sahibinin burnunda Allah'ın azabından bir yulardır. Yular şeytanın elindedir; şeytan onu şerre çeker, şer de onu cehenneme çeker.”

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: وَالله مَا حسن الله خلق رجل وَلَا خلقه فتطعمه النَّار

Taberânî el-Evsat'ta ve Beyhakî, Ebû Hureyre'den rivayet etti: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: 'Vallahi, Allah bir adamın yaratılışını ve ahlakını güzelleştirip de sonra ona ateşi tattıracak değildir.'”

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: من سَعَادَة ابْن آدم حسن الْخلق وَمن شقوته سوء الْخلق

Taberânî el-Evsat'ta ve Beyhakî, Ebû Hureyre'den rivayet etti: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: 'Güzel ahlak Âdemoğlunun mutluluğundandır; kötü ahlak ise onun bedbahtlığındandır.'”

وَأخرج الخرائطي وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَمْرو قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يكثر الدُّعَاء يَقُول: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك الصِّحَّة والعفة وَالْأَمَانَة وَحسن الْخلق وَالرِّضَا بِالْقدرِ

Harâitî ve Beyhakî, İbn Amr'dan rivayet etti; [İbn Amr] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem çokça şöyle dua ederdi: “Allahım! Şüphesiz ben Sen'den sıhhat, iffet, emanet, güzel ahlak ve kadere rıza dilerim.”