وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَالْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن أنيس الْجُهَنِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَن من أكبر الْكَبَائِر الشّرك بِاللَّه وعقوق الْوَالِدين وَالْيَمِين الْغمُوس وَمَا حلف حَالف بِاللَّه يَمِين صَبر فَأدْخل فِيهَا مثل جنَاح بعوضة إِلَّا جعلت نُكْتَة فِي قلبه إِلَى يَوْم الْقِيَامَة
Ahmed, Abd b. Humeyd, et-Tirmizî -hasen olduğunu belirterek-, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân, el-Evsat'ta et-Taberânî ve el-Beyhakî, Abdullah b. Üneys el-Cühenî'den rivayet ettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Büyük günahların en büyüklerinden biri Allah'a ortak koşmak, anne babaya itaatsizlik etmek ve yalan yere yapılan yemindir (yemîn-i gamûs). Bir kimse Allah adına zorunlu bir yemin (yemîn-i sabr) eder de ona sivrisinek kanadı kadar [yalan] karıştırırsa, bu kıyamet gününe kadar kalbinde bir leke olarak kalır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَمْرو قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من أكبر الْكَبَائِر أَن يلعن الرجل وَالِديهِ
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, el-Buhârî, Müslim, et-Tirmizî, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Amr'dan rivayet ettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kişinin anne babasına lanet etmesi büyük günahların en büyüklerindendir."
قَالُوا: وَكَيف يلعن الرجل وَالِديهِ قَالَ: يَسُبُّ أَبَا الرجل فيسب أَبَاهُ ويَسُبُّ أمه فيسب أمه
"Kişi anne babasına nasıl lanet eder?" dediler. Şöyle buyurdu: "Bir adamın babasına söver, o da onun babasına söver; onun annesine söver, o da onun annesine söver."
وَأخرج أَو دَاوُد وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: من أكبر الْكَبَائِر استطالة الْمَرْء فِي عرض رجل مُسلم بِغَيْر حق وَمن الْكَبَائِر السبتان بالسبة
Ebû Dâvûd, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh, Ebû Hureyre'den Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: "Büyük günahların en büyüğü, bir kimsenin haksız yere bir Müslümanın şerefine ve onuruna dil uzatmasıdır. Bir sövgüye iki sövgüyle karşılık vermek de büyük günahlardandır."
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَالْحَاكِم وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: من جمع بَين الصَّلَاتَيْنِ من غير عذر فقد أَتَى بَابا من أَبْوَاب الْكَبَائِر
et-Tirmizî, el-Hâkim ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: "Kim geçerli bir mazeret olmaksızın iki namazı cem ederse (birlikte kılarsa), büyük günahların kapılarından birine girmiş olur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي مُوسَى قَالَ: الْجمع بَين الصَّلَاتَيْنِ من غير عذر من الْكَبَائِر
İbn Ebî Şeybe, Ebû Mûsâ'dan şöyle dediğini rivayet etti: "Mazeretsiz olarak iki namazı cem etmek büyük günahlardandır."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي قَتَادَة الْعَدوي قَالَ: قرىء علينا كتاب عمر من الْكَبَائِر جمع بَين الصَّلَاتَيْنِ
İbn Ebî Hâtim, Ebû Katâde el-Adevî'den şöyle dediğini rivayet etti: Bize Ömer'in mektubu okundu: "İki namazı cem etmek büyük günahlardandır
يَعْنِي بِغَيْر عذر والفرار من الزَّحْف والنميمة
-yani mazeretsiz olarak-, savaştan kaçmak ve koğuculuk yapmak da [öyledir]."
وَأخرج الْبَزَّار وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن أبي حَاتِم بِسَنَد حسن
el-Bezzâr, İbn Ebî Hâtim, el-Evsat'ta et-Taberânî ve [yine] İbn Ebî Hâtim hasen bir senetle rivayet ettiler;
عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: سُئِلَ رَسُول الله ﷺ: مَا الْكَبَائِر فَقَالَ: الشّرك بِاللَّه واليأس من روح الله والآمن من مكر الله
İbn Abbâs'tan rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Büyük günahlar nelerdir?" diye soruldu. Şöyle buyurdu: "Allah'a ortak koşmak, Allah'ın rahmetinden ümidini kesmek ve Allah'ın azabından güvende hissetmektir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي التَّوْبَة عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: أكبر الْكَبَائِر الْإِشْرَاك بِاللَّه والإياس من روح الله والقنوط من رَحْمَة الله والآمن من مكر الله
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, et-Taberânî ve et-Tevbe'de İbn Ebî'd-Dünyâ, İbn Mes'ûd'dan şöyle dediğini rivayet ettiler: "Büyük günahların en büyüğü: Allah'a ortak koşmak, Allah'ın rahmetinden ümitsizliğe düşmek, Allah'ın lütfundan umudu kesmek ve Allah'ın azabından güvende hissetmektir."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عَليّ أَنه سُئِلَ مَا أكبر الْكَبَائِر فَقَالَ: الْأَمْن لمكر الله والإياس من روح الله والقنوط من رَحْمَة الله
İbnü'l-Münzir, Ali'den rivayet etti: Ona büyük günahların en büyüğü soruldu; o da şöyle dedi: "Allah'ın azabından güvende hissetmek, Allah'ın rahmetinden ümitsizliğe düşmek ve Allah'ın lütfundan umudu kesmektir."
وَأخرج ابْن جرير بِسَنَد حسن عَن أبي أُمَامَة أَن نَاسا من أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ ذكرُوا الْكَبَائِر وَهُوَ متكىء فَقَالُوا: الشّرك بِاللَّه وَأكل مَال الْيَتِيم وفرار يَوْم الزَّحْف وَقذف المحصنة وعقوق الْوَالِدين وَقَول الزُّور والغلول وَالسحر وَأكل الرِّبَا فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: فَأَيْنَ تَجْعَلُونَ (إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ ثمنا قَلِيلا) (آل عمرَان الْآيَة ٧٧) إِلَى آخر الْآيَة
İbn Cerîr hasen bir senetle Ebû Ümâme'den rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından birtakım kimseler, o dayanmış vaziyetteyken büyük günahlardan söz edip: "Allah'a ortak koşmak, yetim malı yemek, savaş gününde kaçmak, iffetli kadına iftira atmak, anne babaya itaatsizlik etmek, yalan söz söylemek, ganimet malından çalmak, büyü yapmak ve faiz yemektir" dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Peki, (إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ ثمنا قَلِيلا) (Âl-i İmrân Suresi 77. ayet) ayetinin sonuna kadar olan kısmı nereye koyuyorsunuz?" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس مَرْفُوعا الضرار فِي الْوَصِيَّة من الْكَبَائِر
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan merfû olarak rivayet etti: "Vasiyette [varislere] zarar vermek büyük günahlardandır."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَليّ قَالَ: الْكَبَائِر: الشّرك بِاللَّه وَقتل النَّفس وَأكل مَال الْيَتِيم وَقذف المحصنة والفرار من الزَّحْف وَالتَّعَرُّب بعد الْهِجْرَة وَالسحر وعقوق الْوَالِدين وَأكل الرِّبَا وفراق الْجَمَاعَة ونكث الصَّفْقَة
İbn Ebî Hâtim, Ali'den şöyle dediğini rivayet etti: "Büyük günahlar şunlardır: Allah'a ortak koşmak, cana kıymak, yetim malı yemek, iffetli kadına iftira atmak, savaştan kaçmak, hicretten sonra [tekrar] bedevî hayatına dönmek, büyü yapmak, anne babaya itaatsizlik etmek, faiz yemek, cemaatten ayrılmak ve yapılan biati/ahdi bozmak."
وَأخرج الْبَزَّار وَابْن الْمُنْذر بِسَنَد ضَعِيف عَن بُرَيْدَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ أَن أكبر الْكَبَائِر الْإِشْرَاك بِاللَّه وعقوق الْوَالِدين وَمنع فضل المَاء وَمنع الْفَحْل
el-Bezzâr ve İbnü'l-Münzir zayıf bir senetle Büreyde'den Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet ettiler: "Büyük günahların en büyüğü: Allah'a ortak koşmak, anne babaya itaatsizlik etmek, ihtiyaç fazlası suyu esirgemek ve damızlık erkeğin aşmasına engel olmaktır."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن بُرَيْدَة قَالَ: إِن أكبر الْكَبَائِر الشّرك بِاللَّه وعقوق الْوَالِدين وَمنع فضول المَاء بعد الرّيّ وَمنع طروق الْفَحْل إِلَّا بِجعْل
İbn Ebî Hâtim, Büreyde'den şöyle dediğini rivayet etti: "Büyük günahların en büyüğü; Allah'a ortak koşmak, anne babaya itaatsizlik etmek, suya kandıktan sonra ihtiyaç fazlası suyu esirgemek ve karşılık almaksızın damızlık erkeğin aşmasına engel olmaktır."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة قَالَت: مَا أَخذ على النِّسَاء فَمن الْكَبَائِر
İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh, Âişe'den şöyle dediğini rivayet ettiler: "Kadınlardan söz alınan şeyler büyük günahlardandır."
يَعْنِي قَوْله (أَن لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّه شَيْئا وَلَا يَسْرِقن وَلَا يَزْنِين
[Yani] O'nun: (Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmamaları, hırsızlık yapmamaları, zina etmemeleri
) (المتحنة الْآيَة ١٢) الْآيَة
) (el-Mümtehine Suresi 12. ayet) kavlini [kastediyordu].
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن عمرَان بن حُصَيْن قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَرَأَيْتُم الزَّانِي وَالسَّارِق وشارب الْخمر مَا تَقولُونَ فيهم قَالُوا: الله وَرَسُوله أعلم
el-Buhârî el-Edebü'l-Müfred'de, et-Taberânî ve el-Beyhakî, İmrân b. Husayn'dan rivayet ettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Zina eden, hırsızlık yapan ve içki içen hakkında ne dersiniz, onlar hakkında ne söylersiniz?" buyurdu. "Allah ve Resûlü daha iyi bilir" dediler.
قَالَ: هن فواحش وفيهن عُقُوبَة أَلا أنبئكم
Şöyle buyurdu: "Onlar çirkin işlerdir ve bunlarda ceza vardır. Size
بأكبر الْكَبَائِر الْإِشْرَاك بِاللَّه ثمَّ قَرَأَ (وَمن يُشْرك بِاللَّه فقد افترى إِثْمًا عَظِيما) (النِّسَاء الْآيَة ٤٨) وعقوق الْوَالِدين ثمَّ قَرَأَ (أَن اشكر لي ولوالديك إِلَيّ الْمصير) (لُقْمَان الْآيَة ١٤) وَكَانَ مُتكئا فاحتفز فَقَالَ: أَلا وَقَول الزُّور
büyük günahların en büyüğünü haber vereyim mi? Allah'a ortak koşmaktır" buyurdu; sonra (وَمن يُشْرك بِاللَّه فقد افترى إِثْمًا عَظِيما) (en-Nisâ Suresi 48. ayet) ayetini okudu; "ve anne babaya itaatsizlik etmektir" buyurdu, sonra (أَن اشكر لي ولوالديك إِلَيّ الْمصير) (Lokmân Suresi 14. ayet) ayetini okudu. Dayanmış vaziyette idi, toparlanıp oturdu ve: "Haberiniz olsun, bir de yalan sözdür!" buyurdu.
وَأخرج عبدُ بن حميد عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: إِن من أكبر الذَّنب عِنْد الله أَن يَقُول لصَاحبه اتَّقِ الله فَيَقُول: عَلَيْك نَفسك من أَنْت تَأْمُرنِي
Abd b. Humeyd, İbn Mes'ûd'dan şöyle dediğini rivayet etti: "Allah katında günahların en büyüklerinden biri, kişinin arkadaşına 'Allah'tan kork!' demesi, onun da: 'Sen kendine bak, bana emredecek sen kimsin!' diye karşılık vermesidir."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن سَالم بن عبد الله التمار عَن أَبِيه أَن أَبَا بكر وَعمر وأناساً من الصَّحَابَة بعد وَفَاة رَسُول الله ﷺ ذكرُوا أعظم الْكَبَائِر فَلم يكن عِنْدهم فِيهَا علم ينتهون إِلَيْهِ فأرسلوني إِلَى عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ أسأله عَن ذَلِك فَأَخْبرنِي أَن أعظم الْكَبَائِر شرب الْخمر فأتيتهم فَأَخْبَرتهمْ فأنكروا ذَلِك وتواثبوا إِلَيْهِ جَمِيعًا حَتَّى أَتَوْهُ فِي دَاره فَأخْبرهُم أَنهم تحدثُوا عِنْد رَسُول الله ﷺ: أَن ملكا من بني إِسْرَائِيل أَخذ رجلا فخيره أَن يشرب الْخمر أَو يقتل نفسا أَو يَزْنِي أَو يَأْكُل لحم خِنْزِير أَو يقْتله إِن أَبى
İbnü'l-Münzir, Sâlim b. Abdillâh et-Temmâr'dan, o da babasından rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in vefatından sonra Ebû Bekir, Ömer ve sahâbeden birtakım kimseler büyük günahların en büyüğünü konuştular; fakat bu hususta kendilerine dayanak olacak kesin bir bilgileri yoktu. Bunun üzerine bunu sormam için beni Abdullah b. Amr b. el-Âs'a gönderdiler. O da bana büyük günahların en büyüğünün içki içmek olduğunu haber verdi. Onların yanına gelip bunu haber verdim, bunu kabul etmeyip hep birlikte fırlayıp onun evine gittiler. O da onlara, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzurunda şöyle konuşulduğunu haber verdi: "İsrâiloğullarından bir kral bir adamı yakaladı ve onu içki içmek, bir cana kıymak, zina etmek, domuz eti yemek ya da bunları reddederse kendisini öldürmek arasında muhayyer bıraktı.
فَاخْتَارَ شرب الْخمر وَإنَّهُ لما شربهَا لم يمْتَنع من شَيْء أَرَادَهُ مِنْهُ وَإِن رَسُول الله ﷺ قَالَ: مَا أحد يشْربهَا فَيقبل الله لَهُ صَلَاة أَرْبَعِينَ لَيْلَة وَلَا يَمُوت وَفِي مثانته مِنْهَا شَيْء إِلَّا حرمت عَلَيْهِ الْجنَّة وَإِن مَاتَ فِي الْأَرْبَعين مَاتَ ميتَة جَاهِلِيَّة
O da içki içmeyi seçti; ancak onu içince, [kralın] kendisinden istediği hiçbir şeyden geri durmadı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Kim onu içerse, Allah onun kırk gece hiçbir namazını kabul etmez. Mesanesinde ondan bir şey varken ölen kimseye de cennet kesinlikle haram kılınır. Şayet kırk gün içinde ölürse, Câhiliye ölümüyle ölür.'"
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْكَبَائِر الْإِشْرَاك بِاللَّه لِأَن الله يَقُول (لَا ييأس من روح الله إِلَّا الْقَوْم الْكَافِرُونَ) (يُوسُف الْآيَة ٨٧) والأمن لمكر الله لِأَن الله يَقُول (فَلَا يَأْمَن مكر الله إِلَّا الْقَوْم الخاسرون) (الْأَعْرَاف الْآيَة ٩٩) وعقوق الْوَالِدين لِأَن الله جعل الْعَاق جباراً عصياً وَقتل النَّفس الَّتِي حرم الله لِأَن الله يَقُول (فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, et-Taberânî ve İbn Merdeveyh, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet ettiler: "Büyük günahlar şunlardır: Allah'a ortak koşmak; çünkü Allah: (لَا ييأس من روح الله إِلَّا الْقَوْم الْكَافِرُونَ) (Yûsuf Suresi 87. ayet) buyurmaktadır. Allah'ın azabından güvende hissetmek; çünkü Allah: (فَلَا يَأْمَن مكر الله إِلَّا الْقَوْم الخاسرون) (el-A'râf Suresi 99. ayet) buyurmaktadır. Anne babaya itaatsizlik etmek; çünkü Allah, itaatsiz kimseyi zâlim ve isyankâr kılmıştır. Allah'ın haram kıldığı cana kıymak; çünkü Allah: (فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم
) (النِّسَاء الْآيَة ٩٣) إِلَى آخر الْآيَة وَقذف الْمُحْصنَات لِأَن الله يَقُول (لعنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة وَلَهُم عَذَاب عَظِيم) (النُّور الْآيَة ٢٣) وَأكل
) (en-Nisâ Suresi 93. ayet) ayetinin sonuna kadar buyurmaktadır. İffetli kadınlara iftira atmak; çünkü Allah: (لعنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة وَلَهُم عَذَاب عَظِيم) (en-Nûr Suresi 23. ayet) buyurmaktadır.
مَال الْيَتِيم لِأَن الله يَقُول (إِنَّمَا يَأْكُلُون فِي بطونهم نَارا وسيصلون سعيرا) (النِّسَاء الْآيَة ١٠) والفرار من الزَّحْف لِأَن الله يَقُول (وَمن يولهم يَوْمئِذٍ دبره
Yetim malı yemek; çünkü Allah: (إِنَّمَا يَأْكُلُون فِي بطونهم نَارا وسيصلون سعيرا) (en-Nisâ Suresi 10. ayet) buyurmaktadır. Savaştan kaçmak; çünkü Allah: (وَمن يولهم يَوْمئِذٍ دبره
) إِلَى قَوْله (وَبئسَ الْمصير) (الْأَنْفَال الْآيَة ١٦) وَأكل الرِّبَا لِأَن الله يَقُول (الَّذين يَأْكُلُون الرِّبَا لَا يقومُونَ
) (وَبئسَ الْمصير) (el-Enfâl Suresi 16. ayet) kavline kadar buyurmaktadır. Faiz yemek; çünkü Allah: (الَّذين يَأْكُلُون الرِّبَا لَا يقومُونَ
) (الْبَقَرَة الْآيَة ٢٧٥) الْآيَة وَالسحر لِأَن الله يَقُول (وَلَقَد علمُوا لمن اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَة من خلاق) (الْبَقَرَة الْآيَة ١٠٢) وَالزِّنَا لِأَن الله يَقُول (يلق أثاما) (الْفرْقَان الْآيَة ٦٨) الْآيَة وَالْيَمِين الْغمُوس الْفَاجِرَة لِأَن الله يَقُول (إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ
) (el-Bakara Suresi 275. ayet) ayetini buyurmaktadır. Büyü yapmak; çünkü Allah: (وَلَقَد علمُوا لمن اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَة من خلاق) (el-Bakara Suresi 102. ayet) buyurmaktadır. Zina etmek; çünkü Allah: (يلق أثاما) (el-Furkân Suresi 68. ayet) ayetini buyurmaktadır. Yalan yere yapılan günahkâr yemin (yemîn-i gamûs); çünkü Allah: (إِن الَّذين يشْتَرونَ بِعَهْد الله وَأَيْمَانهمْ
) (آل عمرَان الْآيَة ٧٧) الْآيَة والغلول لِأَن الله يَقُول (وَمن يغلل يَأْتِ بِمَا غل يَوْم الْقِيَامَة) (آل عمرَان الْآيَة ١٦١) وَمنع الزَّكَاة الْمَفْرُوضَة لِأَن الله يَقُول (فتكوى بهَا جباههم
) (Âl-i İmrân Suresi 77. ayet) ayetini buyurmaktadır. Ganimet malından çalmak; çünkü Allah: (وَمن يغلل يَأْتِ بِمَا غل يَوْم الْقِيَامَة) (Âl-i İmrân Suresi 161. ayet) buyurmaktadır. Farz olan zekâtı vermemek; çünkü Allah: (فتكوى بهَا جباههم
) (التَّوْبَة الْآيَة ٣٥) الْآيَة وَشَهَادَة الزُّور وكتمان الشَّهَادَة لِأَن الله يَقُول (وَمن يكتمها فَإِنَّهُ آثم قلبه) (الْبَقَرَة الْآيَة ٢٨٣) وَشرب الْخمر لِأَن الله عدل بهَا الْأَوْثَان وَترك الصَّلَاة مُتَعَمدا لِأَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: من ترك الصَّلَاة مُتَعَمدا فقد برىء من ذمَّة الله وَرَسُوله وَنقض الْعَهْد وَقَطِيعَة الرَّحِم لِأَن الله يَقُول (لَهُم اللَّعْنَة وَلَهُم سوء الدَّار) (الرَّعْد الْآيَة ٢٥)
) (et-Tevbe Suresi 35. ayet) ayetini buyurmaktadır. Yalancı şahitlik yapmak ve şahitliği gizlemek; çünkü Allah: (وَمن يكتمها فَإِنَّهُ آثم قلبه) (el-Bakara Suresi 283. ayet) buyurmaktadır. İçki içmek; çünkü Allah onu putlarla bir tutmuştur. Namazı kasten terk etmek; çünkü Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Kim namazı kasten terk ederse Allah'ın ve Resûlünün himayesinden uzak kalmış olur' buyurmuştur. Ahdi bozmak ve sıla-i rahmi kesmek; çünkü Allah: (لَهُم اللَّعْنَة وَلَهُم سوء الدَّار) (er-Ra'd Suresi 25. ayet) buyurmaktadır."
وأخرد عبد بن حميد وَالْبَزَّار وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود أَنه سُئِلَ عَن الْكَبَائِر قَالَ: مَا بَين أول سُورَة النِّسَاء إِلَى رَأس ثَلَاثِينَ آيَة مِنْهَا
Abd b. Humeyd, el-Bezzâr ve et-Taberânî, İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiler: Ona büyük günahlar soruldu; şöyle dedi: "Nisâ Suresi'nin başından otuzuncu ayetinin başına kadar olanlardır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: الْكَبَائِر من أول سُورَة النِّسَاء إِلَى قَوْله {إِن تجتنبوا كَبَائِر مَا تنهون عَنهُ}
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Mes'ûd'un şöyle dediğini rivayet ettiler: "Büyük günahlar, Nisâ Suresi'nin başından {إِن تجتنبوا كَبَائِر مَا تنهون عَنهُ} “Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçınırsanız...” kavline kadar olanlardır."
وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن مَسْعُود أَنه سُئِلَ عَن الْكَبَائِر فَقَالَ: افتتحوا سُورَة النِّسَاء فَكل شَيْء نهى الله عَنهُ حَتَّى تَأْتُوا ثَلَاثِينَ آيَة فَهُوَ كَبِيرَة ثمَّ قَرَأَ مصداق ذَلِك {إِن تجتنبوا كَبَائِر مَا تنهون عَنهُ} الْآيَة
Abd b. Humeyd, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti: Ona büyük günahlar soruldu; şöyle dedi: "Nisâ Suresi'ni açın; otuz ayete varıncaya kadar Allah'ın yasakladığı her şey büyük günahtır." Sonra bunun doğrulanması olarak {إِن تجتنبوا كَبَائِر مَا تنهون عَنهُ} “Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçınırsanız...” ayetini okudu.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس أَنه قَرَأَ من النِّسَاء حَتَّى بلغ ثَلَاثِينَ آيَة مِنْهَا ثمَّ قَرَأَ {إِن تجتنبوا كَبَائِر مَا تنهون عَنهُ} مِمَّا فِي أول السُّورَة إِلَى حَيْثُ بلغ
İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan rivayet etti: O, Nisâ Suresi'nden otuz ayete varıncaya kadar okudu; sonra surenin başından ulaştığı yere kadarki kısım hakkında {إِن تجتنبوا كَبَائِر مَا تنهون عَنهُ} “Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçınırsanız...” [ayetini] okudu.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: كَانُوا يرَوْنَ أَن الْكَبَائِر فِيمَا بَين أول هَذِه السُّورَة سُورَة النِّسَاء إِلَى هَذِه الْموضع {إِن تجتنبوا كَبَائِر مَا تنهون عَنهُ}
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, İbrâhîm'den şöyle dediğini rivayet ettiler: "Onlar, büyük günahların bu surenin -Nisâ Suresi'nin- başından {إِن تجتنبوا كَبَائِر مَا تنهون عَنهُ} “Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçınırsanız...” kısmına kadar olan yerde olduğunu kabul ederlerdi."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن سِيرِين قَالَ: سَأَلت عُبَيْدَة عَن الْكَبَائِر فَقَالَ: الْإِشْرَاك بِاللَّه وَقتل النَّفس الَّتِي حرم الله بِغَيْر حَقّهَا وفرار يَوْم الزَّحْف وَأكل مَال الْيَتِيم بِغَيْر حَقه وَأكل الرِّبَا والبهتان وَيَقُولُونَ اعرابية بعد الْهِجْرَة
İbn Cerîr, İbn Sîrîn'den şöyle dediğini rivayet etti: Ubeyde'ye büyük günahları sordum; şöyle dedi: "Allah'a ortak koşmak, Allah'ın haram kıldığı cana haksız yere kıymak, savaş gününde kaçmak, yetim malını haksız yere yemek, faiz yemek ve iftira etmektir. Bir de hicretten sonra [tekrar] bedevî hayatına dönmeyi sayarlar."
قيل لِابْنِ سِيرِين: فالسحر
İbn Sîrîn'e: "Peki ya büyü?" denildi.
قَالَ: إِن الْبُهْتَان يجمع شرا كثيرا
Şöyle dedi: "İftira pek çok kötülüğü bünyesinde toplar."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُغيرَة قَالَ: كَانَ يُقَال: شتم أبي بكر وَعمر ﵄ من الْكَبَائِر
İbn Ebî Hâtim, Mugîre'den şöyle dediğini rivayet etti: "Ebû Bekir ve Ömer'e radıyallâhu anhümâ sövmenin büyük günahlardan olduğu söylenirdi."
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا فِي التَّوْبَة وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن الْأَوْزَاعِيّ قَالَ: كَانَ يُقَال: من الْكَبَائِر أَن يعْمل الرجل الذَّنب فيحتقره
et-Tevbe'de İbn Ebî'd-Dünyâ ve Şuabü'l-Îmân'da el-Beyhakî, el-Evzâî'den şöyle dediğini rivayet ettiler: "Kişinin bir günah işleyip de onu küçük/önemsiz görmesinin büyük günahlardan olduğu söylenirdi."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَا كَبِيرَة بكبيرة مَعَ الاسْتِغْفَار وَلَا صَغِيرَة بصغيرة مَعَ الْإِصْرَار
Şuabü'l-Îmân'da el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet etti: "Bağışlanma dilemekle (istiğfarla) birlikte hiçbir büyük günah büyük günah olarak kalmaz; ısrar etmekle birlikte de hiçbir küçük günah küçük günah olarak kalmaz."
وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس
Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan rivayet etti;
أَنه قَرَأَ تكفر بِالتَّاءِ وَنصب الْفَاء
O, [ilgili kelimeyi] tâ harfiyle ve fâ harfini üstün ile (tekfire) şeklinde okumuştur.
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {إِن تجتنبوا كَبَائِر مَا تنهون عَنهُ نكفر عَنْكُم سَيِّئَاتكُمْ} قَالَ: إِنَّمَا وعد الله الْمَغْفِرَة لمن اجْتنب الْكَبَائِر
Abd b. Humeyd, Katâde'den {إِن تجتنبوا كَبَائِر مَا تنهون عَنهُ نكفر عَنْكُم سَيِّئَاتكُمْ} “Eğer yasaklandığınız büyük günahlardan kaçınırsanız, sizin kusurlarınızı örteriz...” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Allah, bağışlamayı ancak büyük günahlardan kaçınan kimseye vaat etmiştir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {نكفر عَنْكُم سَيِّئَاتكُمْ} قَالَ: الصغار {وَنُدْخِلكُمْ مدخلًا كَرِيمًا} قَالَ: الْكَرِيم: هُوَ الْحسن فِي الْجنَّة
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den {نكفر عَنْكُم سَيِّئَاتكُمْ} “...sizin kusurlarınızı örteriz...” kavli hakkında: "Küçük günahları [örteriz]" dediğini; {وَنُدْخِلكُمْ مدخلًا كَرِيمًا} “...ve sizi pek şerefli bir makama/giriş yerine ulaştırırız.” kavli hakkında ise: "el-Kerîm; cennetteki güzel olandır" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة أَنه كَانَ يَقُول: الْمدْخل الْكَرِيم
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'nin şöyle dediğini rivayet ettiler: Şerefli makam (el-müdhalü'l-kerîm),
هُوَ الْجنَّة
Cennettir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس أَنه قَرَأَ {مدخلًا} بِضَم الْمِيم
Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'ın {مدخلًا} “girilecek bir yer/makam” [kelimesini] mîm harfini ötreli olarak (müdhalen) okuduğunu rivayet etti.
الْآيَة ٣٢
32. Ayet.
أخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَالْحَاكِم وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق مُجَاهِد عَن أم سَلمَة أَنَّهَا قَالَت: يَا رَسُول الله تغزو الرِّجَال وَلَا نغزو وَلَا نُقَاتِل فَنُسْتَشْهَد وَإِنَّمَا لنا نصف الْمِيرَاث
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, et-Tirmizî, el-Hâkim, Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid kanalıyla Ümmü Seleme'den rivayet ettiler; o şöyle demiştir: "Ey Allah'ın Resûlü! Erkekler savaşa gidiyor, biz ise savaşa gitmiyoruz; savaşıp da şehit olamıyoruz, üstelik mirasın da ancak yarısı bize düşüyor."
فَأنْزل الله {وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فضل الله بِهِ بَعْضكُم على بعض} وَأنزل فِيهَا (إِن الْمُسلمين وَالْمُسلمَات) (الْأَحْزَاب الْآيَة ٣٥)
Bunun üzerine Allah: {وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فضل الله بِهِ بَعْضكُم على بعض} “Allah’ın, bazınızı diğerlerinize üstün kıldığı şeyleri temenni etmeyin.” ayetini indirdi ve onun hakkında {إِن الْمُسلمين وَالْمُسلمَات} (el-Ahzâb, 35. Ayet) ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أَتَت امْرَأَة النَّبِي ﷺ فَقَالَت: يَا نَبِي الله للذّكر مثل حَظّ الْأُنْثَيَيْنِ وَشَهَادَة امْرَأتَيْنِ بِرَجُل أفنحن فِي الْعَمَل هَكَذَا إِن عملت امْرَأَة حَسَنَة كتبت لَهَا نصف حَسَنَة فَأنْزل الله {وَلَا تَتَمَنَّوْا} فَإِنَّهُ عدل مني وَإِن صَنعته
İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr kanalıyla İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Bir kadın Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Nebîsi! Erkeğe iki kadının payı kadar [miras] düşüyor, iki kadının şahitliği bir erkeğin şahitliğine denk tutuluyor. Biz amelde de böyle miyiz; bir kadın bir iyilik yaparsa ona yarım iyilik mi yazılır?" dedi. Bunun üzerine Allah: {وَلَا تَتَمَنَّوْا} “...temenni etmeyin...” ayetini indirdi; "Şüphesiz bu benim bir adaletime dayanmaktadır ve bunu ben yaptım."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة قَالَ: إِن النِّسَاء سألن الْجِهَاد فَقُلْنَ وَدِدْنَا أَن الله جعل لنا الْغَزْو فنصيب من الْأجر مَا يُصِيب الرِّجَال
Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Münzir, İkrime'den şöyle dediğini rivayet ettiler: Kadınlar cihat yapmayı istediler ve: "Ne olurdu Allah bize de savaşa gitmeyi nasip etseydi de erkeklerin kazandığı sevaptan biz de kazansaydık!" dediler.
فَأنْزل الله {وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فضل الله بِهِ بَعْضكُم على بعض}
Bunun üzerine Allah: {وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فضل الله بِهِ بَعْضكُم على بعض} “Allah’ın, bazınızı diğerlerinize üstün kıldığı şeyleri temenni etmeyin.” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق ابْن جريج عَن مُجَاهِد وَعِكْرِمَة فِي الْآيَة قَالَا: نزلت فِي أم سَلمَة بنت أبي أُميَّة
İbn Cerîr, İbn Cüreyc kanalıyla Mücâhid ve İkrime'den bu ayet hakkında şöyle dediklerini rivayet etti: "Bu ayet, Ebû Ümeyye'nin kızı Ümmü Seleme hakkında inmiştir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ أَن الرِّجَال قَالُوا: نُرِيد أَن يكون لنا من الْأجر الضعْف على أجر النِّسَاء كَمَا لنا فِي السِّهَام سَهْمَان فنريد أَن يكون لنا فِي الْأجر أَجْرَانِ
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den rivayet ettiler: Erkekler: "[Miras] paylarında iki hissemiz olduğu gibi, kadınların sevabına kıyasla bize iki kat sevap verilmesini istiyoruz. Sevapta bize iki pay olmasını istiyoruz." dediler.
وَقَالَت النِّسَاء: نُرِيد أَن يكون لنا أجر مثل أجر الرِّجَال الشُّهَدَاء فَإنَّا لَا نستطيع أَن نُقَاتِل وَلَو كتب علينا الْقِتَال لقاتلنا
Kadınlar da şöyle dediler: "Bize de erkek şehitlerin sevabı gibi bir sevap verilmesini istiyoruz. Çünkü biz savaşamıyoruz, şayet üzerimize savaş farz kılınsaydı savaşırdık."
فَأنْزل الله الْآيَة وَقَالَ لَهُم سلوا الله من فَضله يرزقكم الْأَعْمَال وَهُوَ خير لكم
Bunun üzerine Allah bu ayeti indirdi ve onlara şöyle buyurdu: Allah'tan lütfunu isteyin ki size [hayırlı] ameller nasip etsin; bu sizin için daha hayırlıdır.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فضل الله بِهِ بَعْضكُم على بعض} يَقُول: لَا يتمنّ الرجل فَيَقُول لَيْت لي مَال فلَان وَأَهله
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ali kanalıyla İbn Abbâs'tan {وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فضل الله بِهِ بَعْضكُم على بعض} “Allah’ın, bazınızı diğerlerinize üstün kıldığı şeyleri temenni etmeyin.” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Kişi: 'Keşke falanın malı ve ailesi benim olsaydı' diye temennide bulunmasın."
فَنهى الله سُبْحَانَهُ عَن ذَلِك وَلَكِن ليسأل الله من فَضله {للرِّجَال نصيب مِمَّا اكتسبوا} يَعْنِي مِمَّا ترك الْوَالِدَان وَالْأَقْرَبُونَ للذّكر مثل حَظّ الْأُنْثَيَيْنِ
Allah Teâlâ bundan nehyetti; fakat Allah'tan lütfunu istesin. {للرِّجَال نصيب مِمَّا اكتسبوا} “Erkekler için kazandıklarından bir pay vardır...” Yani anne babanın ve akrabaların geride bıraktıklarından erkeğe iki kadının payı kadar vardır.
وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن قَالَ: لَا تتمن مَال فلَان وَلَا مَال فلَان وَمَا يدْريك لَعَلَّ هَلَاكه فِي ذَلِك المَال
İbn Cerîr, el-Hasan'dan şöyle dediğini rivayet etti: "Falanın malını da filanın malını da temenni etme! Nereden bileceksin, belki de onun helaki o maldadır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: كَانَ أهل الْجَاهِلِيَّة لَا يورثون الْمَرْأَة شَيْئا وَلَا الصَّبِي شَيْئا وَإِنَّمَا يجْعَلُونَ الْمِيرَاث لمن يحترف وينفع وَيدْفَع
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den şöyle dediğini rivayet ettiler: Cahiliye ehli kadına da çocuğa da mirastan hiçbir şey vermezlerdi. Mirası ancak çalışıp kazanan, fayda sağlayan ve [kabileyi] savunan kimselere verirlerdi.
فَلَمَّا لحق للْمَرْأَة نصِيبهَا وللصبي نصِيبه وَجعل للذّكر مثل حَظّ الْأُنْثَيَيْنِ قَالَت النِّسَاء لَو كَانَ جعل أنصباءنا فِي الْمِيرَاث كأنصباء الرِّجَال
Kadına payı, çocuğa da payı verilip erkeğe iki kadının hissesi kadar [pay] verildiğinde kadınlar: "Keşke mirastaki paylarımız erkeklerin payları gibi yapılsaydı!" dediler.
وَقَالَ الرِّجَال: إِنَّا لنَرْجُو أَن نفضل على النِّسَاء بحسنات فِي الْآخِرَة كَمَا فضلنَا عَلَيْهِنَّ فِي الْمِيرَاث
Erkekler de: "Mirasta kadınlara üstün kılındığımız gibi ahirette de sevaplar bakımından onlara üstün kılınacağımızı umuyoruz." dediler.
فَأنْزل الله {للرِّجَال نصيب مِمَّا اكتسبوا وللنساء نصيب مِمَّا اكتسبن} يَقُول: الْمَرْأَة تجزى بحسنتها عشر أَمْثَالهَا كَمَا يجزى الرجل
Bunun üzerine Allah: {للرِّجَال نصيب مِمَّا اكتسبوا وللنساء نصيب مِمَّا اكتسبن} “Erkeklere kazandıklarından bir pay vardır; kadınlara da kazandıklarından bir pay vardır.” ayetini indirdi. Yani: Erkeğe karşılığı verildiği gibi kadına da bir iyiliğine karşılık on katı mükâfat verilir.
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي حريز قَالَ: لما نزل (للذّكر مثل حَظّ الْأُنْثَيَيْنِ) (النِّسَاء الْآيَة ١١) قَالَت النِّسَاء: كَذَلِك عَلَيْهِم نصيبان من الذُّنُوب كَمَا لَهُم نصيبان من الْمِيرَاث
İbn Cerîr, Ebû Harîz'den rivayet etti; o şöyle dedi: (للذّكر مثل حَظّ الْأُنْثَيَيْنِ) (en-Nisâ, 11. Ayet) ayeti indiğinde kadınlar: "Mirastan onlara iki hisse olduğu gibi günahlardan da onların üzerine iki hisse olsun!" dediler.
فَأنْزل الله {للرِّجَال نصيب مِمَّا اكتسبوا وللنساء نصيب مِمَّا اكتسبن} يَعْنِي الذُّنُوب
Bunun üzerine Allah: {للرِّجَال نصيب مِمَّا اكتسبوا وللنساء نصيب مِمَّا اكتسبن} “Erkeklere kazandıklarından bir pay vardır; kadınlara da kazandıklarından bir pay vardır.” ayetini indirdi; yani günahlardan [bir pay vardır].
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل {للرِّجَال نصيب مِمَّا اكتسبوا} قَالَ: من الْإِثْم
İbn Ebî Hâtim, Mukâtil'den {للرِّجَال نصيب مِمَّا اكتسبوا} “Erkeklere kazandıklarından bir pay vardır...” kavli hakkında: "Günahtan [bir pay vardır]" dediğini rivayet etti.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُحَمَّد بن سِيرِين أَنه كَانَ إِذا سمع الرجل يتَمَنَّى فِي الدُّنْيَا قَالَ: قد نهاكم الله عَن هَذَا {وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فضل الله بِهِ بَعْضكُم على بعض} ودلكم على خير مِنْهُ {واسألوا الله من فَضله}
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Muhammed b. Sîrîn'den rivayet ettiler; o, bir kimsenin dünyalık hakkında temennide bulunduğunu işittiğinde şöyle derdi: "Allah sizi bundan nehyetmiştir: {وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فضل الله بِهِ بَعْضكُم على بعض} “Allah’ın, bazınızı diğerlerinize üstün kıldığı şeyleri temenni etmeyin...” ve size bundan daha hayırlı olanı göstermiştir: {واسألوا الله من فَضله} “...ve Allah’tan O’nun lütfunu isteyin.”"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {واسألوا الله من فَضله} قَالَ: لَيْسَ بِعرْض الدُّنْيَا
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {واسألوا الله من فَضله} “...ve Allah’tan O’nun lütfunu isteyin.” kavli hakkında: "Dünya metaı değildir." dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير {واسألوا الله من فَضله} قَالَ: الْعِبَادَة لَيْسَ من أَمر الدُّنْيَا
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den {واسألوا الله من فَضله} “...ve Allah’tan O’nun lütfunu isteyin.” kavli hakkında: "[O lütuf] ibadettir, dünya işinden değildir." dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج التِّرْمِذِيّ عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: سلوا الله من فَضله فَإِن الله يحب أَن يسْأَل
et-Tirmizî, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah'tan O'nun lütfunu isteyin; çünkü Allah, kendisinden istenilmesini sever."
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق حَكِيم بن جُبَير عَن رجل لم يسمه قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: سلوا الله من فَضله فَإِن الله يحب أَن يسْأَل وَإِن من أفضل الْعِبَادَة انْتِظَار الْفرج
İbn Cerîr, Hakîm b. Cübeyr kanalıyla ismini vermediği bir adamdan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah'tan O'nun lütfunu isteyin; çünkü Allah, kendisinden istenilmesini sever. Şüphesiz ibadetin en faziletlilerinden biri de kurtuluşu (ferahlığı) beklemektir."
وَأخرج أَحْمد عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا سَأَلَ رجل مُسلم الله
Ahmed, Enes'ten rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Müslüman bir kimse Allah'tan..."
الْجنَّة ثَلَاثًا إِلَّا قَالَت الْجنَّة: اللَّهُمَّ أدخلهُ وَلَا استجار رجل مُسلم من النَّار ثَلَاثًا إِلَّا قَالَت النَّار: اللَّهُمَّ أجره
"...üç defa cenneti istemiş olmasın ki cennet mutlaka: 'Allahım! Onu [cennete] girdir.' der. Müslüman bir kimse üç defa cehennem ateşinden [Allah'a] sığınmış olmasın ki cehennem ateşi mutlaka: 'Allahım! Onu [ateşten] koru.' der."
الْآيَة ٣٣
33. Ayet.
أخرج البُخَارِيّ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس {وَلكُل جعلنَا موَالِي} قَالَ: وَرَثَة {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم} قَالَ: كَانَ الْمُهَاجِرُونَ لما قدمُوا الْمَدِينَة يَرث المُهَاجر الْأنْصَارِيّ دون ذَوي رَحمَه للأخوة الَّتِي آخى النَّبِي ﷺ بَينهم فَلَمَّا نزلت {وَلكُل جعلنَا موَالِي} نسخت ثمَّ قَالَ {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم فآتوهم نصِيبهم} من النَّصْر والرفادة والنصيحة وَقد ذهب الْمِيرَاث ويوصى لَهُ
el-Buhârî, Ebû Dâvûd, en-Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, en-Nehhâs, el-Hâkim ve es-Sünen'de el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler: {وَلكُل جعلنَا موَالِي} “Herkes için vârisler kıldık...” kavli hakkında: "Vârisler [kıldık]" dedi. {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم} “...yeminlerinizin bağladığı kimselere...” kavli hakkında ise şöyle dedi: Muhacirler Medine'ye geldiklerinde, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in aralarında kurduğu kardeşlik sebebiyle Muhacir, akrabaları dururken Ensârî'ye vâris olurdu. {وَلكُل جعلنَا موَالِي} “Herkes için vârisler kıldık...” ayeti inince bu hüküm neshedildi. Sonra [Allah]: {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم فآتوهم نصِيبهم} “...yeminlerinizin bağladığı kimselere de hisselerini verin.” buyurdu; yani yardım, destek ve nasihatten [hisselerini verin]. Miras [hükmü] ise kalkmıştır, ancak ona vasiyet edilebilir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس فِي ناسخه وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {وَلكُل جعلنَا موَالِي} قَالَ: عصبَة {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم} قَالَ: كَانَ الرجل يعاقد الرجل أَيهمَا مَاتَ وَرثهُ الآخر فَأنْزل الله (وأولو الْأَرْحَام بَعضهم أولى بِبَعْض فِي كتاب الله من الْمُؤمنِينَ والمهاجرين إِلَّا أَن تَفعلُوا إِلَى أوليائكم مَعْرُوفا) (الْأَحْزَاب الْآيَة ٦) يَقُول: إِلَّا أَن يوصوا إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ الَّذين عقدوا وَصِيَّة فَهُوَ لَهُم جَائِز من ثلث مَال الْمَيِّت وَهُوَ الْمَعْرُوف
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, en-Nâsih'inde en-Nehhâs ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan {وَلكُل جعلنَا موَالِي} “Herkes için vârisler kıldık...” kavli hakkında: "Asabe [kıldık]" dediğini; {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم} “...yeminlerinizin bağladığı kimselere...” kavli hakkında ise şöyle dediğini rivayet ettiler: Bir adam başka bir adamla hangisi önce ölürse diğerinin ona vâris olması üzere sözleşme yapardı. Bunun üzerine Allah: (وأولو الْأَرْحَام بَعضهم أولى بِبَعْض فِي كتاب الله من الْمُؤمنِينَ والمهاجرين إِلَّا أَن تَفعلُوا إِلَى أوليائكم مَعْرُوفا) (el-Ahzâb, 6. Ayet) ayetini indirdi. Şöyle buyurmaktadır: Ancak sözleşme yaptıkları dostlarına bir vasiyette bulunmaları müstesnadır; bu vasiyet, ölenin malının üçte birinden onlar için geçerlidir ki maruf (iyilik) olan da budur.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي قَوْله {وَلكُل جعلنَا موَالِي} قَالَ: الموَالِي
İbn Cerîr, İbn Zeyd'den {وَلكُل جعلنَا موَالِي} “Herkes için mevâlî (vârisler/yakınlar) kıldık...” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Mevâlî;
الْعصبَة هم كَانُوا فِي الْجَاهِلِيَّة الموَالِي فَلَمَّا دخلت الْعَجم على الْعَرَب لم يَجدوا لَهُم اسْما
Asabedir. Onlar Cahiliye döneminde mevâlî idiler. Arap olmayanlar Arapların arasına girince onlara [başka] bir isim bulamadılar.
فَقَالَ الله (فَإِن لم تعلمُوا آبَاءَهُم فإخوانكم فِي الدّين ومواليكم) (الْأَحْزَاب الْآيَة ٥) فسموا الموَالِي
Bunun üzerine Allah: (فَإِن لم تعلمُوا آبَاءَهُم فإخوانكم فِي الدّين ومواليكم) (el-Ahzâb, 5. Ayet) buyurdu ve böylece onlara mevâlî adı verildi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم} قَالَ: كَانَ الرجل قبل الْإِسْلَام يعاقد الرجل يَقُول: ترثني وأرثك
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم} “...yeminlerinizin bağladığı kimselere...” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: İslam'dan önce kişi bir adamla: "Sen bana vâris ol, ben de sana vâris olayım" diye sözleşme yapardı.
وَكَانَ الْأَحْيَاء يتحالفون
Kabileler de birbirleriyle antlaşma yaparlardı.
فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: كل حلف كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّة أَو عقد أدْركهُ الْإِسْلَام فَلَا يزِيدهُ الْإِسْلَام إِلَّا شدَّة وَلَا عقد وَلَا حلف فِي الْإِسْلَام نسختها هَذِه الْآيَة (وأولو الْأَرْحَام بَعضهم أولى بِبَعْض) (الْأَحْزَاب الْآيَة ٦)
Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Cahiliye devrinde yapılmış olup da İslam'ın ulaştığı her ittifak veya sözleşmeyi İslam ancak daha da pekiştirir. İslam'da ise [yeni] bir sözleşme ve ittifak yoktur." Bu hükmü şu ayet neshetmiştir: (وأولو الْأَرْحَام بَعضهم أولى بِبَعْض) (el-Ahzâb, 6. Ayet).
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: كَانَ الرجل يعاقد الرجل فيرث كل وَاحِد مِنْهُمَا صَاحبه وَكَانَ أَبُو يكر عَاقد رجلا فورثه
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Saîd b. Cübeyr'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Kişi başka bir adamla sözleşme yapar ve her biri arkadaşına vâris olurdu. Ebû Bekir de bir adamla sözleşme yapmış ve ona vâris olmuştu.
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم} قَالَ: كَانَ الرجل يحالف الرجل لَيْسَ بَينهمَا نسب فيرث أَحدهمَا الآخر فنسخ فِي ذَلِك فِي الْأَنْفَال فَقَالَ: (وأولو الْأَرْحَام بَعضهم أولى بِبَعْض فِي كتاب الله) (الْأَحْزَاب الْآيَة ٦)
Ebû Dâvûd, İbn Cerîr ve İbn Merdûye, İkrime kanalıyla İbn Abbâs'tan {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم} “...yeminlerinizin bağladığı kimselere...” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: Bir adam, aralarında nesep bağı bulunmayan bir adamla antlaşma yapar ve biri diğerine vâris olurdu. Bu durum el-Enfâl [suresindeki bir ayet] ile neshedildi ve: (وأولو الْأَرْحَام بَعضهم أولى بِبَعْض فِي كتاب الله) (el-Ahzâb, 6. Ayet) buyruldu.
وَأخرج عبد بن حميد وَعبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: كَانَ الرجل يعاقد الرجل فِي الْجَاهِلِيَّة فَيَقُول: دمي دمك وهدمي هدمك وترثني وأرثك وتطلب بِي وأطلب بك
Abd b. Humeyd, Abdürrezzâk ve İbn Cerîr, bu ayet hakkında Katâde'den şöyle dediğini rivayet ettiler: Cahiliye döneminde kişi bir adamla sözleşme yapar ve: "Kanım kanın, yıkımım yıkımındır. Sen bana vâris olursun, ben de sana vâris olurum. Benim intikamımı sen alırsın, senin intikamını da ben alırım" derdi.
فَجعل لَهُ السُّدس من جَمِيع المَال فِي الْإِسْلَام ثمَّ يقسم أهل الْمِيرَاث ميراثهم
İslam'da ona bütün maldan altıda bir hisse verildi, sonra da miras ehli miraslarını taksim ederlerdi.
فنسخ ذَلِك بعد فِي سُورَة الْأَنْفَال فَقَالَ: (وأولو الْأَرْحَام بَعضهم أولى بِبَعْض) فقذف مَا كَانَ من عهد يتوارث بِهِ وَصَارَت الْمَوَارِيث لِذَوي الْأَرْحَام
Daha sonra bu hüküm Enfâl Suresi'nde neshedilerek: (وأولو الْأَرْحَام بَعضهم أولى بِبَعْض) “...Akraba olanlar ise birbirlerine daha yakındırlar...” buyruldu; böylece kendisiyle mirasçı olunan ahitler ortadan kaldırıldı ve miraslar akrabalara kaldı.
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: كَانَ الرجل فِي الْجَاهِلِيَّة قد كَانَ يلْحق بِهِ الرجل فَيكون تَابعه فَإِذا مَاتَ الرجل صَار لأَهله وأقاربه الْمِيرَاث وَبَقِي تَابعا لَيْسَ لَهُ شَيْء
İbn Cerîr, el-Avfî kanalıyla İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: Cahiliye döneminde bir kişi başka birine katılır ve onun tâbisi olurdu. O kişi öldüğünde miras ailesine ve akrabalarına kalır, tâbi olan kimse ise hiçbir şeysiz kalırdı.
فَأنْزل الله {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم فآتوهم نصِيبهم} فَكَانَ يُعْطي من مِيرَاثه فَأنْزل الله بعد ذَلِك (وأولو الْأَرْحَام بَعضهم أولى بِبَعْض فِي كتاب الله)
Bunun üzerine Allah: {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم فآتوهم نصِيبهم} “...yeminlerinizin bağladığı kimselere de hisselerini verin.” ayetini indirdi ve onun mirasından [tâbiye] verilmeye başlandı. Bundan sonra ise Allah: (وأولو الْأَرْحَام بَعضهم أولى بِبَعْض فِي كتاب الله) “...Allah’ın Kitabı'nda akraba olanlar birbirlerine daha yakındırlar...” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي قَوْله {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم} الَّذين عقد رَسُول الله ﷺ {فآتوهم نصِيبهم} إِذا لم يَأْتِ رحم يحول بَينهم
İbn Cerîr, İbn Zeyd'den {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم} “...yeminlerinizin bağladığı kimselere...” kavli hakkında: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in [kardeşlik] ahdi kurduğu kimselerdir." dediğini; {فآتوهم نصِيبهم} “...hisselerini verin.” kavli hakkında da: "Aralarına engel olacak bir akraba bulunmadığında [hisselerini verin]" dediğini rivayet etti.
قَالَ: وَهُوَ لَا يكون
Şöyle dedi: "Bu durum artık olmaz...
الْيَوْم إِنَّمَا كَانَ نفر آخى رَسُول الله ﷺ بَينهم وَانْقطع ذَلِك وَهَذَا لَا يكون لأحد إِلَّا للنَّبِي ﷺ كَانَ آخى بَين الْمُهَاجِرين وَالْأَنْصَار وَالْيَوْم لَا يؤاخى بَين أحد
"...bugün geçerli değildir. Bu durum sadece Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in aralarında kardeşlik bağı kurduğu bir grup kimse içindi ve bu sona erdi. Bu uygulama Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den başkası için geçerli olamaz. O, Muhacirler ile Ensâr arasında kardeşlik bağı kurmuştu; bugün ise artık hiç kimse arasında [mirasa dayalı böyle bir] kardeşlik kurulmaz."
وَأخرج ابْن جرير والنحاس عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: إِنَّمَا أنزلت هَذِه الْآيَة فِي الحلفاء وَالَّذين كَانُوا يتبنون رجَالًا غير أبنائهم ويورثونهم
İbn Cerîr ve en-Nehhâs, Saîd b. el-Müseyyeb'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: "Bu ayet ancak yeminli müttefikler ve kendi öz oğullarından başka kişileri evlat edinip onlara mirasçı kılan kimseler hakkında inmiştir."
فَأنْزل الله فيهم فَجعل لَهُم نَصِيبا فِي الْوَصِيَّة ورد الْمِيرَاث إِلَى الموَالِي فِي ذِي الرَّحِم والعصبة
Bunun üzerine Allah onlar hakkında [ayet] indirip onlara vasiyetten bir pay verdi; mirası ise akraba ve asabeden olan mevâlîye (vârislere) bıraktı.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير والنحاس عَن مُجَاهِد {وَلكُل جعلنَا موَالِي} قَالَ: الْعصبَة {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم} قَالَ: الحلفاء {فآتوهم نصِيبهم} قَالَ: من الْعقل والنصر والرفادة
el-Firyâbî, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve en-Nehhâs, Mücâhid'den {وَلكُل جعلنَا موَالِي} “Herkes için mevâlî (vârisler) kıldık...” kavli hakkında: "Asabe" dediğini; {وَالَّذين عقدت أَيْمَانكُم} “...yeminlerinizin bağladığı kimselere...” kavli hakkında: "Yeminli müttefikler" dediğini; {فآتوهم نصِيبهم} “...hisselerini verin.” kavli hakkında da: "Diyet, yardım ve destekten [hisselerini verin]" dediğini rivayet ettiler.