أخرج ابْن جرير من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِن الْيَهُود قَالُوا: إِن أبناءنا قد توفوا وهم لنا قربَة عِنْد الله وسيشفعون لنا ويزكوننا فَقَالَ الله لمُحَمد {ألم تَرَ إِلَى الَّذين يزكون أنفسهم} الْآيَة
İbn Cerîr’in el-Avfî yoluyla İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Yahudiler: “Çocuklarımız vefat etti, onlar Allah katında bizim için birer yakınlaşma vesilesidir; bize şefaat edecek ve bizi temize çıkaracaklar” dediler. Bunun üzerine Allah, Muhammed’e: {ألم تَرَ إِلَى الَّذين يزكون أنفسهم} “Kendilerini temize çıkaranları görmedin mi?...” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَت الْيَهُود يقدمُونَ صبيانهم يصلونَ بهم ويقربون قُرْبَانهمْ ويزعمون أَنهم لَا خَطَايَا لَهُم وَلَا ذنُوب وكذبوا قَالَ الله: إِنِّي لَا أطهر ذَا ذَنْب بآخر لَا ذَنْب لَهُ ثمَّ أنزل الله {ألم ترَ إِلَى الَّذين يزكُّون أنفسهم}
İbn Ebî Hâtim’in İkrime yoluyla İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Yahudiler çocuklarını öne geçirir, onlara namaz kıldırır ve kurbanlarını takdim ettirirlerdi; onların hiçbir hatası ve günahı olmadığını iddia ederlerdi. Oysa yalan söylediler. Allah: “Ben günahı olan bir kimseyi, günahı olmayan bir başkası sebebiyle temizlemem” buyurdu. Sonra da Allah: {ألم ترَ إِلَى الَّذين يزكُّون أنفسهم} “Kendilerini temize çıkaranları görmedin mi?” [ayetini] indirdi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {ألم تَرَ إِلَى الَّذين يزكون أنفسهم} قَالَ: يَعْنِي يهود كَانُوا يقدمُونَ صبياناً لَهُم أمامهم فِي الصَّلَاة فيؤمونهم يَزْعمُونَ أَنهم لَا ذنُوب لَهُم قَالَ: فَتلك التَّزْكِيَة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü’l-Münzir’in Mücâhid’den rivayet ettiğine göre o, {ألم تَرَ إِلَى الَّذين يزكون أنفسهم} “Kendilerini temize çıkaranları görmedin mi?” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Yani Yahudiler, günahları olmadığını iddia ederek namazda çocuklarını öne geçirir ve onlara imam yaparlardı.” [Mücâhid]: “İşte tezkiye (kendini temize çıkarma) budur” dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي مَالك فِي قَوْله {ألم تَرَ إِلَى الَّذين يزكون أنفسهم} قَالَ: نزلت فِي الْيَهُود كَانُوا يقدمُونَ صبيانهم يَقُولُونَ: لَيست لَهُم ذنُوب
İbn Cerîr’in Ebû Mâlik’ten rivayet ettiğine göre o, {ألم تَرَ إِلَى الَّذين يزكون أنفسهم} “Kendilerini temize çıkaranları görmedin mi?” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Onların günahı yoktur diyerek çocuklarını öne geçiren Yahudiler hakkında indi.”
وَأخرج ابْن جرير عَن عِكْرِمَة قَالَ: كَانَ أهل الْكتاب يقدمُونَ الغلمان الَّذين لم يبلغُوا الْحِنْث يصلونَ بهم يَقُولُونَ: لَيْسَ لَهُم ذنُوب
İbn Cerîr’in İkrime’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ehl-i kitap, henüz büluğ çağına ermemiş çocukları ‘Onların günahı yoktur’ diyerek öne geçirip namaz kıldırırlardı.
فَأنْزل الله {ألم تَرَ إِلَى الَّذين يزكون أنفسهم} الْآيَة
Bunun üzerine Allah: {ألم تَرَ إِلَى الَّذين يزكون أنفسهم} “Kendilerini temize çıkaranları görmedin mi?...” ayetini indirdi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي قَوْله {ألم ترَ إِلَى الَّذين يزكون أنفسهم} قَالَ: هم الْيَهُود وَالنَّصَارَى (قَالُوا نَحن أَبنَاء الله واحباؤه) (الْمَائِدَة الْآيَة ١٨)
Abdurrezzâk, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in el-Hasan’dan rivayet ettiğine göre o, {ألم ترَ إِلَى الَّذين يزكون أنفسهم} “Kendilerini temize çıkaranları görmedin mi?” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Onlar: (قَالُوا نَحن أَبنَاء الله واحباؤه) (el-Mâide 18. ayet) “Biz Allah'ın oğulları ve sevgilileriyiz, dediler”
(وَقَالُوا لن يدْخل الْجنَّة إِلَّا من كَانَ هوداً أَو نَصَارَى) (الْبَقَرَة الْآيَة ١١١)
ve: (وَقَالُوا لن يدْخل الْجنَّة إِلَّا من كَانَ هوداً أَو نَصارَى) (el-Bakara 111. ayet) “Yahudi veya Hristiyan olanlardan başkası asla cennete girmeyecek, dediler” diyen Yahudiler ve Hristiyanlardır.”
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ فِي قَوْله {ألم تَرَ إِلَى الَّذين يزكون أنفسهم} قَالَ: نزلت فِي الْيَهُود قَالُوا: إِنَّا نعلم أبناءنا التَّوْرَاة صغَارًا فَلَا يكون لَهُم ذنُوب وذنوبنا مثل ذنُوب أبناءنا مَا عَملنَا بِالنَّهَارِ كفر عَنَّا بِاللَّيْلِ
İbn Cerîr’in es-Süddî’den rivayet ettiğine göre o, {ألم تَرَ إِلَى الَّذين يزكون أنفسهم} “Kendilerini temize çıkaranları görmedin mi?” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Yahudiler hakkında indi. Onlar: ‘Biz çocuklarımıza küçükken Tevrat’ı öğretiyoruz, dolayısıyla onların günahı olmuyor. Bizim günahlarımız da çocuklarımızın günahları gibidir; gündüz ne yaparsak geceleyin bizim için kefaret olur’ demişlerdi.”
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: إِن الرجل ليغدر بِدِينِهِ ثمَّ يرجع وَمَا مَعَه مِنْهُ شَيْء يلقى الرجل لَيْسَ يملك لَهُ نفعا وَلَا ضراً فَيَقُول: وَالله إِنَّك لذيت وذيت وَلَعَلَّه أَن يرجع وَلم يَجُدْ من حَاجته بِشَيْء وَقد أَسخط الله عَلَيْهِ ثمَّ قَرَأَ {ألم ترَ إِلَى الَّذين يزكون أنفسهم} الْآيَة
İbn Cerîr’in İbn Mes'ûd’dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Kişi diniyle çıkar, sonra dönerken ondan yanında hiçbir şey kalmamış olur. Kendisine ne bir fayda ne de bir zarar verme gücü olmayan bir adamla karşılaşır da: ‘Vallahi sen şöylesin, böylesin’ der. Belki de ihtiyacından hiçbir şey elde edemeden ve Allah’ı kendisine gazaplandırmış olarak geri döner.” Sonra da: {ألم ترَ إِلَى الَّذين يزكون أنفسهم} “Kendilerini temize çıkaranları görmedin mi?...” ayetini okudu.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق مُجَاهِد عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَا يظْلمُونَ فتيلاً} قَالَ: الفتيل: مَا خرج من بَين الأصبعين
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in Mücâhid yoluyla İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o, {وَلَا يظْلمُونَ فتيلاً} “ve hurma çekirdeğinin lifi kadar bile haksızlığa uğratılmazlar” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Fetîl: İki parmak arasından çıkan şeydir.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من طرق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الفتيل
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü’l-Münzir’in muhtelif yollarla İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Fetîl;
هم أَن تدلك بَين أصبعيك فَمَا خرج مِنْهُمَا فَهُوَ ذَلِك
iki parmağının arasını ovuşturmandır; onlardan ne çıkarsa işte o odur.”
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: النقير: النقرة تكون فِي النواة الَّتِي تنْبت مِنْهَا النَّخْلَة والفتيل: الَّذِي يكون على شقّ النواة والقطمير: القشر الَّذِي يكون على النواة
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve İbnü’l-Münzir’in İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Nakîr: Hurma çekirdeğinde bulunan ve içinden hurma ağacının bittiği çukurdur. Fetîl: Çekirdeğin yarığında olan [iplikçiktir]. Kıtmîr ise: Hurma çekirdeğinin üzerindeki zardır.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الفتيل: الَّذِي فِي الشق الَّذِي فِي بطن النواة
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Fetîl: Çekirdeğin karnındaki yarıkta bulunan şeydir.”
وَأخرج الطستي وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْوَقْف والابتداء عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله ﷿ {وَلَا يظْلمُونَ فتيلاً} قَالَ: لَا ينقصُونَ من الْخَيْر وَالشَّر مثل الفتيل هُوَ الَّذِي يكون فِي شقّ النواة
et-Tastî ve İbnü’l-Enbârî’nin el-Vakf ve’l-İbtidâ'da İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre Nâfi' b. el-Ezrak ona: “Bana Azîz ve Celîl olan Allah’ın: {وَلَا يظْلمُونَ فتيلاً} “ve hurma çekirdeğinin lifi kadar bile haksızlığa uğratılmazlar” kavlini haber ver” dedi. [İbn Abbâs]: “Hayır ve şerden fetîl kadarı bile eksiltilmez; o da çekirdeğin yarığında olan şeydir” dedi.
قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم
[Nâfi']: “Araplar bunu bilir mi?” dedi. [İbn Abbâs]: “Evet,
أما سَمِعت نَابِغَة بني ذبيان يَقُول: يجمع الْجَيْش ذَا الألوف ويغزو ثمَّ لَا يرزأ الأعادي فتيلا وَقَالَ الأول أَيْضا: أعاذل بعض لومك لَا تلحي فَإِن اللوم لَا يُغني فتيلا وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد قَالَ: النقير: الَّذِي يكون فِي وسط النواة فِي ظهرهَا والفتيل: الَّذِي يكون فِي جَوف النواة وَيَقُولُونَ: مَا يدلك فَيخرج من وسخها والقطمير: لفافة النواة أَو سحاة الْبَيْضَة أَو سحاة القصبة
Nâbiga Benî Zübyân’ın şöyle dediğini işitmedin mi: 'Binlerce kişilik orduyu toplar ve gazaya çıkar, sonra da düşmanlardan bir fetîl (zerre kadar bir şey) bile eksiltmez.' Önceki şairlerden biri de şöyle demiştir: 'Ey beni kınayan kadın! Kınamanın bir kısmını bırak da aşırı gitme; zira kınama bir fetîl kadar bile fayda vermez.' İbnü’l-Münzir’in Mücâhid’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Nakîr: Hurma çekirdeğinin ortasında, sırtında olandır. Fetîl: Çekirdeğin içinde olandır; ovuşturulduğunda kirinden çıkan şeydir de derler. Kıtmîr ise: Hurma çekirdeğinin kılıfı veya yumurtanın zarı yahut kamışın zarıdır.”
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَطِيَّة الجدلي: هِيَ ثَلَاث فِي النواة: القطمير وَهِي قشرة النواة والنقير الَّذِي غَابَتْ فِي وَسطهَا والفتيل الَّذِي رَأَيْت فِي وَسطهَا
Abd b. Humeyd’in Atıyye el-Celedî’den rivayet ettiğine göre: “Onlar hurma çekirdeğinde üç şeydir: Kıtmîr, çekirdeğin kabuğudur; nakîr, ortasındaki çukurdur; fetîl ise ortasında gördüğün [iptir].”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك قَالَ: قَالَت يهود: لَيْسَ لنا ذنُوب إِلَّا كذنوب أَوْلَادنَا يَوْم يولدون فَإِن كَانَت لَهُم ذنُوب فَإِن لنا ذنوباً فَإِنَّمَا نَحن مثلهم
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in Dahhâk’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Yahudiler: “Doğdukları gün çocuklarımızın günahı ne kadarsa bizim de günahlarımız ancak o kadardır; şayet onların günahı varsa bizim de günahımız vardır, biz ancak onlar gibiyiz” dediler.
قَالَ الله {انْظُر كَيفَ يفترون على الله الْكَذِب وَكفى بِهِ إِثْمًا مُبينًا}
Bunun üzerine Allah: {انْظُر كَيفَ يفترون على الله الْكَذِب وَكفى بِهِ إِثْمًا مُبينًا} “Bak, Allah'a nasıl da yalan yere iftira ediyorlar! Apaçık bir günah olarak bu yeter!” buyurdu.
الْآيَات ٥١ - ٥٣
51-53. Ayetler
أخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قدم حييّ بن أَخطب وَكَعب بن الْأَشْرَف مَكَّة على قُرَيْش فحالفوهم على قتال رَسُول الله ﷺ فَقَالُوا لَهُم: أَنْتُم أهل الْعلم الْقَدِيم وَأهل الْكتاب فأخبرونا عَنَّا وَعَن مُحَمَّد قَالُوا: مَا أَنْتُم وَمَا مُحَمَّد قَالُوا: نَنْحَر الكوماء ونسقس اللَّبن على المَاء ونفك العناة ونسقي الحجيج ونصل الْأَرْحَام
Taberânî ve ed-Delâil’de Beyhakî’nin İkrime yoluyla İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Huyey b. Ahtab ve Kâ'b b. el-Eşref Mekke’ye, Kureyş’in yanına geldiler ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile savaşmak üzere onlarla ittifak yaptılar. [Kureyşliler] onlara: “Siz eski ilim ve Kitap ehlisiniz; bize kendimizden ve Muhammed’den haber verin” dediler. Onlar: “Siz nasılsınız, Muhammed nasıl?” dediler. [Kureyşliler]: “Biz hörgüçlü develeri keseriz, sütün üzerine su katıp ikram ederiz, esirleri kurtarırız, hacılara su veririz ve akrabalık bağlarını gözetiriz” dediler.
قَالُوا: فَمَا مُحَمَّد قَالُوا صنبور قطع أرحامنا وَاتبعهُ سراق الحجيج بَنو غفار
[Yahudiler]: “Peki Muhammed nasıl?” dediler. [Kureyşliler]: “O soyu kesik biridir, akrabalık bağlarımızı kopardı; hacıların hırsızları olan Benî Gıfâr da ona uydu” dediler.
قَالُوا: لَا بل أَنْتُم خير مِنْهُم واهدى سَبِيلا
[Yahudiler]: “Hayır, bilakis siz onlardan daha hayırlı ve yolca daha doğrusunuz” dediler.
فَأنْزل الله {ألم تَرَ إِلَى الَّذين أُوتُوا نَصِيبا من الْكتاب يُؤمنُونَ بالجبت والطاغوت} إِلَى آخر الْآيَة
Bunun üzerine Allah ayetin sonuna kadar: {ألم تَرَ إِلَى الَّذين أُوتُوا نَصِيبا من الْكتاب يُؤمنُونَ بالجبت والطاغوت} “Kendilerine Kitap'tan bir nasip verilenleri görmedin mi? Putlara ve tağuta inanıyorlar...” [ayetini] indirdi.
وَأخرجه سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة مُرْسلا
Bunu Saîd b. Mansûr, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İkrime’den mürsel olarak rivayet etmiştir.
وَأخرج أَحْمد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما قدم كَعْب بن الْأَشْرَف مَكَّة قَالَت لَهُ قُرَيْش: أَنْت خير أهل الْمَدِينَة وسيدهم قَالَ: نعم
Ahmed, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Kâ'b b. el-Eşref Mekke’ye geldiğinde Kureyş ona: “Sen Medine ehlinin en hayırlısı ve onların efendisisin” dedi. O da: “Evet” dedi.
قَالُوا: أَلا ترى إِلَى هَذَا المنصبر المنبتر من قومه يزْعم أَنه خير منا وَنحن أهل الحجيج وَأهل السدَانَة وَأهل السِّقَايَة قَالَ: أَنْتُم خير مِنْهُ
[Kureyşliler]: “Kavminden kopmuş ve soyu kesik şu adama bakmaz mısın? Biz hacılara bakan, Kâbe'nin perdedarlığını ve su işlerini üstlenen kimseler olduğumuz halde kendisinin bizden daha hayırlı olduğunu iddia ediyor!” dediler. [Kâ'b]: “Siz ondan daha hayırlısınız” dedi.
فانزلت (إِن شائنك هُوَ الأبتر) (الْكَوْثَر الْآيَة ٣) وأنزلت {ألم ترَ إِلَى الَّذين أُوتُوا نَصِيبا من الْكتاب يُؤمنُونَ بالجبت والطاغوت} إِلَى قَوْله {نَصِيرًا}
Bunun üzerine: (إِن شائنك هُوَ الأبتر) (el-Kevser 3. ayet) “Asıl soyu kesik olan, sana buğzedendir” [ayeti] ile {نَصِيرًا} “bir yardımcı” kavline kadar: {ألم ترَ إِلَى الَّذين أُوتُوا نَصِيبا من الْكتاب يُؤمنُونَ بالجبت والطاغوت} “Kendilerine Kitap'tan bir nasip verilenleri görmedin mi? Putlara ve tağuta inanıyorlar...” [ayeti] indirildi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن عِكْرِمَة أَن كَعْب بن الْأَشْرَف انْطلق إِلَى الْمُشْركين من كفار قُرَيْش فاستجاشهم على النَّبِي ﷺ وَأمرهمْ أَن يغزوه وَقَالَ: إِنَّا مَعكُمْ نقاتله
Abdurrezzâk ve İbn Cerîr’in İkrime’den rivayet ettiğine göre Kâ'b b. el-Eşref, Kureyş kâfirlerinden olan müşriklerin yanına gitti, onları Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem’e karşı kışkırttı ve onunla savaşmalarını emredip: “Biz de sizinle beraber onunla savaşırız” dedi.
فَقَالُوا: إِنَّكُم أهل كتاب وَهُوَ صَاحب كتاب وَلَا نَأْمَن أَن يكون هَذَا مكراً مِنْكُم فَإِن أردْت أَن تخرج مَعَك فاسجد لهذين الصنمين وآمن بهما فَفعل
[Kureyşliler]: “Siz Kitap ehlisiniz, o da bir Kitap sahibidir. Bunun sizden bir tuzak olmasından emin olamayız. Eğer seninle birlikte çıkmamızı istiyorsan şu iki puta secde et ve onlara iman et” dediler. O da bunu yaptı.
ثمَّ قَالُوا: نَحن اهدى أم مُحَمَّد فَنحْن نَنْحَر الكوماء ونسقي اللَّبن على المَاء ونصل الرَّحِم ونقري الضَّيْف ونطوف بِهَذَا الْبَيْت وَمُحَمّد قطع رَحمَه وَخرج من بَلَده
Sonra da: “Biz mi daha doğru yoldayız yoksa Muhammed mi? Zira biz hörgüçlü develeri keseriz, sütün üzerine su katıp ikram ederiz, akrabalık bağını gözetiriz, misafiri ağırlarız ve şu Beyt’i tavaf ederiz. Muhammed ise akrabalık bağını kopardı ve memleketinden çıktı” dediler.
قَالَ: بل أَنْتُم خير وَأهْدى
[Kâ'b]: “Bilakis siz daha hayırlı ve daha doğru yoldasınız” dedi.
فَنزلت فِيهِ {ألم تَرَ إِلَى الَّذين أُوتُوا نَصِيبا من الْكتاب يُؤمنُونَ بالجبت} الْآيَة
Bunun üzerine onun hakkında: {ألم تَرَ إِلَى الَّذين أُوتُوا نَصِيبا من الْكتاب يُؤمنُونَ بالجبت} “Kendilerine Kitap'tan bir nasip verilenleri görmedin mi? Putlara inanıyorlar...” ayeti indi.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي الْآيَة قَالَ: أنزلت فِي كَعْب بن الْأَشْرَف قَالَ: كفار قُرَيْش أهْدى من مُحَمَّد ﵇
İbn Cerîr’in Mücâhid’den bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “[Bu ayet] ‘Kureyş kâfirleri Muhammed aleyhisselâm’dan daha doğru yoldadır’ diyen Kâ'b b. el-Eşref hakkında indirildi.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن السّديّ عَن أبي مَالك قَالَ: لما كَانَ من أَمر رَسُول الله ﷺ وَالْيَهُود من النَّضِير مَا كَانَ حِين أَتَاهُم يَسْتَعِينهُمْ فِي دِيَة الْعَامِرِيين فَهموا بِهِ وبأصحابه فَاطلع الله رَسُوله على مَا هموا بِهِ من ذَلِك وَرجع رَسُول الله ﷺ إِلَى الْمَدِينَة هرب كَعْب بن الْأَشْرَف حَتَّى أَتَى مَكَّة فعاهدهم على مُحَمَّد فَقَالَ لَهُ أَبُو سُفْيَان: يَا أَبَا سعيد إِنَّكُم قوم تقرأون الْكتاب وتعلمون وَنحن قوم لَا نعلم فاخبرنا ديننَا خير أم دين مُحَمَّد قَالَ كَعْب: اعرضوا عليَّ دينكُمْ
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr’in es-Süddî’den, onun da Ebû Mâlik’ten rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Âmirîlerin diyeti konusunda Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kendilerinden yardım istemek üzere yanlarına vardığında Benî Nadîr Yahudileri ile Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem arasında yaşananlar yaşanıp da onlar Resûlullah’a ve ashabına suikast yapmaya yeltenince Allah Resûlü’nü onların bu niyetinden haberdar etti ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Medine’ye döndü. Kâ'b b. el-Eşref kaçıp Mekke’ye vardı ve Muhammed’e karşı onlarla antlaşma yaptı. Ebû Süfyân ona: “Ey Ebû Saîd! Siz Kitap okuyan ve bilen bir topluluksunuz; biz ise bilmeyen bir topluluğuz. Bize haber ver, bizim dinimiz mi daha hayırlı yoksa Muhammed’in dini mi?” dedi. Kâ'b: “Bana dininizi arz edin” dedi.
فَقَالَ أَبُو سُفْيَان: نَحن قوم نَنْحَر الكوماء ونسقي الحجيج المَاء ونقري الضَّيْف ونحمي بَيت رَبنَا ونعبد آلِهَتنَا الَّتِي كَانَ يعبد آبَاؤُنَا وَمُحَمّد يَأْمُرنَا أَن نَتْرُك هَذَا ونتبعه
Ebû Süfyân: “Biz hörgüçlü develeri kesen, hacılara su ikram eden, misafiri ağırlayan, Rabbimizin Beyti’ni koruyan ve atalarımızın ibadet ettiği ilahlarımıza tapan bir topluluğuz. Muhammed ise bunları bırakıp kendisine uymamızı emrediyor” dedi.
قَالَ: دينكُمْ خير من دين مُحَمَّد فاثبتوا عَلَيْهِ أَلا ترَوْنَ أَن مُحَمَّدًا يزْعم أَنه بعث بالتواضع وَهُوَ ينْكح من النِّسَاء مَا شَاءَ وَمَا نعلم ملكا أعظم من ملك النِّسَاء
[Kâ'b]: “Sizin dininiz Muhammed’in dininden daha hayırlıdır, onda sebat edin. Görmüyor musunuz, Muhammed tevazu ile gönderildiğini iddia ediyor ama dilediği kadar kadınla evleniyor! Biz kadınlar üzerindeki hakimiyetten daha büyük bir hakimiyet bilmiyoruz” dedi.
فَذَلِك حِين يَقُول {ألم تَرَ إِلَى الَّذين أُوتُوا نَصِيبا} الْآيَة
İşte o vakit: {ألم تَرَ إِلَى الَّذين أُوتُوا نَصِيبا} “Kendilerine bir nasip verilenleri görmedin mi?...” ayeti buyruldu.
وَأخرج ابْن إِسْحَاق وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ الَّذين حزبوا الْأَحْزَاب من قُرَيْش وغَطَفَان وَبني قُرَيْظَة حييّ بن أَخطب وَسَلام بن أبي الْحقيق وَأَبُو رَافع وَالربيع بن أبي الْحقيق وَعمارَة ووحوح بن عَارِم وهودة بن قيس
İbn İshâk ve İbn Cerîr’in İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Kureyş, Gatafân ve Benî Kurayza’dan oluşan ahzâbı (birlikleri) toplayıp kışkırtanlar; Huyey b. Ahtab, Sellâm b. Ebi’l-Hukayk, Ebû Râfi', er-Rebî' b. Ebi’l-Hukayk, Ammâre, Vahvah b. Âmir ve Hevze b. Kays idi.
فَأَما وحوح بن عَامر وهودة فَمن بني وَائِل وَكَانَ سَائِرهمْ من بني النَّضِير فَلَمَّا قدمُوا على قُرَيْش قَالُوا: هَؤُلَاءِ أَحْبَار يهود وَأهل الْعلم بِالْكتاب الأول فاسألوهم أدينكم خير أم دين مُحَمَّد فَسَأَلُوهُمْ فَقَالُوا: بل دينكُمْ خير من دينه وَأَنْتُم أهْدى مِنْهُ وَمن
Vahvah b. Âmir ve Hevze, Benî Vâil’den idi; geri kalanlar ise Benî Nadîr’dendi. Kureyş’in yanına geldiklerinde [Kureyşliler]: “Bunlar Yahudi hahamları ve önceki Kitab’ı bilen kimselerdir. Onlara, sizin dininiz mi daha hayırlı yoksa Muhammed’in dini mi diye sorun” dediler. Onlara sorduklarında: “Bilakis sizin dininiz onun dininden daha hayırlıdır ve siz ondan ve
اتبعهُ
ona uyanlardan daha doğru yoldasınız” dediler.
فَأنْزل الله فيهم {ألم تَرَ إِلَى الَّذين أُوتُوا نَصِيبا من الْكتاب} إِلَى قَوْله {ملكا عَظِيما}
Bunun üzerine Allah onlar hakkında: {ملكا عَظِيما} “büyük bir mülk” kavline kadar: {ألم تَرَ إِلَى الَّذين أُوتُوا نَصِيبا من الْكتاب} “Kendilerine Kitap'tan bir nasip verilenleri görmedin mi?...” [ayetlerini] indirdi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل وَابْن عَسَاكِر فِي تَارِيخه عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: لما كَانَ من أَن أَمر النَّبِي ﷺ مَا كَانَ اعتزل كَعْب بن الْأَشْرَف وَلحق بِمَكَّة وَكَانَ بهَا وَقَالَ: لَا أعين عَلَيْهِ وَلَا أقاتله
ed-Delâil’de Beyhakî ve Târîh’inde İbn Asâkir’in Câbir b. Abdillâh’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem’in meselesi ortaya çıktığında Kâ'b b. el-Eşref kenara çekilip Mekke’ye gitti ve orada kaldı. “Ona karşı yardım etmem ve onunla savaşmam” dedi.
فَقيل لَهُ بِمَكَّة: يَا كَعْب أديننا خير أم دين مُحَمَّد وَأَصْحَابه قَالَ: دينكُمْ خير وأقدم وَدين مُحَمَّد حَدِيث
Mekke’de ona: “Ey Kâ'b! Bizim dinimiz mi daha hayırlı yoksa Muhammed ve ashabının dini mi?” denildi. O: “Sizin dininiz daha hayırlı ve daha eskidir; Muhammed’in dini ise yenidir” dedi.
فَنزلت فِيهِ {ألم ترَ إِلَى الَّذين أُوتُوا نَصِيبا من الْكتاب} الْآيَة
Bunun üzerine onun hakkında: {ألم ترَ إِلَى الَّذين أُوتُوا نَصِيبا من الْكتاب} “Kendilerine Kitap'tan bir nasip verilenleri görmedin mi?...” ayeti indi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: ذكر لنا أَن هَذِه الْآيَة أنزلت فِي كَعْب بن الْأَشْرَف وحيي بن أَخطب رجلَيْنِ من الْيَهُود من بني النَّضِير أَتَيَا قُريْشًا بِالْمَوْسِمِ فَقَالَ لَهُم الْمُشْركُونَ: أَنَحْنُ أهْدى أم مُحَمَّد وَأَصْحَابه فَإنَّا أهل السدَانَة والسقاية وَأهل الْحرم فَقَالَا: بل أَنْتُم أهْدى من مُحَمَّد وَأَصْحَابه وهما يعلمَانِ أَنَّهُمَا كاذبان إِنَّمَا حملهما على ذَلِك حسد مُحَمَّد وَأَصْحَابه
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in Katâde’den bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bize anlatıldığına göre bu ayet, Yahudilerden Benî Nadîr’e mensup iki adam olan ve hac mevsiminde Kureyş’e gelen Kâ'b b. el-Eşref ile Huyey b. Ahtab hakkında indirildi. Müşrikler onlara: “Biz mi daha doğru yoldayız yoksa Muhammed ve ashabı mı? Zira biz hacılara bakan, su işlerini üstlenen ve Harem ehlinden olan kimseleriz” dediler. Onlar da yalancı olduklarını bildikleri halde: “Bilakis siz Muhammed ve ashabından daha doğru yoldasınız” dediler. Onları buna sevk eden şey yalnızca Muhammed ve ashabına duydukları hasetti.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن عِكْرِمَة قَالَ: الجبت والطاغوت: صنمان
Abdurrezzâk ve İbn Cerîr’in İkrime’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Cibt ve tâğût iki puttur.”
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم ورستة فِي الإِيمان عَن عمر بن الْخطاب ﵁ قَالَ: الجبت السَّاحر والطاغوت الشَّيْطَان
el-Firyâbî, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Îmân’da Ruste’nin Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Cibt büyücüdür, tâğût ise şeytandır.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير من طرق عَن مُجَاهِد
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr farklı yollardan Mücâhid’den rivayet etti:
مثله
Bunun benzerini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الجبت حييّ بن أَخطب والطاغوت كَعْب بن الْأَشْرَف
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Cibt Huyey b. Ahtab, tâğût ise Kâ'b b. el-Eşref’tir.”
وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك
İbn Cerîr ed-Dahhâk’tan rivayet etti:
مثله
Bunun benzerini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الجبت الْأَصْنَام والطاغوت الَّذِي يكون بَين يَدي الْأَصْنَام يعبرون عَنْهَا الْكَذِب ليضلوا النَّاس
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Cibt putlardır, tâğût ise insanları saptırmak için onlar adına yalanlar uydurup putların önünde duran kimsedir.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الجبت اسْم الشَّيْطَان بالحبشية والطاغوت كهان الْعَرَب
Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim’in İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Cibt Habeşçe’de şeytanın ismidir, tâğût ise Arapların kâhinleridir.”
وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة قَالَ: الجبت الشَّيْطَان بِلِسَان الْحَبَش والطاغوت الكاهن
Abd b. Humeyd’in İkrime’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Cibt Habeş dilinde şeytandır, tâğût ise kâhindir.”
وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: الجبت السَّاحر بِلِسَان الْحَبَشَة والطاغوت الكاهن
İbn Cerîr’in Saîd b. Cübeyr’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Cibt Habeş dilinde büyücüdür, tâğût ise kâhindir.”
وَأخرج عَن أبي الْعَالِيَة قَالَ: الطاغوت السَّاحر والجبت الكاهن
Ebü’l-Âliye’den rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: “Tâğût büyücüdür, cibt ise kâhindir.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: كُنَّا نُحدث أَن الجبت شَيْطَان والطاغوت الكاهن
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr’in Katâde’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Bize cibt’in şeytan, tâğût’un ise kâhin olduğu anlatılırdı.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق لَيْث عَن مُجَاهِد قَالَ: الجبت كَعْب بن الْأَشْرَف والطاغوت الشَّيْطَان كَانَ فِي صُورَة إِنْسَان
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in Leys tarikiyle Mücâhid’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Cibt Kâ'b b. el-Eşref’tir, tâğût ise insan sûretine girmiş olan şeytandır.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأحمد وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن أبي حَاتِم عَن قبيصَة بن مُخَارق أَنه سمع النَّبِي ﷺ يَقُول: إِن العيافة والطرق والطيرة من الجبت
Abdurrezzâk, Ahmed, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, en-Nesâî ve İbn Ebî Hâtim’in Kabîsa b. Muhârik’tan rivayet ettiğine göre o, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem’i şöyle buyururken işitmiştir: “Iyafe (kuşların uçuşundan uğur veya uğursuzluk çıkarma), tark (çizgi çekerek veya taş atarak fala bakma) ve tiyere (uğursuzluğa inanma) cibttendir.”
وَأخرج رستة فِي الإِيمان عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَيَقُولُونَ للَّذين كفرُوا هَؤُلَاءِ أهْدى من الَّذين آمنُوا سَبِيلا} قَالَ: الْيَهُود تَقول ذَاك يَقُولُونَ: قُرَيْش أهْدى من مُحَمَّد وَأَصْحَابه
el-Îmân’da Ruste’nin Mücâhid’den {وَيَقُولُونَ للَّذين كفرُوا هَؤُلَاءِ أهْدى من الَّذين آمنُوا سَبِيلا} “...ve inkâr edenler için, ‘Bunlar, iman edenlerden daha doğru bir yoldadır’ derler” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Bunu söyleyen Yahudilerdir. Onlar: ‘Kureyş, Muhammed ve ashabından daha doğru yoldadır’ derler.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {أم لَهُم نصيب من الْملك} قَالَ: فَلَيْسَ لَهُم نصيب وَلَو كَانَ لَهُم نصيب لم يؤتوا النَّاس نقيرا
İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in Mücâhid’den {أم لَهُم نصيب من الْملك} “Yoksa onların hükümranlıktan bir payı mı var?” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Onların hiçbir payı yoktur. Şayet onların bir payı olsaydı insanlara çekirdek filizi kadar bir şey dahi vermezlerdi.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي الْآيَة يَقُول: لَو كَانَ لَهُم نصيب من ملك إِذن لم يؤتوا مُحَمَّدًا نقيراً
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in es-Süddî’den bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demektedir: “Şayet onların mülkten bir payı olsaydı, o takdirde Muhammed’e çekirdek filizi kadar bir şey dahi vermezlerdi.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طرق خَمْسَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: النقير: النقطة الَّتِي فِي ظهر النواة
İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in beş yoldan İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Nakîr: Hurma çekirdeğinin sırtındaki noktadır.”
وَأخرج الطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن النقير قَالَ: مَا فِي شقّ ظهر النواة وَمِنْه تنْبت النَّخْلَة
et-Tastî Mesâil’inde İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre Nâfi' b. el-Ezrak ona nakîr’i sordu. O da: “Hurma çekirdeğinin sırtındaki yarığın içinde bulunan şeydir, hurma ağacı da ondan biter” dedi.
قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم
[Nâfi']: “Araplar bunu bilir mi?” diye sordu. O: “Evet” dedi,
أما سَمِعت قَول الشَّاعِر: وَلَيْسَ النَّاس بعْدك فِي نقير وَلَيْسوا غير أصداء وهامِ وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي فِي الْوَقْف والابتداء عَن ابْن عَبَّاس أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَول الله {فَإِذا لَا يُؤْتونَ النَّاس نقيراً} مَا النقير قَالَ: مَا فِي ظهر النواة قَالَ فِيهِ الشَّاعِر: لقد رزحت كلاب بني زبير فَمَا يُعْطون سائلهم نقيرا
“Şairin şu sözünü işitmedin mi: ‘Senden sonra insanların bir nakîr (kıymetsiz bir şey) kadar bile değeri kalmadı / Onlar baykuşlar ve kuru kafalardan başka bir şey değildir.’ ” İbnü’l-Enbârî’nin el-Vakf ve’l-İbtidâ’da İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre Nâfi' b. el-Ezrak ona: “Allah’ın {فَإِذا لَا يُؤْتونَ النَّاس نقيراً} “Öyle olsaydı, insanlara çekirdek filizi kadar bir şey bile vermezlerdi” kavlini bana haber ver, nakîr nedir?” dedi. [İbn Abbâs]: “Hurma çekirdeğinin sırtındaki şeydir. Nitekim şair bu hususta şöyle demiştir: ‘Zübeyroğullarının köpekleri zayıflıktan yere serildi / İsteyenlerine bir nakîr bile vermezler.’ ”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق أبي الْعَالِيَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: هَذَا النقير وَوضع طرف الْإِبْهَام على بَاطِن السبابَة ثمَّ نقرها
İbn Cerîr ve İbnü’l-Münzir’in Ebü’l-Âliye tarikiyle İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o: “Nakîr şudur” dedi ve başparmağının ucunu şehadet parmağının iç kısmına koyup ardından fiske vurdu.
الْآيَتَانِ ٥٤ - ٥٥
54-55. Ayetler
أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {أم يحسدون النَّاس} قَالَ: هم يهود
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in Mücâhid’den {أم يحسدون النَّاس} “Yoksa onlar insanları kıskanıyorlar mı?...” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o: “Onlar Yahudilerdir” demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ أهل الْكتاب: زعم مُحَمَّد أَنه أُوتِيَ مَا أُوتِيَ فِي تواضع وَله تسع نسْوَة وَلَيْسَ همه إِلَّا النِّكَاح فَأَي ملك أفضل من هَذَا
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in el-Avfî tarikiyle İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ehl-i Kitap: “Muhammed, kendisine verilenlerin tevazu içinde verildiğini iddia ediyor; oysa dokuz kadını var ve tek derdi evlenmek! Hangi hükümranlık bundan daha üstündür ki?” dedi.
فَأنْزل الله هَذِه الْآيَة {أم يحسدون النَّاس} إِلَى قَوْله {ملكا عَظِيما} يَعْنِي ملك سُلَيْمَان
Bunun üzerine Allah: {ملكا عَظِيما} “büyük bir mülk” -yani Süleyman’ın mülkü- kavline kadar: {أم يحسدون النَّاس} “Yoksa onlar insanları kıskanıyorlar mı?...” bu ayeti indirdi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عَطِيَّة قَالَ: قَالَت الْيَهُود للْمُسلمين: تَزْعُمُونَ أَن مُحَمَّدًا أُوتِيَ الدّين فِي تواضع وَعِنْده تسع نسْوَة أَي ملك أعظم من هَذَا فَأنْزل الله {أم يحسدون النَّاس} الْآيَة
İbnü’l-Münzir’in Atıyye’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Yahudiler Müslümanlara: “Siz Muhammed’e dinin tevazu içinde verildiğini iddia ediyorsunuz; oysa yanında dokuz kadın var! Hangi hükümranlık bundan daha büyüktür?” dediler. Bunun üzerine Allah: {أم يحسدون النَّاس} “Yoksa onlar insanları kıskanıyorlar mı?...” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك
İbn Cerîr ed-Dahhâk’tan rivayet etti:
نَحوه
Bunun benzerini rivayet etti.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ من طَرِيق عَطاء عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أم يحسدون النَّاس} قَالَ: نَحن النَّاس دون النَّاس
İbnü’l-Münzir ve et-Taberânî’nin Atâ tarikiyle İbn Abbâs’tan {أم يحسدون النَّاس} “Yoksa onlar insanları kıskanıyorlar mı?...” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o: “İnsanlardan kasıt, diğer insanlar değil sadece biziz” demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {أم يحسدون النَّاس} قَالَ: النَّاس فِي هَذَا الْموضع النَّبِي ﷺ خَاصَّة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in İkrime’den {أم يحسدون النَّاس} “Yoksa onlar insanları kıskanıyorlar mı?...” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o: “Bu yerdeki insanlar, özellikle Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem’dir” demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد {أم يحسدون النَّاس} قَالَ: مُحَمَّد
İbn Cerîr’in Mücâhid’den rivayet ettiğine göre o, {أم يحسدون النَّاس} “Yoksa onlar insanları kıskanıyorlar mı?...” [kavli hakkında]: “Muhammed’dir” demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل بن حَيَّان قَالَ: أعْطى النَّبِي ﷺ بضع وَسبعين شَابًّا فحسدته الْيَهُود فَقَالَ الله {أم يحسدون النَّاس على مَا آتَاهُم الله من فَضله}
İbn Ebî Hâtim’in Mukātil b. Hayyân’dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem’e yetmiş küsur genç [kuvveti] verildi. Yahudiler onu kıskandı. Bunun üzerine Allah: {أم يحسدون النَّاس على مَا آتَاهُم الله من فَضله} “Yoksa Allah’ın lütfundan verdiği şeyler için insanları kıskanıyorlar mı?” [ayetini] buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي مَالك فِي الْآيَة قَالَ: يحسدون مُحَمَّدًا حِين لم يكن مِنْهُم وَكَفرُوا بِهِ
Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim’in Ebû Mâlik’ten bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o: “Kendilerinden olmadığı için Muhammed’i kıskandılar ve onu inkâr ettiler” demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة فِي الْآيَة {أم يحسدون النَّاس} قَالَ: أُولَئِكَ الْيَهُود حسدوا هَذَا الْحَيّ من الْعَرَب {على مَا آتَاهُم الله من فَضله} بعث الله مِنْهُم نَبيا فحسدوهم على ذَلِك
İbn Cerîr’in Katâde’den {أم يحسدون النَّاس} “Yoksa onlar insanları kıskanıyorlar mı?...” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Şu Yahudiler, {على مَا آتَاهُم الله من فَضله} ‘Allah’ın onlara lütfundan verdiği şeyler için’ Arapların bu kabilesini kıskandılar. Allah onlardan bir peygamber gönderdi; onlar da bundan dolayı onları kıskandılar.”
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج {على مَا آتَاهُم الله من فَضله} قَالَ: النُّبُوَّة
İbn Cerîr’in İbn Cüreyc’den {على مَا آتَاهُم الله من فَضله} “Allah’ın onlara lütfundan verdiği şeyler için” [kavli hakkında] rivayet ettiğine göre o: “Peygamberliktir” demiştir.
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أبي هُرَيْرَة أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إيَّاكُمْ والحسد فَإِن الْحَسَد يَأْكُل الْحَسَنَات كَمَا تَأْكُل النَّار الْحَطب
Ebû Dâvûd ve Şuab’da Beyhakî’nin Ebû Hureyre’den rivayet ettiğine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Hasetten sakının! Zira haset, ateşin odunu yiyip bitirdiği gibi iyilikleri yer bitirir.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا يجْتَمع فِي جَوف عبد الْإِيمَان والحسد
Şuab’da Beyhakî’nin Ebû Hureyre’den rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Bir kulun kalbinde iman ile haset bir arada bulunmaz.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {فقد آتَيْنَا آل إِبْرَاهِيم} سُلَيْمَان وَدَاوُد {الْكتاب وَالْحكمَة} يَعْنِي النُّبُوَّة {وآتيناهم ملكا عَظِيما} فِي النِّسَاء فَمَا باله حل لأولئك الْأَنْبِيَاء وهم أَنْبيَاء أَن ينْكح دَاوُد تسعا وَتِسْعين امْرَأَة وينكح سُلَيْمَان مائَة امْرَأَة لَا يحل لمُحَمد أَن ينْكح كَمَا نكحوا
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in es-Süddî’den {فقد آتَيْنَا آل إِبْرَاهِيم} “Doğrusu biz İbrahim ailesine... verdik” -Süleyman ve Dâvûd’a- {الْكتاب وَالْحكمَة} “Kitab'ı ve hikmeti” -yani peygamberliği- {وآتيناهم ملكا عَظِيما} “ve onlara büyük bir hükümranlık verdik” -kadınlar konusunda- kavli hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “O peygamberler peygamber oldukları halde Dâvûd’un doksan dokuz kadınla, Süleyman’ın yüz kadınla evlenmesi onlara helal oluyor da Muhammed’e onların evlendiği gibi evlenmek neden helal olmasın?”
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ فِي ظهر سُلَيْمَان مئة رجل وَكَانَ لَهُ ثلثمِائة امْرَأَة وثلثمائة سَرِيَّة
İbn Cerîr’in İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Süleyman’ın belinde yüz erkek gücü vardı; onun üç yüz hanımı ve üç yüz cariyesi bulunmaktaydı.”
وَأخرج الْحَاكِم فِي الْمُسْتَدْرك عَن مُحَمَّد بن كَعْب قَالَ: بَلغنِي أَنه كَانَ لسيلمان ثلثمِائة امْرَأَة وَسَبْعمائة سَرِيَّة
el-Müstedrek’te Hâkim’in Muhammed b. Kâ'b’dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Bana ulaştığına göre Süleyman’ın üç yüz hanımı ve yedi yüz cariyesi vardı.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن همام بن الْحَارِث {وآتيناهم ملكا عَظِيما} قَالَ: ايدوا بِالْمَلَائِكَةِ والجنود
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü’l-Münzir’in Hemmâm b. el-Hâris’ten rivayet ettiğine göre o, {وآتيناهم ملكا عَظِيما} “ve onlara büyük bir hükümranlık verdik” [kavli hakkında]: “Melekler ve ordularla desteklendiler” demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {وآتيناهم ملكا عَظِيما} قَالَ: النُّبُوَّة
Abd b. Humeyd ve İbnü’l-Münzir’in Mücâhid’den rivayet ettiğine göre o, {وآتيناهم ملكا عَظِيما} “ve onlara büyük bir hükümranlık verdik” [kavli hakkında]: “Peygamberliktir” demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {وآتيناهم ملكا عَظِيما} قَالَ: النبوّة
Abd b. Humeyd ve İbnü’l-Münzir’in Mücâhid’den rivayet ettiğine göre o, {وآتيناهم ملكا عَظِيما} “ve onlara büyük bir hükümranlık verdik” [kavli hakkında]: “Peygamberliktir” demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن
İbn Ebî Hâtim el-Hasan’dan rivayet etti:
مثله
Bunun benzerini rivayet etti.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فَمنهمْ من آمن بِهِ قَالَ بِمَا أنزل على مُحَمَّد من يهود
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in Mücâhid’den rivayet ettiğine göre o, [ayetindeki]: ‘Onlardan kimi ona iman etti’ [kavli hakkında]: “Yahudilerden Muhammed’e indirilene [iman eden kimsedir]” demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن {فَمنهمْ من آمن بِهِ} اتبعهُ {وَمِنْهُم من صد عَنهُ} يَقُول: تَركه فَلم يتبعهُ
İbn Ebî Hâtim’in el-Hasan’dan rivayet ettiğine göre o: {فَمنهمْ من آمن بِهِ} “Onlardan kimi ona iman etti...” yani ona uydu, {وَمِنْهُم من صد عَنهُ} “kimi de ondan yüz çevirdi...” yani onu terk etti ve ona uymadı, demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: زرع إِبْرَاهِيم خَلِيل الرَّحْمَن وَزرع النَّاس فِي تِلْكَ السّنة فَهَلَك زرع النَّاس وزكا زرع إِبْرَاهِيم وَاحْتَاجَ النَّاس
İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in es-Süddî’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Rahman’ın dostu İbrahim ekin ekti, o yıl insanlar da ekin ekti. İnsanların ekini helak oldu, İbrahim’in ekini ise bereketlenip arttı ve insanlar
إِلَيْهِ فَكَانَ النَّاس يأْتونَ إِبْرَاهِيم فيسألونه مِنْهُ فَقَالَ لَهُم: من آمن أَعْطيته وَمن أَبى منعته
ona muhtaç oldu. İnsanlar İbrahim’e gelip ondan [ekin] istiyorlardı. O da onlara: “Kim iman ederse ona veririm, kim de diretirse ona vermem” dedi.
فَمنهمْ من آمن بِهِ فَأعْطَاهُ من الزَّرْع وَمِنْهُم من أَبى فَلم يَأْخُذ مِنْهُ
Bunun üzerine onlardan kimi ona iman etti ve o da ekinden ona verdi; onlardan kimi de diretip [iman etmekten kaçındı] ve ondan hiçbir şey alamadı.