Binûn

Nisâ Suresi — 15. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: أَشد النَّاس على الرجل يَوْم الْقِيَامَة مَمْلُوكه

Abdurrezzâk'ın Ebû Hureyre'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: 'Kıyamet gününde kişiye karşı insanların en çetini/şiddetlisi, sahip olduğu kölesidir.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ عَن أبي مَسْعُود الْأنْصَارِيّ قَالَ: بَينا أَنا أضْرب غُلَاما لي إِذْ سَمِعت صَوتا من ورائي فَالْتَفت فَإِذا رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: وَالله لله أقدر عَلَيْك مِنْك على هَذَا

Abdurrezzâk ve Tirmizî'nin -sahih kabul ederek- Ebû Mes'ûd el-Ensârî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ben kölemi döverken arkamdan bir ses işittim. Döndüm ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem imiş. Şöyle buyurdu: 'Vallahi, Allah'ın senin üzerindeki gücü, senin bunun üzerindeki gücünden daha fazladır.'

فَحَلَفت أَن لَا أضْرب مَمْلُوكا لي أبدا

[Bunun üzerine] 'Artık ebediyen hiçbir kölemi dövmeyeceğim.' diye yemin ettim.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن الْحسن قَالَ: بَينا رجل يضْرب غُلَاما لَهُ وَهُوَ يَقُول: أعوذ بِاللَّه وَهُوَ يضْرب إِذْ بصر برَسُول الله ﷺ فَقَالَ: أعوذ برَسُول الله

Abdurrezzâk'ın el-Hasan'dan rivayet ettiğine göre: Bir adam kölesini döverken, köle: 'Allah'a sığınırım.' diyordu; o ise dövmeye devam ediyordu. Köle ansızın Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i görünce: 'Resûlullah'a sığınırım.' dedi.

فَألْقى مَا كَانَ فِي يَده وخلى عَن العَبْد

[Bunun üzerine adam] elindekini fırlatıp attı ve köleyi bıraktı.

فَقَالَ النَّبِي ﷺ: أما وَالله لله أَحَق أَن يعاذ من استعاذ بِهِ مني فَقَالَ الرجل: يَا رَسُول الله فَهُوَ لوجه الله

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Dikkat edin! Vallahi Allah, kendisine sığınan kimseye benden daha çok sığınak olmaya lâyıktır.' buyurdu. Adam: 'Ey Allah'ın Resûlü! O, Allah rızası için [hürdür].' dedi.

قَالَ: وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لَو لم تفعل لدافع وَجهك سفع النَّار

[Resûlullah] buyurdu ki: 'Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, eğer böyle yapmasaydın, cehennem ateşi yüzünü yalayacaktı.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن ابْن التَّيْمِيّ قَالَ: حَلَفت أَن أضْرب مَمْلُوكَة لي فَقَالَ لي أبي: إِنَّه قد بَلغنِي أَن النَّفس تَدور فِي الْبدن فَرُبمَا كَانَ قَرَارهَا الرَّأْس وَرُبمَا كَانَ قَرَارهَا فِي مَوضِع كَذَا وَكَذَا - حَتَّى عدد مَوَاضِع - فَتَقَع الضَّرْبَة عَلَيْهَا فتتلف فَلَا تفعل

Abdurrezzâk'ın İbnü't-Teymî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bir cariyemi dövmeye yemin etmiştim. Babam bana dedi ki: 'Bana ulaştığına göre ruh bedende dolaşır; bazen başta durur, bazen de -birkaç yer sayarak- şurada ve şurada durur. Vuruşun da ona denk gelip onu helak edebilir; sakın bunu yapma.'

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن أبي المتَوَكل النَّاجِي أَن أَبَا الدَّرْدَاء كَانَت لَهُم وليدة فلطمها ابْنه يَوْمًا لطمة فأقعده لَهَا وَقَالَ: اقتصي

Ahmed'in ez-Zühd'de Ebü'l-Mütevekkil en-Nâcî'den rivayet ettiğine göre Ebü'd-Derdâ'nın ailesinin bir cariyesi vardı. Bir gün Ebü'd-Derdâ'nın oğlu ona bir tokat attı. Bunun üzerine [Ebü'd-Derdâ] oğlunu cariyenin önüne oturttu ve [cariyeye]: 'Kısas yap.' dedi.

فَقَالَت: قد عَفَوْت

Cariye: 'Affettim.' dedi.

فَقَالَ: إِن كنت عَفَوْت فاذهبي فادعي من هُنَاكَ من حرَام فأشهديهم أَنَّك قد عَفَوْت

[Ebü'd-Derdâ] dedi ki: 'Eğer affettiysen git, oradaki Harem halkından kim varsa çağır ve affettiğine onları şahit tut.'

فَذَهَبت فدعتهم فأشهدتهم أَنَّهَا قد عفت

Bunun üzerine kadın gidip onları çağırdı ve affettiğine onları şahit kıldı.

فَقَالَ: اذهبي فَأَنت لله وليت آل أبي الدَّرْدَاء يَنْقَلِبُون كفافاً

[Ebü'd-Derdâ] dedi ki: 'Git, artık Allah için hürsün. Keşke Ebü'd-Derdâ ailesi [bu dünyadan] başabaş (günahsız ve vebalsiz) kurtulabilse!'

وَأخرج أَحْمد عَن أبي قلَابَة قَالَ: دَخَلنَا على سلمَان وَهُوَ يعجن قُلْنَا: مَا هَذَا قَالَ: بعثنَا الْخَادِم فِي عمل فكرهنا أَن نجمع عَلَيْهَا عملين

Ahmed'in Ebû Kılâbe'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Selmân'ın yanına girdik; hamur yoğuruyordu. 'Bu nedir?' dedik. Dedi ki: 'Hizmetçiyi bir işe gönderdik; ona iki işi birden yüklemeyi hoş görmedik.'

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {إِن الله لَا يحب من كَانَ مختالاً} قَالَ: متكبراً {فخوراً} قَالَ: بَعْدَمَا أعطي وَهُوَ لَا يشْكر الله

İbn Cerîr'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre {إِن الله لَا يحب من كَانَ مختالاً} “Şüphesiz Allah, kendini beğenen... kimseleri sevmez” kavli hakkında 'büyüklük taslayan', {فخوراً} “...ve övünen” kavli hakkında ise 'kendisine verilen şeyleri sayıp duran ve Allah'a şükretmeyen kimsedir' demiştir.

وَأخرج أَبُو يعلى والضياء الْمَقْدِسِي فِي المختارة عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: إِذا جمع الله النَّاس فِي صَعِيد وَاحِد يَوْم الْقِيَامَة أَقبلت النَّار يركب بَعْضهَا بَعْضًا وخزنتها يكفونها وَهِي تَقول: وَعزة رَبِّي لتخلن بيني وَبَين أزواجي أَو لأغشين النَّاس عنقًا وَاحِدًا

Ebû Ya'lâ ve el-Muhtâre'de Ziyâ el-Makdisî'nin Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: 'Kıyamet gününde Allah insanları tek bir düzlükte topladığı zaman, cehennem ateşi bir kısmı bir kısmının üzerine binerek gelir; bekçileri ise onu engellemeye çalışır. Cehennem şöyle der: Rabbimin izzetine andolsun ki, ya benimle eşlerimin (yandaşlarımın) arasını serbest bırakırsınız ya da insanların hepsini tek bir boyun gibi kaplayıveririm.'

فَيَقُولُونَ: وَمن أَزوَاجك

'Senin eşlerin kimlerdir?' derler.

فَتَقول كل متكبر جَبَّار فَتخرج لسانها فتلقطهم بِهِ من بَين ظهراني النَّاس فتقذفهم فِي جوفها ثمَّ تستأخر ثمَّ تقبل يركب بَعْضهَا بَعْضًا وخزنتها يكفونها وَهِي تَقول: وَعزة رَبِّي لتخلن بيني وَبَين أزواجي أَو لأغشين النَّاس عنقًا وَاحِدًا

[Cehennem] 'Her kibirli ve zorbadaır.' der. Dilini çıkarır ve onları insanların arasından toplayıp bağrına fırlatır. Sonra geri çekilir. Ardından bir kısmı bir kısmının üzerine binmiş halde tekrar gelir; bekçileri onu engellemeye çalışır. O ise: 'Rabbimin izzetine andolsun ki, ya benimle eşlerimin arasını serbest bırakırsınız ya da insanların hepsini tek bir boyun gibi kaplayıveririm.' der.

فَيَقُولُونَ وَمن أَزوَاجك فَتَقول كل مختال فخور فلتقطهم بلسانها من بَين ظهراني النَّاس فتقذفهم فِي جوفها ثمَّ تستأخر وَيَقْضِي الله بَين الْعباد

'Senin eşlerin kimlerdir?' derler. 'Kendini beğenen ve övünüp duran herkestir.' der ve diliyle onları insanların arasından toplayıp bağrına fırlatır. Sonra geri çekilir ve Allah kullar arasında hükmünü verir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن جَابر بن عتِيك قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن من الْغيرَة مَا يحب الله وَمِنْهَا مَا يبغض الله وَإِن من الْخُيَلَاء مَا يحب الله وَمِنْهَا مَا يبغض الله

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Ebû Dâvûd, Nesâî ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Câbir b. Atîk'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Kıskançlığın öyle olanı vardır ki Allah onu sever, öylesi de vardır ki Allah ondan nefret eder. Kibrin/çalımın öyle olanı vardır ki Allah onu sever, öylesi de vardır ki Allah ondan nefret eder.'

فَأَما الْغيرَة الَّتِي يجب الله فالغيرة فِي الرِّيبَة وَأما الْغيرَة الَّتِي يبغض الله فالغيرة فِي غير رِيبَة

'Allah'ın sevdiği kıskançlık şüphe anındaki kıskançlıktır; Allah'ın nefret ettiği kıskançlık ise şüphe bulunmayan durumdaki kıskançlıktır.

وَأما الْخُيَلَاء الَّتِي يُحِبهَا الله فاختيال الرجل بِنَفسِهِ عِنْد الْقِتَال واختياله عِنْد الصَّدَقَة وَالْخُيَلَاء الَّتِي يبغض الله فاختيال الرجل بِنَفسِهِ فِي الْفَخر وَالْبَغي

Allah'ın sevdiği çalım/gurur, kişinin savaş anında ve sadaka verirken kendisini güçlü ve kararlı hissetmesidir. Allah'ın nefret ettiği kibir/çalım ise kişinin övünmek ve taşkınlık yapmak için gururlanmasıdır.'

وَأخرج أَحْمد وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن جَابر بن سليم الهُجَيْمِي قَالَ: أتيت رَسُول الله ﷺ فِي بعض طرق الْمَدِينَة قلت: عَلَيْك السَّلَام يَا رَسُول الله فَقَالَ: عَلَيْك السَّلَام تَحِيَّة الْمَيِّت سَلام عَلَيْكُم سَلام عَلَيْكُم سَلام عَلَيْكُم أَي هَكَذَا فَقل

Ahmed ve -sahih kabul ederek- Hâkim'in Câbir b. Süleym el-Hüceymî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Medine sokaklarından birinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldim ve: 'Aleykesselâm yâ Resûlallah' dedim. Bunun üzerine: 'Aleykesselâm ölülerin selâmıdır; [bunun yerine] 'Selâmün aleyküm, selâmün aleyküm, selâmün aleyküm' de, yani böyle söyle.' buyurdu.

قَالَ فَسَأَلته عَن الْإِزَار فأقنع ظَهره وَأخذ بمعظم سَاقه فَقَالَ: هَهُنَا ائتزر فَإِن أَبيت فههنا أَسْفَل من ذَلِك فَإِن أَبيت فههنا فَوق الْكَعْبَيْنِ فَإِن أَبيت فَإِن الله لَا يحب كل مختالٍ فخور

Dedi ki: Ona izârı (eteğin boyunu) sordum; sırtını dikleştirdi ve baldırının büyük kısmını tutarak: 'İşte buraya kadar izârını bağla. Eğer kabul etmezsen, bundan daha aşağıda; eğer bunu da kabul etmezsen, topukların yukarısında olsun. Şayet bunu da kabul etmezsen [bil ki] şüphesiz Allah, kendini beğenip övünen hiç kimseyi sevmez.' buyurdu.

فَسَأَلته عَن الْمَعْرُوف فَقَالَ: لَا تحقرن من الْمَعْرُوف شَيْئا وَلَو أَن تُعْطِي صلَة الْحَبل وَلَو أَن تُعْطِي شسع النَّعْل وَلَو أَن تفرغ من دلوك فِي إِنَاء المستقي وَلَو أَن تنحي الشَّيْء من طَرِيق النَّاس يؤذيهم وَلَو أَن تلقى أَخَاك ووجهك إِلَيْهِ منطلق وَلَو أَن تلقى أَخَاك فتسلم عَلَيْهِ وَلَو أَن تؤنس الوحشان فِي الأَرْض وَإِن سبك رجل بِشَيْء يُعلمهُ فِيك وَأَنت تعلم فِيهِ نَحوه فَلَا تسبه فَيكون أجره لَك ووزره عَلَيْهِ وَمَا سَرَّ أُذُنك أَن تسمعه فاعمل بِهِ وَمَا سَاءَ أُذُنك أَن تسمعه فاجتنبه

Ona iyiliği sordum, şöyle buyurdu: 'İster bir ip parçası vermek, ister bir ayakkabı bağı vermek, ister kovandan su isteyenin kabına dökmek, ister insanlara eziyet veren bir şeyi yoldan kaldırmak, ister kardeşini güler yüzle karşılamak, ister kardeşinle karşılaştığında ona selâm vermek, isterse yeryüzünde yalnız/garip kalmış bir kimseye can yoldaşı olmak olsun, iyilikten hiçbir şeyi sakın küçük görme. Bir adam sende bildiği bir kusurla sana söver de sen de onda benzerini bildiğin halde ona sövmezsen, bunun ecri sana, günahı ise ona aittir. Kulağının işitmesinden sevinç duyduğu şeyle amel et, kulağının işitmekten hoşlanmadığı şeyden de uzak dur.'

وَأخرج أَحْمد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن مطرف بن عبد الله قَالَ: قلت لأبي ذَر: بَلغنِي أَنَّك تزْعم أَن رَسُول الله ﷺ حَدثكُمْ أَن الله يحب ثَلَاثَة وَيبغض ثَلَاثَة

Ahmed, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, -sahih kabul ederek- Hâkim ve Şuab'da Beyhakî'nin Mutarrif b. Abdillâh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Zerr'e: 'Bana ulaştığına göre sen, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in size: Allah'ın üç kişiyi sevdiğini, üç kişiden de nefret ettiğini anlattığını söylüyormuşsun.' dedim.

قَالَ: أجل

'Evet.' dedi.

قلت: من الثَّلَاثَة الَّذين يُحِبهُمْ الله قَالَ: رجل غزا فِي سَبِيل الله صَابِرًا محتسباً مُجَاهدًا فلقي الْعَدو فقاتل حَتَّى

'Allah'ın sevdiği üç kişi kimlerdir?' dedim. Şöyle dedi: 'Sabrederek, ecrini umarak ve cihat ederek Allah yolunda savaşa çıkan, nihayet düşmanla karşılaşıp'

قتل وَأَنْتُم تجدونه عنْدكُمْ فِي كتاب الله الْمنزل

'öldürülünceye kadar savaşan adamdır. Siz bunu yanınızdaki Allah'ın indirilmiş Kitabı'nda da bulursunuz.'

ثمَّ قَرَأَ هَذِه الْآيَة (إِن الله يحب الَّذين يُقَاتلُون فِي سَبيله صفا كَأَنَّهُمْ بينان مرصوص) (الصَّفّ الْآيَة ٤) وَرجل لَهُ جَار سوء يُؤْذِيه فَصَبر على آذاه حَتَّى يَكْفِيهِ الله إِمَّا بحياة وَإِمَّا بِمَوْت وَرجل سَافر مَعَ قوم فأدلجوا حَتَّى إِذا كَانُوا من آخر اللَّيْل وَقع عَلَيْهِم الْكرَى فَضربُوا رؤوسهم ثمَّ قَامَ فَتطهر رهبة لله ورغبة فِيمَا عِنْده

Sonra şu ayeti okudu: {إِن الله يحب الَّذين يُقَاتلُون فِي سَبيله صفا كَأَنَّهُمْ بينان مرصوص} “Şüphesiz Allah, kendi yolunda, sanki birbirine kenetlenmiş bir bina gibi saf bağlayarak savaşanları sever” (Saff Suresi, 4). [Diğeri] kendisine eziyet eden kötü bir komşusu bulunup da Allah onu ya hayatla ya da ölümle kendisinden kurtarıncaya kadar eziyetine sabreden adamdır. [Üçüncüsü ise] bir toplulukla yolculuk edip gece boyu yürüyen, nihayet gecenin sonuna doğru üzerlerine uyku çöküp başları düşen (uyuyakalan), kendisi ise Allah korkusu ve O'nun katındakine duyduğu arzu ile kalkıp abdest alan adamdır.

قلت: فَمن الثَّلَاثَة الَّذين يبغضهم الله قَالَ: المختال الفخور وَأَنْتُم تجدونه فِي كتاب الله الْمنزل ثمَّ تَلا {إِن الله لَا يحب من كَانَ مختالاً فخوراً} قلت: وَمن قَالَ: الْبَخِيل المنان

'Peki, Allah'ın nefret ettiği üç kişi kimdir?' dedim. 'Kendini beğenen ve övünen kimsedir; siz bunu Allah'ın indirilmiş Kitabı'nda bulursunuz.' dedi ve sonra: {إِن الله لَا يحب من كَانَ مختالاً فخوراً} “Şüphesiz Allah, kendini beğenip övünen kimseleri sevmez” ayetini okudu. 'Diğeri kimdir?' dedim. 'Cimri ve başa kakan kimsedir.' dedi.

قلت: وَمن قَالَ: البَائِع الحلاف

'Diğeri kimdir?' dedim. 'Çokça yemin eden satıcıdır.' dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي رَجَاء الْهَرَوِيّ قَالَ: لَا تَجِد سيء الملكة إِلَّا وجدته مختالاً فخوراً وتلا {وَمَا ملكت أَيْمَانكُم إِن الله لَا يحب من كَانَ مختالاً فخوراً} وَلَا عاقاً إِلَّا وجدته جباراً شقياً وتلا (وَبرا بوالدتي وَلم يَجْعَلنِي جباراً شقياً) (مَرْيَم الْآيَة ٣٢)

İbn Cerîr'in Ebû Recâ el-Herevî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Elinin altındakilere kötü davranan kimseyi mutlaka kendini beğenen ve övünen biri olarak bulursun. Ardından: {وَمَا ملكت أَيْمَانكُم إِن الله لَا يحب من كَانَ مختالاً فخوراً} “...ve ellerinizin altında bulunanları (köleleri). Şüphesiz Allah, kendini beğenip övünen kimseleri sevmez” ayetini okudu. Anne babasına asi olan kimseyi de mutlaka zorba ve bedbaht biri olarak bulursun. Ardından: {وَبرا بوالدتي وَلم يَجْعَلنِي جباراً شقياً} “Beni anneme saygılı kıldı; beni bir zorba ve bedbaht yapmadı” (Meryem Suresi, 32) ayetini okudu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْعَوام بن حَوْشَب

İbn Ebî Hâtim'in el-Avvâm b. Havşeb'den rivayet ettiğine göre

مثله

bunun bir benzerini [rivayet etmiştir].

وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَالْبَغوِيّ والباوردي وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن أبي حَاتِم عَن رجل من بلجيم قَالَ: قلت: يَا رَسُول الله أوصني

Ahmed, Ebû Dâvûd, Nesâî, Begavî, Bâverdî, Taberânî ve İbn Ebî Hâtim'in Belcîm'den bir adamdan rivayet ettiğine göre adam: 'Ey Allah'ın Resûlü, bana tavsiyede bulun!' dedi.

قَالَ: إياك وإسبال الْإِزَار فَإِن إسبال الْإِزَار من المخيلة وَإِن الله لَا يحب المخيلة

Buyurdu ki: 'İzârı (eteği) yerlerde sürümekten sakın; çünkü izârı yerlerde sürümek kibirdendir. Şüphesiz Allah ise kibri sevmez.'

وَأخرج الْبَغَوِيّ وَابْن قَانِع فِي مُعْجم الصَّحَابَة وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ثَابت بن قيس بن شماس قَالَ: كنت عِنْد رَسُول الله ﷺ فَقَرَأَ هَذِه الْآيَة {إِن الله لَا يحب من كَانَ مختالاً فخوراً} فَذكر الْكبر فَعَظمهُ فَبكى ثَابت فَقَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ: مَا يبكيك فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِنِّي لأحب الْجمال حَتَّى إِنَّه ليعجبني أَن يحسن شِرَاك نَعْلي

Begavî, Mu'cemü's-Sahâbe'de İbn Kâni', Taberânî ve İbn Merdûye'nin Sâbit b. Kays b. Şemmâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanındaydım. {إِن الله لَا يحب من كَانَ مختالاً فخوراً} “Şüphesiz Allah, kendini beğenip övünen kimseleri sevmez” ayetini okudu, kibri zikretti ve onun vebalini büyüttü. Bunun üzerine Sâbit ağladı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: 'Seni ağlatan nedir?' buyurdu. Sâbit: 'Ey Allah'ın Resûlü! Ben güzelliği severim, hatta ayakkabımın bağının güzel olması bile hoşuma gider.' dedi.

قَالَ: فَأَنت من أهل الْجنَّة إِنَّه لَيْسَ بِالْكبرِ أَن تحسن راحلتك ورحلك وَلَكِن الْكبر من سفه الْحق وَغَمص النَّاس

Resûlullah şöyle buyurdu: 'Sen cennet ehlindensin. Bineğini ve binek takımını güzel kılman kibir değildir; lâkin kibir, hakkı inkâr etmek/küçümsemek ve insanları hor görmektir.'

وَأخرج أَحْمد عَن سَمُرَة بن فاتك أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: نعم الْفَتى سَمُرَة لَو أَخذ من لمنة وشمر من مِئْزَره

Ahmed'in Semure b. Fâtik'ten rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Eğer saçından biraz kısaltıp izârını da yukarı kaldırsa, Semure ne güzel bir gençtir!'

الْآيَات ٣٧ - ٣٩

37 - 39. AYETLER

أخرج ابْن إِسْحَاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ كردم بن يزِيد حَلِيف كَعْب بن الْأَشْرَف وَأُسَامَة بن حبيب وَنَافِع بن أبي نَافِع وبحري بن عَمْرو وحيي بن أَخطب وَرِفَاعَة بن زيد بن التابوت يأْتونَ رجَالًا من الْأَنْصَار يتنصحون لَهُم فَيَقُولُونَ لَهُم: لَا تنفقوا أَمْوَالكُم فَإنَّا نخشى عَلَيْكُم الْفقر فِي ذهابها وَلَا تسارعوا فِي النَّفَقَة فَإِنَّكُم لَا تَدْرُونَ مَا يكون

İbn İshâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ka'b b. el-Eşref'in müttefiki olan Kerdem b. Yezîd, Üsâme b. Habîb, Nâfi' b. Ebî Nâfi', Bahriyy b. Amr, Huyey b. Ahtab ve Rifâa b. Zeyd b. et-Tâbût, Ensâr'dan bazı adamlara gelip onlara nasihat eder gibi görünerek şöyle diyorlardı: 'Mallarınızı infak etmeyin; çünkü onların elden çıkmasıyla fakirliğe düşmenizden korkarız. İnfakta aceleci davranmayın; çünkü ne olacağını bilemezsiniz.'

فَأنْزل الله فيهم {الَّذين يَبْخلُونَ ويأمرون النَّاس بالبخل} إِلَى قَوْله {وَكَانَ الله بهم عليماً}

Bunun üzerine Allah Teâlâ onlar hakkında {الَّذين يَبْخلُونَ ويأمرون النَّاس بالبخل} “Onlar cimrilik eden ve insanlara da cimriliği emreden... kimselerdir” ayetinden {وَكَانَ الله بهم عليماً} “...ve Allah onları hakkıyla bilmektedir” kavline kadar [olan ayetleri] indirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {الَّذين يَبْخلُونَ} قَالَ: هِيَ فِي أهل الْكتاب يَقُول: يكتمون ويأمرون النَّاس بِالْكِتْمَانِ

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan {الَّذين يَبْخلُونَ} “Onlar cimrilik eden... kimselerdir” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bu ayet Ehl-i Kitap hakkındadır; yani [hakkı] gizlerler ve insanlara da gizlemeyi emrederler.

وَأخرج ابْن جرير عَن حضرمي فِي الْآيَة قَالَ: هم الْيَهُود بخلوا بِمَا عِنْدهم من الْعلم وكتموا ذَلِك

İbn Cerîr'in Hadramî'den ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Onlar yanlarındaki ilim hususunda cimrilik eden ve bunu gizleyen Yahudilerdir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {الَّذين يَبْخلُونَ} الْآيَة

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den {الَّذين يَبْخلُونَ} “Onlar cimrilik eden... kimselerdir” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre

قَالَ: نزلت فِي يهود

o: 'Yahudiler hakkında indi.' demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {الَّذين يَبْخلُونَ} الْآيَة

İbn Cerîr'in Saîd b. Cübeyr'den {الَّذين يَبْخلُونَ} “Onlar cimrilik eden... kimselerdir” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre

قَالَ هَؤُلَاءِ يهود يَبْخلُونَ بِمَا آتَاهُم الله من الرزق ويكتمون مَا آتَاهُم الله من الْكتب إِذا سئلوا عَن الشَّيْء

o şöyle demiştir: 'Bunlar, Allah'ın kendilerine verdiği rızık konusunda cimrilik eden ve kendilerine bir şey sorulduğunda Allah'ın indirdiği kitapları gizleyen Yahudilerdir.'

وَأخرج ابْن أبي سعيد بن جُبَير قَالَ: كَانَ عُلَمَاء بني إِسْرَائِيل يَبْخلُونَ بِمَا عِنْدهم من الْعلم وَينْهَوْنَ الْعلمَاء أَن يعلمُوا النَّاس شَيْئا فعيرهم الله بذلك فَأنْزل الله {الَّذين يَبْخلُونَ} الْآيَة

İbn Ebî Saîd b. Cübeyr'den rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: İsrâiloğulları'nın âlimleri yanlarındaki ilim hususunda cimrilik ederler ve diğer âlimlerin de insanlara bir şey öğretmesini yasaklarlardı. Allah onları bundan ötürü kınadı ve {الَّذين يَبْخلُونَ} “Onlar cimrilik eden... kimselerdir” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير {الَّذين يَبْخلُونَ ويأمرون النَّاس بالبخل} قَالَ: هَذَا فِي الْعلم لَيْسَ للدنيا مِنْهُ شَيْء

İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den {الَّذين يَبْخلُونَ ويأمرون النَّاس بالبخل} “Onlar cimrilik eden ve insanlara da cimriliği emreden... kimselerdir” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bu [hüküm], ilim hakkındadır; bunun dünyalıkla bir ilgisi yoktur.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي الْآيَة

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den ayet hakkında rivayet ettiğine göre

قَالَ: هم أَعدَاء الله أهل الْكتاب بخلوا بِحَق الله عَلَيْهِم وكتموا الْإِسْلَام ومحمداً وهم (يجدونه مَكْتُوبًا عِنْدهم فِي التَّوْرَاة والإِنجيل) (الْأَعْرَاف الْآيَة ١٥٧)

o şöyle demiştir: Onlar Allah'ın düşmanları olan Ehl-i Kitap'tır. Allah'ın kendi üzerlerindeki hakkı konusunda cimrilik ettiler ve (يجدونه مَكْتُوبًا عِنْدهم فِي التَّوْرَاة والإِنجيل) (el-A'râf Ayet 157) [hükmünce] onu yanlarında yazılı buldukları halde İslâm'ı ve Muhammed'i gizlediler.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن طَاوس قَالَ: الْبُخْل

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Tâvûs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Buhl (cimrilik),

أَن يبخل الإِنسان بِمَا فِي يَدَيْهِ وَالشح

insanın kendi elindekinde cimrilik etmesidir. Şuhh (hırs ve tamahkârlık) ise,

أَن يشح على مَا فِي أَيدي النَّاس يحب أَن يكون لَهُ مَا فِي أَيدي النَّاس بِالْحلِّ وَالْحرَام لَا يقنع

insanların elindekine göz dikmesidir; helal veya haram demeden insanların elindekinin kendisine ait olmasını ister ve kanaat etmez.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن عَمْرو بن عبيد أَنه قَرَأَ {ويأمرون النَّاس بالبخل}

Saîd b. Mansûr'un rivayet ettiğine göre Amr b. Ubeyd {ويأمرون النَّاس بالبخل} “...ve insanlara da cimriliği emrederler” şeklinde okumuştur.

وَأخرج عبد بن حميد عَن يحيى بن يعمر أَنه قَرَأَهَا {ويأمرون النَّاس بالبخل} بِنصب الْبَاء وَالْخَاء

Abd b. Humeyd'in Yahyâ b. Ya'mer'den rivayet ettiğine göre o, bu ayeti {ويأمرون النَّاس بالبخل} “...ve insanlara da cimriliği emrederler” 'bâ' ve 'hâ' harflerinin fethasıyla okumuştur.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَمْرو بن دِينَار أَن ابْن الزبير كَانَ يَقْرَأها {ويأمرون النَّاس بالبخل} بِنصب الْبَاء وَالْخَاء

Abd b. Humeyd'in Amr b. Dînâr'dan rivayet ettiğine göre İbnü'z-Zübeyr de bunu {ويأمرون النَّاس بالبخل} “...ve insanlara da cimriliği emrederler” 'bâ' ve 'hâ' harflerinin fethasıyla okurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَالَّذين يُنْفقُونَ أَمْوَالهم رئاء النَّاس} قَالَ: نزلت فِي الْيَهُود

İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den {وَالَّذين يُنْفقُونَ أَمْوَالهم رئاء النَّاس} “Mallarını insanlara gösteriş için infak edenler...” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o: 'Yahudiler hakkında indi.' demiştir.

الْآيَة ٤٠

40. Ayet

أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِن الله لَا يظلم مِثْقَال ذرة} قَالَ: رَأس نملة خضراء

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan {إِن الله لَا يظلم مِثْقَال ذرة} “Şüphesiz Allah zerre kadar haksızlık yapmaz” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o: 'Küçük yeşil bir karıncanın başı kadar.' demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {مِثْقَال ذرة} قَالَ: نملة

İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan {مِثْقَال ذرة} “zerre ağırlığınca” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o: 'Bir karınca[dır].' demiştir.

وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف من طَرِيق عَطاء عَن عبد الله أَنه قَرَأَ إِن الله لَا يظلم مِثْقَال نملة

İbn Ebî Dâvûd'un el-Masâhif'te Atâ tarikinden rivayet ettiğine göre Abdullah [b. Mes'ûd] şöyle okumuştur: 'İnna'llâhe lâ yazlimu miskâle nemletin' (Şüphesiz Allah bir karınca ağırlığınca bile haksızlık etmez).

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {إِن الله لَا يظلم مِثْقَال ذرة} قَالَ: وزن ذرة

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî'den {إِن الله لَا يظلم مِثْقَال ذرة} “Şüphesiz Allah zerre kadar haksızlık yapmaz” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o: 'Bir zerre ağırlığı[dır].' demiştir.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي الْأَعْرَاب من جَاءَ بِالْحَسَنَة فَلهُ عشر أَمْثَالهَا

Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve et-Taberânî'nin İbn Ömer'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Şu ayet bedeviler hakkında indi: 'Kim bir iyilik getirirse, ona on katı vardır.'

فَقَالَ

[Bunun üzerine]

رجل: وَمَا للمهاجرين قَالَ {إِن الله لَا يظلم مِثْقَال ذرة وَإِن تَكُ حَسَنَة يُضَاعِفهَا وَيُؤْت من لَدنه أجرا عَظِيما} وَإِذا قَالَ الله لشَيْء عَظِيم فَهُوَ عَظِيم

bir adam: 'Peki muhacirlere ne var?' dedi. O da {إِن الله لَا يظلم مِثْقَال ذرة وَإِن تَكُ حَسَنَة يُضَاعِفهَا وَيُؤْت من لَدنه أجرا عَظِيما} “Şüphesiz Allah zerre kadar haksızlık yapmaz. Eğer o bir iyilik olursa onu kat kat artırır ve kendi katından büyük bir mükâfat verir” [ayetini okudu ve]: 'Allah bir şeye büyük derse, o gerçekten büyüktür.' dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة أَنه تَلا هَذِه الْآيَة فَقَالَ: لِأَن تفضل حسناتي على سيئاتي بمثقال ذرة أحب إليَّ من الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde'den rivayet ettiğine göre o, bu ayeti okudu ve şöyle dedi: 'İyiliklerimin kötülüklerime bir zerre ağırlığınca üstün gelmesi, bana dünyadan ve içindekilerden daha sevimlidir.'

وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَأحمد وَمُسلم وَابْن جرير عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن الله لَا يظلم الْمُؤمن حَسَنَة يُثَاب عَلَيْهَا الرزق فِي الدُّنْيَا ويجزى بهَا فِي الْآخِرَة وَأما الْكَافِر فيطعم بهَا فِي الدُّنْيَا فَإِذا كَانَ يَوْم الْقِيَامَة لم تكن لَهُ حَسَنَة

et-Tayâlisî, Ahmed, Müslim ve İbn Cerîr'in Enes'ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Şüphesiz Allah, mümine hiçbir iyiliğinde haksızlık etmez; dünyada onun karşılığında rızıkla mükâfatlandırılır, ahirette de onunla mükâfat görür. Kâfire gelince; dünyada [yaptığı iyilikler] karşılığında yedirilir, kıyamet günü olduğunda ise onun hiçbir iyiliği kalmaz.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: يخرج من النَّار من كَانَ فِي قلبه مِثْقَال ذرة من الْإِيمَان

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Mâce, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: 'Kalbinde zerre ağırlığınca iman bulunan kimse ateşten çıkar.'

قَالَ أَبُو سعيد: فَمن شكّ فليقرأ {إِن الله لَا يظلم مِثْقَال ذرة}

Ebû Saîd dedi ki: 'Kim şüphe ederse {إِن الله لَا يظلم مِثْقَال ذرة} “Şüphesiz Allah zerre kadar haksızlık yapmaz” [ayetini] okusun.'

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: يُؤْتى بِالْعَبدِ يَوْم الْقِيَامَة فينادي مُنَاد على رُؤُوس الْأَوَّلين والآخرين: هَذَا فلَان بن فلَان من كَانَ لَهُ حق فليأت إِلَى حَقه

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Kıyamet günü kul getirilir ve öncekilerin ile sonrakilerin huzurunda bir münâdî şöyle seslenir: 'İşte falan oğlu falan! Kimin onda bir hakkı varsa gelsin hakkını alsın!'

فيفرح وَالله الْمَرْء أَن يَدُور لَهُ الْحق على وَالِده أَو وَلَده أَو زَوجته فَيَأْخذهُ مِنْهُ وَإِن كَانَ صَغِيرا ومصداق ذَلِك فِي كتاب الله (فَإِذا نفخ فِي الصُّور فَلَا أَنْسَاب بَينهم يَوْمئِذٍ وَلَا يتسألون) (الْمُؤْمِنُونَ الْآيَة ١٠١) فَيُقَال لَهُ: ائْتِ هَؤُلَاءِ حُقُوقهم فَيَقُول: أَي رب وَمن أَيْن وَقد ذهبت الدُّنْيَا فَيَقُول الله لملائكته: انْظُرُوا أَعماله الصَّالِحَة وأعطوهم مِنْهَا

'Vallahi kişi, babasında, çocuğunda veya eşinde bir hakkı dönüp dolaşıp ortaya çıksa da küçük bile olsa onu ondan alsa diye sevinir. Bunun Allah'ın Kitabı'ndaki doğrulaması şudur: (فَإِذا نفخ فِي الصُّور فَلَا أَنْسَاب بَينهم يَوْمئِذٍ وَلَا يتسألون) (el-Mü'minûn Ayet 101). Sonra ona: «Şunlara haklarını ver!» denilir. O da: «Ey Rabbim! Dünya elden gitmişken nereden vereyim?» der. Bunun üzerine Allah meleklerine: «Onun salih amellerine bakın ve onlara bu amellerden verin!» buyurur.'

فَإِن بَقِي مِثْقَال ذرة من حَسَنَة قَالَت الْمَلَائِكَة: يَا رَبنَا أعطينا كل ذِي حق حَقه وَبَقِي لَهُ مِثْقَال ذرة من حَسَنَة

'Eğer geriye bir zerre ağırlığınca iyilik kalırsa melekler: «Ey Rabbimiz! Her hak sahibine hakkını verdik ve ona bir zerre ağırlığınca iyilik kaldı.» derler.'

فَيَقُول للْمَلَائكَة: ضعفوها لعبدي وأدخلوه بِفضل رَحْمَتي الْجنَّة ومصداق ذَلِك فِي كتاب الله {إِن الله لَا يظلم مِثْقَال ذرة وَإِن تَكُ حَسَنَة يُضَاعِفهَا وَيُؤْت من لَدنه أجرا عَظِيما} أَي الْجنَّة يُعْطِيهَا

'Bunun üzerine [Allah] meleklere: «Onu kulum için kat kat artırın ve rahmetimin fazlıyla onu cennete koyun!» buyurur. Bunun Allah'ın Kitabı'ndaki doğrulaması: {إِن الله لَا يظلم مِثْقَال ذرة وَإِن تَكُ حَسَنَة يُضَاعِفهَا وَيُؤْت من لَدنه أجرا عَظِيما} “Şüphesiz Allah zerre kadar haksızlık yapmaz. Eğer o bir iyilik olursa onu kat kat artırır ve kendi katından büyük bir mükâfat verir” [ayetidir]; yani ona cenneti verir.'

وَإِن فنيت حَسَنَاته وَبقيت سيئاته قَالَت الْمَلَائِكَة: إلهنا فنيت حَسَنَاته وَبَقِي طالبون كثير

'Eğer iyilikleri tükenir de kötülükleri kalırsa melekler: «İlahımız! İyilikleri tükendi ve daha pek çok hak talep eden kaldı.» derler.'

فَيَقُول الله: ضَعُوا عَلَيْهِ من أوزارهم واكتبوا لَهُ كتابا إِلَى النَّار

'Allah Teâlâ: «Onların günahlarından alıp onun üzerine yükleyin ve onun için ateşe [gideceğine dair] bir ferman yazın!» buyurur.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {وَإِن تَكُ حَسَنَة} وزن ذرة زَادَت على سيئاته {يُضَاعِفهَا} فَأَما الْمُشرك فيخفف بِهِ عَنهُ الْعَذَاب وَلَا يخرج من النَّار أبدا

İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den rivayet ettiğine göre o, {وَإِن تَكُ حَسَنَة} “Eğer o bir iyilik olursa” -kötülüklerinden fazla gelen bir zerre ağırlığı [iyilik olursa]- {يُضَاعِفهَا} “onu kat kat artırır” kavli hakkında şöyle demiştir: 'Müşrike gelince; onunla azabı hafifletilir ama ateşten asla çıkmaz.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي رَجَاء أَنه قَرَأَ: وَإِن تَكُ حَسَنَة يُضَاعِفهَا بتثقيل الْعين

İbnü'l-Münzir'in Ebû Recâ'dan rivayet ettiğine göre o, 'ayn' harfini şeddeli olarak 've-in teku haseneten yudaffi'hâ' şeklinde okumuştur.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي عُثْمَان قَالَ: بَلغنِي عَن أبي هُرَيْرَة أَنه قَالَ: إِن الله يَجْزِي الْمُؤمن بِالْحَسَنَة ألف ألف حَسَنَة

İbn Ebî Şeybe'nin Ebû Osmân'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Hureyre'nin: 'Şüphesiz Allah, mümine bir iyiliğe karşılık bir milyon (bin kere bin) iyilik verir.' dediği bana ulaştı.

فَأَتَيْته فَسَأَلته

Bunun üzerine yanına gidip ona sordum.

قَالَ: نعم

O: 'Evet,'

وَألْفي ألف حَسَنَة وَفِي الْقُرْآن من ذَلِك {إِن الله لَا يظلم مِثْقَال ذرة وَإِن تَكُ حَسَنَة يُضَاعِفهَا} فَمن يدْرِي مَا ذَلِك الإضعاف

'hatta iki milyon iyilik [verir]. Kur'an'da da buna dair {إِن الله لَا يظلم مِثْقَال ذرة وَإِن تَكُ حَسَنَة يُضَاعِفهَا} “Şüphesiz Allah zerre kadar haksızlık yapmaz. Eğer o bir iyilik olursa onu kat kat artırır” [ayeti] vardır. Bu kat kat artırmanın ne kadar olduğunu kim bilebilir ki!' dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن أبي عُثْمَان النَّهْدِيّ قَالَ: لقِيت أَبَا هُرَيْرَة فَقلت لَهُ: بَلغنِي أَنَّك تَقول أَن الْحَسَنَة لتضاعف ألف ألف حَسَنَة قَالَ: وَمَا أعْجبك من ذَلِك فوَاللَّه لقد سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول: إِن الله ليضاعف الْحَسَنَة ألفي ألف حَسَنَة

İbn Cerîr'in Ebû Osmân en-Nehdî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Hureyre ile karşılaştım ve ona: 'Senin bir iyiliğin bir milyon iyiliğe katlanacağını söylediğin bana ulaştı.' dedim. O da: 'Buna mı şaşırdın? Vallahi ben Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in: «Şüphesiz Allah, iyiliği iki milyon kat artırır.» buyurduğunu işittim.' dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي هُرَيْرَة {وَيُؤْت من لَدنه أجرا عَظِيما} قَالَ: الْجنَّة

İbn Ebî Şeybe, Zevâidü'z-Zühd'de Abdullah b. Ahmed, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Ebû Hureyre'den rivayet ettiğine göre o, {وَيُؤْت من لَدنه أجرا عَظِيما} “...ve kendi katından büyük bir mükâfat verir” kavli hakkında: 'Cennet[tir].' demiştir.

الْآيَة ٤١

41. Ayet

أخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل من طرق ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ لي رَسُول الله ﷺ: اقْرَأ عليَّ قلت: يَا رَسُول الله اقْرَأ عَلَيْك وَعَلَيْك أنزل قَالَ: نعم

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Buhârî, Tirmizî, Nesâî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Delâil'de Beyhakî'nin İbn Mes'ûd tariklerinden rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana: 'Bana [Kur'an] oku.' buyurdu. Ben: 'Ey Allah'ın Resûlü! Kur'an sana indirilmişken ben mi sana okuyayım?' dedim. O: 'Evet,'

إِنِّي أحب أَن أسمعهُ من غَيْرِي

'çünkü ben onu başkasından dinlemeyi severim.' buyurdu.

فَقَرَأت سُورَة النِّسَاء حَتَّى أتيت على هَذِه الْآيَة {فَكيف إِذا جِئْنَا من كل أمة بِشَهِيد وَجِئْنَا بك على هَؤُلَاءِ شَهِيدا} فَقَالَ: حَسبك الْآن

Bunun üzerine Nisâ Suresi'ni okudum; nihayet {فَكيف إِذا جِئْنَا من كل أمة بِشَهِيد وَجِئْنَا بك على هَؤُلَاءِ شَهِيدا} “Her ümmetten bir şahit getirdiğimiz ve seni de bunların üzerine bir şahit olarak getirdiğimiz zaman halleri nice olur!” ayetine geldiğimde: 'Şimdilik bu kadar yeter.' buyurdu.

فَإِذا عَيناهُ تَذْرِفَانِ

Bir de baktım ki iki gözünden yaşlar boşanıyordu.

وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن عَمْرو بن حُرَيْث قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لعبد الله بن مَسْعُود: اقْرَأ

Hâkim'in rivayet edip sahih olduğunu belirttiğine göre Amr b. Hureys şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Abdullah b. Mes'ûd'a: 'Oku.' buyurdu.

قَالَ: أَقرَأ وَعَلَيْك أنزل قَالَ: إِنِّي أحب أَن أسمعهُ من غَيْرِي

O: 'Sana indirilmişken ben mi okuyayım?' dedi. [Allah Resûlü]: 'Ben onu başkasından dinlemeyi severim.' buyurdu.

فَافْتتحَ سُورَة النِّسَاء حَتَّى بلغ {فَكيف إِذا جِئْنَا من كل أمة بِشَهِيد} الْآيَة

Bunun üzerine Nisâ Suresi'ne başladı; nihayet {فَكيف إِذا جِئْنَا من كل أمة بِشَهِيد} “Her ümmetten bir şahit getirdiğimiz... zaman” ayetine ulaştı.

فاستعبر رَسُول الله ﷺ وكف عبد الله

Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem gözyaşı döktü ve Abdullah da [okumayı] bıraktı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْبَغوِيّ فِي مُعْجَمه وَالطَّبَرَانِيّ بِسَنَد حسن عَن مُحَمَّد بن فضَالة الْأنْصَارِيّ - وَكَانَ مِمَّن صحب النَّبِي ﷺ أَن رَسُول الله ﷺ أَتَاهُم فِي نَبِي ظفر وَمَعَهُ ابْن مَسْعُود ومعاذ بن جبل وناس من أَصْحَابه فَأمر قَارِئًا فَقَرَأَ

İbn Ebî Hâtim, el-Beğavî kendi Mu'cem'inde ve hasen bir senetle et-Taberânî'nin -Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in sohbetinde bulunmuş olan- Muhammed b. Fedâle el-Ensârî'den rivayet ettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, yanında İbn Mes'ûd, Muâz b. Cebel ve ashabından bazı kimselerle birlikte Benî Zafer yurduna geldi. Bir okuyucuya emretti, o da okudu.

فَأتى على هَذِه الْآيَة {فَكيف إِذا جِئْنَا من كل أمة بِشَهِيد وَجِئْنَا بك على هَؤُلَاءِ شَهِيدا} فَبكى حَتَّى اضْطربَ لحياه وجنباه وَقَالَ: يَا رب هَذَا شهِدت على من أَنا بَين ظهريه فَكيف بِمن لم أره

Nihayet şu {فَكيف إِذا جِئْنَا من كل أمة بِشَهِيد وَجِئْنَا بك على هَؤُلَاءِ شَهِيدا} “Her ümmetten bir şahit getirdiğimiz ve seni de bunların üzerine bir şahit olarak getirdiğimiz zaman halleri nice olur!” ayetine gelince, çenesi ve iki yanı sarsılacak kadar ağladı ve: 'Ey Rabbim! İşte aralarında bulunduğum kimselere şahitlik ettim; peki görmediklerimin hali nice olur?' buyurdu.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن يحيى بن عبد الرَّحْمَن بن لَبِيبَة عَن أَبِيه عَن جده أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ إِذا قَرَأَ هَذِه الْآيَة {فَكيف إِذا جِئْنَا من كل أمة بِشَهِيد وَجِئْنَا بك على هَؤُلَاءِ شَهِيدا} بَكَى رَسُول الله ﷺ وَقَالَ: يَا رب هَذَا شهِدت على من أَنا بَين ظهريه فَكيف بِمن لم أره

et-Taberânî'nin Yahyâ b. Abdirrahmân b. Lebîbe'den, onun babasından, onun da dedesinden rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şu {فَكيف إِذا جِئْنَا من كل أمة بِشَهِيد وَجِئْنَا بك على هَؤُلَاءِ شَهِيدا} “Her ümmetten bir şahit getirdiğimiz ve seni de bunların üzerine bir şahit olarak getirdiğimiz zaman halleri nice olur!” ayetini okuduğunda ağlar ve: 'Ey Rabbim! İşte aralarında bulunduğum kimselere şahitlik ettim; peki görmediklerimin hali nice olur?' buyururdu.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {فَكيف إِذا جِئْنَا من كل أمة بِشَهِيد} قَالَ: رسولها يشْهد عَلَيْهَا أَن قد أبلغهم مَا أرْسلهُ الله بِهِ إِلَيْهِم {وَجِئْنَا بك على هَؤُلَاءِ شَهِيدا} قَالَ: كَانَ النَّبِي ﷺ إِذا أَتَى عَلَيْهَا فاضت عَيناهُ

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den {فَكيف إِذا جِئْنَا من كل أمة بِشَهِيد} “Her ümmetten bir şahit getirdiğimiz... zaman” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: '[Şahit], Allah'ın kendisiyle gönderdiği şeyi onlara tebliğ ettiğine dair o ümmetin aleyhine şahitlik edecek olan peygamberidir.' {وَجِئْنَا بك على هَؤُلَاءِ شَهِيدا} “...ve seni de bunların üzerine bir şahit olarak getirdiğimiz zaman” kavli hakkında ise şöyle demiştir: 'Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bu ayete geldiğinde iki gözünden yaşlar boşanırdı.'

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود {فَكيف إِذا جِئْنَا من كل أمة بِشَهِيد} قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: شَهِيدا عَلَيْهِم مَا دمت فيهم فَإِذا توفيتني كنت أَنْت الرَّقِيب عَلَيْهِم وَالله تَعَالَى أعلم

İbn Cerîr'in İbn Mes'ûd'dan {فَكيف إِذا جِئْنَا من كل أمة بِشَهِيد} “Her ümmetten bir şahit getirdiğimiz... zaman” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Aralarında bulunduğum müddetçe onlara şahit idim; beni vefat ettirdiğinde ise onlar üzerinde gözetleyici yalnız Sen oldun.' Allah Teâlâ en doğrusunu bilir.