Binûn

Nisâ Suresi — 13. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج أَحْمد عَن معَاذ بن جبل أَنه قدم الْيمن فَسَأَلته امْرَأَة مَا حق الْمَرْء على زَوجته فَإِنِّي تركته فِي الْبَيْت شَيخا كَبِيرا فَقَالَ: وَالَّذِي نفس معَاذ بِيَدِهِ لَو أَنَّك ترجعين إِذا رجعت إِلَيْهِ فَوجدت الجذام قد خرق لَحْمه وخرق مَنْخرَيْهِ فَوجدت مَنْخرَيْهِ يسيلان قَيْحا ودماً ثمَّ ألقمتيهما فَاك لكيما تبلغي حَقه مَا بلغت ذَاك أبدا

Ahmed, Muâz b. Cebel'den rivayet etti ki o Yemen'e vardığında bir kadın ona: "Kocanın karısı üzerindeki hakkı nedir? Çünkü ben onu evde yaşlı bir ihtiyar olarak bıraktım." diye sordu. [Muâz] şöyle dedi: "Muâz'ın canı elinde olana yemin ederim ki, sen ona döndüğünde cüzzamın onun etini parçaladığını, burun deliklerini delip geçtiğini, burun deliklerinden irin ve kan aktığını görsen ve onun hakkını ödemek için o [delikleri] ağzına alsan bile, onun hakkını asla ödeyemezsin."

وَأخرج أَحْمد عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا يصلح لبشر أَن يسْجد لبشر وَلَو صلح أَن يسْجد بشر لبشر لأمرت الْمَرْأَة أَن تسْجد لزَوجهَا من عظم حَقه عَلَيْهَا

Ahmed, Enes'ten rivayet etti ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bir insanın başka bir insana secde etmesi uygun olmaz. Şayet bir insanın bir insana secde etmesi uygun olsaydı, kadının üzerindeki hakkının büyüklüğünden dolayı kadına kocasına secde etmesini emrederdim."

وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لَو أَن من قدمه إِلَى مفرق رَأسه قرحَة تنبجس بالقيح والصديد ثمَّ أَقبلت تلحسه مَا أدَّت حَقه

"Canım elinde olana yemin ederim ki şayet [kocasının] ayağından başının tepesine kadar irin ve cerahat fışkıran bir yara olsa da sonra [kadın] gelip onu yalasa yine de onun hakkını ödemiş olmaz."

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن أنس أَن رجلا انْطلق غازياً وَأوصى امْرَأَته لَا تنزل من فَوق الْبَيْت فَكَانَ والدها فِي أَسْفَل الْبَيْت فاشتكى أَبوهَا فَأرْسلت إِلَى رَسُول الله ﷺ تخبره وتستأمره فَأرْسل إِلَيْهَا إتقي الله وأطيعي زَوجك

Hakîm et-Tirmizî Nevâdirü'l-usûl'de Enes'ten rivayet etti ki bir adam gazaya çıktı ve hanımına evin üst katından aşağıya inmemesini tembih etti. Babası ise evin alt katındaydı. Babası hastalandı; kadın Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e haber verip [ne yapacağını] danışmak üzere [haberci] gönderdi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] ona: "Allah'tan kork ve kocana itaat et." diye haber gönderdi.

ثمَّ إِن والدها توفّي فَأرْسل إِلَيْهِ تستأمره فَأرْسل إِلَيْهَا مثل ذَلِك

Sonra babası vefat etti. Ona [ne yapacağını] danışmak üzere tekrar haber gönderdi. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] ona yine aynı şekilde haber gönderdi.

وَخرج رَسُول الله ﷺ وَصلى عَلَيْهِ فَأرْسل إِلَيْهَا أَن الله قد غفر لأَبِيك بطواعيتك لزوجك

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [cenazeye] çıktı ve onun üzerine cenaze namazı kıldı. Sonra [kadına]: "Kocana itaat etmen sebebiyle Allah babanı bağışladı." diye haber gönderdi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَمْرو بن الْحَارِث بن المصطلق قَالَ: كَانَ يُقَال أَشد النَّاس عذَابا اثْنَان: امْرَأَة تَعْصِي زَوجهَا وَإِمَام قوم وهم لَهُ كَارِهُون

İbn Ebî Şeybe, Amr b. el-Hâris b. el-Mustalik'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Şöyle denilirdi: "İnsanların azap bakımından en şiddetlisi iki kimsedir: Kocasına isyan eden kadın ve kendisinden hoşlanmadıkları halde bir topluluğa imamlık yapan kişi."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ أَن رجلا أَتَى بابنته إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: إِن ابْنَتي هَذِه أَبَت أَن تتزوّج فَقَالَ لَهَا: أطيعي أَبَاك

İbn Ebî Şeybe, Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet etti ki bir adam kızını Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e getirdi ve: "Bu kızım evlenmekten kaçınıyor." dedi. [Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem] ona: "Babana itaat et." buyurdu.

فَقَالَت: لَا

[Kız]: "Hayır!"

حَتَّى تُخبرنِي مَا حق الزَّوْج على زَوجته

"Kocanın karısı üzerindeki hakkının ne olduğunu bana haber verinceye kadar [evlenmem]." dedi.

فَقَالَ: حق الزَّوْج على زَوجته إِن لَو كَانَ بِهِ قرحَة فلحستها أَو ابتدر منخراه صديدا ودماً ثمَّ لحسته مَا أدَّت حَقه

Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Kocanın karısı üzerindeki hakkı şudur: Şayet onda bir yara olsa da kadın onu yalasa yahut iki burun deliğinden cerahat ve kan fışkırsa da sonra kadın onu yalasa, yine de onun hakkını ödemiş olmaz."

فَقَالَت: وَالَّذِي بَعثك بِالْحَقِّ لَا أَتزوّج أبدا

Bunun üzerine [kız]: "Seni hak ile gönderene yemin ederim ki asla evlenmeyeceğim!" dedi.

فَقَالَ: لَا تنكحوهن إِلَّا بإذنهن

Bunun üzerine [Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Onları izinleri olmadan evlendirmeyin." buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا يَنْبَغِي لشَيْء أَن يسْجد لشَيْء وَلَو كَانَ ذَلِك لَكَانَ النِّسَاء يَسْجُدْنَ لِأَزْوَاجِهِنَّ

İbn Ebî Şeybe, Câbir'den rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Hiçbir şeyin başka bir şeye secde etmesi uygun düşmez. Şayet bu uygun olsaydı, kadınlar kocalarına secde ederlerdi."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن مَاجَه عَن عَائِشَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَو كنت آمرا أحدا لأمرت الْمَرْأَة أَن تسْجد لزَوجهَا وَلَو أَن رجلا أَمر

İbn Ebî Şeybe ve İbn Mâce, Âişe'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Eğer bir kimseye [secde etmesini] emredecek olsaydım, kadına kocasına secde etmesini emrederdim. Bir adam...

امْرَأَته أَن تنْتَقل من جبل أَحْمَر إِلَى جبل أسود أَو من جبل أسود إِلَى جبل أَحْمَر كَانَ نولها أَن تفعل

...hanımına kırmızı bir dağdan siyah bir dağa yahut siyah bir dağdan kırmızı bir dağa taşınmasını emretseydi, bunu yapması onun boynunun borcu olurdu."

وَأخرج ابْن شيبَة عَن عَائِشَة قَالَت: يَا معشر النِّسَاء لَو تعلمن حق أزواجكن عليكن لجعلت الْمَرْأَة مِنْكُن تمسح الْغُبَار عَن وَجهه بَحر وَجههَا

İbn [Ebî] Şeybe, Âişe'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Ey kadınlar topluluğu! Şayet kocalarınızın sizin üzerinizdeki hakkını bilseydiniz, sizden her bir kadın onun yüzündeki tozu kendi yanağıyla silerdi."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: كَانُوا يَقُولُونَ: لَو أَن امْرَأَة مصت أنف زَوجهَا من الجذام حَتَّى تَمُوت مَا أدَّت حَقه

İbn Ebî Şeybe, İbrâhim'den rivayet etti; o şöyle dedi: Şöyle derlerdi: "Bir kadın, cüzzamdan dolayı kocasının burnunu ölünceye kadar emse, yine de onun hakkını ödemiş olmaz."

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس {واللاتي تخافون نشوزهن} قَالَ: تِلْكَ الْمَرْأَة تنشز وتستخف بِحَق زَوجهَا وَلَا تطيع أمره فَأمره الله أَن يعظها ويذكرها بِاللَّه ويعظم حَقه عَلَيْهَا فَإِن قبلت وَإِلَّا هجرها فِي المضجع وَلَا يكلمها من غير أَن يذر نِكَاحهَا وَذَلِكَ عَلَيْهَا شَدِيد

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; o {واللاتي تخافون نشوزهن} “Baş kaldırmalarından endişe ettiğiniz kadınlara” [ayeti hakkında] şöyle dedi: "Bu, baş kaldıran, kocasının hakkını hafife alan ve onun emrine itaat etmeyen kadındır. Allah [kocaya], ona öğüt vermesini, ona Allah'ı hatırlatmasını ve üzerindeki hakkının büyüklüğünü anlatmasını emretmiştir. Eğer kabul ederse [ne âlâ], aksi takdirde onu yatakta yalnız bırakır ve nikâhını bırakmaksızın (boşamaksızın) onunla konuşmaz; bu ise kadına ağır gelir."

فَإِن رجعت وَإِلَّا ضربهَا ضربا غير مبرح وَلَا يكسر لَهَا عظما وَلَا يجرح بهَا جرحا {فَإِن أطعنكم فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلا} يَقُول: إِذا أَطَاعَتك فَلَا تتجن عَلَيْهَا الْعِلَل

"Eğer [itaate] dönerse [ne âlâ], aksi takdirde onu incitmeyecek şekilde, bir kemiğini kırmadan ve bir yara açmadan döver. {فَإِن أطعنكم فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلا} “Eğer size itaat ederlerse, artık onların aleyhine başka bir yol aramayın.” [ayeti] şöyle demektir: Sana itaat ettiği zaman ona karşı bahaneler arama."

وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ نشوزهم قَالَ: بغضهن

İbn Cerîr, es-Süddî'den [onların] "nüşûzları" hakkında: "Onların buğzetmeleridir." dediğini rivayet etti.

وَأخرج عَن ابْن زيد قَالَ: النُّشُوز: مَعْصِيَته وخلافه

İbn Zeyd'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Nüşûz; ona isyan etmesi ve ona karşı gelmesidir."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن} قَالَ: إِذا نشزت الْمَرْأَة عَن فرَاش زَوجهَا يَقُول لَهَا: اتقِي الله وارجعي إِلَى فراشك فَإِن أَطَاعَته فَلَا سَبِيل لَهُ عَلَيْهَا

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن} “Baş kaldırmalarından endişe ettiğiniz kadınlara öğüt verin, onları yataklarında yalnız bırakın” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet ettiler: "Kadın kocasının yatağından uzaklaştığı (serkeşlik ettiği) zaman [kocası] ona: 'Allah'tan kork ve yatağına dön.' der. Eğer ona itaat ederse, artık kadının aleyhine onun için bir yol yoktur."

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد {واللاتي تخافون نشوزهن} قَالَ: الْعِصْيَان {فعظوهن} قَالَ: بِاللِّسَانِ {واهجروهن فِي الْمضَاجِع} قَالَ: لَا يكلمها {واضربوهن} ضربا غير مبرح {فَإِن أطعنكم} قَالَ: إِن جَاءَت إِلَى الْفراش {فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلا} قَالَ: لَا تلمها ببغضها إياك فَإِن البغض أَنا جعلته فِي قَلبهَا

Abd b. Humeyd, Mücâhid'den rivayet etti; o {واللاتي تخافون نشوزهن} “Baş kaldırmalarından endişe ettiğiniz kadınlar” [ifadesi hakkında]: "İsyan [etmeleridir]." dedi; {فعظوهن} “onlara öğüt verin” [hakkında]: "Dille [öğüt verin]." dedi; {واهجروهن فِي الْمضَاجِع} “ve yataklarda onları yalnız bırakın” [hakkında]: "Onunla konuşmaz." dedi; {واضربوهن} [hakkında]: "Can yakmayacak şekilde [dövün]." dedi; {فَإِن أطعنكم} “Eğer size itaat ederlerse” [hakkında]: "Yatağa gelirse" dedi; {فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلا} “artık onların aleyhine başka bir yol aramayın” [hakkında da]: "Sana buğzetmesi sebebiyle onu kınama; çünkü buğzu onun kalbine koyan benim." dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {فعظوهن} قَالَ: بِاللِّسَانِ

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {فعظوهن} “onlara öğüt verin” [ifadesi hakkında]: "Dille [öğüt verin]." dediğini rivayet etti.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن لَقِيط بن صبرَة قَالَ: قلت يَا رَسُول الله إِن لي امْرَأَة فِي لسانها شَيْء - يَعْنِي الْبذاء - قَالَ طَلقهَا

el-Beyhakî, Lakît b. Sabire'den rivayet etti; o şöyle dedi: Dedim ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Benim hanımımın dilinde bir şey var -yani çirkin/kaba sözlülük-." Şöyle buyurdu: "Onu boşa."

قلت: إِن لي مِنْهَا ولدا وَلها صُحْبَة

Dedim ki: "Ondan bir çocuğum var ve benimle uzun bir birlikteliği vardır."

قَالَ: فَمُرْهَا - يَقُول عظها - فَإِن يَك فِيهَا خير فستقبل وَلَا تضربن ظعينتك ضربك أمتك

Şöyle buyurdu: "Ona emret -yani öğüt ver-. Eğer onda bir hayır varsa kabul edecektir. Eşini, cariyeni döver gibi sakın dövme!"

وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي حرَّة الرقاشِي عَن عَمه أَن النَّبِي صلى الله عَلَيْهِ وَسلم

Ahmed, Ebû Dâvûd ve el-Beyhakî, Ebû Hurre er-Rukâşî'den, o da amcasından rivayet etti ki Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem...

قَالَ: فَإِن خِفْتُمْ نشوزهن فاهجروهن فِي الْمضَاجِع - قَالَ حَمَّاد: يَعْنِي النِّكَاح

...şöyle buyurdu: "Eğer onların baş kaldırmasından korkarsanız, onları yataklarında yalnız bırakın." -Hammâd: "Yani cinsel birlikteliği [kastediyor]." dedi.-

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس {واهجروهن فِي الْمضَاجِع} قَالَ: لَا يُجَامِعهَا

İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Saîd b. Cübeyr tarikiyle İbn Abbâs'tan {واهجروهن فِي الْمضَاجِع} “ve onları yataklarda yalnız bırakın” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet ettiler: "Onunla cinsel ilişkide bulunmaz."

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس {واهجروهن فِي الْمضَاجِع} يَعْنِي بالهجران أَن يكون الرجل وَالْمَرْأَة على فرَاش وَاحِد لَا يُجَامِعهَا

İbn Cerîr, el-Avfî tarikiyle İbn Abbâs'tan rivayet etti; o {واهجروهن فِي الْمضَاجِع} “ve onları yataklarda yalnız bırakın” [ayeti hakkında]: "Yalnız bırakmaktan kasıt; erkeğin kadınla aynı yatakta bulunup onunla cinsel ilişkide bulunmamasıdır." dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد {واهجروهن فِي الْمضَاجِع} قَالَ: لَا يقربهَا

İbn Ebî Şeybe, Mücâhid'den {واهجروهن فِي الْمضَاجِع} “ve onları yataklarda yalnız bırakın” [ayeti hakkında]: "Ona yaklaşmaz." dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس {واهجروهن فِي الْمضَاجِع} قَالَ: لَا تضاجعها فِي فراشك

İbn Ebî Hâtim, İkrime tarikiyle İbn Abbâs'tan {واهجروهن فِي الْمضَاجِع} “ve onları yataklarda yalnız bırakın” [ayeti hakkında]: "Yatağında onunla birlikte yatmazsın." dediğini rivayet etti.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير من طَرِيق أبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس {واهجروهن فِي الْمضَاجِع} قَالَ: يهجرها بِلِسَانِهِ ويغلظ لَهَا بالْقَوْل وَلَا يدع جِمَاعهَا

Abdurrezzâk ve İbn Cerîr, Ebû Sâlih tarikiyle İbn Abbâs'tan {واهجروهن فِي الْمضَاجِع} “ve onları yataklarda yalnız bırakın” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet ettiler: "Onu diliyle terk eder (konuşmaz) ve ona sert söz söyler; ancak onunla cinsel ilişkiyi terk etmez."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن عِكْرِمَة {واهجروهن فِي الْمضَاجِع} قَالَ: الْكَلَام والْحَدِيث وَلَيْسَ بِالْجِمَاعِ

Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, İkrime'den {واهجروهن فِي الْمضَاجِع} “ve onları yataklarda yalnız bırakın” [ayeti hakkında]: "[Kasıt] konuşmayı ve sohbeti [kesmektir], cinsel ilişkiyi değil." dediğini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ قَالَ: يرقد عِنْدهَا ويوليها ظَهره ويطؤها وَلَا يكلمها

İbn Cerîr, es-Süddî'den rivayet etti; o şöyle dedi: "Onun yanında yatar, sırtını ona döner, onunla cinsel ilişkide bulunur fakat onunla konuşmaz."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير من طَرِيق أبي الضُّحَى عَن ابْن عَبَّاس {واهجروهن فِي الْمضَاجِع واضربوهن} قَالَ: يفعل بهَا ذَاك ويضربها حَتَّى تُطِيعهُ فِي الْمضَاجِع فَإِن أَطَاعَته فِي المضجع فَلَيْسَ لَهُ عَلَيْهَا سَبِيل إِذا ضاجعته

İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Ebu'd-Duhâ tarikiyle İbn Abbâs'tan {واهجروهن فِي الْمضَاجِع واضربوهن} “onları yataklarda yalnız bırakın ve onları dövün” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet ettiler: "Ona bunu yapar ve yatakta kendisine itaat edinceye kadar onu döver. Eğer yatakta ona itaat ederse, onunla birlikte yattığı takdirde kadının aleyhine artık onun bir yolu yoktur."

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الهجران حَتَّى تضاجعه فَإِذا فعلت فَلَا يكلفها أَن تحبه

Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan rivayet etti; o şöyle dedi: "Yatakta yalnız bırakma, [kadın] onunla birlikte yatıncaya kadardır. Bunu yaptığı zaman, [kocası] onu sevmesini ona zorunlu kılmaz."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن قَوْله {واضربوهن} قَالَ: ضربا غير مبرح

İbn Ebî Şeybe, Hasan'dan {واضربوهن} “onları dövün” sözü hakkında: "Can yakmayacak şekilde dövmektir." dediğini rivayet etti.

وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة فِي الْآيَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: اضربوهن إِذا عصينكم فِي الْمَعْرُوف ضربا غير مبرح

İbn Cerîr, İkrime'den ayet hakkında rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Maruf (meşru) olan hususta size isyan ettiklerinde onları can yakmayacak şekilde dövün."

وَأخرج ابْن جرير عَن حجاج قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا تهجروا النِّسَاء إِلَّا فِي الْمضَاجِع واضربوهن إِذا عصينكم فِي الْمَعْرُوف ضربا غير مبرح

İbn Cerîr, Haccâc'dan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kadınları sadece yataklarda yalnız bırakın. Maruf (meşru) olan hususta size isyan ettiklerinde onları can yakmayacak şekilde dövün."

يَقُول: غير مؤثِّر

[Haccâc]: "İz bırakmayacak şekilde demektir." demektedir.

وَأخرج ابْن جرير عَن عَطاء قَالَ: قلت لِابْنِ عَبَّاس: مَا الضَّرْب غير المبرح قَالَ: بِالسِّوَاكِ وَنَحْوه

İbn Cerîr, Atâ'dan rivayet etti; o şöyle dedi: İbn Abbâs'a: "Can yakmayacak dövme nedir?" dedim. "Misvak ve benzeriyle [vurmaktır]." dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن سعد وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن إِيَاس بن عبد الله ابْن أبي ذئاب قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا تضربوا إِمَاء الله

Abdurrezzâk, İbn Sa'd, İbnu'l-Münzir, el-Hâkim ve el-Beyhakî, İyâs b. Abdillâh b. Ebî Zübâb'dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah'ın kadın kullarını dövmeyin."

فَقَالَ عمر: ذئر النِّسَاء على أَزوَاجهنَّ فَرخص فِي ضربهن

Bunun üzerine Ömer: "Kadınlar kocalarına karşı cüretkârlaştı (dikbaşlılık etti)." dedi ve [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] onları dövmeye ruhsat verdi.

فأطاف بآل رَسُول الله ﷺ نسَاء كثير يشكين أَزوَاجهنَّ فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: لَيْسَ أُولَئِكَ خياركم

Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ailesinin etrafını kocalarını şikâyet eden birçok kadın sardı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de şöyle buyurdu: "Onlar (kadınlarını dövenler) sizin hayırlılarınız değildir."

وَأخرج ابْن سعد وَالْبَيْهَقِيّ عَن أم كُلْثُوم بنت أبي بكر قَالَت: كَانَ الرِّجَال نهوا عَن ضرب النِّسَاء ثمَّ شكوهن إِلَى رَسُول الله ﷺ فخلى بَينهم وَبَين ضربهن ثمَّ قَالَ: وَلنْ يضْرب خياركم

İbn Sa'd ve el-Beyhakî, Ebû Bekir'in kızı Ümmü Gülsüm'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Erkekler kadınları dövmekten nehyedilmişlerdi. Sonra [erkekler] onları Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e şikâyet ettiler; o da onları dövmeleri hususunda [kendilerini] serbest bıraktı. Sonra da şöyle buyurdu: "Sizin hayırlılarınız asla dövmez."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن عبد الله بن زَمعَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أيضرب أحدكُم امْرَأَته كَمَا يضْرب العَبْد ثمَّ يُجَامِعهَا فِي آخر الْيَوْم

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, el-Buhârî, Müslim, et-Tirmizî ve en-Nesâî, Abdullah b. Zem'a'dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Biriniz hanımını köleyi döver gibi dövüp sonra günün sonunda onunla cinsel ilişkide mi bulunur?"

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن عَائِشَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: أما يستحي أحدكُم أَن يضْرب امْرَأَته كَمَا يضْرب العَبْد يضْربهَا أول النَّهَار ثمَّ يضاجعها آخِره

Abdurrezzâk, Âişe'den, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti; [Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem] şöyle buyurdu: "Biriniz hanımını köleyi döver gibi günün başında dövüp sonra da günün sonunda onunla aynı yatakta yatmaktan utanmaz mı?"

وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَصَححهُ النَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن عَمْرو بن الْأَحْوَص أَنه شهد حجَّة الْوَدَاع مَعَ رَسُول الله ﷺ فَحَمدَ الله وَأثْنى عَلَيْهِ وَذكر وَوعظ ثمَّ قَالَ: أَي يَوْم أحرم أَي يَوْم أحرم أَي يَوْم أحرم

et-Tirmizî ve en-Nesâî'nin sahih kabul ettiği rivayette ve İbn Mâce, Amr b. el-Ahvas'tan rivayet ettiler; o, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte Vedâ Haccı'nda bulunmuştu. [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] Allah'a hamd ve senâda bulundu, [O'nu] andı ve öğüt verdi, sonra şöyle buyurdu: "Hangi gün daha haramdır (saygındır)? Hangi gün daha haramdır? Hangi gün daha haramdır?"

فَقَالَ النَّاس: يَوْم الْحَج الْأَكْبَر يَا رَسُول الله

İnsanlar: "Hacc-ı Ekber günüdür ey Allah'ın Resûlü!" dediler.

قَالَ: فَإِن دماءكم وَأَمْوَالكُمْ واعراضكم عَلَيْكُم حرَام كَحُرْمَةِ يومكم هَذَا فِي بلدكم هَذَا فِي شهركم هَذَا أَلا لَا يجني جَان إِلَّا على نَفسه أَلا وَلَا يجني وَالِد على وَلَده وَلَا ولد على وَالِده إِلَّا إِن الْمُسلم أَخُو الْمُسلم فَلَيْسَ يحل لمُسلم من أَخِيه شَيْء إِلَّا مَا أحل من نَفسه أَلا وَإِن كل رَبًّا فِي الْجَاهِلِيَّة مَوْضُوع لكم رُؤُوس أَمْوَالكُم لَا تظْلمُونَ وَلَا تظْلمُونَ غير رَبًّا الْعَبَّاس بن عبد الْمطلب فَإِنَّهُ مَوْضُوع كُله وَإِن كل دم فِي الْجَاهِلِيَّة مَوْضُوع وَأول دم أَضَع من دم الْجَاهِلِيَّة دم الْحَارِث بن عبد الْمطلب كَانَ مسترضعاً فِي بني لَيْث فَقتلته هُذَيْل أَلا وَاسْتَوْصُوا بِالنسَاء خيرا فَإِنَّمَا هن عوان عنْدكُمْ لَيْسَ تَمْلِكُونَ مِنْهُنَّ شَيْئا غير ذَلِك إِلَّا أَن يَأْتِين بِفَاحِشَة مبينَة فَإِن فعلن فاهجروهن فِي الْمضَاجِع واضربوهن ضربا غير مبرح {فَإِن أطعنكم فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلا} أَلا وَإِن لكم على نِسَائِكُم حَقًا ولنسائكم عَلَيْكُم حَقًا

Şöyle buyurdu: "Şüphesiz ki kanlarınız, mallarınız ve ırzlarınız; bu beldenizde, bu ayınızda, şu gününüzün haramlığı (saygınlığı) gibi birbirinize haramdır. Dikkat edin! Hiçbir suçlu, kendi aleyhinden başkasına suç işlemez (cezasını başkası çekmez). Dikkat edin! Ne bir baba çocuğunun aleyhine ne de bir çocuk babasının aleyhine suç işleyemez. Dikkat edin! Müslüman müslümanın kardeşidir. Dolayısıyla bir müslümana, kardeşinin kendi rızasıyla helal kıldığı şey dışında hiçbir şeyi helal olmaz. Dikkat edin! Cahiliye dönemine ait bütün faizler kaldırılmıştır; ana paralarınız ise sizindir; ne zulmedersiniz ne de zulme uğrarsınız. Ancak Abbâs b. Abdilmuttalib'in faizi müstesnadır, zira onun tamamı kaldırılmıştır. Cahiliye dönemine ait her kan [davası] kaldırılmıştır. Cahiliye kanlarından ilk kaldırdığım kan da Hâris b. Abdilmuttalib'in kanıdır; o, Benî Leys kabilesinde emzirilmekteydi de onu Hüzeyl öldürmüştü. Dikkat edin! Kadınlar hakkında birbirinize hayrı tavsiye edin. Çünkü onlar sizin yanınızda yardımcılarınız/esirleriniz gibidir; onlar üzerinde bundan başka bir şeye mâlik değilsiniz, meğerki apaçık bir hayâsızlık yapmış olsunlar. Eğer bunu yaparlarsa onları yataklarda yalnız bırakın ve onları can yakmayacak bir şekilde dövün. {فَإِن أطعنكم فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلا} “Eğer size itaat ederlerse artık onların aleyhine başka bir yol aramayın.” Dikkat edin! Sizin kadınlarınız üzerinde hakkınız olduğu gibi kadınlarınızın da sizin üzerinizde hakkı vardır.

فَأَما حقكم على

Sizin

نِسَائِكُم فَلَا يوطئن فرشكم من تَكْرَهُونَ وَلَا يَأْذَن فِي بُيُوتكُمْ لمن تَكْرَهُونَ وَإِن من حقهن عَلَيْكُم أَن تحسنوا إلَيْهِنَّ فِي كسوتهن وطعامهن

kadınlarınız üzerindeki hakkınıza gelince; hoşlanmadığınız kimselere yataklarınızı çiğnetmemeleri ve hoşlanmadığınız kimselerin evlerinize girmesine izin vermemeleridir. Onların sizin üzerinizdeki hakkı ise giyimleri ve yiyecekleri hususunda kendilerine iyi davranmanızdır."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عمر بن الْخطاب عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا يسْأَل الرجل فيمَ ضرب امْرَأَته وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلا} قَالَ: لَا تلمها ببغضها إياك فَإِن البغض أَنا جعلته فِي قَلبهَا

el-Beyhakî, Ömer b. el-Hattâb'dan, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Kişiye hanımını ne sebeple dövdüğü sorulmaz." Abd b. Humeyd, Katâde'den {فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلا} “Artık onların aleyhine başka bir yol aramayın” sözü hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Sana olan buğzundan ötürü onu kınama; zira o buğzu onun kalbine ben yerleştirdim."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن سُفْيَان {فَإِن أطعنكم} قَالَ: إِن أَتَت الْفراش وَهِي تبْغضهُ {فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلا} لَا يكلفها أَن تحبه لِأَن قَلبهَا لَيْسَ فِي يَديهَا

Abdurrezzâk ve İbn Cerîr, Süfyân'dan rivayet ettiler; o, {فَإِن أطعنكم} “Eğer size itaat ederlerse” [ifadesi hakkında]: "Ondan hoşlanmadığı halde yatağa gelirse", {فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلا} “Artık onların aleyhine başka bir yol aramayın” [ifadesi hakkında da]: "Onu [kocasını] sevmeye zorlayamaz; çünkü kalbi kendi elinde değildir." dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا دَعَا الرجل امْرَأَته إِلَى فرَاشه فَأَبت فَبَاتَ غَضْبَان لعنتها الْمَلَائِكَة حَتَّى تصبح

İbn Ebî Şeybe, el-Buhârî ve Müslim, Ebû Hüreyre'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bir erkek hanımını yatağına çağırdığında [kadın] gelmekten kaçınır da [kocası] ona öfkeli bir şekilde gecelerse, sabaha kadar melekler o kadına lanet eder."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه النَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن طلق بن عَليّ سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول: إِذا دَعَا الرجل امْرَأَته لِحَاجَتِهِ فلتجبه وَإِن كَانَت على التَّنور

İbn Ebî Şeybe, et-Tirmizî (hasen kabul ederek), en-Nesâî ve el-Beyhakî, Talk b. Alî'den rivayet ettiler; o: "Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: 'Erkek hanımını bir ihtiyacı için çağırdığında, kadın fırın başında bile olsa hemen ona icabet etsin.'" dedi.

وَأخرج ابْن سعد عَن طلق قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا تمنع امْرَأَة زَوجهَا وَلَو كَانَت على ظهر قتب

İbn Sa'd, Talk'tan rivayet etti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bir kadın semer üzerinde bile olsa kocasını [cinsel birliktelikten] menetmesin."

الْآيَة ٣٥

35. Ayet

أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس {وَإِن خِفْتُمْ شقَاق بَينهمَا} هَذَا الرجل وَالْمَرْأَة إِذا تفاسد الَّذِي بَينهمَا أَمر الله أَن يبعثوا رجلا صَالحا من أهل الرجل ورجلاً مثله من أهل الْمَرْأَة فينظران أَيهمَا الْمُسِيء فَإِن كَانَ الرجل هُوَ الْمُسِيء حجبوا عَنهُ امْرَأَته وقصروه على النَّفَقَة وَإِن كَانَت الْمَرْأَة هِيَ المسيئة قصروها على زَوجهَا ومنعوها النَّفَقَة فَإِن اجْتمع رأيهما على أَن يفرقا أَو يجمعا فَأَمرهمَا جَائِز فَإِن رَأيا أَن يجمعا فَرضِي أحد الزَّوْجَيْنِ وَكره ذَلِك الآخر ثمَّ مَاتَ أَحدهمَا فَإِن الَّذِي رَضِي يَرث الَّذِي كره وَلَا يَرث الكاره الراضي

İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan {وَإِن خِفْتُمْ شقَاق بَينهمَا} “Eğer karı kocanın arasının açılmasından endişe ederseniz” [ayeti hakkında] rivayet ettiler; o şöyle dedi: Bu, araları bozulan erkek ile kadındır. Allah, erkeğin ailesinden salih bir adam, kadının ailesinden de onun gibi bir adam göndermelerini emretmiştir. O iki [hakem], hangisinin haksızlık ettiğine bakarlar. Şayet erkek haksızlık eden taraf ise karısını ondan ayırırlar ve onu sadece nafakaya mahkûm ederler. Şayet kadın haksızlık eden taraf ise onu kocasına bağlarlar ve nafakadan mahrum ederler. Eğer [hakemlerin] görüşü ayırma veya birleştirme hususunda birleşirse, verdikleri hüküm geçerlidir. Eğer [hakemler] birleştirmeyi uygun görür de eşlerden biri razı olur, diğeri bunu istemezse, sonra da onlardan biri ölürse; razı olan, istemeyene mirasçı olur, istemeyen ise razı olana mirasçı olamaz.

{إِن يريدآ إصلاحا} قَالَ: هما الحكمان {يوفق الله بَينهمَا} وَكَذَلِكَ كل مصلح يوفقه الله للحق وَالصَّوَاب

{إِن يريدآ إصلاحا} “Eğer [hakemler] düzeltmek isterlerse” [İbn Abbâs] dedi ki: Onlar iki hakemdir. {يوفق الله بَينهمَا} “Allah aralarını bulur.” İşte bunun gibi her ıslah ediciyi Allah hakka ve doğruya muvaffak kılar.

وَأخرج الشَّافِعِي فِي الْأُم وَعبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عُبَيْدَة السَّلمَانِي فِي هَذِه الْآيَة قَالَ: جَاءَ رجل وَامْرَأَة إِلَى عَليّ وَمَعَ كل وَاحِد مِنْهُمَا فِئَام من النَّاس فَأَمرهمْ عَليّ فبعثوا حكما من أَهله وَحكما من أَهلهَا ثمَّ قَالَ لِلْحكمَيْنِ: تدريان مَا عَلَيْكُمَا عَلَيْكُمَا إِن رَأَيْتُمَا أَن تجمعَا أَن تجمعَا وَإِن رَأَيْتُمَا أَن تفَرقا أَن تفَرقا

eş-Şâfiî el-Ümm'de, Abdurrezzâk el-Musannef'te, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, Ubeyde es-Selmânî'den bu ayet hakkında rivayet ettiler; o şöyle dedi: Ali'ye, yanlarında insan toplulukları olduğu halde bir erkek ve bir kadın geldi. Ali onlara emretti, onlar da erkeğin ailesinden bir hakem, kadının ailesinden de bir hakem gönderdiler. Sonra Ali iki hakeme şöyle dedi: "Üzerinize düşen vazifenin ne olduğunu biliyor musunuz? Sizin vazifeniz, birleştirmeyi uygun görürseniz birleştirmek, ayırmayı uygun görürseniz de ayırmaktır."

قَالَت الْمَرْأَة: رضيت بِكِتَاب الله بِمَا عليَّ فِيهِ ولي

Kadın: "Aleyhime ve lehime olan hususlarda Allah'ın Kitabı'na razı oldum." dedi.

وَقَالَ الرجل: أما الْفرْقَة فَلَا

Erkek ise: "Ayrılığa gelince, hayır [bunu kabul etmem]!" dedi.

فَقَالَ عَليّ: كذبت وَالله حَتَّى تقر بِمثل الَّذِي أقرَّت بِهِ

Bunun üzerine Ali: "Allah'a yemin ederim ki yalan söyledin! Sen de kadının ikrar ettiği gibi [hükmü kabul ettiğini] ikrar edinceye kadar [ayrılamazsın]!" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: يعظها فَإِن انْتَهَت وَإِلَّا هجرها فَإِن انْتَهَت وَإِلَّا ضربهَا فَإِن انْتَهَت وَإِلَّا رفع أمرهَا إِلَى السُّلْطَان فيبعث حكما من أَهله وَحكما من أَهلهَا فَيَقُول الحكم الَّذِي من أَهلهَا: تفعل بهَا كَذَا

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Saîd b. Cübeyr'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: [Koca kadına] öğüt verir; vazgeçerse [ne âlâ], vazgeçmezse onu [yatakta] yalnız bırakır; vazgeçerse [ne âlâ], vazgeçmezse onu döver; vazgeçerse [ne âlâ], vazgeçmezse kadının durumunu sultana (yetkili makama) arz eder. Sultan da erkeğin ailesinden bir hakem, kadının ailesinden de bir hakem gönderir. Kadının ailesinden olan hakem: "Sen ona şöyle şöyle yapıyorsun." der,

وَيَقُول الحكم الَّذِي من أَهله: تفعل بِهِ كَذَا

erkeğin ailesinden olan hakem de: "Sen ona şöyle şöyle yapıyorsun." der.

فَأَيّهمَا كَانَ الظَّالِم رده السُّلْطَان وَأخذ فَوق يَدَيْهِ وَإِن كَانَت الْمَرْأَة أمره أَن يخلع

Hangisi zalim ise sultan onu engeller ve ona engel olur. Şayet [haksız olan] kadın ise [sultan kocasına bedel karşılığı] onu boşamasını (hul') emreder.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عَمْرو بن مرّة قَالَ: سَأَلت سعيد بن جُبَير عَن الْحكمَيْنِ اللَّذين فِي الْقُرْآن فَقَالَ: يبْعَث حكما من أَهله وَحكما من أَهلهَا يكلمون أَحدهمَا ويعظونه فَإِن رَجَعَ وَإِلَّا كلموا الآخر ووعظوه فَإِن رَجَعَ وَإِلَّا حكما فَمَا حكما من شَيْء فَهُوَ جَائِز

Abdurrezzâk, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, Amr b. Mürre'den rivayet ettiler; o şöyle dedi: Saîd b. Cübeyr'e Kur'an'da geçen iki hakemi sordum. Şöyle dedi: "Erkeğin ailesinden bir hakem, kadının ailesinden de bir hakem gönderilir. İkisinden biriyle konuşup ona öğüt verirler; eğer [haksızlıktan] vazgeçerse [ne âlâ], vazgeçmezse diğeriyle konuşup ona öğüt verirler; eğer [o da] vazgeçerse [ne âlâ], vazgeçmezse hüküm verirler. Verdikleri her hüküm ise geçerlidir."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: بعثت أَنا وَمُعَاوِيَة حكمين فَقيل لنا: إِن رَأَيْتُمَا أَن تجمعَا جَمعْتُمَا وَإِن رَأَيْتُمَا أَن تفَرقا فَرَّقْتُمَا

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: "Ben ve Muâviye iki hakem olarak gönderildik. Bize: 'Eğer birleştirmeyi uygun görürseniz birleştirirsiniz, eğer ayırmayı uygun görürseniz ayırırsınız.' denildi."

وَالَّذِي بعثهما عُثْمَان

Onları gönderen kişi Osman idi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن الْحسن قَالَ: إِنَّمَا يبْعَث الحكمان ليصلحا ويشهدا على الظَّالِم بظلمه وَأما الْفرْقَة فَلَيْسَتْ بأيديهما

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Beyhakî, el-Hasan'dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: "İki hakem sadece arayı düzeltmek ve zalimin zulmüne şahitlik etmek için gönderilir. Ayırmaya gelince, bu onların elinde değildir."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den

نَحوه

benzerini rivayet ettiler.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس {واللاتي تخافون نشوزهن} قَالَ: هِيَ الْمَرْأَة الَّتِي تنشز على زَوجهَا فلزوجها أَن يخلعها حِين

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, el-Avfî yoluyla İbn Abbâs'tan {واللاتي تخافون نشوزهن} “Başkaldırmasından endişe ettiğiniz kadınlara gelince” [ayeti hakkında] rivayet ettiler; o şöyle dedi: Bu, kocasına karşı başkaldıran (isyan eden) kadındır. Kocası,

يَأْمر الحكمان بذلك وَهُوَ بَعْدَمَا تَقول لزَوجهَا: وَالله لَا أبر لَك قسما وَلَا أدبر فِي بَيْتك بِغَيْر أَمرك

iki hakem bunu emrettiğinde onunla hul' yapabilir (bedel karşılığı boşanabilir). Bu da kadının kocasına: 'Allah'a yemin olsun ki senin hiçbir yeminini yerine getirmeyeceğim ve senin emrin olmaksızın evinde hiçbir işi çekip çevirmeyeceğim.' demesinden sonradır.

وَيَقُول السُّلْطَان: لَا نجيز لَك خلعاً حَتَّى تَقول الْمَرْأَة لزَوجهَا: وَالله لَا أَغْتَسِل لَك من جَنَابَة وَلَا أقيم لله صَلَاة فَعِنْدَ ذَلِك يُجِيز السُّلْطَان خلع الْمَرْأَة

Sultan da: "Kadın kocasına: 'Allah'a yemin olsun ki senin için cünüplükten yıkanmayacağım ve Allah için namaz kılmayacağım.' demedikçe senin için hul'ü caiz görmeyiz." der. İşte o vakit sultan kadının hul'ünü caiz görür.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ قَالَ: كَانَ عَليّ بن أبي طَالب يبْعَث الْحكمَيْنِ حكما من أَهله وَحكما من أَهلهَا فَيَقُول الحكم من أَهلهَا: يَا فلَان مَا تنقم من زَوجتك فَيَقُول أَنْقم مِنْهَا كَذَا وَكَذَا

İbn Cerîr, Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den rivayet etti; o şöyle dedi: Ali b. Ebî Tâlib iki hakem gönderirdi; biri erkeğin ailesinden, biri kadının ailesinden bir hakem. Kadının ailesinden olan hakem şöyle derdi: "Ey falan! Hanımında hoşlanmadığın şey nedir?" O da: "Onda şu şu şeylerden hoşlanmıyorum." derdi.

فَيَقُول أَرَأَيْت إِن نزعت عَمَّا تكره إِلَى مَا تحب هَل أَنْت متقي الله فِيهَا ومعاشرها بِالَّذِي يحِق عَلَيْك فِي نَفَقَتهَا وكسوتها فَإِذا قَالَ: نعم

[Hakem]: "Peki, hoşlanmadığın şeylerden vazgeçip senin sevdiğin şeylere dönerse, onun hakkında Allah'tan korkup nafakası ve giyimi hususunda üzerine vacip olan şekilde onunla iyi geçinir misin?" derdi. O: "Evet." derse,

قَالَ الحكم من أَهله: يَا فُلَانَة مَا تنقمين من زَوجك فَتَقول مثل ذَلِك

erkeğin ailesinden olan hakem de: "Ey falan hanım! Kocanda hoşlanmadığın şey nedir?" der ve kadın da benzerini söylerdi.

فَإِن قَالَت: نعم

Eğer [kadın]: "Evet." derse,

جمع بَينهمَا

ikisinin arasını birleştirirdi.

وَقَالَ عَليّ: الحكمان بهما يجمع الله وَبِهِمَا يفرق

Ali şöyle dedi: "Allah o iki hakem vasıtasıyla birleştirir ve o iki hakem vasıtasıyla ayırır."

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَليّ قَالَ: إِذا حكم أحد الْحكمَيْنِ وَلم يحكم الآخر فَلَيْسَ حكمه بِشَيْء حَتَّى يجتمعا

el-Beyhakî, Ali'den rivayet etti; o şöyle dedi: "İki hakemden biri hüküm verir de diğeri hüküm vermezse, ikisi ittifak edinceye kadar onun hükmü bir şey ifade etmez."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس {إِن يريدا إصلاحاً يوفق الله بَينهمَا} قَالَ: هما الحكمان

Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Beyhakî, Saîd b. Cübeyr yoluyla İbn Abbâs'tan {إِن يريدا إصلاحاً يوفق الله بَينهمَا} “Eğer [hakemler] düzeltmek isterlerse, Allah aralarını bulur” [ayeti hakkında] rivayet ettiler; o: "Onlar iki hakemdir." dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {إِن يريدا إصلاحاً} قَالَ: أما أَنه لَيْسَ بِالرجلِ وَالْمَرْأَة وَلكنه الحكمان {يوفق الله بَينهمَا} قَالَ: بَين الْحكمَيْنِ

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir, Mücâhid'den {إِن يريدا إصلاحاً} “Eğer [hakemler] düzeltmek isterlerse” [ayeti hakkında] rivayet ettiler; o şöyle dedi: "Bilin ki onlar erkek ve kadın değildir, bilakis iki hakemdir." {يوفق الله بَينهمَا} “Allah aralarını bulur” [hakkında da]: "İki hakemin arasını bulur." dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك {إِن يريدا إصلاحاً} قَالَ: هما الحكمان إِذا نصحا الْمَرْأَة وَالرجل جَمِيعًا

İbn Cerîr, ed-Dahhâk'tan {إِن يريدا إصلاحاً} “Eğer [hakemler] düzeltmek isterlerse” [ayeti hakkında] rivayet etti; o şöyle dedi: "Onlar, kadına da erkeğe de samimiyetle öğüt verdiklerinde o iki hakemdir."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {إِن الله كَانَ عليماً خَبِيرا} قَالَ: بمكانهما

İbn Ebî Hâtim, Ebu'l-Âliye'den {إِن الله كَانَ عليماً خَبِيرا} “Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, her şeyden haberdardır” sözü hakkında: "Onların durumlarını [bilendir]." dediğini rivayet etti.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر عَن النَّبِي ﷺ أَن امْرَأَة أَتَتْهُ فَقَالَت: مَا حق الزَّوْج على امْرَأَته فَقَالَ: لَا تَمنعهُ نَفسهَا وَإِن كَانَت على ظهر قتب وَلَا تُعْطِي من بَيته شَيْئا إِلَّا بِإِذْنِهِ فَإِن فعلت ذَلِك كَانَ لَهُ الْأجر وَعَلَيْهَا الْوزر

el-Beyhakî, İbn Ömer'den, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti: Bir kadın ona gelip: "Kocanın karısı üzerindeki hakkı nedir?" dedi. Şöyle buyurdu: "Semer üzerinde bile olsa kendisini ondan menetmemesi ve onun izni olmadan evinden hiçbir şey vermemesidir. Şayet böyle yaparsa sevap kocasına, günah ise kadına olur.

وَلَا تَصُوم يَوْمًا تَطَوّعا إِلَّا بِإِذْنِهِ فَإِن فعلت أثمت وَلم تؤجر وَلَا تخرج من بَيته إِلَّا بِإِذْنِهِ فَإِن فعلت لعنتها الْمَلَائِكَة مَلَائِكَة الْغَضَب وملائكة الرَّحْمَة حَتَّى تتوب أَو تراجع

Onun izni olmaksızın nâfile oruç tutmamasıdır; şayet yaparsa günaha girer ve sevap kazanamaz. Onun izni olmadan evinden çıkmamasıdır; şayet çıkarsa, tövbe edinceye veya dönünceye kadar melekler -gazap melekleri ve rahmet melekleri- ona lanet eder."

قيل فَإِن كَانَ ظَالِما قَالَ: وَإِن كَانَ ظَالِما

"Kocası zalim olsa bile mi?" denildi. [Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Zalim olsa bile." buyurdu.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عبد الله بن عَبَّاس قَالَ: لما اعتزلت الحرورية فَكَانُوا فِي وَاد على حدتهم قلت لعَلي: يَا أَمِير الْمُؤمنِينَ أبرد عَن الصَّلَاة لعلِّي آتِي هَؤُلَاءِ الْقَوْم فأكلمهم فأتيتهم ولبست أحسن مَا يكون من الْحلَل فَقَالُوا: مرْحَبًا بك يَا ابْن عَبَّاس فَمَا هَذِه الْحلَّة قَالَ: مَا تعيبون عليّ

et-Taberânî, el-Hâkim, el-Hilye'de Ebû Nuaym ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, Abdullah b. Abbâs'tan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Harûrîler (Hâricîler) ayrılıp kendi başlarına bir vadide toplandıklarında Ali'ye: "Ey Müminlerin Emîri! Namazı biraz serinliğe bırak, belki ben şu kavmin yanına gidip onlarla konuşurum." dedim. Elbiselerin en güzellerini giyerek onların yanına gittim. Onlar: "Hoş geldin ey İbn Abbâs! Bu güzel elbise de nedir?" dediler. [İbn Abbâs] dedi ki: "Beni neyle ayıplıyorsunuz?

لقد رَأَيْت على رَسُول الله ﷺ أحسن الْحلَل وَنزل (قل من حرم زِينَة الله الَّتِي أخرج لِعِبَادِهِ والطيبات من الرزق) (الْأَعْرَاف الْآيَة ٣٢) قَالُوا فَمَا جَاءَ بك قلت: أخبروني مَا تَنْقِمُونَ على ابْن عَم رَسُول الله ﷺ وَخَتنه وأوّل من آمن بِهِ وَأَصْحَاب رَسُول الله ﷺ مَعَه قَالُوا: ننقم عَلَيْهِ ثَلَاثًا: قلت مَا هن قَالُوا أولهنَّ أَنه حكم الرِّجَال فِي دين الله وَقد قَالَ الله تَعَالَى (إِن الحكم إِلَّا لله) (الْأَنْعَام الْآيَة ٥٧) قلت: وماذا قَالُوا: وَقَاتل وَلم يسب وَلم يغنم لَئِن كَانُوا كفَّارًا لقد حلت لَهُ أَمْوَالهم وَلَئِن كَانُوا مُؤمنين لقد حرمت عَلَيْهِ دِمَائِهِمْ

Ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in üzerinde en güzel elbiseleri gördüm ve (قل من حرم زِينَة الله الَّتِي أخرج لِعِبَادِهِ والطيبات من الرزق) (el-A'râf 32. Ayet) ayeti inmiştir." dediler ki: "Seni buraya ne getirdi?" Dedim ki: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in amcasının oğluna, damadına, ona ilk iman eden kimseye ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı onunla beraber iken ona neden kızıp karşı çıktığınızı bana haber verin?" Dediler ki: "Ona üç şeyden ötürü kızıyoruz." "Onlar nelerdir?" dedim. Dediler ki: "Birincisi; Allah'ın dininde insanları hakem kıldı, halbuki Allah Teâlâ: (إِن الحكم إِلَّا لله) (el-En'âm 57. Ayet) buyurmuştur." "Başka ne var?" dedim. Dediler ki: "Savaştı fakat esir almadı ve ganimet elde etmedi. Eğer onlar kâfir idiyseler malları ona helal olurdu; eğer mümin idiyseler kanları ona haram olurdu."

قلت: وماذا قَالُوا: ومحا اسْمه من أَمِير الْمُؤمنِينَ فَإِن لم يكن أَمِير الْمُؤمنِينَ فَهُوَ أَمِير الْكَافرين

Dedim ki: "Başka ne var?" Dediler ki: "Kendi isminden 'Müminlerin Emîri' [unvanını] sildi. Eğer Müminlerin Emîri değilse o halde Kâfirlerin Emîridir."

قلت: أَرَأَيْتُم إِن قَرَأت عَلَيْكُم من كتاب الله الْمُحكم وحدثتكم من سنة نبيه ﷺ مَا لَا تشكون أترجعون قَالُوا: نعم

Dedim ki: "Görüşünüzü söyleyin; eğer size Allah'ın muhkem Kitabı'ndan okur ve Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'in sünnetinden şüphe etmeyeceğiniz şeyleri anlatırsam [bu iddialarınızdan] döner misiniz?" "Evet." dediler.

قلت: أما قَوْلكُم أَنه حكم للرِّجَال فِي دين الله فَإِن الله تَعَالَى يَقُول (يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تقتلُوا الصَّيْد وَأَنْتُم حرم) إِلَى قَوْله (يحكم بِهِ ذَوا عدل مِنْكُم) (الْمَائِدَة الْآيَة ٩٥) وَقَالَ فِي الْمَرْأَة وَزوجهَا {وَإِن خِفْتُمْ شقَاق بَينهمَا فَابْعَثُوا حكما من أَهله وَحكما من أَهلهَا} أنْشدكُمْ الله أَفَحكم الرِّجَال فِي حقن دِمَائِهِمْ وأنفسهم وَصَلَاح ذَات بَينهم أَحَق أم فِي أرنب فِيهَا ربع دِرْهَم قَالُوا اللَّهُمَّ فِي حقن دِمَائِهِمْ وَصَلَاح ذَات بَينهم

Dedim ki: "'Allah'ın dininde insanları hakem kıldı' sözünüze gelince; Allah Teâlâ: (يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تقتلُوا الصَّيْد وَأَنْتُم حرم) ayetinden (يحكم بِهِ ذَوا عدل مِنْكُم) (el-Mâide 95. Ayet) sözüne kadar buyurmaktadır. Kadın ve kocası hakkında da: {وَإِن خِفْتُمْ شقَاق بَينهمَا فَابْعَثُوا حكما من أَهله وَحكما من أَهلهَا} “Eğer karı kocanın arasının açılmasından endişe ederseniz, erkeğin ailesinden bir hakem, kadının ailesinden de bir hakem gönderin” buyurmuştur. Allah aşkına size soruyorum; insanların kanlarının dökülmesini önleme, canlarını koruma ve aralarını düzeltme hususunda insanların hakemliği mi daha lâyıktır, yoksa değeri çeyrek dirhem olan bir tavşan hakkında mı?" Dediler ki: "Allah şahidimiz olsun ki, kanlarını koruma ve aralarını düzeltme hususundadır."

قَالَ: أخرجت من هَذِه قَالُوا: اللَّهُمَّ

[İbn Abbâs]: "Bu [meseleden] çıktım mı (iddianızı çürüttüm mü)?" dedi. "Allah şahidimiz olsun ki,

نعم

evet." dediler.