Binûn

Âl-i İmrân Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

قد ذهب الَّذِي كنت أجد فِي رَأْسِي

Başımda hissettiğim şey gitmiş bulunuyor.”

وَأخرج الدِّرَامِي عَن نَافِع

Dârimî Nâfi'den rivayet etti:

إِن صبيغاً الْعِرَاقِيّ جعل يسْأَل عَن أَشْيَاء من الْقُرْآن فِي أجناد الْمُسلمين حَتَّى قدم مصر فَبعث بِهِ عمر بن الْعَاصِ إِلَى عمر بن الْخطاب فَلَمَّا أَتَاهُ أرسل عمر إِلَى رطائب من جريد فَضَربهُ بهَا حَتَّى ترك ظَهره دبرة ثمَّ تَركه حَتَّى برىء ثمَّ عَاد لَهُ ثمَّ تَركه حَتَّى برىء فَدَعَا بِهِ ليعود لَهُ فَقَالَ صبيغ: إِن كنت تُرِيدُ قَتْلِي فاقتلني قتلا جميلاً وَإِن كنت تُرِيدُ أَن تداويني فقد - والله - برأت

Iraklı Sabîğ, Mısır'a gelene kadar Müslüman ordular içinde Kur'an'dan bazı şeyler hakkında sormaya başladı. Bunun üzerine Amr b. el-Âs onu Ömer b. el-Hattâb'a gönderdi. Sabîğ Ömer'e gelince, Ömer taze hurma dalları getirtti ve sırtını yaralayıncaya kadar bunlarla ona vurdu. Sonra iyileşinceye kadar onu bıraktı; ardından tekrar vurdu; sonra yine iyileşinceye kadar bıraktı. Ardından tekrar dövmek için onu çağırttı. Bunun üzerine Sabîğ: “Eğer beni öldürmek istiyorsan güzelce öldür; yok eğer beni tedavi etmek istiyorsan, vallahi iyileştim” dedi.

فَأذن لَهُ إِلَى أرضه وَكتب إِلَى أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ أَن لَا يجالسه أحد من الْمُسلمين

Bunun üzerine memleketine dönmesine izin verdi ve Ebû Mûsâ el-Eş'arî'ye, Müslümanlardan hiçbir kimsenin onunla birlikte oturmamasını yazdı.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر فِي تَارِيخه عَن أنس

İbn Asâkir Târîh'inde Enes'ten rivayet etti:

أَن عمر بن الْخطاب جلد صبيغاً الْكُوفِي فِي مَسْأَلَة عَن حرف من الْقُرْآن حَتَّى اطردت الدِّمَاء فِي ظَهره

Ömer b. el-Hattâb, Kûfeli Sabîğ'i Kur'an'dan bir harf hakkında soru sorması sebebiyle sırtından kanlar akıncaya kadar kırbaçladı.

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف وَنصر الْمَقْدِسِي فِي الْحجَّة وَابْن عَسَاكِر عَن السَّائِب بن يزِيد

İbnü'l-Enbârî el-Mesâhif'te, Nasr el-Makdisî el-Hücce'de ve İbn Asâkir es-Sâib b. Yezîd'den rivayet ettiler:

أَن رجلا قَالَ لعمر: إِنِّي مَرَرْت بِرَجُل يسْأَل عَن تَفْسِير مُشكل الْقُرْآن

Bir adam Ömer'e: “Ben, Kur'an'ın müşkilinin tefsirini soran bir adama rastladım” dedi.

فَقَالَ عمر: اللَّهُمَّ أمكني مِنْهُ

Bunun üzerine Ömer: “Allahım, beni ona muvaffak kıl (fırsat ver)!” dedi.

فَدخل الرجل يَوْمًا على عمر فَسَأَلَهُ فَقَامَ عمر فحسر عَن ذِرَاعَيْهِ وَجعل يجلده ثمَّ قَالَ: ألبسوه تباناً واحملوه على قتب وابلغوا بِهِ حيه ثمَّ ليقمْ خطيب فَلْيقل أَن صبيغاً طلب الْعلم فاخطأه فَلم يزل وضيعاً فِي قومه بعد أَن كَانَ سيداً فيهم

Bir gün o adam Ömer'in yanına girdi ve ona soru sordu. Bunun üzerine Ömer kalkıp kollarını sıvadı ve onu kırbaçlamaya başladı. Sonra da şöyle dedi: “Ona kısa bir don giydirin, semersiz bir deveye bindirin ve onu kabilesine götürün. Sonra bir hatip kalkıp: 'Sabîğ ilim aradı ama hata etti' desin.” Böylece o, kavminin efendisi iken onların içinde değersiz biri olup kaldı.

وَأخرج نصر الْمَقْدِسِي فِي الْحجَّة وَابْن عَسَاكِر عَن أبي عُثْمَان النَّهْدِيّ

Nasr el-Makdisî el-Hücce'de ve İbn Asâkir Ebû Osmân en-Nehdî'den rivayet ettiler:

إِن عمر كتب إِلَى أهل الْبَصْرَة أَن لَا يجالسوا صبيغاً قَالَ: فَلَو جَاءَ وَنحن مائَة لتفرقنا

Ömer Basra halkına, Sabîğ ile oturmamalarını yazdı. [Ebû Osmân] dedi ki: “Biz yüz kişi olsak da o gelse, hemen dağılırdık.”

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن مُحَمَّد بن سِيرِين قَالَ: كتب عمر بن الْخطاب إِلَى أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ أَن لَا يُجَالس صبيغاً وَأَن يحرم عطاءه ورزقه

İbn Asâkir Muhammed b. Sîrîn'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ömer b. el-Hattâb, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'ye, Sabîğ ile oturmamasını ve onun ihsanı ile rızkını (tahsisatını) kesmesini yazdı.

وَأخرج نصر فِي الْحجَّة وَابْن عَسَاكِر عَن زرْعَة قَالَ: رَأَيْت صبيغ بن عسل بِالْبَصْرَةِ كَأَنَّهُ بعير أجرب يَجِيء إِلَى الْحلقَة وَيجْلس وهم لَا يعرفونه فتناديهم الْحلقَة الْأُخْرَى: عَزمَة أَمِير الْمُؤمنِينَ عمر فَيقومُونَ ويدعونه

Nasr el-Hücce'de ve İbn Asâkir Zür'a'dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Sabîğ b. Isli Basra'da uyuz bir deve gibi gördüm; bir halkaya gelip otururdu, onlar kendisini tanımazlardı. Derken diğer halka onlara: “Müminlerin Emîri Ömer'in kesin emri var!” diye seslenir, onlar da kalkıp onu bırakırlardı.

وَأخرج نصر فِي الْحجَّة عَن أبي إِسْحَق

Nasr el-Hücce'de Ebû İshâk'tan rivayet etti:

أَن عمر كتب إِلَى أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ

Ömer, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'ye [şöyle] yazdı:

أما بعد

“Emmâ ba'd (Bundan sonra):

فَإِن الْأَصْبَغ تكلّف مَا يخفى وضيع مَا ولي فَإِذا جَاءَك كتابي هَذَا فَلَا تبايعوه وَإِن مرض فَلَا تعودوه وَإِن مَاتَ فَلَا تشهدوه

el-Asbağ (Sabîğ) gizli olan şeylerin altına girdi (külfete katlandı) ve sorumlu olduğu şeyleri zayi etti. Bu mektubum sana ulaştığında onunla alışveriş yapmayın; hastalanırsa ziyaret etmeyin; ölürse [cenazesinde] bulunmayın.”

وَأخرج الْهَرَوِيّ فِي ذمّ الْكَلَام عَن الإِمَام الشَّافِعِي ﵁ قَالَ: حكمي فِي أهل الْكَلَام حكم عمر فِي صبيغ أَن يضْربُوا بِالْجَرِيدِ ويحملوا على الإِبل وَيُطَاف بهم فِي العشائر والقبائل وينادى عَلَيْهِم: هَذَا جَزَاء من ترك الْكتاب وَالسّنة وَأَقْبل على علم الْكَلَام

Herevî Zemmü'l-Kelâm'da İmam Şâfiî'den radıyallâhu anh rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Kelâm ehli hakkındaki hükmüm, Ömer'in Sabîğ hakkındaki hükmüdür; hurma dallarıyla dövülmeleri, develere bindirilmeleri, aşiret ve kabileler arasında dolaştırılmaları ve arkalarından: 'Kitap ve Sünnet'i terk edip kelâm ilmine yönelenin cezası işte budur!' diye nida edilmesidir.”

وَأخرج الدِّرَامِي عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: إِنَّه سَيَأْتِيكُمْ نَاس يجادلونكم بشبهات الْقُرْآن فخذوهم بالسنن فَإِن أَصْحَاب السّنَن أعلم بِكِتَاب الله

Dârimî Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Şüphesiz size Kur'an'ın şüpheleriyle sizinle tartışacak kimseler gelecektir. Onları sünnetlerle yakalayın (susturun); zira sünnet ehli Allah'ın Kitabı'nı en iyi bilenlerdir.”

وَأخرج نصر الْمَقْدِسِي فِي الْحجَّة عَن ابْن عَمْرو أَن رَسُول الله ﷺ

Nasr el-Makdisî el-Hücce'de İbn Amr'dan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem:

خرج على أَصْحَابه وهم يتنازعون فِي الْقُرْآن

Ashabının yanına çıktı; onlar Kur'an hakkında münakaşa ediyorlardı.

هَذَا ينْزع بِآيَة وَهَذَا ينْزع بِآيَة

Şu bir ayeti delil getiriyor, bu bir ayeti delil getiriyordu.

فَكَأَنَّمَا فقىء فِي وَجهه حب الرُّمَّان فَقَالَ: أَلِهَذَا خلقْتُمْ أَو لهَذَا أمرْتُم أَن تضربوا كتاب الله بعضه بِبَعْض انْظُرُوا مَا أمرْتُم بِهِ فَاتَّبعُوهُ وَمَا نهيتم عَنهُ فَانْتَهوا

Sanki yüzünde nar tanesi patlatılmış gibi oldu ve şöyle buyurdu: “Bunun için mi yaratıldınız, yoksa Allah'ın Kitabı'nı birbirine çarpasınız diye mi emrolundunuz? Size ne emredildiyse ona bakın ve uyun; neden nehyedildiyseniz ondan sakının!”

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالْحَاكِم عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: الْجِدَال فِي الْقُرْآن كفر

Ebû Dâvûd ve el-Hâkim Ebû Hüreyre'den rivayet ettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Kur'an hakkında [şüphe ve çekişme içeren] tartışma küfürdür.”

وَأخرج نصر الْمَقْدِسِي فِي الْحجَّة عَن ابْن عَمْرو ﵄ قَالَ خرج رَسُول الله ﷺ

Nasr el-Makdisî el-Hücce'de İbn Amr'dan radıyallâhu anhümâ rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem çıktı;

وَمن وَرَاء حجرته قوم يتجادلون فِي الْقُرْآن

Hücresinin arkasında bir topluluk Kur'an hakkında tartışıyordu.

فَخرج محمرة وجنتاه كَأَنَّمَا تقطران دَمًا فَقَالَ: يَا قوم لَا تجادلوا بِالْقُرْآنِ فَإِنَّمَا ضَلَّ من كَانَ قبلكُمْ بجدالهم إِن الْقُرْآن لم ينزل ليكذب بعضه بَعْضًا وَلَكِن نزل ليصدق بعضه بَعْضًا فَمَا كَانَ من محكمه فاعملوا بِهِ وَمَا كَانَ من متشابهه فآمنوا بِهِ

İki yanağı sanki kan damlayacakmış gibi kızarmış halde dışarı çıktı ve şöyle buyurdu: “Ey kavim! Kur'an konusunda tartışmayın. Zira sizden öncekiler sırf tartışmaları sebebiyle sapıttılar. Kur'an, bir kısmı diğer kısmını yalanlasın diye inmedi; bilakis bir kısmı diğerini tasdik etsin diye indi. Ondan muhkem olana göre amel edin, müteşâbih olanına da inanın.”

وَأخرج نصر فِي الْحجَّة عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: كُنَّا عِنْد عمر بن الْخطاب إِذْ جَاءَهُ رجل يسْأَله عَن الْقُرْآن أمخلوق هُوَ أم غير مَخْلُوق فَقَامَ عمر فَأخذ بِمَجَامِع ثَوْبه حَتَّى قَادَهُ إِلَى عَليّ بن أبي طَالب فَقَالَ: يَا أَبَا الْحسن أما تسمع مَا يَقُول هَذَا قَالَ: وَمَا يَقُول قَالَ: جَاءَنِي يسألني عَن الْقُرْآن أمخلوق هُوَ أم غير مَخْلُوق

Nasr el-Hücce'de Ebû Hüreyre'den rivayet etti; o şöyle dedi: Biz Ömer b. el-Hattâb'ın yanındayken bir adam geldi ve ona Kur'an'ın yaratılmış mı yoksa yaratılmamış mı olduğunu sordu. Bunun üzerine Ömer kalkıp adamın elbisesinin yakalarından tuttu ve onu Ali b. Ebî Tâlib'e kadar götürdü. Sonra: “Ey Ebü'l-Hasen, şunun ne dediğini işitmiyor musun?” dedi. [Ali]: “Ne diyor?” deyince, [Ömer]: “Bana gelip Kur'an'ın yaratılmış mı yoksa yaratılmamış mı olduğunu soruyor” dedi.

فَقَالَ عَليّ: هَذِه كلمة وسيكون لَهَا ثَمَرَة لَو وَليتُ من الْأَمر مَا وَلِيتَ ضربت عُنقَه

Bunun üzerine Ali: “Bu öyle bir sözdür ki ileride bir semeresi (sonucu) olacaktır. Şayet senin üstlendiğin bu işin (hilafetin) başında ben olsaydım, onun boynunu vururdum” dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {فَأَما الَّذين فِي قُلُوبهم زيغ} الْآيَة

Abd b. Humeyd Katâde'den {فَأَما الَّذين فِي قُلُوبهم زيغ} “Kalplerinde eğrilik olanlara gelince...” ayeti hakkında rivayet etti:

قَالَ: طلب الْقَوْم التَّأْوِيل فأخطأوا التَّأْوِيل وَأَصَابُوا الْفِتْنَة وَاتبعُوا مَا تشابه مِنْهُ فهلكوا بَين ذَلِك

Katâde şöyle dedi: “Topluluk tevili aradı fakat tevili bulamadı da fitneye isabet etti. Ondan müteşâbih olanın ardına düştüler ve bu ikisi arasında helak olup gittiler.”

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي كتاب الأضداد عَن مُجَاهِد قَالَ: الراسخون فِي الْعلم يعلمُونَ تَأْوِيله وَيَقُولُونَ آمنا بِهِ

İbnü'l-Enbârî Kitâbü'l-Ezdâd'da Mücâhid'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “İlimde derinleşenler onun tevilini bilirler ve: ‘Ona inandık’ derler.”

الْآيَة ٨

8. Ayet

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن أم سَلمَة أَن النَّبِي ﷺ كَانَ يَقُول: يَا مُقَلِّب الْقُلُوب ثَبت قلبِي على دينك

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim Ümmü Seleme'den rivayet ettiklerine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle derdi: “Ey kalpleri evirip çeviren! Kalbimi dinin üzere sabit kıl.”

ثمَّ قَرَأَ {رَبنَا لَا تزغ قُلُوبنَا بعد إِذْ هديتنا} الْآيَة

Sonra da: {رَبنَا لَا تزغ قُلُوبنَا بعد إِذْ هديتنا} “Rabbimiz! Bizi hidayete erdirdikten sonra kalplerimizi eğriltme...” ayetini okudu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أم سَلمَة أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يكثر فِي دُعَائِهِ أَن يَقُول: اللَّهُمَّ مُقَلِّب الْقُلُوب ثَبت قلبِي على دينك

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Tirmizî, İbn Cerîr, Taberânî ve İbn Merdûye Ümmü Seleme'den rivayet ettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem duasında çokça şöyle derdi: “Allahım, ey kalpleri evirip çeviren! Kalbimi dinin üzere sabit kıl.”

قلت: يَا رَسُول الله وَإِن الْقُلُوب لتتقلب قَالَ: نعم

[Ümmü Seleme]: “Ey Allah'ın Resûlü, kalpler gerçekten evrilip çevrilir mi?” dedim. Şöyle buyurdu: “Evet,

مَا من

Hiçbir

خلق الله من بشر من بني آدم إِلَّا وَقَلبه بَين أصبعين من أَصَابِع الله فَإِن شَاءَ الله أَقَامَهُ وَإِن شَاءَ أزاغه

Allah'ın yarattığı Âdemoğlu insanı yoktur ki kalbi Allah'ın parmaklarından iki parmak arasında olmasın. Allah dilerse onu dosdoğru kılar, dilerse saptırır.

فنسأل الله رَبنَا أَن لَا يزِيغ قُلُوبنَا بعد إِذْ هدَانَا الله ونسأله أَن يهب لنا من لَدنه رَحْمَة إِنَّه هُوَ الْوَهَّاب

Biz de Rabbimiz Allah'tan, bizi hidayete erdirdikten sonra kalplerimizi saptırmamasını diler ve O'ndan, katından bize bir rahmet bağışlamasını isteriz; şüphesiz O, çok bağışlayandır (el-Vehhâb).”

قلت: يَا رَسُول الله أَلا تعلمني دَعْوَة أَدْعُو بهَا لنَفْسي

[Ümmü Seleme] dedim ki: “Ey Allah'ın Resûlü! Bana kendim için yapacağım bir dua öğretmez misiniz?”

قَالَ: بلَى قولي اللَّهُمَّ رب النَّبِي مُحَمَّد اغْفِر لي ذَنبي وأذهب غيظ قلبِي وأجرني من مضلات الْفِتَن مَا أحييتني

Şöyle buyurdu: “Evet, de ki: ‘Allahım, Muhammed Peygamber'in Rabbi! Günahımı bağışla, kalbimin öfkesini gider ve beni yaşattığın müddetçe saptırıcı fitnelerden koru.’”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة قَالَت: كَانَ رَسُول الله ﷺ كثيرا مَا يَدْعُو: يَا مُقَلِّب الْقُلُوب ثَبت قلبِي على دينك

İbn Ebî Şeybe, Ahmed ve İbn Merdûye Âişe'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem çok kere şöyle dua ederdi: “Ey kalpleri evirip çeviren! Kalbimi dinin üzere sabit kıl.”

قلت: يَا رَسُول الله مَا أَكثر مَا تَدْعُو بِهَذَا الدُّعَاء

[Âişe]: “Ey Allah'ın Resûlü, bu duayı ne kadar da çok yapıyorsunuz!” dedim.

فَقَالَ: لَيْسَ من قلب إِلَّا وَهُوَ بَين أصبعين من أَصَابِع الرَّحْمَن إِذا شَاءَ أَن يقيمه أَقَامَهُ وَإِذا شَاءَ أَن يزيغه أزاغه أما تسمعين قَوْله تَعَالَى {رَبنَا لَا تزغ قُلُوبنَا بعد إِذْ هديتنا وهب لنا من لَدُنْك رَحْمَة إِنَّك أَنْت الْوَهَّاب} وَلَفظ ابْن أبي شيبَة إِذا شَاءَ أَن يقلبه إِلَى هدى قلبه وَإِذا شَاءَ أَن يقلبه إِلَى ضلال قلبه

Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Hiçbir kalp yoktur ki Rahmân'ın parmaklarından iki parmak arasında olmasın; O, onu doğrultmak isterse doğrultur, saptırmak isterse saptırır. Yüce Allah'ın şu kavlini işitmiyor musun: {رَبنَا لَا تزغ قُلُوبنَا بعد إِذْ هديتنا وهب لنا من لَدُنْك رَحْمَة إِنَّك أَنْت الْوَهَّاب} “Rabbimiz! Bizi hidayete erdirdikten sonra kalplerimizi eğriltme. Bize katından bir rahmet bağışla. Şüphesiz sen bağışı pek bol olansın.” İbn Ebî Şeybe'nin lafzında ise şöyledir: “Onu hidayete çevirmek isterse hidayete çevirir, onu dalalete çevirmek isterse dalalete çevirir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَأحمد وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن جرير عَن أنس قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ يكثر أَن يَقُول: يَا مُقَلِّب الْقُلُوب ثَبت قلبِي على دينك

İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te, Ahmed, Buhârî el-Edebü'l-Müfred'de, Tirmizî —ve onu hasen saydı— ve İbn Cerîr Enes'ten rivayet ettiklerine göre o şöyle demiştir: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem çokça: “Ey kalpleri evirip çeviren! Kalbimi dinin üzere sabit kıl” derdi.

قَالُوا: يَا رَسُول الله آمنا بك وَبِمَا جِئْت بِهِ فَهَل تخَاف علينا قَالَ: نعم

[Sahâbîler]: “Ey Allah'ın Resûlü! Sana ve getirdiklerine inandık; bizim hakkımızda korkuyor musun?” dediler. [Resûlullah]: “Evet” buyurdu.

قَالَ: إِن الْقُلُوب بَين أصبعين من أَصَابِع الله يقلبها

Şöyle buyurdu: “Şüphesiz kalpler, Allah'ın parmaklarından iki parmak arasındadır; onları [dilediği gibi] evirip çevirir.”

وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن جرير وَالطَّبَرَانِيّ عَن سيرة بن فاتك قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ: قلب ابْن آدم بَين أصبعين من أَصَابِع الرب فَإِذا شَاءَ أَقَامَهُ وَإِذا شَاءَ أزاغه

Buhârî Târîh'inde, İbn Cerîr ve Taberânî Seyre b. Fâtik'ten rivayet ettiklerine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Âdemoğlunun kalbi Rabbin parmaklarından iki parmak arasındadır; dilerse onu doğrultur, dilerse saptırır.”

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي الإِخلاص وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أبي عُبَيْدَة بن الْجراح أَن رَسُول الله ﷺ

İbn Ebî'd-Dünyâ el-İhlâs'ta, Hâkim —ve onu sahih saydı— ve Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh'tan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet ettiler:

قَالَ: إِن قلب ابْن آدم مثل قلب العصفور يتقلب فِي الْيَوْم سبع مَرَّات

Şöyle buyurdu: “Şüphesiz Âdemoğlunun kalbi serçenin kalbi gibidir; günde yedi defa evrilip çevrilir.”

وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي الإِخلاص عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ قَالَ: إِنَّمَا سمي الْقلب قلباً لتقلبه

İbn Ebî'd-Dünyâ el-İhlâs'ta Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den rivayet etti; o şöyle dedi: “Kalbe, çok değişkenliğinden ötürü kalp ismi verilmiştir.

وَإِنَّمَا مثل الْقلب مثل ريشة بفلاة من الأَرْض

Kalbin misali, ancak ıssız bir arazideki bir kuş tüyünün misali gibidir.”

وَأخرج أَحْمد وَابْن ماجة عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن هَذَا الْقلب كريشة بفلاة من الأَرْض تقيمها الرّيح ظهرا لبطن

Ahmed ve İbn Mâce, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: “Şüphesiz bu kalp, rüzgârın altüst edip savurduğu ıssız bir arazideki tüy gibidir.”

وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَابْن أبي شيبَة وَأَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أبي

Mâlik, Şâfiî, İbn Ebî Şeybe, Ebû Dâvûd ve Sünen'inde Beyhakî, Ebû...

عبد الله الصنَابحِي أَنه قدم الْمَدِينَة فِي خلَافَة أبي بكر الصّديق فصلى وَرَاء أبي بكر الْمغرب فَقَرَأَ أَبُو بكر فِي الرَّكْعَتَيْنِ الْأَوليين بِأم الْقُرْآن وَسورَة من قصار الْمفصل

...Abdullah es-Sunâbihî'den rivayet ettiler; o, Ebû Bekir es-Sıddîk'ın hilafeti döneminde Medine'ye gelmiş ve Ebû Bekir'in arkasında Akşam namazını kılmıştı. Ebû Bekir ilk iki rekatta Fâtiha'yı ve mufassal sûrelerin kısalarından bir sûre okudu.

ثمَّ قَامَ فِي الرَّكْعَة الثَّالِثَة فَقَرَأَ بِأم الْقُرْآن وَهَذِه الْآيَة {رَبنَا لَا تزغ قُلُوبنَا بعد إِذْ هديتنا وهب لنا من لَدُنْك رَحْمَة إِنَّك أَنْت الْوَهَّاب}

Sonra üçüncü rekata kalktı; Fâtiha'yı ve şu ayeti okudu: {رَبنَا لَا تزغ قُلُوبنَا بعد إِذْ هديتنا وهب لنا من لَدُنْك رَحْمَة إِنَّك أَنْت الْوَهَّاب} “Rabbimiz! Bizi hidayete erdirdikten sonra kalplerimizi eğriltme. Bize katından bir rahmet bağışla. Şüphesiz sen bağışı pek bol olansın.”

وَأخرج ابْن جرير وَالطَّبَرَانِيّ فِي السّنة وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن جَابر قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يكثر أَن يَقُول: يَا مُقَلِّب الْقُلُوب ثَبت قُلُوبنَا على دينك

İbn Cerîr, es-Sünne'de Taberânî ve Hâkim —ve onu sahih saydı— Câbir'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem çokça şöyle derdi: “Ey kalpleri evirip çeviren! Kalplerimizi dinin üzere sabit kıl.”

قُلْنَا: يَا رَسُول الله تخَاف علينا وَقد آمنا بك فَقَالَ: إِن قُلُوب بني آدم بَين أصبعين من أَصَابِع الرَّحْمَن كقلب وَاحِد يَقُول بِهِ هَكَذَا

Biz: “Ey Allah'ın Resûlü! Sana iman etmişken bizim hakkımızda korkuyor musun?” dedik. Bunun üzerine şöyle buyurdu: “Şüphesiz Âdemoğullarının kalpleri, Rahmân'ın parmaklarından iki parmak arasında tek bir kalp gibidir; onu şöyle [dilediği gibi] evirip çevirir.”

وَلَفظ الطَّبَرَانِيّ: إِن قلب ابْن آدم بَين أصبعين من أَصَابِع الله ﷿ فَإِذا شَاءَ أَن يقيمه أَقَامَهُ وَإِذا شَاءَ أَن يزيغه أزاغه

Taberânî'nin lafzında ise şöyledir: “Şüphesiz Âdemoğlunun kalbi, Azîz ve Celîl olan Allah'ın parmaklarından iki parmak arasındadır; dilerse onu doğrultur, dilerse saptırır.”

وَأخرج أَحْمد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن النوّاس بن سمْعَان سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول الْمِيزَان بيد الرَّحْمَن

Ahmed, Nesâî, İbn Mâce, İbn Cerîr, Hâkim —ve onu sahih saydı— ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, Nevvâs b. Sem'ân'dan rivayet ettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: “Mizan, Rahmân'ın elindedir;

يرفع أَقْوَامًا وَيَضَع آخَرين إِلَى يَوْم الْقِيَامَة وقلب ابْن آدم بَين أصبعين من أَصَابِع الرَّحْمَن

Kıyamet gününe kadar [bazı] toplulukları yükseltir, diğerlerini de alçaltır. Âdemoğlunun kalbi de Rahmân'ın parmaklarından iki parmak arasındadır;

إِذا شَاءَ أَقَامَهُ وَإِذا شَاءَ أزاغه وَكَانَ يَقُول: يَا مُقَلِّب الْقُلُوب ثَبت قلبِي على دينك

dilerse onu doğrultur, dilerse saptırır.” Ve şöyle derdi: “Ey kalpleri evirip çeviren! Kalbimi dinin üzere sabit kıl.”

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن الْمِقْدَاد: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: لقلب ابْن آدم أَشد انقلابا من الْقدر إِذا اجْتمع غلياناً

Hâkim —ve onu sahih saydı— Mikdâd'dan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: “Âdemoğlunun kalbi, kaynaması iyice coştuğu zamanki tencereden daha çok altüst olur.”

وَأخرج ابْن جرير عَن مُحَمَّد بن جَعْفَر بن الزبير فِي قَوْله {رَبنَا لَا تزغ قُلُوبنَا} أَي لَا تمل قُلُوبنَا وَإِن ملنا بأجسادنا

İbn Cerîr, Muhammed b. Ca'fer b. ez-Zübeyr'den {رَبنَا لَا تزغ قُلُوبنَا} “Rabbimiz! Kalplerimizi eğriltme” kavli hakkında: “Bedenlerimizle [haktan] sapsak bile kalplerimizi meylettirme (eğriltme)” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن سعد فِي طبقاته عَن أبي عطاف أَن أَبَا هُرَيْرَة كَانَ يَقُول: أَي رب لَا أزنين أَي رب لَا أسرقن أَي رب لَا أكفرن

İbn Sa'd et-Tabakât'ında Ebû Attâf'tan rivayet ettiğine göre Ebû Hüreyre şöyle derdi: “Ey Rabbim, asla zina etmeyeyim! Ey Rabbim, asla hırsızlık etmeyeyim! Ey Rabbim, asla küfre girmeyeyim!”

قيل لَهُ: أَو تخَاف قَالَ: آمَنت بمحرف الْقُلُوب ثَلَاثًا

Ona: “[Bunun olmasından] korkuyor musun?” denildi. O: “Kalpleri çevirene iman ettim” dedi [ve bunu] üç kere [tekrarladı].

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: كَانَ عبد الله ابْن رَوَاحَة إِذا لَقِيَنِي قَالَ: اجْلِسْ يَا عُوَيْمِر فلنؤمن سَاعَة فنجلس فَنَذْكُر الله على مَا يَشَاء

Hakîm et-Tirmizî Nevâdirü'l-Usûl'de Ebû'd-Derdâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Abdullah b. Revâha benimle karşılaştığında: “Otur ey Uveymir, bir müddet iman edelim (tazeleyelim)” derdi. Oturur ve Allah'ın dilediği kadar O'nu zikrederdik.

ثمَّ قَالَ: يَا عُوَيْمِر هَذِه مجَالِس الإِيمان إِن مثل الإِيمان وَمثلك كَمثل قَمِيصك بَينا أَنْت قد نَزَعته إِذْ لبسته وَبينا أَنْت قد لبسته إِذْ نَزَعته

Sonra şöyle derdi: “Ey Uveymir! Bunlar iman meclisleridir. Şüphesiz senin ve imanın misali, gömleğinin misali gibidir: Sen onu tam çıkarmışken giyiverirsin; tam giymişken de çıkarıverirsin.

يَا عُوَيْمِر للقلب أسْرع تقلباً من القِدر إِذا استجمعت غلياناً

Ey Uveymir! Şüphesiz kalp, kaynaması iyice coştuğu andaki tencereden daha hızlı altüst olur.”

واخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ من طَرِيق عتبَة بن عبد الله بن خَالِد بن معدان عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِنَّمَا الإِيمان بِمَنْزِلَة الْقَمِيص مرّة تقمصه وَمرَّة تنزعه

Hakîm et-Tirmizî, Utbe b. Abdillâh b. Hâlid b. Ma'dân tarikiyle babasından, o da dedesinden rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “İman ancak gömlek gibidir; bazen onu giyersin, bazen de çıkarırsın.”

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن أبي أَيُّوب الْأنْصَارِيّ قَالَ: ليَأْتِيَن على الرجل أحايين وَمَا فِي جلده مَوضِع ابرة من النِّفَاق وليأتين عَلَيْهِ أحايين وَمَا فِي جلده مَوضِع ابرة من إِيمَان

Hakîm et-Tirmizî Ebû Eyyûb el-Ensârî'den rivayet etti; o şöyle dedi: “Kişinin üzerine öyle anlar gelir ki derisinde iğne ucu kadar nifak bulunmaz; yine onun üzerine öyle anlar gelir ki derisinde iğne ucu kadar iman bulunmaz.”

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن عَائِشَة أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ إِذا اسْتَيْقَظَ من اللَّيْل قَالَ: لَا إِلَه إِلَّا أَنْت سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ إِنِّي أستغفرك لذنبي وَأَسْأَلك رحمتك اللَّهُمَّ زِدْنِي علما وَلَا تزغ قلبِي بعد إِذْ هديتني وهب لي من لَدُنْك رَحْمَة إِنَّك أَنْت الْوَهَّاب

Ebû Dâvûd, Nesâî ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî Âişe'den rivayet ettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem geceleyin uyandığında şöyle derdi: “Senden başka ilah yoktur, seni tenzih ederim. Allahım! Günahım için bağışlanma dilerim ve rahmetini isterim. Allahım! İlmimi artır, beni hidayete erdirdikten sonra kalbimi eğriltme ve katından bana bir rahmet bahşet. Şüphesiz sen bağışı pek bol olansın.”

وَأخرج مُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن عَمْرو أَنه سمع رَسُول الله ﷺ يَقُول: إِن قُلُوب بني آدم كلهَا بَين أصبعين من أَصَابِع الرَّحْمَن كقلب وَاحِد يصرفهُ كَيفَ يَشَاء

Müslim, Nesâî, İbn Cerîr ve Beyhakî, Abdullah b. Amr'dan rivayet ettiler; o, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işitmiştir: “Şüphesiz Âdemoğullarının kalplerinin hepsi, Rahmân'ın parmaklarından iki parmak arasında tek bir kalp gibidir; onu dilediği gibi çevirir.”

ثمَّ قَالَ رَسُول الله ﷺ: اللَّهُمَّ يَا مصرف الْقُلُوب صرف قُلُوبنَا إِلَى طَاعَتك

Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Ey kalpleri çeviren Allahım! Kalplerimizi sana itaate çevir.”

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي السّنة عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِنَّمَا قلب ابْن آدم بَين أصبعين من أَصَابِع الرَّحْمَن ﷿

Taberânî es-Sünne'de Ebû Hüreyre'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: “Âdemoğlunun kalbi ancak Azîz ve Celîl olan Rahmân'ın parmaklarından iki parmak arasındadır.”

الْآيَتَانِ ٩ - ١٠

9 - 10. Ayetler

أخرج ابْن النجار فِي تَارِيخه عَن جَعْفَر بن مُحَمَّد الْخُلْدِيِّ قَالَ: رُوِيَ عَن النَّبِي ﷺ أَنه قَالَ: من قَرَأَ هَذِه الْآيَة على شَيْء ضَاعَ مِنْهُ رده الله عَلَيْهِ {رَبنَا إِنَّك جَامع النَّاس ليَوْم لَا ريب فِيهِ إِن الله لَا يخلف الميعاد} اللَّهُمَّ يَا جَامع النَّاس ليَوْم لَا ريب فِيهِ اجْمَعْ بيني وَبَين مَالِي إِنَّك على كل شَيْء قدير

İbnü'n-Neccâr Târîh'inde Ca'fer b. Muhammed el-Huldî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: “Kim kaybettiği bir şeyin üzerine şu ayeti okursa Allah onu kendisine geri verir: {رَبنَا إِنَّك جَامع النَّاس ليَوْم لَا ريب فِيهِ إِن الله لَا يخلف الميعاد} “Rabbimiz! Şüphesiz sen, hakkında hiçbir şüphe olmayan bir günde insanları toplayacaksın. Muhakkak ki Allah vaadinden dönmez.” [Ardından da]: ‘Allahım! Hakkında şüphe olmayan bir günde insanları toplayan Sensin, benimle malımı bir araya getir; şüphesiz sen her şeye hakkıyla kadirsin’ [der].”

الْآيَة ١١

11. Ayet

أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {كدأب آل فِرْعَوْن} قَالَ: كصنيع آل فِرْعَوْن

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {كدأب آل فِرْعَوْن} “Firavun hanedanının gidişatı gibi” kavli hakkında: “Firavun hanedanının yaptığı gibi” dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {كدأب آل فِرْعَوْن} قَالَ: كَفعل

İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan {كدأب آل فِرْعَوْن} “Firavun hanedanının gidişatı gibi” kavli hakkında: “Yaptıkları gibi” dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد

Ebû'ş-Şeyh Mücâhid'den...

مثله

...benzerini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع {كدأب آل فِرْعَوْن} يَقُول: كسنتهم

İbn Cerîr Rebî'den {كدأب آل فِرْعَوْن} “Firavun hanedanının gidişatı gibi” hakkında: “Onların yolu ve âdeti gibi” dediğini rivayet etti.

الْآيَتَانِ ١٢ - ١٣

12 - 13. Ayetler

أخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس أَن رَسُول الله ﷺ لما أصَاب من بدر وَرجع إِلَى الْمَدِينَة جمع الْيَهُود فِي سوق بني قينقاع وقَالَ: يَا معشر يهود أَسْلمُوا قبل أَن يُصِيبكُم الله بِمَا أصَاب قُريْشًا فَقَالُوا: يَا مُحَمَّد لَا يغرنك من نَفسك أَن قتلت نَفرا من قُرَيْش كَانُوا أَغْمَارًا ولَا يعْرفُونَ الْقِتَال إِنَّك والله لوما قَاتَلْتنَا لعرفت أَنا نَحن النَّاس وأَنَّك لم تلق مثلنَا

İbn İshâk, İbn Cerîr ve ed-Delâil'de Beyhakî İbn Abbâs'tan rivayet ettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Bedir zaferini kazanıp Medine'ye döndüğünde yahudileri Benî Kaynukâ çarşısında toplayarak şöyle buyurdu: “Ey yahudi topluluğu! Allah'ın Kureyş'in başına getirdiğini sizin başınıza da getirmesinden önce Müslüman olun.” Onlar ise şöyle dediler: “Ey Muhammed! Kureyş'ten savaşı bilmeyen tecrübesiz birkaç kişiyi öldürmüş olman seni aldatmasın! Vallahi şayet bizimle savaşırsan, asıl insanların kim olduğunu ve bizim gibisiyle asla karşılaşmamış olduğunu anlarsın.”

فَأنْزل الله {قل للَّذين كفرُوا ستغلبون} إِلَى قَوْله {لأولي الْأَبْصَار}

Bunun üzerine Allah {قل للَّذين كفرُوا ستغلبون} “O inkâr edenlere de ki: Yenileceksiniz...” ayetinden {لأولي الْأَبْصَار} “...basiret sahipleri için” kavline kadar olan kısmı indirdi.

وأخرج ابْن إِسْحَق وابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عَاصِم بن عمر عَن قَتَادَة

İbn İshâk, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Âsım b. Ömer vasıtasıyla Katâde'den...

مثله

...benzerini rivayet ettiler.

أخرج ابْن جرير وابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة قَالَ: قَالَ فنحَاص الْيَهُودِيّ فِي يَوْم بدر: لَا يغرن مُحَمَّدًا أَن غلب قُريْشًا وقتلهم إِن قُريْشًا لَا تحسن الْقِتَال

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir İkrime'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Yahudi Fenhâs, Bedir günü şöyle dedi: “Kureyş'i yenip onları öldürmüş olması Muhammed'i aldatmasın; zira Kureyş savaşmayı bilmez.”

فَنزلت هَذِه الْآيَة {قل للَّذين كفرُوا ستغلبون}

Bunun üzerine şu ayet indi: {قل للَّذين كفرُوا ستغلبون} “O inkâr edenlere de ki: Yenileceksiniz.”

وأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة {قد كَانَ لكم آيَة} عِبْرَة وتفكر

İbn Cerîr Katâde'den rivayet etti: {قد كَانَ لكم آيَة} “Şüphesiz sizin için bir ibret vardı” [ifadesi], bir ibret ve tefekkür [vesilesi] demektir.

وأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {قد كَانَ لكم آيَة فِي فئتين التقتا فِئَة تقَاتل فِي سَبِيل الله}

İbn İshâk, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan rivayet ettiler: {قد كَانَ لكم آيَة فِي فئتين التقتا فِئَة تقَاتل فِي سَبِيل الله} “Karşı karşıya gelen iki toplulukta sizin için şüphesiz bir ibret vardı; bir topluluk Allah yolunda savaşıyordu” kavli,

أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabıdır;

ببدر {وَأُخْرَى كَافِرَة} فِئَة قُرَيْش الْكفَّار

Bedir'deki [ashaptır]. {وَأُخْرَى كَافِرَة} “Diğeri ise inkârcı idi” [kavli de] kâfir Kureyş topluluğudur.

وأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن عِكْرِمَة قَالَ: فِي أهل بدر نزلت (وإِذْ يَعدكُم الله إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ أَنَّهَا لكم) (الْأَنْفَال الْآيَة ٧) وفيهم نزلت (سَيهْزمُ الْجمع

Abdürrezzâk el-Musannef'te İkrime'den rivayet etti; o şöyle dedi: Bedir ehli hakkında: (وإِذْ يَعدكُم الله إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ أَنَّهَا لكم) (el-Enfâl, 7. ayet) “Hani Allah iki gruptan birinin sizin olacağını size vaadediyordu” ayeti indi; yine onlar hakkında: (سَيهْزمُ الْجمع...

) (الْقَمَر الْآيَة ٤٥) الْآيَة

...) (el-Kamer, 45. ayet) “...O topluluk hezimete uğrayacak” ayeti indi;

وفيهم نزلت (حَتَّى إِذا أَخذنَا مترفيهم بِالْعَذَابِ) (الْمُؤْمِنُونَ الْآيَة ٦٤) وفيهم نزلت (ليقطع طرفا من الَّذين كفرُوا) (آل عمرَان الْآيَة ١٢٧) وفيهم نزلت (لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء) (آل عمرَان الْآيَة ١٢٨) وَفِيهِمْ نزلت (ألم تَرَ إِلَى الَّذين بدلُوا نعْمَة الله كفرا) (إِبْرَاهِيم الْآيَة ٢٨) وَفِيهِمْ نزلت (وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِين خَرجُوا من دِيَارهمْ بطرا ورئاء) (الْأَنْعَام الْآيَة ٤٧) وَفِيهِمْ نزلت {قد كَانَ لكم آيَة فِي فئتين التقتا}

yine onlar hakkında: (حَتَّى إِذا أَخذنَا مترفيهم بِالْعَذَابِ) (el-Mü'minûn, 64. ayet) “Nihayet onların refah içinde yaşayanlarını azapla yakaladığımızda” ayeti indi; yine onlar hakkında: (ليقطع طرفا من الَّذين كفرُوا) (Âl-i İmrân, 127. ayet) “İnkâr edenlerden bir kısmını helak etsin diye” ayeti indi; yine onlar hakkında: (لَيْسَ لَك من الْأَمر شَيْء) (Âl-i İmrân, 128. ayet) “Bu işten sana hiçbir şey düşmez” ayeti indi; yine onlar hakkında: (ألم تَرَ إِلَى الَّذين بدلُوا نعْمَة الله كفرا) (İbrâhîm, 28. ayet) “Allah'ın nimetini küfre değiştirenleri görmedin mi?” ayeti indi; yine onlar hakkında: (وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِين خَرجُوا من دِيَارهمْ بطرا ورئاء) (el-En'âm, 47. ayet) “Yurtlarından çalım satarak ve gösteriş yaparak çıkanlar gibi olmayın” ayeti indi; yine onlar hakkında {قد كَانَ لكم آيَة فِي فئتين التقتا} “Karşı karşıya gelen iki toplulukta sizin için şüphesiz bir ibret vardı” ayeti indi.

وأخرج ابْن جرير وابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع فِي قَوْله {قد كَانَ لكم آيَة} يَقُول: قد كَانَ لكم فِي هَؤُلَاءِ عِبْرَة ومتفكر

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Rebî'den {قد كَانَ لكم آيَة} “Şüphesiz sizin için bir ibret vardı” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Bunlarda sizin için bir ibret ve tefekkür vesilesi vardı.”