Binûn

Âl-i İmrân Suresi — 8. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد {إلَاّ رمزاً} قَالَ: إيماؤه بشفتيه

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den {إلَاّ رمزاً} “...ancak işaretle...” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet ettiler: “[Bu,] onun iki dudağıyla işaret etmesidir.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير {إلَاّ رمزاً} قَالَ: الاشارة

İbn Ebî Hâtim Saîd b. Cübeyr'den {إلَاّ رمزاً} “...ancak işaretle...” [buyruğu hakkında]: “İşaret etmektir” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك قَالَ: الرَّمْز أَن يُشِير بِيَدِهِ أَو رَأسه وَلَا يتَكَلَّم

İbn Cerîr Dahhâk'tan şöyle dediğini rivayet etti: “Remiz (işaret), konuşmaksızın eliyle veya başıyla işaret etmesidir.”

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الرَّمْز أَن أَخذ بِلِسَانِهِ فَجعل يكلم النَّاس بِيَدِهِ

İbn Cerîr el-Avfî yoluyla İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet etti: “Remiz, dili tutulduğunda insanlarla eliyle konuşmaya başlamasıdır.”

وَأخرج الطسي فِي مسَائِله وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْوَقْف والابتداء عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله {إلَاّ رمزاً} قَالَ: الاشارة بِالْيَدِ وَالْوَحي بِالرَّأْسِ قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم

et-Tûsî Mesâil'inde ve İbnü'l-Enbârî el-Vakf ve'l-İbtidâ'da İbn Abbâs'tan rivayet ettiler: Nâfi' b. el-Ezrak ona: {إلَاّ رمزاً} “...ancak işaretle...” buyruğunu sordu. [İbn Abbâs]: “Elle işaret etmek ve başla ima etmektir” dedi. [Nâfi']: “Araplar bunu bilir mi?” diye sordu. [İbn Abbâs]: “Evet” dedi.

أما سَمِعت قَول الشَّاعِر: مَا فِي السَّمَاء من الرَّحْمَن مرتمز إِلَّا إِلَيْهِ وَمَا فِي الأَرْض من وزر وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو نعيم عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ قَالَ: لَو رخص الله لأحد فِي ترك الذّكر لرخص لزكريا ﵇ حَيْثُ قَالَ

Şairin şu sözünü duymadın mı: Rahmân'dan gökte bir işaret yoktur ki O'na olmasın, yeryüzünde de hiçbir sığınak yoktur. İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû Nuaym Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den şöyle dediğini rivayet ettiler: “Şayet Allah bir kimseye zikri terk etme hususunda ruhsat verecek olsaydı, şöyle buyurduğu vakit Zekeriyyâ aleyhisselâm'a ruhsat verirdi:

{آيتك أَلا تكلم النَّاس ثَلَاثَة أَيَّام إِلَّا رمزاً وَاذْكُر رَبك كثيرا} وَلَو رخص لأحد فِي ترك الذّكر لرخص للَّذين يُقَاتلُون فِي سَبِيل الله قَالَ الله (يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا لَقِيتُم فِئَة فاثبتوا واذْكُرُوا الله كثيرا)

{آيتك أَلا تكلم النَّاس ثَلَاثَة أَيَّام إِلَّا رمزاً وَاذْكُر رَبك كثيرا} “Senin alametin, insanlarla üç gün ancak işaretle konuşman ve Rabbini çokça zikretmendir...” Şayet bir kimseye zikri terk etme hususunda ruhsat verilecek olsaydı, Allah yolunda savaşanlara ruhsat verilirdi. Nitekim Allah şöyle buyurmuştur: (يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا لَقِيتُم فِئَة فاثبتوا واذْكُرُوا الله كثيرا) “Ey iman edenler! Bir toplulukla karşılaştığınız zaman sebat edin ve Allah'ı çokça zikredin”.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَسبح بالْعَشي وَالْإِبْكَار} قَالَ {بالْعَشي} ميل الشَّمْس إِلَى أَن تغيب {وَالْإِبْكَار} أول الْفجْر

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den {وَسبح بالْعَشي وَالْإِبْكَار} “...akşam ve sabah O'nu tesbih et” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “{بالْعَشي} 'akşam', güneşin batmaya meylettiği vakittir. {وَالْإِبْكَار} 'sabah' ise fecrin ilk vaktidir.”

الْآيَات ٤٢ - ٤٣ - ٤٤ - ٤٥

42, 43, 44 ve 45. Ayetler

أخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن الْمسيب فِي قَوْله {إِن الله اصطفاك وطهرك واصطفاك على نسَاء الْعَالمين} قَالَ كَانَ أَبُو هُرَيْرَة يحدث عَن رَسُول الله ﷺ أَنه قَالَ: خير نسَاء ركبن الْإِبِل نسَاء قُرَيْش

Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Saîd b. el-Müseyyeb'den {إِن الله اصطفاك وطهرك واصطفاك على نسَاء الْعَالمين} “...Şüphesiz Allah seni seçti, seni tertemiz kıldı ve seni bütün âlemlerin kadınlarına üstün kıldı” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: Ebû Hüreyre, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet ederdi: “Deveye binen kadınların en hayırlısı Kureyş kadınlarıdır.

أحناه على ولد فِي صغره وأرعاه على زوج فِي ذَات يَده

Onlar, küçüklüğünde çocuğa karşı en şefkatli ve elindekiler hususunda kocasına karşı en koruyucu olanlardır.”

قَالَ أَبُو هُرَيْرَة: وَلم تركب مَرْيَم بنت عمرَان بَعِيرًا قطّ أخرجه الشَّيْخَانِ بِدُونِ الْآيَة

Ebû Hüreyre: “İmrân kızı Meryem ise asla bir deveye binmemiştir” dedi. Bunu Şeyhân (Buhârî ve Müslim) ayet olmaksızın rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَليّ سَمِعت رَسُول الله يَقُول: خير نسائها مَرْيَم بنت عمرَان وَخير نسائها خَدِيجَة بنت خويلد

İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbn Cerîr ve İbn Merdûye Ali'den rivayet ettiler: Resûlullah'ı şöyle buyururken işittim: “O [dönemin] kadınlarının en hayırlısı İmrân kızı Meryem'dir; bu [ümmetin] kadınlarının en hayırlısı da Huveylid kızı Hatîce'dir.”

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أفضل نسَاء الْعَالمين خَدِيجَة وَفَاطِمَة وَمَرْيَم وآسية امْرَأَة فِرْعَوْن

Hâkim —ve sahih olduğunu belirterek— İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Âlemlerin kadınlarının en üstünleri Hatîce, Fâtıma, Meryem ve Firavun'un hanımı Âsiye'dir.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الله اصْطفى على نسَاء الْعَالمين أَرْبعا: آسِيَة بنت مُزَاحم وَمَرْيَم بنت عمرَان وَخَدِيجَة بنت خويلد وَفَاطِمَة بنت مُحَمَّد ﷺ

İbn Merdûye Enes'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz Allah, âlemlerin kadınları üzerine dördünü seçti: Müzâhim kızı Âsiye, İmrân kızı Meryem, Huveylid kızı Hatîce ve Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in kızı Fâtıma.”

وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَابْن الْمُنْذر وَابْن حبَان وَالْحَاكِم عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: حَسبك من نسَاء الْعَالمين مَرْيَم بنت عمرَان وَخَدِيجَة بنت خويلد وَفَاطِمَة بنت مُحَمَّد ﷺ وآسية امْرَأَة فِرْعَوْن وَأخرجه ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن

Ahmed, —sahih olduğunu belirterek— Tirmizî, İbnü'l-Münzir, İbn Hibbân ve Hâkim Enes'ten rivayet ettiler ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Âlemlerin kadınlarından [örnek olarak] sana İmrân kızı Meryem, Huveylid kızı Hatîce, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in kızı Fâtıma ve Firavun'un hanımı Âsiye yeter.” Bunu İbn Ebî Şeybe Hasen'den rivayet etti,

مُرْسلا

mürsel olarak.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير عَن أبي مُوسَى قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ كمل من الرِّجَال كثير وَلم يكمل من النِّسَاء إِلَّا: مَرْيَم بنت عمرَان وآسية امْرَأَة فِرْعَوْن وَفضل عَائِشَة على النِّسَاء كفضل الثَّرِيد على الطَّعَام

İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve İbn Cerîr Ebû Mûsâ'dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Erkeklerden pek çok kişi kemale erdi; kadınlardan ise ancak İmrân kızı Meryem ve Firavun'un hanımı Âsiye kemale erdi. Âişe'nin kadınlara üstünlüğü ise tiridin diğer yemeklere üstünlüğü gibidir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن فَاطِمَة ﵂ قَالَت: قَالَ لي رَسُول الله ﷺ: أَنْت سيدة نسَاء أهل الْجنَّة إِلَّا مَرْيَم البتول

İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr Fâtıma radıyallâhu anhâ'dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana: “Kendini ibadete adayan Meryem müstesna, sen cennet ehli kadınların seyyidesisin” buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير عَن عمار بن سعد قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: فضلت خَدِيجَة على نسَاء أمتِي كَمَا فضلت مَرْيَم على نسَاء الْعَالمين

İbn Cerîr Ammâr b. Sa'd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Meryem âlemlerin kadınlarına üstün kılındığı gibi, Hatîce de ümmetimin kadınlarına üstün kılınmıştır.”

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: سيدة نسَاء أهل الْجنَّة مَرْيَم بنت عمرَان ثمَّ فَاطِمَة ثمَّ خَدِيجَة ثمَّ آسِيَة امْرَأَة فِرْعَوْن

İbn Asâkir İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Cennet ehli kadınların seyyidesi İmrân kızı Meryem, sonra Fâtıma, sonra Hatîce, sonra da Firavun'un hanımı Âsiye'dir.”

وَأخرج ابْن عَسَاكِر من طَرِيق مقَاتل عَن الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ أَربع نسْوَة سيدات عالمهن: مَرْيَم بنت عمرَان وآسية بنت مُزَاحم وَخَدِيجَة بنت خويلد وَفَاطِمَة بنت مُحَمَّد ﷺ وأفضلهن عَالما فَاطِمَة

İbn Asâkir Mukâtil yoluyla Dahhâk'tan, o İbn Abbâs'tan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti; şöyle buyurdu: “Dört kadın kendi âlemlerinin seyyideleridir: İmrân kızı Meryem, Müzâhim kızı Âsiye, Huveylid kızı Hatîce ve Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in kızı Fâtıma. Âlemce onların en üstünü ise Fâtıma'dır.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عبد الرَّحْمَن بن أبي ليلى قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: فَاطِمَة سيدة نسَاء الْعَالمين بعد مَرْيَم ابْنة عمرَان وآسية امْرَأَة فِرْعَوْن وَخَدِيجَة ابْنة خويلد

İbn Ebî Şeybe Abdurrahman b. Ebî Leylâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Fâtıma; İmrân kızı Meryem, Firavun'un hanımı Âsiye ve Huveylid kızı Hatîce'den sonra âlemlerin kadınlarının seyyidesidir.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مَكْحُول قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: خير نسَاء ركبن الْإِبِل نسَاء قُرَيْش أحناه على ولد فِي صغره وأرعاه على بعل فِي ذَات يَده وَلَو علمت أَن مَرْيَم ابْنة عمرَان ركبت بَعِيرًا مَا فضلت عَلَيْهَا أحدا

İbn Ebî Şeybe Mekhûl'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Deveye binen kadınların en hayırlısı Kureyş kadınlarıdır; küçüklüğünde çocuğa karşı en şefkatli ve elindekiler hususunda kocasına karşı en koruyucu olanlardır. Şayet İmrân kızı Meryem'in deveye bindiğini bilseydim, onun üzerine hiç kimseyi üstün tutmazdım.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {إِن الله اصطفاك وطهرك} قَالَ: جعلك طيبَة إِيمَانًا

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim Mücâhid'den {إِن الله اصطفاك وطهرك} “...Şüphesiz Allah seni seçti ve seni tertemiz kıldı...” buyruğu hakkında: “Seni iman bakımından tertemiz kıldı” dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ {وطهرك} قَالَ: من الْحيض {واصطفاك على نسَاء الْعَالمين} قَالَ: على نسَاء ذَلِك الزَّمَان الَّذِي هم فِيهِ

İbn Ebî Hâtim Süddî'den {وطهرك} “...ve seni tertemiz kıldı...” [ifadesi] hakkında: “Hayızdan [arındırdı]” dediğini; {واصطفاك على نسَاء الْعَالمين} “...ve seni âlemlerin kadınlarına üstün kıldı” hakkında da: “İçinde bulundukları o zamanın kadınlarına [üstün kıldı]” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن إِسْحَق قَالَ: كَانَت مَرْيَم حَبِيسًا فِي الْكَنِيسَة وَمَعَهَا فِي الْكَنِيسَة غُلَام اسْمه يُوسُف وَقد كَانَ أمه وَأَبوهُ جعلاه نذيراً حَبِيسًا فَكَانَا فِي الْكَنِيسَة جَمِيعًا وَكَانَت مَرْيَم إِذا نفذ مَاؤُهَا وَمَاء يُوسُف أخذا قلتيهما فَانْطَلقَا إِلَى الْمَفَازَة الَّتِي فِيهَا المَاء فيملآن ثمَّ يرجعان وَالْمَلَائِكَة فِي ذَلِك مقبلة على مَرْيَم {يَا مَرْيَم إِن الله اصطفاك وطهرك واصطفاك على نسَاء الْعَالمين} فَإِذا سمع ذَلِك زَكَرِيَّا قَالَ: إِن لابنَة عمرَان لشأنا

İbn Cerîr İbn İshâk'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Meryem mabede adanıp orada kalıyordu. Mabette onunla birlikte Yûsuf adında bir genç vardı; annesi ve babası onu da adayıp oraya bırakmışlardı. Böylece ikisi birlikte mabette bulunuyorlardı. Meryem'in ve Yûsuf'un suları tükendiğinde testilerini alır, suyun bulunduğu çöle gider, onları doldurur ve dönerlerdi. Melekler ise o sırada Meryem'e yönelip: {يَا مَرْيَم إِن الله اصطفاك وطهرك واصطفاك على نسَاء الْعَالمين} “Ey Meryem! Şüphesiz Allah seni seçti, seni tertemiz kıldı ve seni âlemlerin kadınlarına üstün kıldı” diyorlardı. Zekeriyyâ bunu işittiğinde: “Gerçekten İmrân'ın kızının büyük bir şanı var” derdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد {يَا مَرْيَم اقنتي لِرَبِّك} قَالَ: اطيلي الركود يَعْنِي الْقيام

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den {يَا مَرْيَم اقنتي لِرَبِّك} “Ey Meryem! Rabbine divan dur...” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: “Duruşunu, yani kıyamı uzun tut.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: لما قيل لَهَا {اقنتي لِرَبِّك} قَامَت حَتَّى ورمت قدماها

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr Mücâhid'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Kendisine {اقنتي لِرَبِّك} “...Rabbine divan dur...” denildiğinde, o kadar [namaza] durdu ki ayakları şişti.

وَأخرج ابْن جرير عَن الْأَوْزَاعِيّ قَالَ: كَانَت مَرْيَم تقوم حَتَّى يسيل الْقَيْح من قدميها

İbn Cerîr Evzâî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Meryem, ayaklarından cerahat akıncaya kadar [namazda] ayakta dururdu.

وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن ابْن سعيد قَالَ: كَانَت مَرْيَم تصلي حَتَّى ترم قدماها

İbn Asâkir İbn Saîd'den şöyle dediğini rivayet etti: Meryem ayakları şişinceye kadar namaz kılardı.

وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير {اقنتي لِرَبِّك} قَالَ: اخلصي

İbn Cerîr Saîd b. Cübeyr'den {اقنتي لِرَبِّك} “...Rabbine divan dur...” [buyruğu hakkında]: “[İbadetini] ihlaslı kıl” dediğini rivayet etti.

وَأخرج عَن قَتَادَة قَالَ {اقنتي لِرَبِّك} قَالَ: أطيعي رَبك

[İbn Cerîr] Katâde'den {اقنتي لِرَبِّك} “...Rabbine divan dur...” [buyruğu hakkında]: “Rabbine itaat et” dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف عَن ابْن مَسْعُود أَنه كَانَ يقْرَأ ((واركعي واسجدي فِي الساجدين))

İbn Ebî Dâvûd el-Mesâhif'te İbn Mes'ûd'dan onun şöyle okuduğunu rivayet etti: ((واركعي واسجدي فِي الساجدين)) “Rükû edenlerle birlikte rükû et ve secde edenlerle birlikte secde et”.

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَمَا كنت لديهم} يَعْنِي مُحَمَّدًا ﷺ

İbn Cerîr Katâde'den {وَمَا كنت لديهم} “...Sen onların yanında değildin...” buyruğunda Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in kastedildiğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَمَا كنت لديهم إِذْ يلقون أقلامهم أَيهمْ يكفل مَرْيَم} قَالَ: إِن مَرْيَم ﵍ لما وضعت فِي الْمَسْجِد اقترع عَلَيْهَا أهل الْمصلى وهم يَكْتُبُونَ الْوَحْي فاقترعوا بأقلامهم أَيهمْ يكفلها فَقَالَ الله لمُحَمد: {وَمَا كنت لديهم إِذْ يلقون أقلامهم أَيهمْ يكفل مَرْيَم وَمَا كنت لديهم إِذْ يختصمون}

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim el-Avfî yoluyla İbn Abbâs'tan {وَمَا كنت لديهم إِذْ يلقون أقلامهم أَيهمْ يكفل مَرْيَم} “Meryem'i hangisi himayesine alacak diye kalemlerini atarlarken sen onların yanında değildin...” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: Meryem aleyhasselâm mescide bırakıldığında, vahiy yazan mescid ehli onun hakkında kur'a çektiler; ona hangisinin bakacağını belirlemek için kalemleriyle kur'a çektiler. Bunun üzerine Allah Muhammed'e: {وَمَا كنت لديهم إِذْ يلقون أقلامهم أَيهمْ يكفل مَرْيَم وَمَا كنت لديهم إِذْ يختصمون} “Meryem'i hangisi himayesine alacak diye kalemlerini atarlarken sen onların yanında değildin; tartışırlarken de yanlarında değildin” buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {إِذْ يلقون أقلامهم أَيهمْ يكفل مَرْيَم} قَالَ: ألقوا أقلامهم فِي المَاء فَذَهَبت مَعَ الجرية وَصعد قلم زَكَرِيَّا فكفلها زَكَرِيَّا

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim İkrime'den {إِذْ يلقون أقلامهم أَيهمْ يكفل مَرْيَم} “Meryem'i hangisi himayesine alacak diye kalemlerini atarlarken...” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: Kalemlerini suya attılar; [diğerlerinin kalemleri] akıntıyla gitti, Zekeriyyâ'nın kalemi ise [akıntıya karşı] yukarı çıktı. Böylece ona Zekeriyyâ kefil oldu.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع قَالَ: ألقوا أقلامهم يُقَال: عصيهم تِلْقَاء جرية المَاء فاستقبلت عَصا زَكَرِيَّا ﵇ جرية المَاء فقرعهم

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim Rebî'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Kalemlerini —bastonları da denilir— suyun akıntısına karşı attılar; Zekeriyyâ aleyhisselâm'ın bastonu suyun akıntısına karşı durdu ve kur'a onlara karşı Zekeriyyâ'ya çıktı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن جريج قَالَ {أقلامهم} قَالَ: الَّتِي يَكْتُبُونَ بهَا التَّوْرَاة

İbn Ebî Hâtim İbn Cüreyc'den {أقلامهم} “...kalemlerini...” hakkında: “Kendisiyle Tevrat'ı yazdıkları [kalemler]” dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد

Abd b. Humeyd Mücâhid'den,

مثله

bunun benzerini rivayet etti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء {أقلامهم} يَعْنِي قداحهم

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim Atâ'dan {أقلامهم} “...kalemlerini...” [ifadesi] hakkında: “Yani kur'a oklarını” dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ لما وهب الله لزكريا يحيى وَبلغ ثَلَاث سِنِين بشر الله مَرْيَم بِعِيسَى فَبَيْنَمَا هِيَ فِي الْمِحْرَاب إِذْ قَالَت الْمَلَائِكَة - وَهُوَ جِبْرِيل وَحده - {يَا مَرْيَم إِن الله اصطفاك وطهرك} من الْفَاحِشَة {واصطفاك} يَعْنِي اختارك {على نسَاء الْعَالمين} عَالم امتها {يَا مَرْيَم اقنتي لِرَبِّك} يَعْنِي صلي لِرَبِّك يَقُول: اركدي لِرَبِّك فِي الصَّلَاة بطول الْقيام فَكَانَت تقوم حَتَّى ورمت قدماها {واسجدي واركعي مَعَ الراكعين} يَعْنِي مَعَ الْمُصَلِّين مَعَ قراء بَيت الْمُقَدّس

İshak b. Bişr ve İbn Asâkir İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Allah Zekeriyyâ'ya Yahyâ'yı bağışlayıp da [çocuk] üç yaşına bastığında, Allah Meryem'i Îsâ ile müjdeledi. O mihrapta iken melekler —ki o sadece Cebrâîl'dir— şöyle dedi: {يَا مَرْيَم إِن الله اصطفاك وطهرك} “Ey Meryem! Şüphesiz Allah seni seçti ve seni” çirkin işlerden “tertemiz kıldı”, {واصطفاك} “ve seni seçti” yani [seni] tercih etti {على نسَاء الْعَالمين} “âlemlerin kadınlarına...” kendi ümmetinin âlemine. {يَا مَرْيَم اقنتي لِرَبِّك} “Ey Meryem! Rabbine divan dur...” yani Rabbine namaz kıl; [bu da] kıyamı uzatarak namazda Rabbin için hareketsizce dur demektir. Nitekim o kadar ayakta dururdu ki ayakları şişerdi. {واسجدي واركعي مَعَ الراكعين} “...secde et ve rükû edenlerle birlikte rükû et” yani namaz kılanlarla, Beytü'l-Makdis kurrâsı ile birlikte.

يَقُول الله لنَبيه ﷺ {ذَلِك من أنباء الْغَيْب نوحيه إِلَيْك} يَعْنِي بالْخبر {الْغَيْب} فِي قصَّة زَكَرِيَّا وَيحيى وَمَرْيَم {وَمَا كنت لديهم} يَعْنِي عِنْدهم {إِذْ يلقون أقلامهم} فِي كَفَالَة مَرْيَم ثمَّ قَالَ يَا مُحَمَّد يخبر بِقصَّة عِيسَى {إِذْ قَالَت الْمَلَائِكَة يَا مَرْيَم إِن الله يبشرك بِكَلِمَة مِنْهُ اسْمه الْمَسِيح عِيسَى ابْن مَرْيَم وجيهاً فِي الدُّنْيَا} يَعْنِي مكيناً عِنْد الله فِي الدُّنْيَا من المقربين فِي الْآخِرَة {ويكلم النَّاس فِي المهد} يَعْنِي فِي الْخرق {وكهلاً} ويكلمهم كهلاً إِذا اجْتمع قبل أَن يرفع إِلَى السَّمَاء {وَمن الصَّالِحين} يَعْنِي من الْمُرْسلين

Allah Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurur: {ذَلِك من أنباء الْغَيْب نوحيه إِلَيْك} “İşte bunlar, sana vahyettiğimiz gayb haberlerindendir...” Yani Zekeriyyâ, Yahyâ ve Meryem kıssasındaki gayb haberidir. {وَمَا كنت لديهم} “...Sen onların yanında değildin...” yani onların huzurunda değildin {إِذْ يلقون أقلامهم} “...kalemlerini atarlarken...” Meryem'in bakımını üstlenme hususunda. Sonra [Allah], Îsâ'nın kıssasını haber vererek şöyle buyurur: Ey Muhammed! {إِذْ قَالَت الْمَلَائِكَة يَا مَرْيَم إِن الله يبشرك بِكَلِمَة مِنْهُ اسْمه الْمَسِيح عِيسَى ابْن مَرْيَم وجيهاً فِي الدُّنْيَا} “Hani melekler: 'Ey Meryem! Şüphesiz Allah seni kendisinden bir kelime ile müjdeliyor; adı Meryem oğlu Îsâ Mesîh'tir; dünyada da itibarlıdır...' demişlerdi” yani dünyada Allah katında mevki sahibidir, {وَفِي الْآخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ} “...ahirette de ve [Allah'a] yakın kılınanlardandır”. {ويكلم النَّاس فِي المهد} “O, beşikte de insanlarla konuşur...” yani kundakta iken, {وكهلاً} “...ve yetişkin olarak da...” göğe yükseltilmeden önce olgunluk çağına erdiğinde de onlarla konuşur, {وَمن الصَّالِحين} “...ve salihlerdendir” yani peygamberlerdendir.

وَأخرج اسحق بن بشر وَابْن عَسَاكِر عَن وهب قَالَ: لما اسْتَقر حمل مَرْيَم وبشرها جِبْرِيل وثقت بكرامة الله واطمأنت فطابت نفسا وَاشْتَدَّ ازرها وَكَانَ مَعهَا فِي المحررين ابْن خَال لَهَا يُقَال لَهُ يُوسُف وَكَانَ يخدمها من وَرَاء الْحجاب ويكلمها ويناولها الشَّيْء من وَرَاء الْحجاب وَكَانَ أول من اطلع على حملهَا هُوَ واهتم لذَلِك وأحزنه وَخَافَ من البلية الَّتِي لَا قبل لَهُ بهَا وَلم يشْعر من ايْنَ اتيت مَرْيَم وشغله عَن النّظر فِي أَمر نَفسه وَعَمله لِأَنَّهُ كَانَ رجلا متعبداً حكيماً وَكَانَ من قبل أَن تضرب مَرْيَم الْحجاب على نَفسهَا تكون مَعَه وَنَشَأ مَعهَا

İshak b. Bişr ve İbn Asâkir Vehb'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Meryem'in hamileliği kesinleşip Cebrâîl onu müjdeleyince, o Allah'ın ikramına güvendi, gönlü mutmain oldu, içi rahatladı ve gücü kuvveti yerine geldi. Kendisi gibi mabede adanmışlar arasında Yûsuf denilen bir teyze oğlu vardı. Perdenin arkasından ona hizmet eder, onunla konuşur ve perdenin arkasından ona bir şeyler verirdi. Meryem'in hamileliğini ilk fark eden o oldu. Bu durum onu endişelendirdi, üzdü ve baş edemeyeceği bir imtihandan korktu. Meryem'in bu duruma nereden düştüğünü anlayamadı; bu durum onu kendi işini ve ibadetini düşünmekten alıkoydu; zira o ibadete düşkün, hikmet sahibi bir adamdı. Meryem kendi üzerine perde çekmeden önce onunla birlikte olurdu ve onunla birlikte büyümüştü.

وَكَانَت مَرْيَم إِذا نفذ مَاؤُهَا وَمَاء يُوسُف أخذا قلتيهما ثمَّ انْطَلقَا إِلَى الْمَفَازَة الَّتِي فِيهَا المَاء فيملآن قلتيهما ثمَّ يرجعان إِلَى الْكَنِيسَة وَالْمَلَائِكَة مقبلة على مَرْيَم بالبشارة {يَا مَرْيَم إِن الله اصطفاك وطهرك} فَكَانَ يعجب يُوسُف مَا يسمع

Meryem'in ve Yûsuf'un suları tükendiğinde testilerini alır, suyun bulunduğu çöle gider, testilerini doldurur ve mabede dönerlerdi. Melekler ise Meryem'e müjde ile yönelip: {يَا مَرْيَم إِن الله اصطفاك وطهرك} “Ey Meryem! Şüphesiz Allah seni seçti ve seni tertemiz kıldı...” diyorlardı. Yûsuf işittiği şeylere hayret ediyordu.

فَلَمَّا استبان ليوسف حمل مَرْيَم وَقع فِي نَفسه من أمرهَا حَتَّى كَاد أَن يفتتن فَلَمَّا أَرَادَ أَن يتهمها فِي نَفسه ذكر مَا طهرهَا الله واصطفاها وَمَا وعد الله أمهَا أَنه يعيذها وذريتها من الشَّيْطَان الرَّجِيم وَمَا سمع من قَول الْمَلَائِكَة {يَا مَرْيَم إِن الله اصطفاك وطهرك} فَذكر الْفَضَائِل الَّتِي فَضلهَا الله تَعَالَى بهَا وَقَالَ: إِن زَكَرِيَّا قد أحرزها فِي الْمِحْرَاب فَلَا يدْخل عَلَيْهَا أحد وَلَيْسَ للشَّيْطَان عَلَيْهَا سَبِيل فَمن أَيْن هَذَا فَلَمَّا رأى من تغير لَوْنهَا وَظُهُور بَطنهَا عظم ذَلِك عَلَيْهِ فَعرض لَهَا فَقَالَ: يَا مَرْيَم هَل يكون زرع من غير بذر قَالَت: نعم

Yûsuf'a Meryem'in hamileliği apaçık belli olunca, onun durumu hakkında içine [kötü şüpheler] düştü, öyle ki neredeyse fitneye düşecekti. Kendi içinde onu suçlamak istediğinde; Allah'ın onu tertemiz kıldığını ve seçtiğini, annesine onu ve soyunu kovulmuş şeytandan koruyacağını vaat ettiğini ve meleklerin: {يَا مَرْيَم إِن الله اصطفاك وطهرك} “Ey Meryem! Şüphesiz Allah seni seçti ve seni tertemiz kıldı...” sözünü işittiğini hatırladı. Yüce Allah'ın onu üstün kıldığı faziletleri hatırlayıp şöyle dedi: “Zekeriyyâ onu mihrapta koruma altına almıştır, yanına kimse giremez ve şeytanın ona ulaşacak hiçbir yolu yoktur; öyleyse bu nereden geldi?” Meryem'in renginin değiştiğini ve karnının belirginleştiğini görünce bu durum ona çok ağır geldi. Bunun üzerine ona üstü kapalı bir şekilde dokundurarak: “Ey Meryem! Tohumsuz ekin olur mu?” dedi. Meryem: “Evet” dedi.

قَالَ: وَكَيف ذَلِك قَالَت: إِن الله خلق البذرالأول من غير نَبَات وَأنْبت الزَّرْع الأول من غير بذر ولعلك تَقول: لَوْلَا أَنه اسْتَعَانَ عَلَيْهِ بالبذر لغلبه حَتَّى لَا يقدر على أَن يخلقه وَلَا ينبته

[Yûsuf]: “Bu nasıl olur?” dedi. [Meryem] şöyle dedi: “Şüphesiz Allah ilk tohumu bir bitki olmaksızın yarattı ve ilk ekini bir tohum olmaksızın bitirdi. Yoksa sen; 'Tohumdan yardım almasaydı [bu iş] O'na galip gelir de onu yaratmaya ve bitirmeye güç yetiremezdi' mi diyorsun?”

قَالَ يُوسُف: أعوذ بِاللَّه أَن أَقُول ذَلِك قد صدقت وَقلت بِالنورِ وَالْحكمَة وكما قدر أَن يخلق الزَّرْع الأول وينبته من غير بذر يقدر على أَن يَجْعَل زرعا من غير بذر فاخبريني هَل ينْبت الشّجر من غير مَاء وَلَا مطر قَالَت: ألم تعلم أَن للبذور وَالزَّرْع وَالْمَاء والمطر وَالشَّجر خَالِقًا وَاحِدًا فلعلك تَقول لَوْلَا المَاء والمطر لم يقدر على أَن ينْبت الشّجر

Yûsuf: “Böyle bir şey söylemekten Allah'a sığınırım. Doğru söyledin, nur ve hikmetle konuştun. İlk ekini tohumsuz yaratmaya ve bitirmeye güç yetirdiği gibi, tohumsuz bir ekin yapmaya da güç yetirir. Öyleyse bana haber ver: Ağaç su ve yağmur olmaksızın biter mi?” dedi. [Meryem]: “Tohumların, ekinin, suyun, yağmurun ve ağacın tek bir yaratıcısı olduğunu bilmez misin? Yoksa sen, su ve yağmur olmasaydı ağacı bitirmeye güç yetiremezdi mi diyorsun?” dedi.

قَالَ: أعوذ بِاللَّه أَن أَقُول ذَلِك قد صدقت

[Yûsuf]: “Böyle bir şey söylemekten Allah'a sığınırım, doğru söyledin” dedi.

فاخبريني هَل يكون ولد أَو رجل من غير ذكر قَالَت: نعم

[Yûsuf]: "Öyleyse bana haber ver: Erkek olmadan bir çocuk veya bir adam olur mu?" dedi. [Meryem]: "Evet" dedi.

قَالَ: وَكَيف ذَلِك قَالَت: ألم تعلم أَن الله خلق آدم وحواء امْرَأَته من غير حَبل وَلَا أُنْثَى وَلَا ذكر قَالَ: بلَى

[Yûsuf]: "Bu nasıl olur?" dedi. [Meryem]: "Allah'ın Âdem'i ve eşi Havvâ'yı bir gebelik, bir dişi ve bir erkek olmaksızın yarattığını bilmez misin?" dedi. [Yûsuf]: "Evet [bilirim]" dedi.

فاخبريني خبرك قَالَت: بشرني الله {بِكَلِمَة مِنْهُ اسْمه الْمَسِيح عِيسَى ابْن مَرْيَم} إِلَى قَوْله {وَمن الصَّالِحين} فَعلم يُوسُف أَن ذَلِك أَمر من الله لسَبَب خير أَرَادَهُ بمريم فَسكت عَنْهَا

[Yûsuf]: "Öyleyse bana kendi durumunu anlat" dedi. [Meryem]: "Allah beni {بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ} “Kendisinden bir kelime ile [ki] adı Meryem oğlu Îsâ Mesîh'tir...” ayetinden {وَمِنَ الصَّالِحِينَ} “...ve salihlerdendir” sözüne kadar olan kısımla müjdeledi" dedi. Yûsuf bunun Meryem hakkında dilediği bir hayır sebebiyle Allah'tan gelen bir emir olduğunu anladı ve artık ona bir şey söylemeyip sustu.

فَلم تزل على ذَلِك حَتَّى ضربهَا الطلق فنوديت: أَن أَخْرِجِي من الْمِحْرَاب فَخرجت

Doğum sancısı tutana kadar bu hal üzere devam etti. Sonra kendisine: "Mihraptan çık!" diye seslenildi, o da çıktı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {إِذْ قَالَت الْمَلَائِكَة يَا مَرْيَم إِن الله يبشرك} قَالَ: شافهتها الْمَلَائِكَة بذلك

İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre, {إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ} “Hani melekler: 'Ey Meryem! Şüphesiz Allah seni müjdeliyor...' demişti” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Melekler bunu ona bizzat yüz yüze söylemişlerdir."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يبشرك بِكَلِمَة مِنْهُ} قَالَ: عِيسَى هُوَ الْكَلِمَة من الله

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre, {يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ} “...Seni Kendisinden bir kelime ile müjdeliyor...” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Îsâ, Allah'tan bir kelimedir."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لم يكن من الْأَنْبِيَاء من لَهُ اسمان إِلَّا عِيسَى وَمُحَمّد ﵉

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Peygamberler arasında Îsâ ve Muhammed aleyhimesselâm dışında iki ismi olan hiç kimse yoktu."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: الْمَسِيح الصّديق

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbrâhîm['en-Nehaî]'den bildirdiğine göre o: "Mesîh, Sıddîk demektir" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد قَالَ: إِنَّمَا سمي الْمَسِيح لِأَنَّهُ مسح بِالْبركَةِ

İbn Cerîr'in Saîd'den bildirdiğine göre o: "Ona ancak bereketle meshedildiği (sıvazlandığı/donatıldığı) için Mesîh adı verilmiştir" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن يحيى بن عبد الرَّحْمَن الثَّقَفِيّ أَن عِيسَى كَانَ سائحاً وَلذَلِك سمي الْمَسِيح كَانَ يُمْسِي بِأَرْض وَيُصْبِح بِأُخْرَى وانه لم يتزّوج حَتَّى رفع

İbn Ebî Hâtim'in Yahyâ b. Abdirrahmân es-Sekafî'den bildirdiğine göre; Îsâ seyyah idi ve bundan dolayı Mesîh olarak isimlendirilmişti; bir yerde akşamlar, başka bir yerde sabahlardı ve [göğe] yükseltilinceye kadar hiç evlenmemişti.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَمن المقربين} يَقُول: وَمن المقربين عِنْد الله يَوْم الْقِيَامَة

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde'den bildirdiğine göre, {وَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ} “...ve yakın kılınanlardandır” ayeti hakkında o: "Kıyamet gününde Allah katında yakın kılınanlardandır demektedir" dedi.

الْآيَتَانِ ٤٦ - ٤٧

46-47. Ayetler

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق ابْن جريج قَالَ: بَلغنِي عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: {المهد} مَضْجَع الصَّبِي فِي رضاعه

İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir'in İbn Cüreyc yoluyla bildirdiğine göre o: "Bana İbn Abbâs'tan ulaştığına göre o: '{المهد} 'el-Mehd' (beşik), çocuğun emzirilme dönemindeki yatağıdır' demiştir" dedi.

وَأخرج البُخَارِيّ وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لم يتَكَلَّم فِي المهد إِلَّا ثَلَاثَة: عِيسَى ﵇ وَكَانَ فِي بني إِسْرَائِيل رجل يُقَال لَهُ جريج كَانَ يُصَلِّي فَجَاءَتْهُ أمه فدعته فَقَالَ: أجيبها أَو أُصَلِّي فَقَالَت: اللَّهُمَّ لَا تمته حَتَّى تريه وُجُوه المومسات

Buhârî ve İbn Ebî Hâtim'in Ebû Hureyre'den bildirdiğine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Beşikte sadece üç kişi konuşmuştur: Îsâ aleyhisselâm; bir de İsrâiloğulları içinde Cüreyc denilen bir adam vardı, namaz kılıyordu, annesi gelip onu çağırdı. [Cüreyc kendi kendine]: 'Ona cevap mı vereyim yoksa namaz mı kılayım?' dedi. Bunun üzerine annesi: 'Allah'ım! Fahişelerin yüzünü görmeden canını alma!' dedi.

وَكَانَ جريج فِي صومعته فتعرضت لَهُ امْرَأَة وكلمته فَأبى فَأَتَت رَاعيا فامكنته من نَفسهَا فَولدت غُلَاما فَقَالَت: من جريج

Cüreyc manastırında bulunuyorken bir kadın onun karşısına çıkıp onunla konuştu, fakat o kabul etmedi. Bunun üzerine kadın bir çobana gitti ve kendisini ona teslim etti, bir erkek çocuk doğurdu ve: '[Bu çocuk] Cüreyc'dendir' dedi.

فَأتوهُ فكسروا صومعته وانزلوه وسبوه فَتَوَضَّأ وَصلى ثمَّ أَتَى الْغُلَام فَقَالَ: من أَبوك يَا غُلَام قَالَ: الرَّاعِي

Halk Cüreyc'e gelip manastırını yıktılar, onu aşağı indirdiler ve ona sövdüler. O ise abdest alıp namaz kıldı, sonra çocuğun yanına gelip: 'Ey çocuk! Baban kimdir?' dedi. Çocuk: 'Çobandır' dedi.

فَقَالُوا لَهُ: نَبْنِي صومعتك من ذهب قَالَ: لَا إِلَّا من طين

Bunun üzerine ona: 'Manastırını altından yapalım mı?' dediler. O: 'Hayır, sadece çamurdan olsun' dedi.

وكَانَت امْرَأَة ترْضع ابْنا لَهَا من بني اسرائيل فَمر بهَا رجل رَاكب ذُو شارة فَقَالَت: اللَّهُمَّ اجْعَل ابْني مثله

İsrâiloğullarından bir kadın oğlunu emziriyordu. Yanından gösterişli, binekli bir adam geçti. Kadın: 'Allah'ım! Oğlumu onun gibi yap' dedi.

فَترك ثديها وَاقْبَلْ على الرَّاكِب فَقَالَ: اللَّهُمَّ لَا تجعلني مثله

Bunun üzerine [çocuk] annesinin memesini bıraktı ve biniciye dönerek: 'Allah'ım! Beni onun gibi yapma' dedi.

ثمَّ أقبل على ثديها يمصه ثمَّ مرا بِأمة تجزر ويلعب بهَا فَقَالَت: اللَّهُمَّ لَا تجْعَل ابْني مثل هَذِه

Sonra annesinin memesine dönüp emmeye başladı. Daha sonra dövülen ve kendisiyle alay edilen bir cariyenin yanından geçtiler. Kadın: 'Allah'ım! Oğlumu bunun gibi yapma' dedi.

فَترك ثديها فَقَالَ: اللَّهُمَّ اجْعَلنِي مثلهَا فَقَالَت: لم ذَاك

Bunun üzerine [çocuk] memeyi bıraktı ve: 'Allah'ım! Beni onun gibi yap' dedi. Kadın: 'Bu neden böyle?' dedi.

فَقَالَ: الرَّاكِب جَبَّار من الْجَبَابِرَة وَهَذِه الْأمة يَقُولُونَ لَهَا زنَيْت وَتقول حسبي الله وَيَقُولُونَ سرَقْتِ وَتقول حسبي الله

[Çocuk] şöyle dedi: 'Binici zorbalardan bir zorbaydı. Bu cariyeye ise 'Zina ettin' diyorlar, o ise 'Allah bana yeter' diyor; 'Hırsızlık yaptın' diyorlar, o ise 'Allah bana yeter' diyor."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ: لم يكن يتَكَلَّم فِي المهد إِلَّا عِيسَى وَشَاهد يُوسُف وَصَاحب جريج وَابْن ماشطة فِرْعَوْن

Ebû'ş-Şeyh ve -sahih olduğunu belirterek- Hâkim'in Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Beşikte ancak Îsâ, Yûsuf'un şahidi, Cüreyc'in arkadaşı ve Firavun'un hanımının berberinin oğlu konuşmuştur."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {ويكلم النَّاس فِي المهد وكهلاً} قَالَ: يكلمهم صَغِيرا وكبيراً

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde'den bildirdiğine göre, {وَيُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا} “O, beşikte de yetişkin çağında da insanlarla konuşur...” ayeti hakkında o: "Küçükken de büyükken de onlarla konuşur demektir" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس {وكهلاً} قَالَ: فِي سنّ كهل

İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk yoluyla İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre, {وَكَهْلًا} “...ve yetişkin çağında...” hakkında o: "Olgunluk/orta yaş çağında demektir" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: الكهل الْحَلِيم

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o: "Kehl (كَهْل), halîm (ağırbaşlı/olgun) kimsedir" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن يزِيد بن أبي حبيب قَالَ: الكهل مُنْتَهى الْحلم

İbn Ebî Hâtim'in Yezîd b. Ebî Habîb'den bildirdiğine göre o: "Kehl (كَهْل), hilmin (olgunluğun) zirvesidir" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي زيد فِي الْآيَة قَالَ: قد كَلمهمْ عِيسَى ﵇ فِي المهد وسيكلمهم إِذا أقبل الدَّجَّال وَهُوَ يَوْمئِذٍ كهل

İbn Cerîr'in Ebû Zeyd'den bildirdiğine göre o bu ayet hakkında şöyle demiştir: "Îsâ aleyhisselâm beşikteyken onlarla konuşmuştur; Deccâl ortaya çıktığında da onlarla konuşacaktır ve o gün o bir kehl (yetişkin/olgun kişi) olacaktır."

وَأخرج ابْن جرير عَن مُحَمَّد بن جَعْفَر بن الزبير قَالَ {كَذَلِك الله يخلق مَا يَشَاء} أَي يصنع مَا أَرَادَ ويخلق مَا يَشَاء من بشر {إِذا قضى أمرا فَإِنَّمَا يَقُول لَهُ كن فَيكون} مِمَّا يَشَاء وَكَيف يَشَاء فَيكون كَمَا أَرَادَ

İbn Cerîr'in Muhammed b. Ca'fer b. ez-Zübeyr'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: {كَذَلِكِ اللَّهُ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ} “...İşte böyledir, Allah dilediğini yaratır...” yani dilediğini yapar ve insan türünden dilediğini yaratır; {إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ} “Bir işe hükmettiği zaman ona sadece 'Ol!' der, o da hemen oluverir”, dilediği şeyden ve dilediği şekilde [oluverir] ve O'nun dilediği gibi olur.

الْآيَة ٤٨

48. Ayet

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ويعلمه الْكتاب} قَالَ: الْخط بالقلم

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre, {وَيُعَلِّمُهُ الْكِتَابَ} “Ve ona Kitab'ı (yazmayı) öğretecek...” ayeti hakkında o: "Kalemle yazı yazmayı [öğretir]" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج {ويعلمه الْكتاب} قَالَ: بِيَدِهِ

İbn Cerîr'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre, {وَيُعَلِّمُهُ الْكِتَابَ} “Ve ona Kitab'ı öğretecek...” ayeti hakkında o: "Kendi eliyle [yazmayı]" demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر بِسَنَد صَحِيح عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: عِنْدَمَا ترعرع عِيسَى جَاءَت بِهِ أمه إِلَى الْكتاب فَدَفَعته إِلَيْهِ فَقَالَ: قل بِسم

İbnu'l-Münzir'in sahih bir senetle Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Îsâ büyüyüp geliştiğinde annesi onu mektebe getirdi ve onu öğretmene teslim etti. Öğretmen: "Bismi (باسم) de!" dedi.

قَالَ عِيسَى: الله

Îsâ: "Allah" dedi.

فَقَالَ الْمعلم: قل الرَّحْمَن

Öğretmen: "er-Rahmân de!" dedi.

قَالَ عِيسَى: الرَّحِيم

Îsâ: "er-Rahîm" dedi.

فَقَالَ الْمعلم: قل أَبُو جاد (قصد بهَا أيحد)

Öğretmen: "Ebû Câd (Ebced harflerini kastederek) de!" dedi.

قَالَ: هُوَ فِي كتاب

[Îsâ]: "O bir kitaptadır" dedi.

فَقَالَ عِيسَى: أَتَدْرِي مَا ألف قَالَ: لَا

Îsâ: "Elif'in ne olduğunu bilir misin?" dedi. [Öğretmen]: "Hayır" dedi.

قَالَ: الآء الله

[Îsâ]: "Allah'ın nimetleridir (Âlâullâh)" dedi.

أَتَدْرِي مَا بَاء

[Îsâ]: "Bâ'nın ne olduğunu bilir misin?" [dedi].

قَالَ: لَا

[Öğretmen]: "Hayır" dedi.

قَالَ: بهاء الله

[Îsâ]: "Allah'ın görkemidir (Behâullâh)" dedi.

أَتَدْرِي مَا جِيم قَالَ: لَا

[Îsâ]: "Cîm'in ne olduğunu bilir misin?" dedi. [Öğretmen]: "Hayır" dedi.

قَالَ: جلال الله

[Îsâ]: "Allah'ın yüceliğidir (Celâlullâh)" dedi.

أَتَدْرِي مَا اللَّام قَالَ: لَا

[Îsâ]: "Lâm'ın ne olduğunu bilir misin?" dedi. [Öğretmen]: "Hayır" dedi.

قَالَ: آلَاء الله

[Îsâ]: "Allah'ın ihsanlarıdır (Âlâullâh)" dedi.

فَجعل يُفَسر على هَذَا النَّحْو

Böylece bu şekilde tefsir etmeye başladı.

فَقَالَ الْمعلم: كَيفَ أعلم من هُوَ أعلم مني قَالَت: فَدَعْهُ يقْعد مَعَ الصّبيان

Bunun üzerine öğretmen: "Benden daha bilgili olan birine nasıl öğreteyim?" dedi. [Meryem]: "Öyleyse bırak da çocuklarla birlikte otursun" dedi.

فَكَانَ يخبر الصّبيان بِمَا يَأْكُلُون وَمَا تدخر لَهُم أمهاتهم فِي بُيُوتهم

Bunun üzerine [Îsâ] çocuklara ne yediklerini ve annelerinin evlerinde kendileri için ne biriktirdiklerini haber verirdi.