Binûn

Âl-i İmrân Suresi — 35. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن الْمسيب فِي قَوْله {رَبنَا إِنَّك من تدخل النَّار فقد أخزيته} قَالَ: هَذِه خَاصَّة لمن لَا يخرج مِنْهَا

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Saîd b. el-Müseyyeb'den O'nun {رَبَّنَا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ} “Rabbimiz! Şüphesiz sen kimi ateşe sokarsan, onu muhakkak rezil etmişsindir” sözü hakkında şöyle dediğini naklettiler: “Bu, oradan [asla] çıkmayacak olanlara mahsustur.”

وَأخرج ابْن جرير وَالْحَاكِم عَن عَمْرو بن دِينَار قَالَ: قدم علينا جَابر بن عبد الله فِي عمْرَة فانتهيت إِلَيْهِ أَنا وَعَطَاء فَقلت (وَمَا هم بِخَارِجِينَ من النَّار) (الْبَقَرَة الْآيَة ١٦٧) قَالَ: أَخْبرنِي رَسُول الله ﷺ أَنهم الْكفَّار

İbn Cerîr ve el-Hâkim, Amr b. Dînâr'dan naklettiler: Câbir b. Abdillâh bir umre için yanımıza gelmişti. Ben ve Atâ onun yanına vardık. Ben: {وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنَ النَّارِ} “Onlar ateşten çıkacak da değillerdir” (el-Bakara Ayet 167) [ayetini] sordum. “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana onların kâfirler olduğunu haber verdi” dedi.

قلت لجَابِر: فَقَوله {إِنَّك من تدخل النَّار فقد أخزيته} قَالَ: وَمَا أَخْزَاهُ حِين أحرقه بالنَّار وَإِن دون ذَلِك خزياً

Câbir'e: “Peki O'nun {إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ} “Şüphesiz sen kimi ateşe sokarsan, onu muhakkak rezil etmişsindir” sözü [hakkında ne dersin]?” dedim. “Onu ateşle yaktığı zaman rezil etmemiş de ne yapmıştır! Kaldı ki bundan daha aşağısı da bir rezilliktir” dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن جريج فِي قَوْله {منادياً يُنَادي للْإيمَان} قَالَ: هُوَ مُحَمَّد ﷺ

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Cüreyc'den O'nun {مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ} “İmana çağıran bir davetçiyi” sözü hakkında: “O, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'dir” dediğini naklettiler.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد

İbn Cerîr, İbn Zeyd'den

مثله

bunun benzerini nakletti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والخطيب فِي الْمُتَّفق والمفترق عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ {سمعنَا منادياً يُنَادي للْإيمَان} قَالَ: هوالقرآن لَيْسَ كل النَّاس يسمع النَّبِي ﷺ

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Müttefik ve'l-Müfterik'te el-Hatîb, Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den {سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ} “İmana çağıran bir davetçiyi işittik” [ayeti] hakkında şöyle dediğini naklettiler: “O Kur'an'dır; çünkü insanların hepsi Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i işitmiş değildir.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: سمعُوا دَعْوَة من الله فأجابوها وأحسنوا فِيهَا: وصبروا عَلَيْهَا

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den ayet hakkında şöyle dediğini naklettiler: “Allah'tan gelen bir daveti işittiler, ona icabet ettiler, onda güzel davrandılar ve ona sabrettiler.

ينبئكم الله عَن مُؤمن الْأنس كَيفَ قَالَ وَعَن مُؤمن الْجِنّ كَيفَ قَالَ

Allah size insan mümininin nasıl dediğini ve cin mümininin nasıl dediğini haber veriyor.

فَأَما مُؤمن الْجِنّ فَقَالَ (إِنَّا سمعنَا قُرْآنًا عجبا يهدي إِلَى الرشد فَآمَنا بِهِ وَلنْ نشْرك بربنا أحدا) (الْجِنّ الْآيَة ١)

Cin mümini şöyle demiştir: {إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا يَهْدِي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ وَلَنْ نُشْرِكَ بِرَبِّنَا أَحَدًا} “Biz doğru yola ileten hayranlık verici bir Kur'an dinledik de ona iman ettik; artık Rabbimize hiç kimseyi ortak koşmayacağız” (el-Cin Ayet 1).

وَأما مُؤمن الْأنس فَقَالَ {رَبنَا إننا سمعنَا منادياً يُنَادي للْإيمَان أَن آمنُوا بربكم فَآمَنا رَبنَا فَاغْفِر لنا ذنوبنا وكفِّر عَنَّا سيئاتنا وتوفنا مَعَ الْأَبْرَار}

İnsan mümini ise şöyle demiştir: {رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلْإِيمَانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ} “Rabbimiz! Şüphesiz biz ‘Rabbinize iman edin’ diye imana çağıran bir davetçiyi işittik ve hemen iman ettik. Rabbimiz! Günahlarımızı bağışla, kötülüklerimizi ört ve canımızı iyilerle beraber al.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن جريج {رَبنَا وآتنا مَا وعدتنا على رسلك} قَالَ: ستنجزون موعد الله على رسله

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Cüreyc'den {رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ} “Rabbimiz! Elçilerin vasıtasıyla bize vadettiklerini de ver” [ayeti] hakkında: “Allah'ın elçileri vasıtasıyla verdiği vaadi yerine getirmesini isteyecekler” dediğini naklettiler.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {وَلَا تخزنا يَوْم الْقِيَامَة} قَالَ: لَا تفضحنا {إِنَّك لَا تخلف الميعاد} قَالَ: ميعاد من قَالَ لَا إِلَه إِلَّا الله {فَاسْتَجَاب لَهُم رَبهم أَنِّي لَا أضيع عمل عَامل مِنْكُم} قَالَ: أهل لَا إِلَه إِلَّا الله أهل التَّوْحِيد وَالْإِخْلَاص لَا أخزيهم يَوْم الْقِيَامَة

Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan naklettiler: {وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ} “Kıyamet gününde bizi rezil etme” [sözü hakkında]: “Bizi rezil rüsva etme” dedi. {إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ} “Şüphesiz sen vaadinden dönmezsin” [hakkında]: “Lâ ilâhe illallâh diyenlerin vaadinden [dönmezsin]” dedi. {فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ} “Bunun üzerine Rableri onlara icabet etti: Ben sizden hiçbir çalışanın amelini zayi etmem” [hakkında ise]: “Lâ ilâhe illallâh ehli olan tevhid ve ihlas ehlini kıyamet gününde rezil etmem” dedi.

وَأخرج أَبُو يعلى عَن جَابر: أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: الْعَار والتخزية يبلغ من ابْن آدم يَوْم الْقِيَامَة فِي الْمقَام بَين يَدي الله مَا يتَمَنَّى العَبْد أَن يُؤمر بِهِ إِلَى النَّار

Ebû Ya'lâ, Câbir'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Kıyamet günü Allah'ın huzurunda dururken utanç ve rezillik Âdemoğluna öylesine ulaşır ki, kul ateşe götürülmesinin emredilmesini temenni eder.”

وَأخرج أَبُو بكر الشَّافِعِي فِي رباعيته عَن أبي قرصافة قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ يَقُول: اللَّهُمَّ لَا تخزنا يَوْم الْقِيَامَة وَلَا تفضحنا يَوْم اللِّقَاء

Ebû Bekr eş-Şâfiî Rubâiyyet'inde Ebû Kırsâfe'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle derdi: “Allahım! Kıyamet gününde bizi rezil etme ve kavuşma gününde bizi mahcup çıkarma!”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن مَسْعُود أَنه قَالَ: إِذا فرغ أحدكُم من التَّشَهُّد فِي الصَّلَاة فَلْيقل: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك من الْخَيْر كُله مَا علمت مِنْهُ وَمَا لم أعلم وَأَعُوذ بك من الشَّرّ كُله مَا علمت مِنْهُ وَمَا لم أعلم اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك من خير مَا سَأَلَك عِبَادك الصالحون وَأَعُوذ بك من شَرّ مَا عاذ مِنْهُ عِبَادك الصالحون (رَبنَا آتنا فِي الدُّنْيَا

İbn Ebî Şeybe, İbn Mes'ûd'dan şöyle dediğini nakletti: “Biriniz namazda teşehhüdü bitirince şöyle desin: ‘Allahım! Bildiğim ve bilmediğim bütün hayırlardan senden isterim; bildiğim ve bilmediğim bütün şerlerden sana sığınırım. Allahım! Salih kullarının senden istediği hayrın en güzelini senden ister, salih kullarının sana sığındığı şerrin kötüsünden de sana sığınırım. {رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا

حَسَنَة وَفِي الْآخِرَة حَسَنَة وقنا عَذَاب النَّار) (الْبَقَرَة الْآيَة ٢٠١) رَبنَا إننا آمنا {فَاغْفِر لنا ذنوبنا وكفِّر عَنَّا سيئاتنا وتوفنا مَعَ الْأَبْرَار} إِلَى قَوْله {إِنَّك لَا تخلف الميعاد}

حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ} “Rabbimiz! Bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver ve bizi cehennem azabından koru” (el-Bakara Ayet 201). Rabbimiz! Şüphesiz biz iman ettik, {فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ} “Günahlarımızı bağışla, kötülüklerimizi ört ve canımızı iyilerle beraber al” [ayetinden] O'nun {إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ} “Şüphesiz sen vaadinden dönmezsin” sözüne kadar [okusun].’ ”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ قَالَ: كَانَ يسْتَحبّ أَن يَدْعُو فِي الْمَكْتُوبَة بِدُعَاء الْقُرْآن

İbn Ebî Şeybe, İbrâhîm en-Nehaî'den şöyle dediğini nakletti: “Farz namazda Kur'an'daki dualarla dua etmek müstehap görülürdü.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُحَمَّد بن سِيرِين أَنه سُئِلَ عَن الدُّعَاء فِي الصَّلَاة فَقَالَ: كَانَ أحب دُعَائِهِمْ مَا وَافق الْقُرْآن

İbn Ebî Şeybe, Muhammed b. Sîrîn'den nakletti ki kendisine namazdaki dua sorulduğunda şöyle demiştir: “Onların en sevdiği dua, Kur'an'a uygun olanıydı.”

وَأخرج أَحْمد وَابْن أبي حَاتِم عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: عسقلان أحد العروسين يبْعَث الله مِنْهَا يَوْم الْقِيَامَة سبعين ألفا لَا حِسَاب عَلَيْهِم وَيبْعَث مِنْهَا خَمْسُونَ ألفا شُهَدَاء وفوداً إِلَى الله وَبهَا صُفُوف الشُّهَدَاء رؤوسهم تقطر فِي أَيْديهم تثج أوداجهم دَمًا يَقُولُونَ {رَبنَا وآتنا مَا وعدتنا على رسلك وَلَا تخزنا يَوْم الْقِيَامَة إِنَّك لَا تخلف الميعاد} فَيَقُول: صدق عَبِيدِي

Ahmed ve İbn Ebî Hâtim, Enes'ten naklettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Askalan iki gelinden biridir. Allah kıyamet gününde oradan hesapsız yetmiş bin kişiyi diriltip kaldırır; oradan elli bin şehidi Allah'a heyetler halinde diriltir. Orada şehitlerin safları vardır; başları ellerinde damlar, boyun damarlarından oluk oluk kan akar, onlar: {رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ} “Rabbimiz! Elçilerin vasıtasıyla bize vadettiklerini ver ve kıyamet gününde bizi rezil etme; şüphesiz sen vaadinden dönmezsin” derler. Bunun üzerine [Allah] şöyle buyurur: ‘Kullarım doğru söyledi,

اغسلوهم بنهر الْبَيْضَة فَيخْرجُونَ مِنْهُ بيضًا فَيسرحُونَ فِي الْجنَّة حَيْثُ شاؤوا

onları Beyza nehrinde yıkayın.’ Onlar da oradan bembeyaz çıkarlar ve cennette diledikleri gibi dolaşırlar.”

الْآيَة ١٩٥

Ayet 195

أخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد الرَّزَّاق وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أم سَلمَة قَالَت يَا رَسُول الله لَا أسمع الله ذكر النِّسَاء فِي الْهِجْرَة بِشَيْء فَأنْزل الله {فَاسْتَجَاب لَهُم رَبهم أَنِّي لَا أضيع عمل عَامل مِنْكُم من ذكر أَو أُنْثَى} إِلَى آخر الْآيَة قَالَت الْأَنْصَار: هِيَ أول ظَعِينَة قدمت علينا

Saîd b. Mansûr, Abdürrezzâk, et-Tirmizî, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, et-Taberânî ve -sahih olduğunu belirterek- el-Hâkim, Ümmü Seleme'den naklettiler: O: “Ey Allah'ın Resûlü! Allah'ın hicret konusunda kadınları andığını hiç işitmiyorum” dedi. Bunun üzerine Allah {فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى} “Bunun üzerine Rableri onlara icabet etti: Ben sizden erkek olsun kadın olsun hiçbir çalışanın amelini zayi etmem” ayetinin sonuna kadar indirdi. Ensar: “O, yanımıza gelen ilk kadın yolcudur” dediler.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أم سَلمَة قَالَت: آخر آيَة نزلت هَذِه الْآيَة {فَاسْتَجَاب لَهُم رَبهم} إِلَى آخرهَا

İbn Merdûye, Ümmü Seleme'den şöyle dediğini nakletti: “En son inen ayet, sonuna kadar {فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ} “Bunun üzerine Rableri onlara icabet etti...” ayetidir.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء قَالَ: مَا من عبد يَقُول: يَا رب يَا رب يَا رب ثَلَاث مَرَّات إِلَّا نظر الله إِلَيْهِ

İbn Ebî Hâtim, Atâ'dan şöyle dediğini nakletti: “Hangi kul üç defa ‘Yâ Rabbi, Yâ Rabbi, Yâ Rabbi’ derse, mutlaka Allah ona [rahmetle] bakar.”

فَذكر لِلْحسنِ فَقَالَ: أما تقْرَأ الْقُرْآن (رَبنَا إننا سمعنَا منادياً) (آل عمرَان الْآيَة ١٩٣) إِلَى قَوْله {فَاسْتَجَاب لَهُم رَبهم}

Bu [durum] Hasan'a anlatılınca şöyle dedi: “Sen Kur'an'ı {رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا} “Rabbimiz! Şüphesiz biz bir davetçiyi işittik” (Âl-i İmrân Ayet 193) sözünden O'nun {فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ} “Bunun üzerine Rableri onlara icabet etti” sözüne kadar [olan kısmını] okumuyor musun?”

قَوْله تَعَالَى: {فَالَّذِينَ هَاجرُوا} الْآيَة

Yüce Allah'ın: {فَالَّذِينَ هَاجَرُوا} “Hicret edenler...” ayeti.

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: هم الْمُهَاجِرُونَ أخرجُوا من كل وَجه

İbn Ebî Hâtim, Hasan'dan ayet hakkında: “Onlar, her yönden çıkarılmış olan muhacirlerdir” dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَمْرو سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: إِن أول ثلة الْجنَّة الْفُقَرَاء الْمُهَاجِرين الَّذين تتقى بهم المكاره

İbn Cerîr, Ebû'ş-Şeyh, et-Taberânî, -sahih olduğunu belirterek- el-Hâkim ve Şuab'da el-Beyhakî, İbn Amr'dan naklettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: “Cennetin ilk topluluğu, kendileriyle sıkıntılardan korunulan fakir muhacirlerdir.

إِذا أُمِروا سمعُوا وأطاعوا وَإِن كَانَت لرجل مِنْهُم حَاجَة إِلَى السُّلْطَان لم تقض حَتَّى يَمُوت وَهِي فِي صَدره وَأَن الله يَدْعُو يَوْم الْقِيَامَة الْجنَّة فتأتي بزخرفها وَزينتهَا فَيَقُول: أَيْن عبَادي الَّذين قَاتلُوا فِي سبيلي وقُتِلوا وأوذوا فِي سبيلي وَجَاهدُوا فِي سبيلي أدخلُوا الْجنَّة فيدخلونه بِغَيْر عَذَاب وَلَا حِسَاب وَيَأْتِي الْمَلَائِكَة فيسجدون وَيَقُولُونَ: رَبنَا نَحن نُسَبِّح لَك اللَّيْل وَالنَّهَار ونقدس لَك من هَؤُلَاءِ الَّذين آثرتهم علينا فَيَقُول: هَؤُلَاءِ عبَادي الَّذين قَاتلُوا فِي سبيلي وأوذوا فِي سبيلي

Onlara emredildiğinde dinler ve itaat ederler. Onlardan birinin yöneticiye bir ihtiyacı olsa, bu ihtiyaç giderilmeden göğsünde [saklı] olarak ölür. Kıyamet günü Allah cenneti çağırır, cennet de süsü ve ziynetiyle gelir. Allah: ‘Benim yolumda savaşan, öldürülen, yolumda eziyet gören ve yolumda cihad eden kullarım nerede? Cennete girin!’ buyurur. Onlar da hesapsız ve azapsız oraya girerler. Melekler gelip secdeye kapanırlar ve: ‘Rabbimiz! Biz gece gündüz seni tesbih ediyor ve seni takdis ediyoruz. Bize üstün tuttuğun bu kimseler de kimlerdir?’ derler. [Allah] şöyle buyurur: ‘Bunlar benim yolumda savaşan ve yolumda eziyet gören kullarımdır.’

فَتدخل الْمَلَائِكَة عَلَيْهِم من كل بَاب (سَلام عَلَيْكُم بِمَا صَبَرْتُمْ فَنعم عُقبى الدَّار) (الرَّعْد الْآيَة ٢٤)

Bunun üzerine melekler her kapıdan onların yanına girerler: {سَلَامٌ عَلَيْكُمْ بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ} “Sabretmenize karşılık size selam olsun! Burası ne güzel bir dünya yurdunun sonudur!” (er-Ra'd Ayet 24).”

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ قَالَ لي رَسُول الله ﷺ: أتعلم أول زمرة تدخل الْجنَّة من أمتِي قلت: الله وَرَسُوله أعلم قَالَ: الْمُهَاجِرُونَ يأْتونَ يَوْم الْقِيَامَة إِلَى بَاب الْجنَّة ويستفتحون فَتَقول لَهُم الخزنة: أوقد حوسبتم قَالُوا: بِأَيّ شَيْء نحاسب وَإِنَّمَا كَانَت أسيافنا على عواتقنا فِي سَبِيل الله حَتَّى متْنا على ذَلِك قَالَ: فَيفتح لَهُم فيقيلون فِيهِ أَرْبَعِينَ عَاما قبل أَن يدْخل النَّاس

el-Hâkim -sahih olduğunu belirterek- Abdullah b. Amr'dan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana: “Ümmetimden cennete ilk girecek zümrenin kim olduğunu biliyor musun?” diye sordu. “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dedim. Şöyle buyurdu: “Muhacirlerdir. Kıyamet günü cennet kapısına gelip açılmasını isterler. Bekçiler onlara: ‘Hesabınız görüldü mü?’ derler. Onlar: ‘Neyle hesaba çekileceğiz ki? Kılıçlarımız, bu hâl üzere ölünceye kadar Allah yolunda omuzlarımızdaydı’ derler. Böylece kapı kendilerine açılır ve insanlar girmeden kırk yıl önce orada kaylûle yaparlar (dinlenirler).”

وَأخرج أَحْمد عَن أبي أُمَامَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: دخلت الْجنَّة فَسمِعت فِيهَا حَشَفَة بَين يَدي فَقلت: مَا هَذَا قَالَ: بِلَال فمضيت فَإِذا أَكثر أهل الْجنَّة فُقَرَاء الْمُهَاجِرين وذراري الْمُسلمين وَلم أر أحدا أقل من الْأَغْنِيَاء وَالنِّسَاء

Ahmed, Ebû Ümâme'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu nakletti: “Cennete girdim ve önümde bir ayak sesi işittim. ‘Bu nedir?’ dedim. ‘Bilâl’ dendi. İlerledim; bir de baktım ki cennet ehlinin çoğu fakir muhacirler ve Müslümanların çocuklarıdır. Zenginlerden ve kadınlardan daha az kimseyi görmedim.

قيل لي: أما الْأَغْنِيَاء فهم بِالْبَابِ يحاسبون ويمحصون وَأما النِّسَاء فألهاهن الأحمران: الذَّهَب وَالْحَرِير

Bana şöyle denildi: ‘Zenginlere gelince, onlar kapıda hesaba çekilmekte ve ayıklanmaktadırlar. Kadınlara gelince, onları iki kırmızı şey oyalamıştır: Altın ve ipek.’ ”

وَأخرج أَحْمد عَن أبي الصّديق عَن أَصْحَاب النَّبِي ﷺ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ يدْخل فُقَرَاء الْمُؤمنِينَ الْجنَّة قبل أغنيائهم بأربعمائة عَام حَتَّى يَقُول الْمُؤمن الْغَنِيّ: يَا لَيْتَني كنت نحيلاً

Ahmed, Ebû's-Sıddîk'tan, o Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından, onlar da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklettiler: “Müminlerin fakirleri, zenginlerinden dört yüz yıl önce cennete girerler. Öyle ki zengin mümin: ‘Keşke ben de [dünyada] zayıf ve yoksul biri olsaydım!’ der.”

قيل: يَا رَسُول الله صفهم لنا قَالَ: هم الَّذين إِذا كَانَ مَكْرُوه بعثوا لَهُ وَإِذا كَانَ مغنم بعث إِلَيْهِ سواهُم وهم الَّذين يحجبون عَن الْأَبْوَاب

“Ey Allah'ın Resûlü! Onları bize tarif et” denildi. Şöyle buyurdu: “Onlar, sıkıntılı bir durum olduğunda öne sürülen, bir ganimet olduğunda ise başkaları öne geçirilen ve kapılardan geri çevrilen kimselerdir.”

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن سعيد بن عَامر بن حزم قَالَ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: يدْخل فُقَرَاء الْمُسلمين قبل الْأَغْنِيَاء الْجنَّة بِخَمْسِينَ سنة حَتَّى إِن الرجل من الْأَغْنِيَاء ليدْخل فِي غمارهم فَيُؤْخَذ بِيَدِهِ فيستخرج

el-Hakîm et-Tirmizî, Saîd b. Âmir b. Hazm'dan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: “Müslümanların fakirleri zenginlerden elli yıl önce cennete girerler. Hatta zenginlerden bir adam onların arasına karışır da elinden tutulup dışarı çıkarılır.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ: يجمعُونَ فَيَقُول أَيْن فُقَرَاء هَذِه الْأمة ومساكينها فيبرزون

İbn Ebî Şeybe, Abdullah b. Amr'dan nakletti: “İnsanlar toplanır; [Allah]: ‘Bu ümmetin fakirleri ve miskinleri nerede?’ buyurur, onlar da öne çıkarlar.

فَيُقَال: مَا عنْدكُمْ فَيَقُولُونَ: يَا رب ابتلينا فصبرنا وَأَنت أعلم وَوَلَّيْتَ الْأَمْوَال وَالسُّلْطَان غَيرنَا

‘Sizin durumunuz neydi?’ denilir. Onlar: ‘Rabbimiz! İmtihan edildik ve sabrettik, sen daha iyi bilirsin. Malları ve idareyi ise bizden başkalarına verdin’ derler.

فَيُقَال: صَدقْتُمْ

Bunun üzerine: ‘Doğru söylediniz’ denilir.

فَيدْخلُونَ الْجنَّة قبل سَائِر النَّاس بِزَمن وَتبقى شدَّة الْحساب على ذَوي الْأَمْوَال وَالسُّلْطَان

Böylece diğer insanlardan bir müddet önce cennete girerler; çetin hesap ise mal ve saltanat sahiplerine kalır.”

قيل: فَأَيْنَ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمئِذٍ قَالَ: يوضع لَهُم كراسي من نور ويظلل عَلَيْهِم الْغَمَام وَيكون ذَلِك الْيَوْم أقصر عَلَيْهِم من سَاعَة من نَهَار

“O gün [diğer] müminler nerede olacak?” diye soruldu. “Onlar için nurdan koltuklar konulur, üzerlerine bulutlar gölge yapar ve o gün onlar için gündüzün bir saatinden daha kısa olur” dedi.

وَالله أعلم

En doğrusunu Allah bilir.

قَوْله تَعَالَى: {وَالله عِنْده حسن الثَّوَاب}

Yüce Allah'ın: {وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ} “En güzel mükâfat Allah katındadır” sözü.

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن شَدَّاد بن أَوْس قَالَ: يَا أَيهَا النَّاس لَا تتهموا الله فِي قَضَائِهِ فَإِن الله لَا يَبْغِي على مُؤمن فَإِذا نزل بأحدكم شَيْء مِمَّا يحب فليحمد الله وَإِذا نزل بِهِ شَيْء يكره فليصبر وليحتسب فَإِن الله عِنْده حسن الثَّوَاب

İbn Ebî Hâtim, Şeddâd b. Evs'ten nakletti: O şöyle dedi: “Ey insanlar! Kazası hususunda Allah'ı itham etmeyin; zira Allah hiçbir mümine haksızlık etmez. Birinize sevdiği bir şey isabet ederse Allah'a hamdetsin; hoşlanmadığı bir şey isabet ederse de sabretsin ve sevabını [Allah'tan] beklesin. Çünkü en güzel mükâfat Allah katındadır.”

الْآيَات ١٩٦ - ١٩٨

Ayetler 196 - 198

أخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة {لَا يغرنك تقلب الَّذين كفرُوا} تقلب ليلهم ونهارهم وَمَا يجْرِي عَلَيْهِم من النعم {مَتَاع قَلِيل ثمَّ مأواهم جَهَنَّم وَبئسَ المهاد} قَالَ عِكْرِمَة: قَالَ ابْن عَبَّاس: أَي بئس الْمنزل

Abd b. Humeyd ve İbnu'l-Münzir, İkrime'den naklettiler: {لَا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُوا} “İnkâr edenlerin [diyar diyar] dolaşması sakın seni aldatmasın” [ayeti]; onların gece ve gündüz dolaşmaları ve kendilerine ihsan edilen nimetlerdir. {مَتَاعٌ قَلِيلٌ ثُمَّ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ} “[Bu] az bir menfaattir; sonra varacakları yer cehennemdir. O ne kötü bir yataktır!” İkrime şöyle dedi: İbn Abbâs: “Yani ne kötü bir konaktır” dedi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ {لَا يغرنك تقلب الَّذين كفرُوا فِي الْبِلَاد} يَقُول ضَربهمْ فِي الْبِلَاد

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den {لَا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي الْبِلَادِ} “İnkâr edenlerin diyarlarda dönüp dolaşması sakın seni aldatmasın” [ayeti hakkında]: “Onların beldelerde yolculuk edip dolaşmalarını kastediyor” dediğini naklettiler.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: وَالله مَا غروا نَبِي الله وَلَا وكل إِلَيْهِم شَيْئا من أَمر الله حَتَّى قَبضه الله على ذَلِك

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den ayet hakkında şöyle dediğini naklettiler: “Vallahi onlar Allah'ın peygamberini aldatamadılar; o, Allah kendisinin canını bu hâl üzere alıncaya kadar Allah'ın emrinden hiçbir şeyi onlara bırakmadı.”

قَوْله تَعَالَى: {وَمَا عِنْد الله خير للأبرار}

Yüce Allah'ın: {وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ} “Allah katında olanlar ise iyiler için daha hayırlıdır” sözü.

أخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر قَالَ: إِنَّمَا سماهم الله أبراراً لأَنهم بروا الْآبَاء وَالْأَبْنَاء كَمَا أَن لوالدك عَلَيْك حَقًا كَذَلِك لولدك عَلَيْك حق

Buhârî el-Edebü'l-Müfred'de, Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, İbn Ömer'den naklettiler: O şöyle dedi: “Allah onlara ancak anne babalarına ve çocuklarına iyilik yaptıkları (birr gösterdikleri) için ebrâr (iyiler) adını vermiştir. Nasıl ki babanın senin üzerinde bir hakkı varsa, aynı şekilde çocuğunun da senin üzerinde bir hakkı vardır.”

وَأخرجه ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر مَرْفُوعا

İbn Merdûye bunu İbn Ömer'den merfû olarak rivayet etmiştir.

وَالْأول أصح

Birincisi daha sahihtir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن قَالَ {الْأَبْرَار} الَّذين لَا يُؤْذونَ الذَّر

İbn Ebî Hâtim, Hasan'dan nakletti: O, “{الْأَبْرَارُ} ‘İyiler’, karıncaya bile eziyet etmeyen kimselerdir” dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد {وَمَا عِنْد الله خير للأبرار} قَالَ: لمن يُطِيع الله ﷿

İbn Cerîr, İbn Zeyd'den {وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ} “Allah katında olanlar ise iyiler için daha hayırlıdır” [ayeti hakkında] şöyle dediğini nakletti: “Azîz ve Celîl olan Allah'a itaat edenler içindir.”

الْآيَة ١٩٩

Ayet 199

أخرج النَّسَائِيّ وَالْبَزَّار وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس قَالَ: لما مَاتَ النَّجَاشِيّ قَالَ رَسُول الله ﷺ صلوا عَلَيْهِ قَالُوا يَا رَسُول الله نصلي على عبد حبشِي

Nesâî, Bezzâr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, Enes'ten naklettiler: O şöyle dedi: Necaşî vefat ettiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Onun üzerine [cenaze] namazı kılın” buyurdu. Onlar: “Ey Allah'ın Resûlü! Habeşli bir köle üzerine mi namaz kılacağız?” dediler.

فَأنْزل الله {وَإِن من أهل الْكتاب لمن يُؤمن بِاللَّه وَمَا أنزل إِلَيْكُم} الْآيَة

Bunun üzerine Allah: {وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ} “Şüphesiz Kitap ehlinden öyleleri vardır ki, Allah'a ve size indirilene inanırlar...” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن جرير عَن جَابر أَن النَّبِي ﷺ قَالَ اخْرُجُوا فصلوا على أَخ لكم فصلى بِنَا فَكبر أَربع تَكْبِيرَات فَقَالَ: هَذَا النَّجَاشِيّ أَصْحَمَة فَقَالَ المُنَافِقُونَ: انْظُرُوا إِلَى هَذَا يُصَلِّي على علج نَصْرَانِيّ لم نره قطّ

İbn Cerîr, Câbir'den nakletti: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: “Çıkın da bir din kardeşinizin üzerine namaz kılın” buyurdu. Bize namaz kıldırdı ve dört tekbir getirdi; ardından: “Bu, Necaşî Ashame'dir” dedi. Münafıklar ise: “Şuna bakın, hiç görmediğimiz Hristiyan bir kâfire namaz kılıyor!” dediler.

فَأنْزل الله {وَإِن من أهل الْكتاب لمن يُؤمن بِاللَّه} الْآيَة

Bunun üzerine Allah: {وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ} “Şüphesiz Kitap ehlinden öyleleri vardır ki, Allah'a inanırlar...” ayetini indirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ ذكر لنا أَن هَذِه الْآيَة نزلت فِي النَّجَاشِيّ وَفِي نَاس من أَصْحَابه آمنُوا بِنَبِي الله وَصَدقُوا بِهِ

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den naklettiler: O şöyle dedi: Bize bu ayetin Necaşî ve Allah'ın peygamberine inanıp onu tasdik eden bazı arkadaşları hakkında indiği zikredildi.

وَذكر لنا: أَن النَّبِي ﷺ اسْتغْفر للنجاشي وَصلى عَلَيْهِ حِين بلغه مَوته قَالَ لأَصْحَابه: صلوا على أَخ لكم

Bize zikredildiğine göre: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Necaşî'nin vefat haberi kendisine ulaştığında onun için bağışlanma diledi, cenaze namazını kıldı ve ashabına: “Bir din kardeşinizin üzerine namaz kılın;

قد مَاتَ بِغَيْر بِلَادكُمْ

O sizin diyarınızdan başka bir yerde vefat etti” buyurdu.

فَقَالَ أنَاس من أهل النِّفَاق: يُصَلِّي على رجل مَاتَ لَيْسَ من أهل دينه فَأنْزل الله {وَإِن من أهل الْكتاب لمن يُؤمن بِاللَّه} الْآيَة

Münafıklardan bazı kimseler: “Kendi dininden olmayan, ölmüş bir adama namaz kılıyor” dediler. Bunun üzerine Allah: {وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ} “Şüphesiz Kitap ehlinden öyleleri vardır ki, Allah'a inanırlar...” ayetini indirdi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن قَالَ: لما مَاتَ النَّجَاشِيّ قَالَ رَسُول الله ﷺ اسْتَغْفرُوا لأخيكم فَقَالُوا: يَا رَسُول الله أنستغفر لذَلِك العلج فَأنْزل الله {وَإِن من أهل الْكتاب لمن يُؤمن بِاللَّه وَمَا أنزل إِلَيْكُم} الْآيَة

Abd b. Humeyd, Hasan'dan nakletti: O şöyle dedi: Necaşî vefat ettiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Kardeşiniz için bağışlanma dileyin” buyurdu. Onlar: “Ey Allah'ın Resûlü! Şu kâfir için mi bağışlanma dileyeceğiz?” dediler. Bunun üzerine Allah: {وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ} “Şüphesiz Kitap ehlinden öyleleri vardır ki, Allah'a ve size indirilene inanırlar...” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج قَالَ لما صلى النَّبِي ﷺ على النَّجَاشِيّ طعن فِي ذَلِك المُنَافِقُونَ فَقَالُوا: صلى عَلَيْهِ وَمَا كَانَ على دينه فَنزلت هَذِه الْآيَة {وَإِن من أهل الْكتاب لمن يُؤمن بِاللَّه} الْآيَة

İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, İbn Cüreyc'den naklettiler: O şöyle dedi: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Necaşî'nin [cenaze] namazını kılınca münafıklar bunu dillerine dolayarak: “Kendi dininden olmadığı hâlde onun namazını kıldı” dediler. Bunun üzerine bu {وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ} “Şüphesiz Kitap ehlinden öyleleri vardır ki, Allah'a inanırlar...” ayeti indi.

قَالُوا: مَا كَانَ يسْتَقْبل قبلته وَإِن بَينهمَا الْبحار

Onlar: “Aralarında denizler varken o, [Peygamber'in] kıblesine de yönelmiyordu” dediler.

فَنزلت (فأينما توَلّوا فثم وَجه الله) (الْبَقَرَة الْآيَة ١١٥) قَالَ ابْن جريج: وَقَالَ آخَرُونَ: نزلت فِي النَّفر الَّذين كَانُوا من يهود فأسلموا

Bunun üzerine: {فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ} “Nereye dönerseniz dönün, Allah'ın yüzü (zatı/kıblesi) oradadır” (el-Bakara: 115) [ayeti] indi. İbn Cüreyc dedi ki: Başkaları ise: “Yahudilerden olup Müslüman olan kimseler hakkında indi;

عبد الله بن سَلام وَمن مَعَه

Abdullah b. Selâm ve beraberindekiler [hakkında indi]” dediler.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن وَحشِي بن حَرْب قَالَ: لما مَاتَ النَّجَاشِيّ قَالَ رَسُول الله ﷺ لأَصْحَابه إِن أَخَاكُم النَّجَاشِيّ قد مَاتَ قومُوا فصلوا عَلَيْهِ

Taberânî, Vahşî b. Harb'den nakletti: O şöyle dedi: Necaşî vefat ettiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ashabına: “Kardeşiniz Necaşî vefat etti; kalkın ve onun üzerine namaz kılın” buyurdu.

فَقَالَ رجل: يَا رَسُول الله كَيفَ نصلي عَلَيْهِ وَقد مَاتَ فِي كفره قَالَ: أَلا تَسْمَعُونَ قَول الله {وَإِن من أهل الْكتاب لمن يُؤمن بِاللَّه} الْآيَة

Bir adam: “Ey Allah'ın Resûlü! O küfrü üzere ölmüşken onun üzerine nasıl namaz kılarız?” dedi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Allah'ın: {وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ} ‘Şüphesiz Kitap ehlinden öyleleri vardır ki, Allah'a inanırlar...’ sözünü işitmediniz mi?” buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَإِن من أهل الْكتاب لمن يُؤمن بِاللَّه} الْآيَة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ} “Şüphesiz Kitap ehlinden öyleleri vardır ki, Allah'a inanırlar...” ayeti hakkında [şöyle dediğini] naklettiler:

قَالَ: هم مسلمة أهل الْكتاب من الْيَهُود وَالنَّصَارَى

“Onlar, Yahudi ve Hristiyanlardan Müslüman olan Kitap ehlidir” dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي الْآيَة قَالَ: هَؤُلَاءِ يهود

İbn Cerîr, İbn Zeyd'den ayet hakkında: “Bunlar Yahudilerdir” dediğini nakletti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: هم أهل الْكتاب الَّذين كَانُوا قبل مُحَمَّد ﷺ وَالَّذين اتبعُوا مُحَمَّدًا ﷺ

İbn Ebî Hâtim, Hasan'dan ayet hakkında şöyle dediğini nakletti: “Onlar, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'den önce bulunan ve Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e uyan Kitap ehlidir.”

الْآيَة ٢٠٠

Ayet 200

أخرج ابْن الْمُبَارك وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان من طَرِيق دَاوُد بن صَالح قَالَ: قَالَ أَبُو سَلمَة بن عبد الرَّحْمَن: تَدْرِي فِي أَي شَيْء نزلت هَذِه الْآيَة {اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابطُوا} قلت: لَا

İbnu'l-Mübârek, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, Hâkim —ve bunu sahih kabul etmiştir— ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Dâvûd b. Sâlih yoluyla naklettiler: O şöyle dedi: Ebû Seleme b. Abdirrahmân: “Şu {اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابطُوا} ‘Sabredin, sabırda yarışın ve nöbet bekleyin (rabtedin)’ ayetinin ne hakkında indiğini bilir misin?” dedi. “Hayır” dedim.

قَالَ

O şöyle dedi:

سَمِعت أَبَا هُرَيْرَة يَقُول: لم يكن فِي زمَان النَّبِي ﷺ غَزْو يرابط فِيهِ وَلَكِن انْتِظَار الصَّلَاة بعد الصَّلَاة

“Ebû Hüreyre'nin şöyle dediğini işittim: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında nöbet tutulacak (murabata yapılacak) bir gazve yoktu; fakat bu, bir namazın ardından diğer namazı beklemektir.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من وَجه آخر عَن أبي سَلمَة بن عبد الرَّحْمَن قَالَ: أقبل عليَّ أَبُو هُرَيْرَة يَوْمًا فَقَالَ: أَتَدْرِي يَا ابْن أخي فيمَ أنزلت هَذِه الْآيَة {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابطُوا} قلت: لَا

İbn Merdûye başka bir yoldan Ebû Seleme b. Abdirrahmân'dan nakletti: O şöyle dedi: Bir gün Ebû Hüreyre bana dönüp: “Ey kardeşimin oğlu! Şu: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا} ‘Ey iman edenler! Sabredin, sabırda yarışın ve nöbet bekleyin (rabtedin)’ ayetinin ne hakkında indiğini bilir misin?” dedi. “Hayır” dedim.

قَالَ: أما إِنَّه لم يكن فِي زمَان النَّبِي ﷺ غَزْو يرابطون فِيهِ وَلكنهَا نزلت فِي قوم يعمرون الْمَسَاجِد يصلونَ الصَّلَاة فِي مواقيتها ثمَّ يذكرُونَ الله فِيهَا فَعَلَيْهِم أنزلت {اصْبِرُوا} أَي على الصَّلَوَات الْخمس {وَصَابِرُوا} أَنفسكُم وهواكم {وَرَابطُوا} فِي مَسَاجِدكُمْ {وَاتَّقوا الله} فِيمَا علمكُم {لَعَلَّكُمْ تفلحون}

Şöyle dedi: “Bilin ki Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında nöbet tuttukları bir gazve yoktu; fakat bu ayet, mescitleri imar eden, namazı vakitlerinde kılan, sonra da orada Allah'ı zikreden bir topluluk hakkında indi. İşte onların hakkında indirilmiştir: {اصْبِرُوا} yani beş vakit namaza sabredin, {وَصَابِرُوا} nefislerinize ve hevanıza karşı sabırda yarışın, {وَرَابِطُوا} mescitlerinizde rabtedin (bağlanıp bekleyin), {وَاتَّقُوا اللَّهَ} size öğrettiği hususlarda Allah'tan korkun, {لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ} ‘Umulur ki kurtuluşa erersiniz’.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي أَيُّوب قَالَ: وقف علينا رَسُول الله ﷺ فَقَالَ هَل لكم إِلَى مَا يمحو الله تَعَالَى بِهِ الذُّنُوب ويعظم الْأجر فَقُلْنَا: نعم يَا رَسُول الله قَالَ: إسباغ الْوضُوء على المكاره وَكَثْرَة الخطا إِلَى الْمَسَاجِد وانتظار الصَّلَاة بعد الصَّلَاة

İbn Merdûye, Ebû Eyyûb'dan nakletti: O şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yanımıza gelip durdu ve: “Allah Teâlâ'nın kendisiyle günahları sildiği ve mükâfatı büyüttüğü bir ameli size haber vereyim mi?” buyurdu. Biz: “Evet, ey Allah'ın Resûlü!” dedik. Şöyle buyurdu: “Zorluklara rağmen abdesti tam ve güzelce almak, mescitlere adımları çoğaltmak ve bir namazdan sonra diğer namazı beklemektir.”

قَالَ: وَهُوَ قَول الله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابطُوا} فذلكم هُوَ الرِّبَاط فِي الْمَسَاجِد

Dedi ki: “İşte bu, Allah'ın: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا} ‘Ey iman edenler! Sabredin, sabırda yarışın ve nöbet bekleyin (rabtedin)’ sözüdür. İşte mescitlerdeki ribât (nöbet/bağlılık) budur.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن حبَان عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَلا أدلكم على مَا يمحو الله بِهِ الذُّنُوب قُلْنَا: بلَى يَا رَسُول الله

İbn Cerîr ve İbn Hibbân, Câbir b. Abdillâh'tan naklettiler: O şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Allah'ın kendisiyle günahları sildiği ameli size göstereyim mi?” buyurdu. “Evet, ey Allah'ın Resûlü!” dedik.

قَالَ: إسباغ الْوضُوء على المكاره وَكَثْرَة الخطا إِلَى الْمَسَاجِد وانتظار الصَّلَاة بعد الصَّلَاة فذلكم الرِّبَاط

Şöyle buyurdu: “Zorluklara rağmen abdesti tam ve güzelce almak, mescitlere adımları çoğaltmak ve bir namazdan sonra diğer namazı beklemektir. İşte ribât budur.”

وَأخرج ابْن جرير من حَدِيث عَليّ

İbn Cerîr, Ali'nin hadisinden

مثله

bunun bir benzerini nakletti.

وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَعبد الرَّزَّاق وَأحمد وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: أَلا أخْبركُم بِمَا يمحو الله بِهِ الْخَطَايَا وَيرْفَع بِهِ الدَّرَجَات إسباغ الْوضُوء على المكاره وَكَثْرَة الخطا إِلَى الْمَسَاجِد وانتظار الصَّلَاة بعد الصَّلَاة فذلكم الرِّبَاط

Mâlik, Şâfiî, Abdürrezzâk, Ahmed, Müslim, Tirmizî, Nesâî ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Hüreyre'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu naklettiler: “Allah'ın kendisiyle hataları sildiği ve dereceleri yükselttiği ameli size haber vereyim mi? Zorluklara rağmen abdesti tam ve güzelce almak, mescitlere adımları çoğaltmak ve bir namazdan sonra diğer namazı beklemektir. İşte ribât budur,

فذلكم الرِّبَاط

işte ribât budur,

فذلكم الرِّبَاط

işte ribât budur!”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي غَسَّان قَالَ: إِن هَذِه الْآيَة إِنَّمَا أنزلت فِي لُزُوم الْمَسَاجِد {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابطُوا}

İbn Ebî Hâtim, Ebû Gassân'dan nakletti: O şöyle dedi: “Şu: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا} ‘Ey iman edenler! Sabredin, sabırda yarışın ve nöbet bekleyin (rabtedin)’ ayeti ancak mescitlere devam etmek hakkında inmiştir.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم فِي الْآيَة قَالَ: أَمرهم أَن يصبروا على دينهم وَلَا يَدعُوهُ لشدَّة وَلَا رخاء وَلَا سراء وَلَا ضراء

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim ayet hakkında [şöyle dediklerini] naklettiler: “[Allah] onlara dinleri üzere sabretmelerini; ne zorluk ne kolaylık ne bolluk ne de darlık anında onu terk etmemelerini emretti.

وَأمرهمْ أَن يصابروا الْكفَّار وَأَن يرابطوا الْمُشْركين

Onlara kâfirlere karşı sabırda yarışmalarını ve müşriklere karşı nöbet tutup cihat etmelerini (rabt yapmalarını) emretti.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ فِي الْآيَة

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Muhammed b. Kâ'b el-Kurazî'den ayet hakkında naklettiler:

قَالَ: اصْبِرُوا على دينكُمْ وَصَابِرُوا الْوَعْد الَّذِي وعدتكم وَرَابطُوا عدوّي وَعَدُوكُمْ حَتَّى يتْرك دينه لدينكم وَاتَّقوا الله فِيمَا بيني وَبَيْنكُم لَعَلَّكُمْ تفلحون غَدا إِذا لقيتموني

O şöyle dedi: “Dininiz üzere sabredin, size vadettiğim vaat hususunda sabırda yarışın, kendi dinini bırakıp sizin dininize girinceye kadar benim ve sizin düşmanınıza karşı rabtedin (hazırlıklı ve nöbette olun), benimle sizin aranızdaki hususlarda Allah'tan korkun; umulur ki yarın bana kavuştuğunuzda kurtuluşa erersiniz.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: اصْبِرُوا على طَاعَة الله وَصَابِرُوا أهل الضَّلَالَة وَرَابطُوا فِي سَبِيل الله

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den ayet hakkında şöyle dediğini naklettiler: “Allah'a itaat üzere sabredin, dalâlet ehline karşı sabırda yarışın ve Allah yolunda ribât yapın (nöbet tutun).”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن زيد بن أسلم فِي الْآيَة قَالَ: اصْبِرُوا على الْجِهَاد وَصَابِرُوا عَدوكُمْ وَرَابطُوا على دينكُمْ

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Şuab'da Beyhakî, Zeyd b. Eslem'den ayet hakkında şöyle dediğini naklettiler: “Cihat üzere sabredin, düşmanınıza karşı sabırda yarışın ve dininiz üzere ribât yapın (bağlanıp nöbet tutun).”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ: اصْبِرُوا عِنْد الْمُصِيبَة وَصَابِرُوا على الصَّلَوَات وَرَابطُوا: جاهدوا فِي سَبِيل الله

Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Hasan'dan ayet hakkında şöyle dediğini naklettiler: “Musibet anında sabredin, namazlar üzere sabırda yarışın ve rabtedin: Yani Allah yolunda cihat edin.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي الْآيَة قَالَ: اصْبِرُوا على الْفَرَائِض وَصَابِرُوا مَعَ النَّبِي ﷺ فِي الموطن وَرَابطُوا فِيمَا أَمركُم ونهاكم

İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den ayet hakkında şöyle dediğini nakletti: “Farzlar üzere sabredin, savaş meydanında Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte sabırda yarışın ve size emrettiği ile yasakladığı hususlarda rabtedin (bağlı kalın).”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر من طَرِيق ابْن جريج عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: اصْبِرُوا على طَاعَة الله وَصَابِرُوا أَعدَاء الله وَرَابطُوا فِي سَبِيل الله

İbnu'l-Münzir, İbn Cüreyc yoluyla İbn Abbâs'tan ayet hakkında şöyle dediğini nakletti: “Allah'a itaat üzere sabredin, Allah'ın düşmanlarına karşı sabırda yarışın ve Allah yolunda ribât yapın (nöbet tutun).”