Binûn

Nisâ Suresi — 14. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأما قَوْلكُم أَنه قَاتل وَلم يسب وَلم يغنم أتسبون أمكُم أم تستحلون مِنْهَا مَا تستحلون من غَيرهَا فقد كَفرْتُمْ وخرجتم من الْإِسْلَام إِن الله تَعَالَى يَقُول (النَّبِي أولى بِالْمُؤْمِنِينَ من أنفسهم وأزواجه أمهاتهم) (الْأَحْزَاب الْآيَة ٦) وَأَنْتُم تترددون بَين ضلالتين فَاخْتَارُوا أَيَّتهمَا شِئْتُم أخرجت من هَذِه قَالُوا: اللَّهُمَّ نعم

'Savaştı fakat esir almadı ve ganimet elde etmedi' sözünüze gelince; siz annenizi esir mi alacaktınız, yoksa başkalarından helal saydığınız şeyleri ondan da mı helal sayacaktınız? [Böyle yaparsanız] kesinlikle kâfir olur ve İslam'dan çıkarsınız. Zira Allah Teâlâ: (النَّبِي أولى بِالْمُؤْمِنِينَ من أنفسهم وأزواجه أمهاتهم) (el-Ahzâb 6. Ayet) buyurmaktadır. Siz iki sapıklık arasında bocalıyorsunuz, hangisini dilerseniz seçin. Bu [meseleden] çıktım mı (iddianızı çürüttüm mü)?

وَأما قَوْلكُم محا اسْمه من أَمِير الْمُؤمنِينَ فَإِن رَسُول الله ﷺ دَعَا قُريْشًا يَوْم الْحُدَيْبِيَة على أَن يكْتب بَينه وَبينهمْ كتابا فَقَالَ: اكْتُبْ: هَذَا مَا قاضى عَلَيْهِ مُحَمَّد رَسُول الله فَقَالُوا: وَالله لَو كُنَّا نعلم أَنَّك رَسُول الله مَا صَدَدْنَاك عَن الْبَيْت وَلَا قَاتَلْنَاك وَلَكِن اكْتُبْ مُحَمَّد بن عبد الله فَقَالَ: وَالله إِنِّي لرَسُول الله وَإِن كذبتموني اكْتُبْ يَا عَليّ مُحَمَّد بن عبد الله وَرَسُول الله كَانَ أفضل من عَليّ أخرجت من هَذِه قَالُوا: اللَّهُمَّ نعم

'Kendi isminden Müminlerin Emîri [unvanını] sildi' sözünüze gelince; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Hudeybiye günü kendisi ile aralarında bir antlaşma metni yazmak üzere Kureyş'i davet etmiş ve: 'Yaz: Bu, Allah'ın Resûlü Muhammed'in üzerinde uzlaştığı şeydir.' buyurmuştu. Onlar da: 'Vallahi senin Allah'ın Resûlü olduğunu bilseydik seni Beytullah'tan alıkoymaz ve seninle savaşmazdık. Fakat 'Muhammed b. Abdullah' diye yaz.' dediler. Bunun üzerine: 'Vallahi siz beni yalanlasanız da şüphesiz ben Allah'ın Resûlüyüm. Ey Ali, Muhammed b. Abdullah diye yaz.' buyurdu. Resûlullah, Ali'den daha üstündü. Bu [meseleden] çıktım mı?

فَرجع مِنْهُم عشرُون ألفا وَبَقِي مِنْهُم أَرْبَعَة آلَاف فَقتلُوا

Bunun üzerine onlardan yirmi bin kişi [Ali'nin safına] geri döndü, dört bin kişi kaldı ve onlar da [savaşta] öldürüldüler.

الْآيَة ٣٦

36. Ayet

أخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ عَن سهل بن سعد قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَنا وكافل الْيَتِيم فِي الْجنَّة كهاتين

Ahmed ve Buhârî, Sehl b. Sa'd'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Ben ve yetimi gözetip kollayan kimse cennette şu ikisi gibiyiz.' buyurdu

وَأَشَارَ بالسبابة وَالْوُسْطَى

ve işaret parmağı ile orta parmağını işaret etti.

وَأخرج أَحْمد عَن أبي أُمَامَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: من مسح رَأس يَتِيم لم يمسحه إِلَّا لله كَانَ لَهُ بِكُل شَعْرَة مرت عَلَيْهَا يَده حَسَنَات وَمن أحسن إِلَى يتيمة أَو يَتِيم عِنْده كنت أَنا وَهُوَ فِي الْجنَّة كهاتين

Ahmed, Ebû Ümâme'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Kim bir yetimin başını sırf Allah rızası için okşarsa, elinin değdiği her bir saç teline karşılık ona sevaplar verilir. Yanındaki bir yetim kıza veya yetim erkeğe iyilik eden kimse ile ben cennette şu ikisi gibi oluruz.'

وَقرن بَين إصبعيه السبابَة وَالْوُسْطَى

Ve işaret parmağı ile orta parmağını bitiştirdi.

وَأخرج ابْن سعد وَأحمد عَن عَمْرو بن مَالك الْقشيرِي سَمِعت رَسُول الله ﷺ: يَقُول من أعتق رَقَبَة مسلمة فَهِيَ فداؤه من النَّار مَكَان كل عظم محرره بِعظم من عِظَامه وَمن أدْرك أحد وَالِديهِ ثمَّ لم يغْفر لَهُ فَأَبْعَده الله وَمن ضم يَتِيما من أبوين مُسلمين إِلَى طَعَامه وَشَرَابه حَتَّى يُغْنِيه الله وَجَبت لَهُ الْجنَّة

İbn Sa'd ve Ahmed, Amr b. Mâlik el-Kuşeyrî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: 'Kim Müslüman bir köleyi azat ederse, bu onun cehennemden kurtuluş fidyesi olur; azat edilenin her kemiğine karşılık onun bir kemiği [ateşten kurtulur]. Kim anne babasından birine yetişir de ardından bağışlanmazsa, Allah onu [rahmetinden] uzaklaştırsın! Kim Müslüman bir anne babadan olan bir yetimi, Allah onu kimseye muhtaç etmeyecek duruma getirene kadar yiyeceğine ve içeceğine ortak ederse cennet ona vacip olur.'

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن أنس بن مَالك قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من أحسن إِلَى يَتِيم أَو يتيمة كنت أَنا وَهُوَ فِي الْجنَّة كهاتين

Hakîm et-Tirmizî, Enes b. Mâlik'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Kim bir erkek veya kız yetime iyilik ederse, ben ve o cennette şu ikisi gibi oluruz.'

وَقرن بَين إصبعيه

Ve iki parmağını bitiştirdi.

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن أم سعد بنت مرّة الفهرية عَن أَبِيهَا قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: أَنا وكافل الْيَتِيم لَهُ أَو لغيره إِذا اتَّقى الله فِي الْجنَّة كهاتين أَو كهذه من هَذِه

Hakîm et-Tirmizî, Ümmü Sa'd bint Mürre el-Fihriyye'nin babasından rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: 'Allah'tan sakındığı takdirde, kendisine ait veya başkasına ait bir yetimi gözetip kollayan kimse ile ben cennette şu ikisi gibi yahut şunun şuna olan [yakınlığı] gibiyiz.'

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان من طرق عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَالْجَار ذِي الْقُرْبَى} يَعْنِي الَّذِي بَيْنك وَبَينه قرَابَة {وَالْجَار الْجنب} يَعْنِي الَّذِي لَيْسَ بَيْنك وَبَينه قرَابَة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, çeşitli yollarla İbn Abbâs'tan: {وَالْجَار ذِي الْقُرْبَى} “akraba olan komşuya” yani seninle arasında akrabalık bulunan kimseye, {وَالْجَار الْجنب} “uzak komşuya” yani seninle arasında akrabalık bulunmayan kimseye [iyilik edin], dediğini rivayet etmişlerdir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن نوف الشَّامي فِي قَوْله {وَالْجَار ذِي الْقُرْبَى} قَالَ: الْمُسلم {وَالْجَار الْجنب} قَالَ: الْيَهُودِيّ وَالنَّصْرَانِيّ

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Nevf eş-Şâmî'den rivayet ettiğine göre o, {وَالْجَار ذِي الْقُرْبَى} “akraba olan komşuya” hakkında: 'Müslüman komşudur', {وَالْجَار الْجنب} “uzak komşuya” hakkında da: 'Yahudi ve Hristiyan komşudur' demiştir.

وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن أبي شُرَيْح الْخُزَاعِيّ أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: من كَانَ يُؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر فليحسن إِلَى جَاره

Ahmed, Buhârî ve Müslim, Ebû Şüreyh el-Huzâî'den rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Kim Allah'a ve ahiret gününe inanıyorsa komşusuna iyilik etsin.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن عَائِشَة: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: مَا زَالَ جِبْرِيل يوصيني بالجار حَتَّى ظَنَنْت أَنه سيورثه

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Buhârî ve Müslim, Âişe'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: 'Cibrîl bana komşuyu tavsiye etmeye o kadar devam etti ki, neredeyse onu mirasçı kılacağını sandım.'

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب عَن ابْن عمر: سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول: كم من جَار مُتَعَلق بجاره يَوْم الْقِيَامَة يَقُول: يَا رب هَذَا أغلق بَابه دوني فَمنع معروفه

Buhârî el-Edeb'de İbn Ömer'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: 'Kıyamet gününde komşusunun yakasına yapışıp: 'Ey Rabbim! Bu, kapısını bana kapattı ve iyiliğini benden esirgedi.' diyecek nice komşular vardır.'

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا يدْخل الْجنَّة من لَا يَأْمَن جَاره بوائقه

Buhârî ve Müslim, Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Komşusunun kötülüklerinden emin olmadığı kimse cennete giremez.'

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَالْحَاكِم وَصَححهُ الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قيل للنَّبِي ﷺ: إِن فُلَانَة تقوم اللَّيْل وتصوم النَّهَار وَتفعل وَتصدق وتؤذي جِيرَانهَا بلسانها

Buhârî el-Edeb'de, Hâkim ve sahih olduğunu belirterek Beyhakî Şuab'da Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: 'Filanca kadın gece ibadete kalkar, gündüz oruç tutar, [şöyle şöyle hayırlar] yapar, sadaka verir fakat diliyle komşularına eziyet eder.' denildi.

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا خير فِيهَا هِيَ من أهل النَّار

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Onda hiçbir hayır yoktur; o cehennemliklerdendir.' buyurdu.

قَالُوا: وفلانة تصلي الْمَكْتُوبَة وتصوم رَمَضَان وَتصدق بأثوار وَلَا تؤذي أحدا

Dediler ki: 'Filanca kadın da farz namazları kılar, Ramazan orucunu tutar, keş (kurutulmuş süzme yoğurt) parçalarıyla sadaka verir ve hiç kimseye eziyet etmez.'

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: هِيَ من أهل الْجنَّة

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'O cennetliklerdendir.' buyurdu.

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن عَائِشَة قَالَت: قلت: يَا رَسُول الله إِن لي جارين فَإلَى أَيهمَا أهدي قَالَ: إِلَى أقربهما مِنْك بَابا

Buhârî el-Edeb'de, Hâkim ve sahih kabul ederek Âişe'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Dedim ki: 'Ey Allah'ın Resûlü! Benim iki komşum var, hangisine hediye vereyim?' Buyurdu ki: 'Kapısı sana en yakın olana.'

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: لَا يبْدَأ بجاره الْأَقْصَى قبل الْأَدْنَى وَلَكِن يبْدَأ بالأدنى قبل الْأَقْصَى

Buhârî el-Edeb'de Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Yakın komşudan önce uzak komşuya başlanmaz; aksine uzak komşudan önce yakın komşuya başlanır.'

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب عَن الْحسن أَنه سُئِلَ عَن الْجَار فَقَالَ: أَرْبَعِينَ دَارا أَمَامه وَأَرْبَعين خَلفه وَأَرْبَعين عَن يَمِينه وَأَرْبَعين عَن يسَاره

Buhârî el-Edeb'de el-Hasan'dan rivayet ettiğine göre ona komşu hakkında sorulmuş, o da: '[Komşuluk], önünden kırk ev, arkasından kırk ev, sağından kırk ev ve solundan kırk evdir.' demiştir.

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رجل: يَا رَسُول الله إِن لي جاراً يُؤْذِينِي

Buhârî el-Edeb'de, Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve Beyhakî Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bir adam: 'Ey Allah'ın Resûlü! Benim bana eziyet eden bir komşum var.' dedi.

فَقَالَ: انْطلق فَأخْرج متاعك إِلَى الطَّرِيق

[Resûlullah]: 'Git, eşyanı yola çıkar.' buyurdu.

فَانْطَلق فَأخْرج مَتَاعه فَاجْتمع النَّاس عَلَيْهِ فَقَالُوا: مَا شَأْنك قَالَ: لي

Adam gidip eşyasını [yola] çıkardı. İnsanlar onun başına toplanıp: 'Neyin var?' dediler. O da:

جَار يُؤْذِينِي

'Bana eziyet eden bir komşum var.' dedi.

فَذكرت ذَلِك للنَّبِي ﷺ فَقَالَ: انْطلق فَأخْرج متاعك إِلَى الطَّرِيق فَجعلُوا يَقُولُونَ: اللَّهُمَّ العنه اللَّهُمَّ أخزه فَبَلغهُ فَأَتَاهُ فَقَالَ: ارْجع إِلَى مَنْزِلك فوَاللَّه لَا أؤذيك أبدا

'Bunu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e anlattım, o da: 'Git, eşyanı yola çıkar.' buyurdu.' Bunun üzerine insanlar: 'Allah'ım, ona lânet et! Allah'ım, onu rezil rüsvay eyle!' demeye başladılar. Bu durum [komşuya] ulaşınca hemen yanına gelip: 'Evine dön, vallahi sana asla eziyet etmeyeceğim.' dedi.

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي جُحَيْفَة قَالَ: شكا رجل إِلَى النَّبِي ﷺ جَاره فَقَالَ: احْمِلْ متاعك فضعه على الطَّرِيق فَمن مر بِهِ يلعنه

Buhârî el-Edeb'de ve Beyhakî, Ebû Cuhayfe'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e komşusunu şikâyet etti. [Resûlullah]: 'Eşyanı taşı ve yola koy, yanından geçen ona lânet etsin.' buyurdu.

فَجعل كل من يمر بِهِ يلعنه فجَاء إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: مَا لقِيت من لعنة النَّاس فَقَالَ: إِن لعنة الله فَوق لعنتهم وَقَالَ للَّذي شكا: كفيت أَو نَحوه

Bunun üzerine yanından geçen herkes ona lânet etmeye başladı. [Komşu] Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: 'İnsanların lânetinden neler çektim!' dedi. [Resûlullah]: 'Şüphesiz Allah'ın lâneti onların lânetinin de üstündedir.' buyurdu ve şikâyet eden adama da: 'Zarardan kurtarıldın.' yahut benzeri bir şey söyledi.

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب عَن ثَوْبَان قَالَ: مَا من جَار يظلم جَاره ويقهره حَتَّى يحملهُ ذَلِك على أَن يخرج من منزله إِلَّا هلك

Buhârî el-Edeb'de Sevbân'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Komşusuna zulmedip onu mağdur ederek evinden çıkmak zorunda bırakan hiçbir komşu yoktur ki helak olmasın.'

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: وَالله لَا يُؤمن وَالله لَا يُؤمن وَالله لَا يُؤمن

Hâkim -ve sahih olduğunu belirterek- Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Vallahi iman etmiş olmaz, vallahi iman etmiş olmaz, vallahi iman etmiş olmaz!'

قَالُوا: وَمَا ذَاك يَا رَسُول الله قَالَ: جَار لَا يَأْمَن جَاره بوائقه

'O kimdir ey Allah'ın Resûlü?' dediler. Buyurdu ki: 'Komşusunun kötülüklerinden emin olmadığı komşudur.'

قَالُوا فَمَا بوائقه قَالَ: شَره

'Kötülükleri (bevâik) nedir?' dediler. 'Şerridir.' buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْحَاكِم عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَيْسَ بؤمن من لَا يَأْمَن جَاره غوائله

İbn Ebî Şeybe ve Hâkim, Enes'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Komşusunun felaketlerinden/kötülüklerinden emin olmadığı kimse [gerçek anlamda] iman etmiş değildir.'

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن مَسْعُود مَرْفُوعا إِن الله قسم بَيْنكُم أخلاقكم كَمَا قسم بَيْنكُم أرزاقكم وَإِن الله يُعْطي المَال من يحب وَمن لَا يحب وَلَا يُعْطي الْإِيمَان إِلَّا من يحب فَمن أعطَاهُ الْإِيمَان فقد أحبه وَالَّذِي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ لَا يسلم عبد حَتَّى يسلم قلبه وَلَا يُؤمن حَتَّى يَأْمَن جَاره بوائقه

Hâkim -sahih olduğunu belirterek- İbn Mes'ûd'dan merfû olarak rivayet ettiğine göre [Resûlullah şöyle buyurmuştur]: 'Şüphesiz Allah, rızıklarınızı aranızda paylaştırdığı gibi ahlakınızı da aranızda paylaştırmıştır. Allah malı sevdiğine de sevmediğine de verir; fakat imanı ancak sevdiği kimseye verir. Allah kime imanı vermişse onu kesinlikle sevmiştir. Muhammed'in canı elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, bir kulun kalbi teslim olmadıkça müslüman olmaz, komşusu kötülüklerinden emin olmadıkça da iman etmiş olmaz.'

وَأخرج أَحْمد وَالْحَاكِم عَن عمر سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: لَا يشْبع الرجل دون جَاره

Ahmed ve Hâkim, Ömer'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in: 'Kişi komşusu açken kendisi tok yatmaz/doymaz.' buyurduğunu işittim.

وَأخرج أَحْمد عَن أبي أُمَامَة قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يُوصي بالجار حَتَّى ظَنَنْت أَنه سيورثه

Ahmed, Ebû Ümâme'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in komşuyu tavsiye ettiğini işittim; öyle ki neredeyse onu mirasçı kılacağını sandım.

وَأخرج أَحْمد من طَرِيق أبي الْعَالِيَة عَن رجل من الْأَنْصَار قَالَ: خرجت من أَهلِي أُرِيد النَّبِي ﷺ فَإِذا بِهِ قَائِم وَرجل مَعَه مقبل عَلَيْهِ فَظَنَنْت أَن لَهما حَاجَة

Ahmed, Ebu'l-Âliye yoluyla Ensâr'dan bir adamdan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gitmek üzere evimden çıktım. Bir de baktım ki o ayakta duruyor, yanında da ona yönelmiş bir adam var. İkisinin bir işi/konuşması olduğunu sandım.

فَلَمَّا انْصَرف قلت: يَا رَسُول الله لقد قَامَ بك هَذِه الرجل حَتَّى جعلت أرثي لَك من طول الْقيام

[Adam] ayrılınca: 'Ey Allah'ın Resûlü! Bu adam seni o kadar ayakta tuttu ki, uzun süre ayakta durmandan dolayı sana acımaya başladım.' dedim.

قَالَ: أوقد رَأَيْته قلت: نعم

'Onu gördün mü?' dedi. 'Evet.' dedim.

قَالَ: أَتَدْرِي من هُوَ قلت: لَا

'Onun kim olduğunu biliyor musun?' dedi. 'Hayır.' dedim.

قَالَ:

Buyurdu ki:

ذَاك جِبْرِيل مَا زَالَ يوصيني بالجار حَتَّى ظَنَنْت أَنه سيورثه ثمَّ قَالَ: أما أَنَّك لَو سلمت رد عَلَيْك السَّلَام

'O Cibrîl idi. Bana komşuyu tavsiye etmeye o kadar devam etti ki, neredeyse onu mirasçı kılacağını sandım.' Sonra buyurdu ki: 'Haberin olsun, eğer sen selam verseydin selamını alacaktı.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من كَانَ يُؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر فَلَا يؤذ جَاره

İbn Ebî Şeybe, Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Kim Allah'a ve ahiret gününe inanıyorsa komşusuna eziyet etmesin.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: أَوْصَانِي جِبْرِيل بالجار حَتَّى ظَنَنْت أَنه سيورثه

İbn Ebî Şeybe'nin Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Cibrîl bana komşuyu öyle tavsiye etti ki, neredeyse onu mirasçı kılacağını sandım.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: اللَّهُمَّ إِنِّي أعوذ بك من جَار سوء فِي دَار المقامة فَإِن جَار الْبَادِيَة يتَحَوَّل

İbn Ebî Şeybe, Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Allah'ım! Yerleşik yurttaki (dârü'l-mukâme) kötü komşudan sana sığınırım. Zira çöldeki/göçebe komşu göçüp gider.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي لبَابَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا قَلِيل من أَذَى جَاره

İbn Ebî Şeybe, Ebû Lübâbe'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Komşuya yapılan eziyetin azı olmaz (hiçbir eziyet önemsiz sayılamaz).'

وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَالْبَيْهَقِيّ عَن الْمِقْدَاد بن الْأسود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لأَصْحَابه: مَا تَقولُونَ فِي الزِّنَا قَالُوا: حرمه الله وَرَسُوله فَهُوَ حرَام إِلَى يَوْم الْقِيَامَة

Ahmed, Buhârî el-Edeb'de ve Beyhakî, Mikdâd b. el-Esved'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ashabına: 'Zina hakkında ne dersiniz?' diye sordu. Onlar: 'Allah ve Resûlü onu haram kılmıştır; dolayısıyla o kıyamet gününe kadar haramdır.' dediler.

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: لِأَن يَزْنِي الرجل بِعشر نسْوَة أيسر عَلَيْهِ من أَن يَزْنِي بِامْرَأَة جَاره وَقَالَ مَا تَقولُونَ فِي السّرقَة قَالُوا: حرمهَا الله وَرَسُوله فَهِيَ حرَام

Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Bir adamın on kadınla zina etmesi, komşusunun hanımıyla zina etmesinden daha hafiftir.' [Sonra] 'Hırsızlık hakkında ne dersiniz?' buyurdu. Onlar: 'Allah ve Resûlü onu haram kılmıştır; dolayısıyla o haramdır.' dediler.

قَالَ: لِأَن يسرق الرجل من عشرَة أَبْيَات أيسر عَلَيْهِ من أَن يسرق من جَاره

Buyurdu ki: 'Bir adamın on evden hırsızlık yapması, komşusundan [bir şey] çalmasından daha hafiftir.'

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {والصاحب بالجنب} قَالَ: الرفيق فِي السّفر

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Şuab'da Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o, {والصاحb بالجنب} “yanınızdaki arkadaşa” ayeti hakkında: 'Yolculuktaki arkadaştır.' demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير وَمُجاهد

İbn Cerîr, Saîd b. Cübeyr ve Mücâhid'den rivayet etti:

مثله

Bunun benzerini [rivayet ettiler].

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن زيد بن أسلم {والصاحب بالجنب} قَالَ: هُوَ جليسك فِي الْحَضَر ورفيقك فِي السّفر وامرأتك الَّتِي تضاجعك

Hakîm et-Tirmizî Nevâdirü'l-Usûl'de, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Zeyd b. Eslem'den rivayet ettiğine göre o, {والصاحب بالجنب} “yanınızdaki arkadaşa” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'O, hazerde (ikamet halinde) senin meclis arkadaşın, seferde yol arkadaşın ve seninle aynı yatağı paylaşan eşindir.'

وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق ابْن أبي فديك عَن فلَان بن عبد الله عَن الثِّقَة عِنْده أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ مَعَه رجل من أَصْحَابه وهما على راحلتين فَدخل النَّبِي ﷺ فِي غيضة طرفاء فَقطع نصلين أَحدهمَا معوج وَالْآخر معتدل فَخرج بهما فَأعْطى صَاحبه المعتدل وَأخذ لنَفسِهِ المعوج فَقَالَ الرجل: يَا رَسُول الله أَنْت

İbn Cerîr'in İbn Ebî Füdeyk yoluyla, fülân b. Abdillâh'tan, onun da yanındaki güvenilir bir râviden rivayet ettiğine göre; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında ashabından bir adam vardı ve ikisi de binekleri üzerindeydiler. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bir ılgın çalılığına girdi ve biri eğri diğeri düzgün iki dal kesti. Onlarla dışarı çıktı; düzgün olanı arkadaşına verdi, eğri olanı ise kendine aldı. Bunun üzerine adam: 'Ey Allah'ın Resûlü! Sen

أَحَق بالمعتدل مني فَقَالَ: كلا يَا فلَان إِن كل صَاحب يصحب صاحباً مسؤول عَن صحابته وَلَو سَاعَة من نَهَار

düzgün olana benden daha layıksın.' dedi. Resûlullah: 'Hayır ey falan! Bir kimseyle arkadaşlık eden herkes, gündüzün bir saati kadar bile olsa arkadaşlığından sorumludur.' buyurdu.

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَالْحَاكِم عَن ابْن عَمْرو عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: خير الْأَصْحَاب عِنْد الله خير هم لصَاحبه وَخير الْجِيرَان عِنْد الله خَيرهمْ لجاره

Buhârî el-Edebü'l-Müfred'de, Tirmizî, İbn Cerîr ve Hâkim'in İbn Amr'dan rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Allah katında arkadaşların en hayırlısı, arkadaşına en hayırlı olandır. Allah katında komşuların en hayırlısı da komşusuna en hayırlı olandır.'

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عَليّ فِي قَوْله {والصاحب بالجنب} قَالَ: الْمَرْأَة

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Ali'den rivayet ettiğine göre o, {والصاحب بالجنب} “yanınızdaki arkadaşa” ayeti hakkında: 'Kadındır (eştir).' demiştir.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن مَسْعُود

Feryâbî, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Taberânî, İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiler:

مثله

Bunun benzerini [rivayet ettiler].

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan rivayet etti:

مثله

Bunun benzerini [rivayet etti].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَمَا ملكت أَيْمَانكُم} قَالَ: مِمَّا خوّلك الله فَأحْسن صحبته كل هَذَا أوصى الله بِهِ

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre o, {وَمَا ملكت أَيْمَانكُم} “ellerinizin altında bulunanlara (köle ve cariyelere de iyilik edin)” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Allah'ın size bahşettiği kimselere güzel davranın. Bütün bunları Allah tavsiye etmiştir.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل {وَمَا ملكت أَيْمَانكُم} يَعْنِي من عبيدكم وَإِمَائِكُمْ يُوصي الله بهم خيرا أَن تُؤَدُّوا إِلَيْهِم حُقُوقهم الَّتِي جعل الله لَهُم

İbn Ebî Hâtim'in Mukâtil'den rivayet ettiğine göre o, {وَمَا ملكت أَيْمَانكُم} “ellerinizin altında bulunanlara” ayeti hakkında şöyle demiştir: 'Yani köleleriniz ve cariyeleriniz hakkında; Allah'ın onlar için belirlediği haklarını kendilerine eksiksiz vermeniz suretiyle Allah onlar hakkında hayrı tavsiye etmektedir.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن أبي ذَر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن إخْوَانكُمْ خولكم جعلهم الله تَحت أَيْدِيكُم فَمن كَانَ أَخُوهُ تَحت يَدَيْهِ فليطعمه مِمَّا يَأْكُل وليلبسه مِمَّا يلبس وَلَا تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبهُمْ فَإِن كلفْتُمُوهُمْ مَا يَغْلِبهُمْ فَأَعِينُوهُمْ

Abdurrezzâk, Ahmed, Buhârî ve Müslim'in Ebû Zerr'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Hizmetçileriniz sizin kardeşlerinizdir; Allah onları sizin ellerinizin altına vermiştir. Kimin kardeşi elinin altında ise, ona yediğinden yedirsin, giydiğinden giydirsin. Onlara güçlerini aşan şeyleri yüklemeyin; şayet güçlerini aşan bir şey yüklerseniz onlara yardım edin.'

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ يُوصي بالمملوكين خيرا وَيَقُول: أطعموهم مِمَّا تَأْكُلُونَ وألبسوهم من لبوسكم وَلَا تعذبوا خلق الله

Buhârî el-Edeb'de Câbir b. Abdillâh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem köleler hakkında hayrı tavsiye eder ve şöyle buyururdu: 'Onlara yediğinizden yedirin, giydiğiniz elbiselerden giydirin ve Allah'ın yarattıklarına azap etmeyin.'

وَأخرج ابْن سعد عَن أبي الدَّرْدَاء أَنه رؤى عَلَيْهِ برد وثوب أَبيض وعَلى غُلَامه برد وثوب أَبيض

İbn Sa'd'ın Ebü'd-Derdâ'dan rivayet ettiğine göre; onun üzerinde bir bürde ve beyaz bir elbise, kölesinin üzerinde de bir bürde ve beyaz bir elbise görüldü.

فَقيل لَهُ

Kendisine [bunun sebebi] sorulunca,

فَقَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: اكسوهم مِمَّا تلبسُونَ وَأَطْعِمُوهُمْ مِمَّا تَأْكُلُونَ

şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in: 'Onlara giydiğinizden giydirin ve yediğinizden yedirin.' buyurduğunu işittim.

وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد وَأَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن عَليّ قَالَ: كَانَ آخر كَلَام النَّبِي ﷺ: الصَّلَاة الصَّلَاة اتَّقوا الله فِيمَا ملكت أَيْمَانكُم

Buhârî el-Edebü'l-Müfred'de, Ebû Dâvûd ve Şuab'da Beyhakî'nin Ali'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in son sözü: 'Namaza, namaza dikkat edin! Ellerinizin altında bulunanlar hakkında da Allah'tan korkun!' idi.

وَأخرج الْبَزَّار عَن أبي رَافع قَالَ: توفّي رَسُول الله ﷺ وَهُوَ يَقُول: الله الله وَمَا

Bezzâr'ın Ebû Râfi'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Allah'tan korkun, Allah'tan korkun! Ellerinizin

ملكت أَيْمَانكُم وَالصَّلَاة

altında bulunanlar [hakkında Allah'tan korkun] ve namaza dikkat edin!' derken vefat etti.

فَكَانَ ذَلِك آخر مَا تكلم بِهِ رَسُول الله ﷺ

Bu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in söylediği son söz oldu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن أم سَلمَة قَالَت: كَانَت عَامَّة وَصِيَّة رَسُول الله ﷺ عِنْد مَوته: الصَّلَاة الصَّلَاة وَمَا ملكت أَيْمَانكُم حَتَّى يلجلجها فِي صَدره وَمَا يفِيض بهَا لِسَانه

Beyhakî ed-Delâil'de Ümmü Seleme'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in vefatı sırasındaki genel vasiyeti: 'Namaza, namaza dikkat edin ve ellerinizin altında bulunanlar [hakkında Allah'tan korkun]!' idi. Hatta bunu göğsünde mırıldanıyordu ve dili bunu tam telaffuz edemiyordu.

وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الايمان عَن أنس قَالَ: كَانَت عَامَّة وَصِيَّة رَسُول الله ﷺ حِين حَضَره الْمَوْت: الصَّلَاة وَمَا ملكت أَيْمَانكُم حَتَّى جعل يغرغرها فِي صَدره وَمَا يفِيض بهَا لِسَانه

Ahmed ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Enes'ten rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ölüm geldiğinde genel vasiyeti: 'Namaza ve ellerinizin altında bulunanlara dikkat edin!' idi. Hatta bunu göğsünde hırıldatıyor ve dili bunu tam telaffuz edemiyordu.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَمُسلم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: للمملوك طَعَامه وَكسوته وَلَا يُكَلف من الْعَمَل إِلَّا مَا يُطيق

Abdurrezzâk, Müslim ve Şuab'da Beyhakî'nin Ebû Hüreyre'den rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Kölenin yiyeceği ve giyeceği [efendisinin üzerinedir] ve ona ancak gücünün yettiği iş yüklenir.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي ذَر عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن الْفَقِير عِنْد الْغَنِيّ فتْنَة وَإِن الضَّعِيف عِنْد الْقوي فتْنَة وَإِن الْمَمْلُوك عِنْد المليك فتْنَة فليتق الله وليكلفه مَا يَسْتَطِيع فَإِن أمره أَن يعْمل بِمَا لَا يَسْتَطِيع فليعنه عَلَيْهِ فَإِن لم يفعل فَلَا يعذبه

Beyhakî'nin Ebû Zerr'den rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Fakir zengin için bir imtihandır; zayıf güçlü için bir imtihandır; köle de efendisi için bir imtihandır. O halde [efendi] Allah'tan korksun ve ona gücünün yettiği şeyi yüklesin. Şayet ona gücünün yetmeyeceği bir şeyi yapmasını emrederse, bu konuda ona yardım etsin; şayet yardım etmeyecekse ona azap etmesin/eziyet etmesin.'

وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي ذَر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من لاءمكم من خدمكم فَأَطْعِمُوهُمْ مِمَّا تَأْكُلُونَ وألبسوهم مِمَّا تلبسُونَ وَمن لَا يلائمكم مِنْهُم فبيعوهم وَلَا تعذبوا خلق الله

Ahmed ve Beyhakî'nin Ebû Zerr'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Hizmetçilerinizden sizinle uyum içinde olanlara yediklerinizden yedirin, giydiklerinizden giydirin. Onlardan sizinle uyum içinde olmayanları ise satın ve Allah'ın yarattıklarına azap etmeyin.'

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن رَافع بن مكيث قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: سوء الْخلق شُؤْم وَحسن الملكة نَمَاء وَالْبر زِيَادَة فِي الْعُمر وَالصَّدَََقَة تدفع ميتَة السوء

Taberânî ve Beyhakî'nin Râfi' b. Mekîs'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Kötü ahlak uğursuzluktur, köle ve hizmetçilere iyi davranmak berekettir/artıştır, iyilik ömrü uzatır ve sadaka kötü ölümü defeder.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي بكر الصّديق أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا يدْخل الْجنَّة سيء الملكة

Beyhakî'nin Ebû Bekir es-Sıddîk'tan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Elindekilere (köle ve hizmetçilerine) kötü davranan kimse cennete giremez.'

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله كم نعفو عَن العَبْد فِي الْيَوْم قَالَ: سبعين مرّة

Ebû Dâvûd ve Tirmizî'nin rivayet edip Beyhakî'nin hasen gördüğüne göre İbn Ömer şöyle demiştir: Bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: 'Ey Allah'ın Resûlü! Bir günde köleyi ne kadar affedelim?' dedi. Resûlullah: 'Yetmiş defa.' buyurdu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِذا ضرب أحدكُم خادمه فَذكر الله فليمسك

Beyhakî'nin Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Biriniz hizmetçisini dövdüğünde o Allah'ı anarsa (Allah adına sığınırsa) elini çeksin.'

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا تضربوا الرَّقِيق فَإِنَّكُم لَا تَدْرُونَ مَا توافقون

Hakîm et-Tirmizî Nevâdirü'l-Usûl'de ve Beyhakî'nin İbn Ömer'den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Köleleri dövmeyin; çünkü siz neye denk geleceğinizi bilemezsiniz.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: مَا حق

Beyhakî'nin İbn Ömer'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: 'Benim üzerimdeki

امْرَأَتي عليّ قَالَ: تطعمها مِمَّا تَأْكُل وتكسوها مِمَّا تكتسي قَالَ: فَمَا حق جاري عليّ قَالَ: تنوسه مَعْرُوفك وتكف عَنهُ أذاك

eşimin hakkı nedir?' dedi. 'Yediğinden ona yedirmen ve giydiğinden ona giydirmendir.' buyurdu. Adam: 'Komşumun üzerimdeki hakkı nedir?' dedi. Resûlullah: 'İyiliğini ona ulaştırman ve ona eziyet etmekten sakınmandır.' buyurdu.

قَالَ: فَمَا حق خادمي عليّ قَالَ: هُوَ أَشد الثَّلَاثَة عَلَيْك يَوْم الْقِيَامَة

Adam: 'Hizmetçimin üzerimdeki hakkı nedir?' dedi. Resûlullah: 'Kıyamet gününde aleyhine olması bakımından o üçünün en şiddetlisidir.' buyurdu.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَابْن سعد وَأحمد عَن عبد الرَّحْمَن بن زيد بن الْخطاب عَن أَبِيه قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ فِي حجَّة الْوَدَاع: أَرِقَّاءَكُم أَرِقَّاءَكُم أطعموهم مِمَّا تَأْكُلُونَ وَاكْسُوهُمْ مِمَّا تلبسُونَ وَإِن جاؤوا بذنب لَا تُرِيدُونَ أَن تغفروه فبيعوا عباد الله وَلَا تعذبوهم كَذَا قَالَ ابْن سعد عبد الرَّحْمَن بن زيد بن الْخطاب وَقَالَ عبد الرَّزَّاق وَأحمد بن عبد الرَّحْمَن بن يزِيد

Abdurrezzâk el-Musannef'te, İbn Sa'd ve Ahmed'in Abdurrahman b. Zeyd b. el-Hattâb'dan, onun da babasından rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Veda Haccı'nda şöyle buyurmuştur: 'Köleleriniz, köleleriniz! Onlara yediğinizden yedirin, giydiğinizden giydirin. Şayet bağışlamak istemeyeceğiniz bir günah işlerlerse, Allah'ın kullarını satın ve onlara azap etmeyin.' İbn Sa'd böylece 'Abdurrahman b. Zeyd b. el-Hattâb' dedi; Abdurrezzâk ve Ahmed ise 'b. Abdurrahman b. Yezîd' dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن دَاوُد بن أبي عَاصِم قَالَ: بَلغنِي أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: صه اطت السَّمَاء وَحقّ لَهَا أَن تئط مَا فِي السَّمَاء مَوضِع كف - أَو قَالَ شبر - إِلَّا عَلَيْهِ ملك ساجد فَاتَّقُوا الله وأحسنوا إِلَى مَا ملكت أَيْمَانكُم أطعموهم مِمَّا تَأْكُلُونَ وَاكْسُوهُمْ مِمَّا تلبسُونَ وَلَا تُكَلِّفُوهُمْ مَا لَا يُطِيقُونَ فَإِن جاؤوا بِشَيْء من أَخْلَاقهم يُخَالف شَيْئا من أخلاقكم فَوَلوا شرهم غَيْركُمْ وَلَا تعذبوا عباد الله

Abdurrezzâk'ın Dâvûd b. Ebî Âsım'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bana ulaştığına göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Susun! Gök gıcırdadı; gıcırdamak da onun hakkıdır. Gökte bir el ayası - yahut bir karış - kadar yer yoktur ki orada secde eden bir melek bulunmasın. O halde Allah'tan korkun ve ellerinizin altında bulunanlara iyilik edin; onlara yediğinizden yedirin, giydiğinizden giydirin, güç yetiremeyecekleri şeyleri onlara yüklemeyin. Şayet onların ahlakından sizin ahlakınıza uymayan bir durum ortaya çıkarsa, onların şerrini başkasına devredin (onları elden çıkarın) ve Allah'ın kullarına azap etmeyin.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن عِكْرِمَة قَالَ: مر النَّبِي ﷺ بِأبي مَسْعُود الْأنْصَارِيّ وَهُوَ يضْرب خادمه فَقَالَ لَهُ النَّبِي ﷺ وَالله لله أقدر عَلَيْك مِنْك على هَذَا

Abdurrezzâk'ın İkrime'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, hizmetçisini dövmekte olan Ebû Mes'ûd el-Ensârî'nin yanına uğradı ve ona: 'Vallahi, Allah'ın senin üzerindeki gücü, senin bunun üzerindeki gücünden daha fazladır.' buyurdu.

قَالَ: وَنهى رَسُول الله ﷺ أَن يمثل الرجل بِعَبْدِهِ فيعور أَو يجدع

Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kişinin kölesine müsle yapmasını (organlarını kesmesini), gözünü kör etmesini veya burnunu/kulağını kesmesini yasakladı.

قَالَ: أشبعوهم وَلَا تجيعوهم وَاكْسُوهُمْ وَلَا تعروهم

[Yine] buyurdu ki: 'Onları doyurun, aç bırakmayın; onları giydirin, çıplak bırakmayın.

وَلَا وَلَا تكثروا ضَربهمْ فَإِنَّكُم مسؤولون عَنْهُم وَلَا تعذبوهم بِالْعَمَلِ فَمن كره عَبده فليبعه وَلَا يَجْعَل رزق الله عَلَيْهِ عناء

Onları çokça dövmeyin; çünkü siz onlardan sorumlusunuz. Ağır işlerle onlara eziyet etmeyin. Kim kölesini sevmez/istemezse onu satsın ve Allah'ın rızkını ona bir eziyet vesilesi kılmasın.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَمُسلم عَن زَاذَان قَالَ: كنت جَالِسا عِنْد ابْن عمر فَدَعَا بِعَبْد لَهُ فَأعْتقهُ ثمَّ قَالَ: مَا لي من أجره مَا يزن هَذَا - وَأخذ شَيْئا بِيَدِهِ - إِنِّي سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: من ضرب عبدا لَهُ حدا لم يَأْته أَو لطمه فَإِن كَفَّارَته أَن يعتقهُ

Abdurrezzâk ve Müslim'in Zâzân'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: İbn Ömer'in yanında oturuyordum. Bir kölesini çağırıp onu azat etti. Sonra -eline bir şey alarak- şöyle dedi: 'Bunun ağırlığı kadar bile onun ecrinden bana bir şey yoktur. Zira ben Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: Kim hak etmediği bir haddi uygulamak suretiyle kölesini döver veya ona bir tokat atarsa, bunun kefareti onu azat etmesidir.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن سُوَيْد بن مقرن قَالَ: كُنَّا بني مقرن سَبْعَة على عهد رَسُول الله ﷺ وَلنَا خادمة لَيْسَ لنا غَيرهَا فلطمها أَحَدنَا فَقَالَ النَّبِي ﷺ: أعتقوها

Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî'nin Süveyd b. Mukarrin'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Biz Mukarrin oğulları, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem devrinde yedi kardeştik ve kendisinden başka hizmetçimiz olmayan bir tek cariyemiz vardı. Birimiz ona bir tokat attı. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Onu azat edin.' buyurdu.

فَقُلْنَا: لَيْسَ لنا خَادِم غَيرهَا يَا رَسُول الله

Biz: 'Ey Allah'ın Resûlü! Ondan başka hizmetçimiz yoktur.' dedik.

فَقَالَ النَّبِي ﷺ: تخدمكم حَتَّى تستغنواعنها ثمَّ خلوا سَبِيلهَا

Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: 'O halde ona ihtiyacınız kalmayıncaya kadar size hizmet etsin; sonra onu serbest bırakın.' buyurdu.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ فِي الْأَدَب عَن عمار بن يَاسر قَالَ: لَا يضْرب أحد عبدا لَهُ وَهُوَ ظَالِم لَهُ إِلَّا أقيد مِنْهُ يَوْم الْقِيَامَة

Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe ve Buhârî el-Edeb'de Ammâr b. Yâsir'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Hiç kimse kölesine haksız yere vurmaz ki, kıyamet gününde mutlaka ondan kısas alınmasın.'