أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {فتقبلها رَبهَا بِقبُول حسن} قَالَ: تقبل من أمهَا مَا أَرَادَت بهَا الْكَنِيسَة فأجرها فِيهِ {وأنبتها نباتاً حسنا} قَالَ: نَبتَت فِي غذَاء الله
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir İbn Cüreyc'den {فتقبلها رَبهَا بِقبُول حسن} “Rabbi onu güzel bir kabulle kabul etti” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: Annesinin onunla kiliseye [hizmet ettirmeyi] amaçladığı şeyi kabul etti ve bundan ötürü ona ecir verdi. {وأنبتها نباتاً حسنا} “ve onu güzel bir bitki gibi yetiştirdi” [ifadesi hakkında ise] şöyle dedi: Allah'ın rızkıyla/beslemesiyle büyüdü.
وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع وكفلها زَكَرِيَّا قَالَ: ضمهَا إِلَيْهِ
İbn Cerîr Rebî'den [rivayet etti; o] “ve Zekeriyyâ onu himaye etti” hakkında şöyle dedi: Onu yanına aldı.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كفلها زَكَرِيَّا فَدخل عَلَيْهَا الْمِحْرَاب فَوجدَ عِنْدهَا رزقا عنباً فِي مكتل فِي غير حِينه {قَالَ يَا مَرْيَم أَنى لَك هَذَا قَالَت هُوَ من عِنْد الله إِن الله يرْزق من يَشَاء بِغَيْر حِسَاب} قَالَ: إِن الَّذِي يرزقك الْعِنَب فِي غير حِينه لقادر أَن يَرْزُقنِي من العاقر الْكَبِير الْعَقِيم ولدا {هُنَالك دَعَا زَكَرِيَّا ربه} فَلَمَّا بشر بِيَحْيَى قَالَ {رب اجْعَل لي آيَة قَالَ آيتك ألَاّ تكلم النَّاس} قَالَ: يعتقل لسَانك من غير مرض وَأَنت سوي
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve sahih olduğunu belirterek Hâkim, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet ettiler: Zekeriyyâ onu himayesine aldı. Onun yanına, mabede her girdiğinde yanında bir rızık; mevsimi dışında bir sepet içinde üzüm buldu. {قَالَ يَا مَرْيَم أَنى لَك هَذَا قَالَت هُوَ من عِنْد الله إِن الله يرْزق من يَشَاء بِغَيْر حِسَاب} “‘Ey Meryem! Bu sana nereden [geldi]?’ dedi. O da: ‘Bu, Allah katındandır. Şüphesiz Allah dilediğine hesapsız rızık verir’ dedi.” [Zekeriyyâ] dedi ki: Mevsimi dışında sana üzüm rızkını veren Zat, şüphesiz yaşlı, kısır bir kadından bana bir çocuk rızkı vermeye de kādirdir. {هُنَالك دَعَا زَكَرِيَّا ربه} “İşte orada Zekeriyyâ Rabbine dua etti”. Kendisine Yahyâ müjdelenince: {رب اجْعَل لي آيَة قَالَ آيتك ألَاّ تكلم النَّاس} “‘Rabbim, bana bir alamet ver’ dedi. [Allah da] buyurdu ki: ‘Senin alametin, insanlarla konuşamamandır’”. [İbn Abbâs] dedi ki: Sapasağlam olduğun halde, hiçbir hastalık olmaksızın dilin tutulur.
وَأخرج عبد بن حميد وآدَم وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وكفلها زَكَرِيَّا} قَالَ: سهمهم بقلمه
Abd b. Humeyd, Âdem, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Sünen'inde Beyhakî, Mücâhid'den {وكفلها زَكَرِيَّا} “ve Zekeriyyâ onu himayesine aldı” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: Kalemiyle onlara kurada üstün geldi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: كَانَت مَرْيَم ابْنة سيدهم وإمامهم فتشاح عَلَيْهَا أَحْبَارهم فاقترعوا فِيهَا بسهامهم أَيهمْ يكفلها وَكَانَ زَكَرِيَّا زوج خَالَتهَا فكفلها وَكَانَت عِنْده وحضنتها
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Katâde'den şöyle dediğini rivayet ettiler: Meryem onların efendisinin ve önderinin kızıydı. Bu yüzden din bilginleri onun hakkında çekiştiler ve hangisinin onu himaye edeceği hususunda oklarıyla kura çektiler. Zekeriyyâ ise teyzesinin kocasıydı; böylece onu himayesine aldı, Meryem onun yanında kaldı ve onun bakımını üstlendi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن مَسْعُود وَابْن عَبَّاس وناس من الصَّحَابَة إِن الَّذين كَانُوا يَكْتُبُونَ التَّوْرَاة إِذا جاؤوا إِلَيْهِم بِإِنْسَان مُحَرر واقترعوا عَلَيْهِ أَيهمْ يَأْخُذهُ فيعلمه وَكَانَ زَكَرِيَّا أفضلهم يَوْمئِذٍ وَكَانَ مَعَهم وَكَانَت أُخْت أم مَرْيَم تَحْتَهُ فَلَمَّا أَتَوا بهَا قَالَ لَهُم زَكَرِيَّا: أَنا أحقكم بهَا تحتي أُخْتهَا
Beyhakî Sünen'inde İbn Mes'ûd, İbn Abbâs ve sahabeden bazı kişilerden [şöyle rivayet etti]: Tevrat'ı yazan kimselere [mabede] adanmış bir kimse getirildiğinde, onu kimin alıp eğiteceğine dair aralarında kura çekerlerdi. O gün Zekeriyyâ onların en faziletlisiydi ve onlarla beraberdi; Meryem'in annesinin kız kardeşi de onun nikâhı altındaydı. Meryem'i getirdiklerinde Zekeriyyâ onlara: “Ona aranızda en layık olan benim, teyzesi benim nikâhım altındadır” dedi.
قَالَ: فَخَرجُوا إِلَى نهر الْأُرْدُن فَألْقوا أقلامهم الَّتِي يَكْتُبُونَ بهَا أَيهمْ يقوم قلمه فيكفلها فجرت الأقلام وَقَامَ قلم زَكَرِيَّا على قرنيه كَأَنَّهُ فِي طين فَأخذ الْجَارِيَة
[İbn Abbâs] dedi ki: Bunun üzerine Ürdün nehrine çıktılar ve hangisinin kalemi [su üstünde dik] durursa kızı o himaye etsin diye yazı yazdıkları kalemlerini [suya] attılar. Kalemler akıp gitti, Zekeriyyâ'nın kalemi ise sanki çamurdaymış gibi iki ucu üzerinde dikildi. Böylece kız çocuğunu o aldı.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {وكفلها زَكَرِيَّا} قَالَ: جعلهَا مَعَه فِي محرابه
İbn Cerîr İbn Abbâs'tan {وكفلها زَكَرِيَّا} “ve Zekeriyyâ onu himayesine aldı” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Onu mihrabında yanına aldı.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم بن أبي النجُود أَنه قَرَأَهَا {وكفلها} مُشَدّدَة {زَكَرِيَّا} ممدودة مَهْمُوز مَنْصُوب
Abd b. Humeyd Âsım b. Ebi'n-Necûd'dan onun {وكفلها} kelimesini şeddeli, {زَكَرِيَّا} kelimesini ise medli, hemzeli ve mansub olarak okuduğunu rivayet etti.
وَأخرج عبد بن حميد عَن أبن عَبَّاس {وجد عِنْدهَا رزقا} قَالَ: مكتلاً فِيهِ عِنَب فِي غير حِينه
Abd b. Humeyd İbn Abbâs'tan {وجد عِنْدهَا رزقا} “onun yanında bir rızık buldu” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Mevsimi dışında içinde üzüm olan bir sepet [buldu].
وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن جرير عَن مُجَاهِد {وجد عِنْدهَا رزقا} قَالَ: عنباً فِي غير زَمَانه
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr'den, o da Mücâhid'den {وجد عِنْدهَا رزقا} “onun yanında bir rızık buldu” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Mevsimi dışında üzüm [buldu].
وَأخرج ابْن جرير من وَجه آخر عَن مُجَاهِد {وجد عِنْدهَا رزقا} قَالَ: فَاكِهَة الصَّيف فِي الشتَاء وَفَاكِهَة الشتَاء فِي الصَّيف
İbn Cerîr başka bir tarikten Mücâhid'den {وجد عِنْدهَا رزقا} “onun yanında bir rızık buldu” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Kışın yaz meyvesi, yazın kış meyvesi [buldu].
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من وَجه آخر عَن مُجَاهِد {وجد عِنْدهَا رزقا} قَالَ: علما
İbn Ebî Hâtim başka bir tarikten Mücâhid'den {وجد عِنْدهَا رزقا} “onun yanında bir rızık buldu” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: İlim [buldu].
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {وجد عِنْدهَا رزقا} قَالَ: وجد عِنْدهَا ثمار الْجنَّة
İbn Cerîr İbn Abbâs'tan {وجد عِنْدهَا رزقا} “onun yanında bir rızık buldu” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Onun yanında Cennet meyveleri buldu;
فَاكِهَة الصَّيف فِي الشتَاء وَفَاكِهَة الشتَاء فِي الصَّيف
kışın yaz meyvesi, yazın kış meyvesi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {وجد عِنْدهَا رزقا} قَالَ: الْفَاكِهَة الغضة حِين لَا تُوجد الْفَاكِهَة عِنْد أحد
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan {وجد عِنْدهَا رزقا} “onun yanında bir rızık buldu” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: Hiç kimsede meyve bulunmadığı bir vakitte taptaze meyve [buldu].
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي مَالك {أنَّى} يَعْنِي من أَيْن
İbn Ebî Hâtim Ebû Mâlik'ten {أنَّى} “nereden” kelimesinin “nereden” anlamına geldiğini rivayet etti.
وَأخرج عَن الضَّحَّاك {أَنى لَك هَذَا} يَقُول من أَتَاك بِهَذَا
Dahhâk'tan {أَنى لَك هَذَا} “Bu sana nereden [geldi]?” kavli hakkında: “Bunu sana kim getirdi?” demek istediğini rivayet etti.
وَأخرج أَبُو يعلى عَن جَابر أَن رَسُول الله ﷺ أَقَامَ أَيَّامًا لم يطعم طَعَاما حَتَّى شقّ ذَلِك عَلَيْهِ فَطَافَ فِي منَازِل أَزوَاجه فَلم يجد عِنْد وَاحِدَة مِنْهُنَّ شَيْئا فَأتى فَاطِمَة فَقَالَ يَا بنية هَل عنْدك شَيْء آكله فَإِنِّي جَائِع فَقَالَت: لَا وَالله
Ebû Ya'lâ Câbir'den rivayet etti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem günlerce hiçbir yemek yemeden durdu, öyle ki bu durum ona çok ağır geldi. Eşlerinin evlerini dolaştı ancak hiçbirinin yanında bir şey bulamadı. Bunun üzerine Fâtıma'ya gelip: “Kızcağızım! Yanında yiyeceğim bir şey var mı? Zira ben çok açım” dedi. O da: “Hayır, vallahi [yok]” dedi.
فَلَمَّا خرج من عِنْدهَا بعثت إِلَيْهَا جَارة لَهَا بِرَغِيفَيْنِ وَقطعَة لحم فَأَخَذته مِنْهَا فَوَضَعته فِي جَفْنَة لَهَا وَقَالَت: وَالله لَأُوثِرَنَّ بِهَذَا رَسُول الله ﷺ على نَفسِي وَمن عِنْدِي وَكَانُوا جَمِيعًا مُحْتَاجين إِلَى شبعة طَعَام فَبعثت حسنا أَو حُسَيْنًا إِلَى رَسُول الله ﷺ فَرجع إِلَيْهَا فَقَالَت لَهُ: - بِأبي أَنْت وَأمي - قد أَتَى الله بِشَيْء قد خبأته لَك فَقَالَ: هَلُمِّي يَا بنية بالجفنة فَكشفت عَن الْجَفْنَة فَإِذا هِيَ مَمْلُوءَة خبْزًا وَلَحْمًا فَلَمَّا نظرت إِلَيْهَا بهتت وَعرفت أَنَّهَا بركَة من الله
Onun yanından çıkınca bir komşu kadın Fâtıma'ya iki somun ekmek ile bir parça et gönderdi. [Fâtıma] onu kadından alıp bir çanağına koydu ve: “Vallahi bunu kendime ve yanımdakilere tercih edip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e vereceğim” dedi; oysa hepsi de bir öğünlük yemeğe muhtaç idiler. Hasan'ı yahut Hüseyin'i Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gönderdi. [Resûlullah] onun yanına döndü. [Fâtıma] ona: “Anam babam sana feda olsun, Allah bir şey getirdi, onu senin için sakladım” dedi. Resûlullah: “Kızcağızım, çanağı getir” buyurdu. Çanağın üzerini açtı; bir de baktı ki içi ekmek ve etle dolu! Ona bakınca hayretler içinde kaldı ve bunun Allah'tan bir bereket olduğunu anladı.
فحمدت الله تَعَالَى وقدمته إِلَى النَّبِي ﷺ فَلَمَّا رَآهُ حمد الله وَقَالَ: من أَيْن لَك هَذَا يَا بنية قَالَت: يَا أَبَت {هُوَ من عِنْد الله إِن الله يرْزق من يَشَاء بِغَيْر حِسَاب}
Bunun üzerine Allah Teâlâ'ya hamdetti ve yemeği Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in önüne koydu. Nebi onu görünce Allah'a hamdetti ve: “Kızcağızım, bu sana nereden [geldi]?” dedi. Fâtıma: “Babacığım! {هُوَ من عِنْد الله إِن الله يرْزق من يَشَاء بِغَيْر حِسَاب} ‘O, Allah katındandır. Şüphesiz Allah dilediğine hesapsız rızık verir’” dedi.
الْآيَة ٣٨
38. Ayet
أخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما رأى ذَلِك زَكَرِيَّا يَعْنِي فَاكِهَة الصَّيف فِي الشتَاء وَفَاكِهَة الشتَاء فِي الصَّيف عِنْد مَرْيَم قَالَ: إِن الَّذِي يَأْتِي بِهَذَا مَرْيَم فِي غير زَمَانه قَادر على أَن يَرْزُقنِي ولدا فَذَلِك حِين دَعَا ربه
İbn Cerîr İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet etti: Zekeriyyâ bunu, yani kışın yaz meyvesini ve yazın kış meyvesini Meryem'in yanında görünce: “Bunu Meryem'e mevsimi dışında getiren Zat, bana bir çocuk rızkı vermeye de kādirdir” dedi. İşte o vakit Rabbine dua etti.
وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر عَن الْحسن قَالَ: لما وجد زَكَرِيَّا عِنْد مَرْيَم ثَمَر الشتَاء فِي الصَّيف وثمر الصَّيف فِي الشتَاء يَأْتِيهَا بِهِ جِبْرِيل قَالَ لَهَا: أَنى لَك هَذَا فِي غير حِينه فَقَالَت: هَذَا رزق من عِنْد الله يَأْتِي بِهِ الله {إِن الله يرْزق من يَشَاء بِغَيْر حِسَاب} فطمع زَكَرِيَّا فِي الْوَلَد فَقَالَ: أَن الَّذِي أَتَى مَرْيَم بِهَذِهِ الْفَاكِهَة فِي غير حينها لقادر أَن يصلح لي زَوْجَتي ويهب لي مِنْهَا ولدا فَعِنْدَ ذَلِك {دَعَا زَكَرِيَّا ربه} وَذَلِكَ لثلاث لَيَال بَقينَ من الْمحرم
İshak b. Bişr ve İbn Asâkir Hasan'dan şöyle dediğini rivayet ettiler: Zekeriyyâ, Meryem'in yanında Cibril'in kendisine getirdiği kış mevsiminde yaz meyvesini ve yaz mevsiminde kış meyvesini bulunca ona: “Mevsimi dışında bu sana nereden [geldi]?” dedi. O da: “Bu, Allah katından bir rızıktır; onu Allah getirir. {إِن الله يرْزق من يَشَاء بِغَيْر حِسَاب} ‘Şüphesiz Allah dilediğine hesapsız rızık verir’” dedi. Bunun üzerine Zekeriyyâ çocuk sahibi olmayı arzuladı ve: “Meryem'e bu meyveyi mevsimi dışında getiren Zat, eşimi benim için ıslah etmeye ve ondan bana bir çocuk bağışlamaya da elbette kādirdir” dedi. İşte o vakit {دَعَا زَكَرِيَّا ربه} “Zekeriyyâ Rabbine dua etti”. Bu ise Muharrem ayından geriye üç gece kala idi.
قَامَ زَكَرِيَّا فاغتسل ثمَّ ابتهل فِي الدُّعَاء إِلَى الله قَالَ: يَا رَازِق مَرْيَم ثمار الصَّيف فِي الشتَاء وثمار الشتَاء فِي الصَّيف هَب لي من لَدُنْك - يَعْنِي من عنْدك - ذُرِّيَّة طيبَة يَعْنِي تقيا
Zekeriyyâ kalkıp yıkandı, sonra Allah'a duada yalvarıp yakardı; şöyle dedi: “Ey Meryem'e kışın yaz meyvelerini, yazın kış meyvelerini rızık olarak veren! Katından -yani Kendi nezdinden- bana temiz bir zürriyet -yani takva sahibi bir çocuk- bağışla.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ {ذُرِّيَّة طيبَة} يَقُول: مباركة
İbn Ebî Hâtim Süddî'den {ذُرِّيَّة طيبَة} “temiz bir zürriyet” hakkında: “Bereketli [bir zürriyet]” dediğini rivayet etti.
الْآيَة ٣٩
39. Ayet
أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ {فنادته الْمَلَائِكَة} قَالَ: جِبْرِيل
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim Süddî'den {فنادته الْمَلَائِكَة} “Bunun üzerine melekler ona seslendi” kavli hakkında: “Cibril [seslendi]” dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن جرير عَن عبد الرَّحْمَن بن أبي حَمَّاد قَالَ: فِي قِرَاءَة ابْن مَسْعُود ((فناداه جِبْرِيل وَهُوَ قَائِم يُصَلِّي فِي الْمِحْرَاب)) وأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: ذكرُوا الْمَلَائِكَة ثمَّ تَلا (إِن الَّذين لَا يُؤمنُونَ بِالآخِرَة ليسمون الْمَلَائِكَة تَسْمِيَة الْأُنْثَى) (النَّجْم الْآيَة ٢٧) وَكَانَ يَقْرَأها ((فناداه الْمَلَائِكَة))
İbn Cerîr Abdurrahman b. Ebî Hammâd'dan şöyle dediğini rivayet etti: İbn Mes'ûd'un kıraatinde ((فناداه جِبْرِيل وَهُوَ قَائِم يُصَلِّي فِي الْمِحْرَاب)) “O mihrapta durmuş namaz kılarken Cibril ona seslendi” şeklindedir. İbnü'l-Münzir ve İbn Merdûye İbn Mes'ûd'dan şöyle dediğini rivayet ettiler: Melekleri andılar, sonra şu ayeti okudu: (إِن الَّذين لَا يُؤمنُونَ بِالآخِرَة ليسمون الْمَلَائِكَة تَسْمِيَة الْأُنْثَى) (en-Necm, 27. Ayet) “Ahirete inanmayanlar, meleklere dişi isimleri takarlar”. O, bu ayeti ((فناداه الْمَلَائِكَة)) [müzekker sîgasıyla] okurdu.
وَأخرج الْخَطِيب فِي تَارِيخه عَن ابْن مَسْعُود أَن النَّبِي ﷺ قَرَأَ فناداه الْمَلَائِكَة بِالتَّاءِ
Hatîb Târîh'inde İbn Mes'ûd'dan Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in [bu kelimeyi] tâ ile {فنادته الْمَلَائِكَة} şeklinde okuduğunu rivayet etti.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: كَانَ عبد الله يذكر الْمَلَائِكَة فِي الْقُرْآن
İbnü'l-Münzir İbrâhim'den şöyle dediğini rivayet etti: Abdullah [b. Mes'ûd], Kur'an'da melekleri müzekker olarak zikrederdi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم بن أبي النجُود أَنه قَرَأَ {فنادته الْمَلَائِكَة} بِالتَّاءِ {أَن الله} بِنصب الْألف {يبشرك} مثقلة
Abd b. Humeyd Âsım b. Ebi'n-Necûd'dan; onun {فنادته الْمَلَائِكَة} ibaresini tâ ile, {أَن الله} kelimesini elifin fethasıyla (nasb ile) ve {يبشرك} kelimesini ise şeddeli olarak okuduğunu rivayet etti.
قَوْله تَعَالَى {وَهُوَ قَائِم يُصَلِّي}
Yüce Allah'ın {وَهُوَ قَائِم يُصَلِّي} “o ayakta durmuş namaz kılarken” kavli:
أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ثَابت قَالَ: الصَّلَاة خدمَة الله فِي الأَرْض وَلَو علم الله شَيْئا أفضل من الصَّلَاة مَا قَالَ {فنادته الْمَلَائِكَة وَهُوَ قَائِم يُصَلِّي}
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Sâbit'ten şöyle dediğini rivayet ettiler: Namaz, yeryüzünde Allah'a yapılan kulluktur (hizmettir). Eğer Allah namazdan daha faziletli bir şey bilseydi: {فنادته الْمَلَائِكَة وَهُوَ قَائِم يُصَلِّي} “Melekler ona, o ayakta namaz kılarken seslendi” demezdi.
قَوْله تَعَالَى: {فِي الْمِحْرَاب}
Yüce Allah'ın: {فِي الْمِحْرَاب} “mabedde” kavli:
أخرج عبد الْمُنْذر عَن السّديّ
İbnü'l-Münzir Süddî'den rivayet etti:
الْمِحْرَاب الْمصلى
Mihrap, namazgâhtır (musalladır).
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَمْرو أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: اتَّقوا هَذِه المذابح
Taberânî ve Sünen'inde Beyhakî İbn Amr'dan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: “Şu mezbahalardan sakınınız!”
يَعْنِي المحاريب
Yani mihraplardan.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن مُوسَى الْجُهَنِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا تزَال أمتِي بِخَير مَا لم يتخذوا فِي مَسَاجِدهمْ مذابح كمذابح النَّصَارَى
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te Mûsâ el-Cühenî'den Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: “Mescitlerinde Hristiyanların kurban yerleri gibi mezbahalar (mihraplar) edinmedikleri müddetçe ümmetim hayır üzere kalmaya devam edecektir.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: اتَّقوا هَذِه المحاريب
İbn Ebî Şeybe İbn Mes'ûd'dan şöyle dediğini rivayet etti: “Şu mihraplardan sakınınız!”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عبيد بن أبي الْجَعْد قَالَ: كَانَ أَصْحَاب مُحَمَّد ﷺ يَقُولُونَ: إِن من أَشْرَاط السَّاعَة أَن تتَّخذ المذابح فِي الْمَسَاجِد
İbn Ebî Şeybe Ubeyd b. Ebi'l-Ca'd'dan şöyle dediğini rivayet etti: Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı şöyle derlerdi: “Mescitlerde mezbahaların (mihrapların) edinilmesi kıyamet alametlerindendir.”
يَعْنِي الطاقات
Yani [duvardaki] oyukları / kemerli nişleri [kastederlerdi].
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أَي ذَر قَالَ: إِن من أَشْرَاط السَّاعَة أَن تتَّخذ المذابح فِي الْمَسَاجِد
İbn Ebî Şeybe Ebû Zerr'den şöyle dediğini rivayet etti: “Mescitlerde mezbahaların (mihrapların) edinilmesi kıyamet alametlerindendir.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَليّ أَنه كره الصَّلَاة فِي الطاق
İbn Ebî Şeybe Ali'den [rivayet etti ki;] o, [duvardaki kemerli] oyukta (mihrapta) namaz kılmayı mekruh görürdü.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم أَنه كَانَ يكره الصَّلَاة فِي الطاق
İbn Ebî Şeybe İbrâhim'den [rivayet etti ki;] o, [duvardaki kemerli] oyukta (mihrapta) namaz kılmayı mekruh görürdü.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سَالم بن أبي الْجَعْد أَنه كَانَ يكره المذابح فِي الْمَسَاجِد
İbn Ebî Şeybe Sâlim b. Ebi'l-Ca'd'dan [rivayet etti ki;] o, mescitlerde mezbahaları (mihrapları) mekruh görürdü.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن كَعْب أَنه كره المذابح فِي الْمَسْجِد
İbn Ebî Şeybe Ka'b'dan [rivayet etti ki;] o, mescitteki mezbahaları (mihrapları) mekruh görürdü.
وَأخرج ابْن جرير عَن معَاذ الْكُوفِي قَالَ: من قَرَأَ {يبشر} مثقلة فَإِنَّهُ من الْبشَارَة وَمن قَرَأَ {يبشر} مُخَفّفَة بِنصب الْبَاء فَإِنَّهُ من السرُور
İbn Cerîr Muâz el-Kûfî'den şöyle dediğini rivayet etti: Kim {يبشر} kelimesini şeddeli okursa bu 'müjdelemek'ten (bişâret) gelir; kim de {يبشر} kelimesini bâ harfinin fethasıyla şeddesiz okursa bu 'sevinç'ten (sürûr) gelir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة قَالَ: أَن الْمَلَائِكَة شافهته بذلك مشافهة فبشرته بِيَحْيَى
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir Katâde'den şöyle dediğini rivayet ettiler: Melekler onunla bu şekilde yüz yüze konuştular da onu Yahyâ ile müjdelediler.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة {أَن الله يبشرك بِيَحْيَى} قَالَ: إِنَّمَا سمي يحيى لِأَن الله أَحْيَاهُ بالإِيمان
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Katâde'den {أَن الله يبشرك بِيَحْيَى} “Allah'ın sana Yahyâ'yı müjdelediğini...” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet ettiler: “Ona Yahyâ adı verildi; çünkü Allah onu imanla diriltti (ihyâ etti).”
وَأخرج ابْن عدي وَالدَّارَقُطْنِيّ فِي الافراد وَالْبَيْهَقِيّ وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن مَسْعُود مَرْفُوعا خلق الله فِرْعَوْن فِي بطن أمه كَافِرًا وَخلق يحيى بن زَكَرِيَّا فِي بطن أمه مُؤمنا
İbn Adî, el-Efrâd'da Dârekutnî, Beyhakî ve İbn Asâkir İbn Mes'ûd'dan merfû olarak [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu] rivayet ettiler: “Allah, Firavun'u annesinin karnında kâfir olarak yarattı; Zekeriyyâ oğlu Yahyâ'yı da annesinin karnında mümin olarak yarattı.”
وَأخرج الْفِرْيَانِيُّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {مُصدقا بِكَلِمَة من الله} قَالَ: عِيسَى بن مَرْيَم والكلمة يَعْنِي تكوّن بِكَلِمَة من الله
Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan {مُصدقا بِكَلِمَة من الله} “Allah'tan bir kelimeyi doğrulayıcı olarak...” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet ettiler: “[O kelime] Meryem oğlu Îsâ'dır; 'kelime' ise Allah'tan bir kelime ile var olması (tekavvün etmesi) demektir.”
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: قَالَت امْرَأَة زَكَرِيَّا لِمَرْيَم: إِنِّي أجد الَّذِي فِي بَطْني يَتَحَرَّك للَّذي فِي بَطْنك فَوضعت امْرَأَة زَكَرِيَّا يحيى ﵇ وَمَرْيَم عِيسَى ﵇ وَذَلِكَ قَوْله {مُصدقا بِكَلِمَة من الله} قَالَ: يحيى مُصدق بِعِيسَى
Ahmed ez-Zühd'de ve İbn Cerîr Mücâhid'den şöyle dediğini rivayet ettiler: Zekeriyyâ'nın hanımı Meryem'e: “Karnımdakinin, senin karnındakine doğru hareket ettiğini hissediyorum” dedi. Zekeriyyâ'nın hanımı Yahyâ aleyhisselâm'ı, Meryem de Îsâ aleyhisselâm'ı doğurdu. İşte O'nun: {مُصدقا بِكَلِمَة من الله} “Allah'tan bir kelimeyi doğrulayıcı olarak...” buyruğu budur. [Mücâhid] dedi ki: “Yahyâ, Îsâ'yı tasdik edici idi.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {مُصدقا بِكَلِمَة من الله} قَالَ: كَانَ يحيى أول من صدق بِعِيسَى وَشهد أَنه كلمة من الله
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir Dahhâk'ten {مُصدقا بِكَلِمَة من الله} “Allah'tan bir kelimeyi doğrulayıcı olarak...” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Yahyâ, Îsâ'yı ilk tasdik eden ve onun Allah'tan bir kelime olduğuna şehadet eden kişiydi.”
قَالَ: وَكَانَ يحيى ابْن خَالَة عِيسَى وَكَانَ أكبر من عِيسَى
[Dahhâk] dedi ki: “Yahyâ, Îsâ'nın teyzesinin oğluydu ve Îsâ'dan daha büyüktü.”
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة {مُصدقا بِكَلِمَة من الله} يَقُول: مُصدق بِعِيسَى وعَلى سنته ومنهاجه
İbn Cerîr Katâde'den {مُصدقا بِكَلِمَة من الله} “Allah'tan bir kelimeyi doğrulayıcı olarak...” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: “Îsâ'yı tasdik edici, onun sünneti ve yolu üzere [olarak].”
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق ابْن جريج عَن ابْن عَبَّاس {مُصدقا بِكَلِمَة من الله} قَالَ: كَانَ عِيسَى وَيحيى ابْني خَالَة وَكَانَت أم يحيى تَقول لِمَرْيَم: إِنِّي أجد الَّذِي فِي بَطْني يسْجد للَّذي فِي بَطْنك فَذَلِك تَصْدِيقه بِعِيسَى سُجُوده فِي بطن أمه
İbn Cerîr, İbn Cüreyc yoluyla İbn Abbâs'tan {مُصدقا بِكَلِمَة من الله} “Allah'tan bir kelimeyi doğrulayıcı olarak...” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: “Îsâ ile Yahyâ teyze çocuklarıydılar. Yahyâ'nın annesi Meryem'e: 'Karnımdakinin, senin karnındakine secde ettiğini hissediyorum' derdi. İşte onun Îsâ'yı tasdiki, annesinin karnındaki secdesidir.”
وَهُوَ أول من صدق بِعِيسَى وَكلمَة عِيسَى
“O, Îsâ'yı ve Îsâ'nın kelime olduğunu ilk tasdik eden kimsedir.”
وَيحيى أكبر من عِيسَى
“Yahyâ, Îsâ'dan daha büyüktür.”
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ قَالَ: لقِيت أم يحيى أم عِيسَى وَهَذِه حَامِل بِيَحْيَى وَهَذِه حَامِل بِعِيسَى فَقَالَت امْرَأَة زَكَرِيَّا: إِنِّي وجدت مَا فِي بَطْني يسْجد لما فِي بَطْنك
İbn Cerîr Süddî'den şöyle dediğini rivayet etti: Yahyâ'nın annesi Îsâ'nın annesiyle karşılaştı; biri Yahyâ'ya, diğeri de Îsâ'ya hamileydi. Zekeriyyâ'nın hanımı: “Karnımdakinin, senin karnındakine secde ettiğini hissettim” dedi.
فَذَلِك قَوْله تَعَالَى {مُصدقا بِكَلِمَة من الله}
İşte Yüce Allah'ın {مُصدقا بِكَلِمَة من الله} “Allah'tan bir kelimeyi doğrulayıcı olarak...” buyruğu budur.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {وَسَيِّدًا} قَالَ: حَلِيمًا تقياً
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan {وَسَيِّدًا} “efendi...” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet ettiler: “Yumuşak huylu (halîm) ve takvalı (takî).”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: السَّيِّد الْكَرِيم على الله
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den şöyle dediğini rivayet ettiler: “Seyyid (efendi), Allah katında değerli / ikram görmüş olandır.”
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي ذمّ الْغَضَب وَابْن جرير عَن عِكْرِمَة قَالَ: السَّيِّد الَّذِي لَا يغلبه الْغَضَب
İbn Ebi'd-Dünyâ Zemmu'l-Gadap'ta ve İbn Cerîr İkrime'den şöyle dediğini rivayet ettiler: “Seyyid (efendi), öfkesine yenik düşmeyen kimsedir.”
وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: السَّيِّد الْفَقِيه الْعَالم
İbn Cerîr Saîd b. el-Müseyyeb'den şöyle dediğini rivayet etti: “Seyyid (efendi), fakih ve âlim kimsedir.”
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد والخرائطي فِي مَكَارِم الْأَخْلَاق عَن الضَّحَّاك قَالَ: السَّيِّد الْحسن الْخلق والحصور الَّذِي حصر عَن النِّسَاء
Ahmed ez-Zühd'de ve Harâitî Mekârimü'l-Ahlâk'ta Dahhâk'ten şöyle dediğini rivayet ettiler: “Seyyid, güzel ahlaklı olandır; hasûr ise kadınlardan alıkonulmuş (uzak duran) kimsedir.”
وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن مُجَاهِد قَالَ: (الحصور) الَّذِي لَا يَأْتِي النِّسَاء
Ahmed ve Sünen'inde Beyhakî Mücâhid'den şöyle dediğini rivayet ettiler: “Hasûr, kadınlara yaklaşmayan kimsedir.”
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: نَادَى منادٍ من السَّمَاء أَن يحيى بن زَكَرِيَّا سيد من ولدت النِّسَاء وَأَن جورجيس سيد الشُّهَدَاء
Ahmed ez-Zühd'de Vehb b. Münebbih'ten şöyle dediğini rivayet etti: Gökten bir münâdî şöyle seslendi: “Zekeriyyâ oğlu Yahyâ, kadınların doğurduğu [bütün insanların] efendisidir; Circîs de şehitlerin efendisidir.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد فِي الزّهْد عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: (السَّيِّد) الْحَلِيم والحصور الَّذِي لَا يَأْتِي النِّسَاء
İbn Ebî Şeybe ve ez-Zühd'de Ahmed, Saîd b. Cübeyr'den şöyle dediğini rivayet ettiler: “Seyyid, yumuşak huyludur (halîmdir); hasûr ise kadınlara yaklaşmayan kimsedir.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَسَيِّدًا وَحَصُورًا} قَالَ: السَّيِّد الْحَلِيم والحصور الَّذِي لَا يَأْتِي النِّسَاء
Abdürrezzâk, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir İbn Abbâs'tan {وَسَيِّدًا وَحَصُورًا} “...ve bir efendi, nefsine hâkim (hasûr)...” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Seyyid, yumuşak huyludur (halîmdir); hasûr ise kadınlara yaklaşmayan kimsedir.”
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الحصور الَّذِي لَا ينزل المَاء
Ahmed ez-Zühd'de, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet ettiler: “Hasûr, menisi gelmeyen kimsedir.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: الحصور الَّذِي لَا يقرب النِّسَاء
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Sünen'inde Beyhakî İbn Mes'ûd'dan şöyle dediğini rivayet ettiler: “Hasûr, kadınlara yaklaşmayan kimsedir.”
وَلَفظ ابْن الْمُنْذر: الْعنين
İbnü'l-Münzir'in lafzı ise: “İktidarsız (innîn)” şeklindedir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر عَن عَمْرو بن الْعَاصِ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ مَا من عبد يلقى الله إِلَّا ذَا ذَنْب إِلَّا يحيى بن زَكَرِيَّا فَإِن الله يَقُول: {وَسَيِّدًا وَحَصُورًا} قَالَ: وَإِنَّمَا كَانَ ذكره مثل هدبة الثَّوْب وَأَشَارَ بأنملته
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir Amr b. el-Âs'tan, [o da] Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: “Zekeriyyâ oğlu Yahyâ müstesna, hiçbir kul günahsız olarak Allah'ın huzuruna çıkmaz. Zira Allah Teâlâ: {وَسَيِّدًا وَحَصُورًا} “...bir efendi, nefsine hâkim (hasûr)...” buyurmaktadır.” [Ravi] dedi ki: “Onun uzvu ancak bir elbise püskülü gibiydi.” Ve parmak ucuyla işaret etti.
وَأخرجه ابْن أبي شيبَة وَأحمد فِي الزّهْد وَابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر عَن أبي هُرَيْرَة من وَجه آخر عَن ابْن عَمْرو
Bunu İbn Ebî Şeybe, ez-Zühd'de Ahmed, İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir Ebû Hüreyre'den [ve] başka bir yolla da İbn Amr'dan rivayet ettiler;
مَوْقُوفا وَهُوَ أقوى اسناداً من الْمَرْفُوع
mevkuf olarak [rivayet edilmiştir] ve bu, isnad bakımından merfû olandan daha kuvvetlidir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن عَسَاكِر عَن أبي هُرَيْرَة: أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: كل ابْن آدم يلقى الله بذنب قد أذنبه يعذبه عَلَيْهِ إِن شَاءَ أَو يرحمه إلاّ يحيى بن زَكَرِيَّا فَإِنَّهُ كَانَ {وَسَيِّدًا وَحَصُورًا وَنَبِيًّا من الصَّالِحين} ثمَّ أَهْوى النَّبِي ﷺ إِلَى قذاة من الأَرْض فَأَخذهَا وَقَالَ: كَانَ ذكره مثل هَذِه القذاة
İbn Ebî Hâtim ve İbn Asâkir Ebû Hüreyre'den Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: “Âdemoğullarının hepsi işlemiş olduğu bir günahla Allah'ın huzuruna çıkar; dilerse ona azap eder, dilerse merhamet eder; ancak Zekeriyyâ oğlu Yahyâ müstesnadır. Çünkü o: {وَسَيِّدًا وَحَصُورًا وَنَبِيًّا من الصَّالِحين} “...bir efendi, nefsine hâkim (hasûr) ve salihlerden bir peygamber...” idi.” Sonra Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem yerden küçük bir çöp parçasına uzanıp onu aldı ve: “Onun uzvu şu çöp parçası gibiydi” buyurdu.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أبي أُمَامَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَرْبَعَة لعنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة وَأمنت الْمَلَائِكَة: رجل جعله الله ذكرا فأنث نَفسه وتشبه بِالنسَاء وَامْرَأَة
Taberânî Ebû Ümâme'den Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etti: “Dört kişi vardır ki dünyada da ahirette de lanetlenmişlerdir ve melekler de [buna] 'âmin' demiştir: Allah'ın erkek yarattığı halde kendini kadınlaştıran ve kadınlara benzeyen erkek, bir kadın...”
جعلهَا الله أُنْثَى فتذكرت وتشبهت بِالرِّجَالِ وَالَّذِي يضل الْأَعْمَى وَرجل حصور وَلم يَجْعَل الله حصوراً إِلَّا يحيى بن زَكَرِيَّا
“...ki Allah onu dişi yarattığı halde erkekleşen ve erkeklere benzeyen; âmâyı yoldan saptıran ve hasûr (kadınlardan uzak duran) erkek; halbuki Allah, Zekeriyyâ oğlu Yahyâ'dan başkasını hasûr kılmamıştır.”
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن مُعَاوِيَة بن صَالح عَن بَعضهم رفع الحَدِيث لعن الله وَالْمَلَائِكَة رجلا تحصر بعد يحيى بن زَكَرِيَّا
İbn Asâkir, Muâviye b. Sâlih'ten, [o da] hadisi merfû olarak rivayet eden birisinden rivayet etti: “Zekeriyyâ oğlu Yahyâ'dan sonra kadınlardan uzak duran (kendini hasûr kılan) erkeğe Allah ve melekler lanet etsin.”
وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد بن الْمسيب فِي قَوْله {وَحَصُورًا} قَالَ: لَا يَشْتَهِي النِّسَاء ثمَّ ضرب بِيَدِهِ إِلَى الأَرْض فَأخذ نواة فَقَالَ: مَا كَانَ مَعَه مثل هَذِه
İbn Cerîr Saîd b. el-Müseyyeb'den {وَحَصُورًا} “nefsine hâkim (hasûr)...” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etti: “Kadınları arzulamazdı.” Sonra elini yere vurup bir çekirdek aldı ve: “Onun yanında [erkeklik organı olarak] bunun gibisi [bile] yoktu” dedi.
وَأخرج الطسي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس أَن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله {وَحَصُورًا} قَالَ: ألذي لَا يَأْتِي النِّسَاء
Tûsî el-Mesâil'inde İbn Abbâs'tan rivayet etti ki; Nâfi b. el-Ezrak ona {وَحَصُورًا} “nefsine hâkim (hasûr)...” buyruğunu sordu, o da: “Kadınlara yaklaşmayan kimsedir” dedi.
قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت قَول الشَّاعِر: وحصور عَن الْخَنَا يَأْمر النا س بِفعل الحراب والتشمير
[Nâfi]: “Araplar bunu bilir mi?” dedi. [İbn Abbâs]: “Evet, şairin şu sözünü duymadın mı?” dedi: “Çirkin işlerden uzak duran (hasûr) bir kimsedir; insanlara savaşa girmeyi ve gayretle hazırlanmayı emreder.”
الْآيَتَانِ ٤٠ - ٤١
40-41. Ayetler
أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: لما سمع زَكَرِيَّا النداء جَاءَهُ الشَّيْطَان فَقَالَ لَهُ: يَا زَكَرِيَّا إِن الصَّوْت الَّذِي سَمِعت لَيْسَ هُوَ من الله إِنَّمَا هُوَ من الشَّيْطَان ليسخر بك وَلَو كَانَ من الله أوحى إِلَيْك كَمَا يوحي إِلَيْك فِي غَيره من الْأَمر
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim Süddî'den şöyle dediğini rivayet ettiler: Zekeriyyâ nidayı işitince şeytan ona gelip şöyle dedi: “Ey Zekeriyyâ! Duyduğun o ses Allah'tan değildir; o ancak seninle alay etmek için şeytandan [gelen bir ses]tir. Şayet Allah'tan olsaydı, diğer işlerde sana vahyettiği gibi vahyederdi.”
فَشك مَكَانَهُ وَقَالَ {أَنى يكون لي غُلَام}
Bunun üzerine hemen şüpheye düştü ve: {أَنى يكون لي غُلَام} “Benim nasıl bir oğlum olabilir?...” dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة قَالَ: أَتَاهُ الشَّيْطَان فَأَرَادَ أَن يكدر عَلَيْهِ نعْمَة ربه قَالَ: هَل تَدْرِي من ناداك قَالَ: نعم
İbn Cerîr İkrime'den şöyle dediğini rivayet etti: Şeytan ona gelip Rabb'inin nimetini bulandırmak istedi ve: “Sana seslenenin kim olduğunu biliyor musun?” dedi. O da: “Evet” dedi.
ناداني مَلَائِكَة رَبِّي قَالَ: بل ذَلِك الشَّيْطَان لَو كَانَ هَذَا من رَبك لأخفاه إِلَيْك كَمَا أخفيت نداءك فَقَالَ {رب اجْعَل لي آيَة}
“Rabbimin melekleri bana seslendi.” [Şeytan]: “Aksine o şeytandır; şayet bu Rabbinden olsaydı, senin yakarışını gizlediğin gibi O da bunu sana gizli yapardı” dedi. Bunun üzerine [Zekeriyyâ]: {رب اجْعَل لي آيَة} “Rabbim! Bana bir alamet ver...” dedi.
أما قَوْله تَعَالَى {وامرأتي عَاقِر}
Yüce Allah'ın: {وامرأتي عَاقِر} “...karım ise kısırdır” buyruğuna gelince;
أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن شُعَيْب الجبائي قَالَ اسْم أم يحيى أشيع
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim Şuayb el-Cübbâî'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: “Yahyâ'nın annesinin adı Eşya'dır.”
قَوْله تَعَالَى: {قَالَ كَذَلِك الله يفعل مَا يَشَاء}
Yüce Allah'ın: {قَالَ كَذَلِك الله يفعل مَا يَشَاء} “[Allah]: 'Öyledir, Allah dilediğini yapar' buyurdu” buyruğu:
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {كَذَلِك} يَعْنِي هَكَذَا
İbn Ebî Hâtim Süddî'den {كَذَلِك} “öyledir...” [ifadesi] hakkında: “Yani 'böyledir' demektir” dediğini rivayet etti.
وَفِي قَوْله {رب اجْعَل لي آيَة} قَالَ: قَالَ زَكَرِيَّا: رب فَإِن كَانَ هَذَا الصَّوْت مِنْك فَاجْعَلْ لي آيَة
{رب اجْعَل لي آيَة} “Rabbim! Bana bir alamet ver...” buyruğu hakkında da [Süddî] şöyle dedi: Zekeriyyâ: “Rabbim! Şayet bu ses senden ise bana bir alamet ver” dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج {رب اجْعَل لي آيَة} قَالَ بِالْحملِ بِهِ
İbnü'l-Münzir İbn Cüreyc'den {رب اجْعَل لي آيَة} “Rabbim! Bana bir alamet ver...” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: “Ona hamile kalındığına dair [bir alamet].”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {آيتك أَلا تكلم النَّاس ثَلَاثَة أَيَّام} قَالَ: إِنَّمَا عُوقِبَ بذلك لِأَن الْمَلَائِكَة شافهته بذلك مشافهة فبشرته بِيَحْيَى فَسَأَلَ الْآيَة بعد كَلَام الْمَلَائِكَة إِيَّاه فَأخذ عَلَيْهِ بِلِسَانِهِ
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Katâde'den {آيتك أَلا تكلم النَّاس ثَلَاثَة أَيَّام} “Senin alametin, insanlarla üç gün konuşamamandır...” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “O ancak meleklerin kendisiyle bizzat yüz yüze konuşup onu Yahyâ ile müjdelemeleri ve meleklerin onunla konuşmasından sonra alamet istemesi sebebiyle böyle cezalandırıldı da dili tutuldu.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي عبد الرَّحْمَن السّلمِيّ قَالَ: اعتقل لِسَانه من غير مرض
İbn Ebî Hâtim Ebû Abdirrahmân es-Sülemî'den şöyle dediğini rivayet etti: “Herhangi bir hastalık olmaksızın dili tutuldu.”
وَأخرج عَن السّديّ قَالَ: اعتقل لِسَانه ثَلَاثَة أَيَّام وَثَلَاث لَيَال
[İbn Ebî Hâtim] Süddî'den şöyle dediğini rivayet etti: “Dili üç gün ve üç gece tutuldu.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن جُبَير بن نفير قَالَ: رَبًّا لِسَانه فِي فِيهِ حَتَّى ملأَهُ فَمَنعه الْكَلَام ثمَّ أطلقهُ الله بعد ثَلَاث
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim Cübeyr b. Nüfeyr'den şöyle dediğini rivayet ettiler: “Dili ağzında büyüdü, öyle ki ağzını doldurdu ve konuşmasına engel oldu; sonra üç [gün] sonra Allah onu çözdü.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إلَاّ رمزاً} قَالَ: الرَّمْز بالشفتين
İbn Ebî Hâtim İbn Abbâs'tan {إلَاّ رمزاً} “...ancak işaretle...” buyruğu hakkında: “Remiz (işaret), iki dudakla [yapılan işaret]tir” dediğini rivayet etti.