Binûn

Nisâ Suresi — 21. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَأَما اسْتِغْفَار القَوْل فَإِن الله يَقُول {وَلَو أَنهم إِذْ ظلمُوا أنفسهم جاؤوك فاستغفروا الله واستغفر لَهُم الرَّسُول} وَأما

Sözle olan istiğfara gelince; şüphesiz Allah şöyle buyurmaktadır: {وَلَو أَنهم إِذْ ظلمُوا أنفسهم جاؤوك فاستغفروا الله واستغفر لَهُم الرَّسُول} “Eğer onlar kendilerine zulmettikleri zaman sana gelip Allah’tan mağfiret dileselerdi ve Peygamber de onlar için af dileseydi...”

اسْتِغْفَار الْعَمَل فَإِن الله يَقُول (وَمَا كَانَ الله معذبهم وهم يَسْتَغْفِرُونَ) (الْأَنْفَال الْآيَة ٣٣) فعنى بذلك أَن يعملوا عمل الغفران وَلَقَد علمت أَن أُنَاسًا سيدخلون النَّار وهم يَسْتَغْفِرُونَ الله بألسنتهم مِمَّن يَدعِي بِالْإِسْلَامِ وَمن سَائِر الْملَل

Amelle olan istiğfara gelince; şüphesiz Allah şöyle buyurmaktadır: (وَمَا كَانَ الله معذبهم وهم يَسْتَغْفِرُونَ) (el-Enfâl, 33. ayet) “Onlar istiğfar ederlerken Allah onlara azap edecek değildir.” Bununla, bağışlanma amelini işlemelerini kastetmiştir. Yemin olsun ki ben, Müslüman olduğunu iddia edenlerden ve diğer din mensuplarından öyle kimseler bilirim ki, dilleriyle Allah’tan mağfiret diledikleri halde cehenneme gireceklerdir.”

الْآيَة ٦٥

65. Ayet

أخرج عبد الرَّزَّاق وَأحمد وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن حبَان وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق الزُّهْرِيّ أَن عُرْوَة بن الزبير حدث عَن الزبير بن العوّام: أَنه خَاصم رجلا من الْأَنْصَار قد شهد بَدْرًا مَعَ رَسُول الله ﷺ فِي شراج من الْحرَّة كَانَا يسقيان بِهِ كِلَاهُمَا النّخل

Abdürrezzâk, Ahmed, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Hibbân ve el-Beyhakî’nin Zührî tarikiyle bildirdiğine göre Urve b. ez-Zübeyr, Zübeyr b. el-Avvâm’dan rivayet etmiştir: O, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte Bedir’e katılmış olan Ensâr’dan bir adamla, her ikisinin de hurmalıklarını suladıkları Harre su arkları hakkında tartıştı.

فَقَالَ الْأنْصَارِيّ: سرح المَاء يمر

Ensârî: “Suyu salıver de aksın” dedi.

فَأبى عَلَيْهِ فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: اسْقِ يَا زبير ثمَّ أرسل المَاء إِلَى جَارك

[Zübeyr] buna yanaşmadı. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Ey Zübeyr! [Hurmalığını] sula, sonra suyu komşuna sal” buyurdu.

فَغَضب الْأنْصَارِيّ وَقَالَ: يَا رَسُول الله إِن كَانَ ابْن عَمَّتك فتلوّن وَجه رَسُول الله ﷺ ثمَّ قَالَ: اسْقِ يَا زبير ثمَّ احْبِسْ المَاء حَتَّى يرجع إِلَى الْجدر ثمَّ أرسل المَاء إِلَى جَارك

Bunun üzerine Ensârî öfkelendi ve: “Ey Allah’ın Resûlü! Halanın oğlu olduğu için mi [böyle hükmettin]?” dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in yüzünün rengi değişti ve sonra şöyle buyurdu: “Ey Zübeyr! [Hurmalığını] sula, sonra su duvar diplerine dönünceye kadar onu tut, ardından komşuna sal.”

واسترعى رَسُول الله ﷺ للزبير حَقه وَكَانَ رَسُول الله ﷺ قبل ذَلِك أَشَارَ على الزبير بِرَأْي أَرَادَ فِيهِ السعَة لَهُ وللأنصاري فَلَمَّا أحفظ رَسُول الله ﷺ الْأنْصَارِيّ استرعى للزبير حَقه فِي صَرِيح الحكم فَقَالَ الزبير: مَا أَحسب هَذِه الْآيَة نزلت إِلَّا فِي ذَلِك {فَلَا وَرَبك لَا يُؤمنُونَ حَتَّى يحكِّموك فِيمَا شجر بَينهم} الْآيَة

Böylece Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Zübeyr’in hakkını tam olarak gözetti. Hâlbuki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bundan önce Zübeyr’e, hem kendisi hem de Ensârî için bir kolaylık olmasını murad ettiği bir tavsiyede bulunmuştu. Ensârî, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’i kızdırınca, kesin hükümle Zübeyr’in hakkını tastamam verdi. Zübeyr: “Şu ayetin bundan başkası hakkında indiğini zannetmiyorum: {فَلَا وَرَبك لَا يُؤمنُونَ حَتَّى يحكِّموك فِيمَا شجر بَينهم} “Hayır, Rabbine andolsun ki onlar aralarında çıkan anlaşmazlıklarda seni hakem kılıp...” demiştir.

وَأخرج الْحميدِي فِي مُسْنده وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْكَبِير عَن أم سَلمَة قَالَت: خَاصم الزبير رجلا إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقضى للزبير

el-Humeydî Müsned’inde, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve el-Kebîr’de et-Taberânî’nin Ümmü Seleme’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Zübeyr, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in huzurunda bir adamla davalaştı; [Resûlullah] Zübeyr’in lehine hükmetti.

فَقَالَ الرجل: إِنَّمَا قضى لَهُ لِأَنَّهُ ابْن عمته

Adam: “Ona sadece halasının oğlu olduğu için hükmetti” dedi.

فَأنْزل الله {فَلَا وَرَبك لَا يُؤمنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوك} الْآيَة

Bunun üzerine Allah Teâlâ: {فَلَا وَرَبك لَا يُؤمنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوك} “Hayır, Rabbine andolsun ki onlar seni hakem kılıp...” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن الْمسيب فِي قَوْله {فَلَا وَرَبك لَا يُؤمنُونَ} الْآيَة

İbn Ebî Hâtim’in Saîd b. el-Müseyyeb’den {فَلَا وَرَبك لَا يُؤمنُونَ} “Hayır, Rabbine andolsun ki onlar iman etmiş olmazlar...” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre

قَالَ: أنزلت فِي الزبير بن الْعَوام وحاطب بن أبي بلعتة اخْتَصمَا فِي مَاء فَقضى النَّبِي ﷺ أَن يسْقِي الْأَعْلَى ثمَّ الْأَسْفَل

O şöyle demiştir: “Zübeyr b. el-Avvâm ile Hâtıb b. Ebî Beltea hakkında inmiştir; su hususunda davalaşmışlardı. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem önce yukardakinin, sonra aşağıdakinin sulamasına hükmetti.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {فَلَا وَرَبك لَا يُؤمنُونَ} قَالَ: نزلت فِي الْيَهُود

İbn Ebî Hâtim’in İkrime’den {فَلَا وَرَبك لَا يُؤمنُونَ} “Hayır, Rabbine andolsun ki onlar iman etmiş olmazlar...” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o: “Yahudiler hakkında inmiştir” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {فَلَا وَرَبك} الْآيَة

İbn Cerîr ve İbnü’l-Münzir’in Mücâhid’den {فَلَا وَرَبك} “Hayır, Rabbine andolsun ki...” ayeti hakkında rivayet ettiğine göre

قَالَ: هَذَا فِي الرجل الْيَهُودِيّ وَالرجل الْمُسلم اللَّذين تحاكما إِلَى كَعْب بن الْأَشْرَف

O: “Bu, Kâ‘b b. el-Eşref’e muhakeme olan Yahudi adam ile Müslüman adam hakkındadır” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن الشّعبِيّ مثله إِلَّا أَنه قَالَ: إِلَى الكاهن

İbn Cerîr’in eş-Şa‘bî’den rivayet ettiğine göre de benzeri aktarılmış, ancak o: “Kâhine [muhakeme olan]” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق ابْن لَهِيعَة عَن أبي الْأسود قَالَ: اخْتصم رجلَانِ إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقضى بَينهمَا فَقَالَ الَّذِي قضي عَلَيْهِ: ردنا إِلَى عمر بن الْخطاب

İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye’nin İbn Lehîa tarikiyle Ebü’l-Esved’den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İki adam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in huzurunda davalaştı; aralarında hüküm verdi. Aleyhine hüküm verilen kimse: “Bizi Ömer b. el-Hattâb’a gönder” dedi.

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: نعم انْطَلقَا إِلَى عمر

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Olur, Ömer’e gidin” buyurdu.

فَلَمَّا أَتَيَا عمر قَالَ الرجل: يَا ابْن الْخطاب قضى لي رَسُول الله ﷺ على هَذَا فَقَالَ: ردنا إِلَى عمر فَرَدَّنَا إِلَيْك

Ömer’e geldiklerinde adam: “Ey Hattâb’ın oğlu! Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bunun aleyhine benim lehime hükmetti. Bunun üzerine o: ‘Bizi Ömer’e gönder’ dedi, o da bizi sana gönderdi” dedi.

فَقَالَ: أَكَذَلِك قَالَ: نعم

[Ömer]: “Öyle mi oldu?” dedi. [Diğeri]: “Evet” dedi.

فَقَالَ عمر: مَكَانكُمَا حَتَّى أخرج إلَيْكُمَا فأقضي بَيْنكُمَا فَخرج إِلَيْهِمَا مُشْتَمِلًا على سَيْفه فَضرب الَّذِي قَالَ: ردنا إِلَى عمر فَقتله وَأدبر الآخر فَارًّا إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله قتل عمر - وَالله - صَاحِبي وَلَوْلَا أَنِّي أَعْجَزته لَقَتَلَنِي

Bunun üzerine Ömer: “Ben yanınıza çıkıp aranızda hüküm verinceye kadar yerinizde bekleyin” dedi. Kılıcını kuşanmış olarak yanlarına çıktı ve “Bizi Ömer’e gönder” diyen adama vurup onu öldürdü. Diğeri ise arkasını dönüp Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e kaçtı ve: “Ey Allah’ın Resûlü! Vallahi Ömer arkadaşımı öldürdü, eğer onu atlatıp kaçmasaydım beni de öldürecekti” dedi.

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا كنت أَظن أَن يجترىء عمر على قتل مُؤمنين فَأنْزل الله {فَلَا وَرَبك لَا يُؤمنُونَ} الْآيَة

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Ömer’in bir mümini öldürmeye cüret edeceğini sanmazdım” buyurdu. Bunun üzerine Allah {فَلَا وَرَبك لَا يُؤمنُونَ} “Hayır, Rabbine andolsun ki onlar iman etmiş olmazlar...” ayetini indirdi.

فَهدر دم ذَلِك الرجل وبرأ عمر من قَتله فكره الله أَن يسن ذَلِك بعد فَقَالَ (وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم) (النِّسَاء الْآيَة ٦٦) إِلَى قَوْله (وَأَشد تثبيتاً)

Böylece o adamın kanı heder kılındı ve Ömer onu öldürmekten beri tutuldu. Allah bundan sonra bunun bir sünnet (uygulama) haline getirilmesini hoş görmedi ve (وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم) (en-Nisâ, 66. ayet) “Eğer biz onlara, ‘kendinizi öldürün’ diye farz kılsaydık...” kavlinden (وَأَشد تثبيتاً) “...ve daha sağlam bir pekiştirme olurdu” kavline kadar indirdi.

وَأخرج الْحَافِظ دُحَيْم فِي تَفْسِيره عَن عتبَة بن ضَمرَة عَن أَبِيه أَن رجلَيْنِ اخْتَصمَا إِلَى النَّبِي ﷺ فَقضى للمحق على الْمُبْطل

Hâfız Düheym Tefsir’inde Utbe b. Damre’den, o da babasından rivayet ettiğine göre iki adam Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’in huzurunda davalaştı; haklı olanın lehine, haksız olanın aleyhine hükmetti.

فَقَالَ الْمقْضِي عَلَيْهِ: لَا أرْضى

Aleyhine hüküm verilen kimse: “Razı olmam” dedi.

فَقَالَ صَاحبه: فَمَا تُرِيدُ قَالَ: أَن تذْهب إِلَى أبي بكر الصّديق

Arkadaşı: “O halde ne istiyorsun?” dedi. “Ebû Bekir es-Sıddîk’a gitmeni” dedi.

فذهبا إِلَيْهِ فَقَالَ: أَنْتُمَا على مَا قضى بِهِ النَّبِي ﷺ فَأبى أَن يرضى قَالَ: نأتي عمر

Ona gittiler. [Ebû Bekir]: “Siz Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’in hükmettiği şey üzerinesiniz” dedi. [Adam yine] razı olmaya yanaşmadı ve: “Ömer’e gidelim” dedi.

فَأتيَاهُ فَدخل عمر منزله وَخرج وَالسيف فِي يَده فَضرب بِهِ رَأس الَّذِي أَبى أَن يرضى فَقتله وَأنزل الله {فَلَا وَرَبك} الْآيَة

Ona geldiler. Ömer evine girdi ve elinde kılıçla çıktı; razı olmaya yanaşmayan kimsenin başına vurup onu öldürdü. Allah da {فَلَا وَرَبك} “Hayır, Rabbine andolsun ki...” ayetini indirdi.

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن مَكْحُول قَالَ: كَانَ بَين رجل من الْمُنَافِقين وَرجل من الْمُسلمين مُنَازعَة فِي شَيْء فَأتيَا رَسُول الله ﷺ فَقضى على الْمُنَافِق فَانْطَلقَا إِلَى أبي بكر فَقَالَ: مَا كنت لأقضي بَين من يرغب عَن قَضَاء

el-Hakîm et-Tirmizî Nevâdirü’l-Usûl’de Mekhûl’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Münafıklardan bir adam ile Müslümanlardan bir adam arasında bir hususta anlaşmazlık çıktı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e geldiler; münafığın aleyhine hükmetti. Ebû Bekir’e gittiler. O: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in hükmünden yüz çeviren kimse arasında hüküm verecek değilim” dedi.

رَسُول الله ﷺ فَانْطَلقَا إِلَى عمر فقصَّا عَلَيْهِ فَقَالَ عمر: لَا تعجلا حَتَّى أخرج إلَيْكُمَا فَدخل فَاشْتَمَلَ على السَّيْف وَخرج فَقتل الْمُنَافِق ثمَّ قَالَ: هَكَذَا أَقْْضِي بَين من لم يرض بِقَضَاء رَسُول الله

Bunun üzerine Ömer’e gittiler ve durumu ona anlattılar. Ömer: “Ben yanınıza çıkıncaya kadar acele etmeyin” dedi. İçeri girip kılıcı kuşandı ve çıktı; münafığı öldürdü. Sonra da: “Resûlullah’ın hükmüne razı olmayanın arasında böyle hükmederim” dedi.

فَأتى جِبْرِيل رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: إِن عمر قد قتل الرجل وَفرق الله بَين الْحق وَالْبَاطِل على لِسَان عمر

Cebrail, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e gelip: “Ömer o adamı öldürdü ve Allah, Ömer’in diliyle hak ile batılın arasını ayırdı” dedi.

فَسُمي الْفَارُوق

Bunun üzerine el-Fârûk (hak ile batılı ayıran) diye isimlendirildi.

وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله ﷿ {فِيمَا شجر بَينهم} قَالَ: فِيمَا أشكل عَلَيْهِم

et-Tastî’nin İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre Nâfi‘ b. el-Ezrak ona: “Bana O’nun (Azze ve Celle) {فِيمَا شجر بَينهم} ‘...aralarında çıkan anlaşmazlıklarda...’ kavlini haber ver” dedi. O da: “Aralarında müşkil olan/çözülemeyen hususlarda demektir” dedi.

قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت زهيراً وَهُوَ يَقُول: مَتى تشتجر قوم تقل سراتهم هم بَيْننَا فهم رضَا وَهُوَ عدل وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {حرجاً} قَالَ: شكا

“Araplar bunu bilir mi?” diye sordu. O: “Evet, Züheyr’in şöyle dediğini işitmedin mi?” dedi: “Bir topluluk anlaşmazlığa düştüğünde onların ileri gelenleri der ki: / Onlar aramızdadır, onlar razı olunandır ve o adalettir.” Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in Mücâhid’den {حرجاً} “...bir sıkıntı...” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o: “Şüphe” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر فِي قَوْله {حرجاً} قَالَ: إِثْمًا

İbn Cerîr ve İbnü’l-Münzir’in {حرجاً} “...bir sıkıntı...” kavli hakkında rivayet ettiğine göre o: “Günah” demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة قَالَ الرجل الَّذِي خَاصم الزبير وَكَانَ من الْأَنْصَار: سلمت

İbnü’l-Münzir’in İbn Cüreyc’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bu ayet indiğinde, Zübeyr ile davalaşan ve Ensâr’dan olan adam: “Teslim oldum” dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ أَنه نَازع الْأَنْصَار فِي المَاء من المَاء فَقَالَ لَهُم: أَرَأَيْت لَو أَنِّي علمت أَن مَا تَقولُونَ كَمَا تَقولُونَ واغتسل أَنا فَقَالُوا لَهُ: لَا وَالله حَتَّى لَا يكون فِي صدرك حرج مِمَّا قضى بِهِ رَسُول الله ﷺ

İbnü’l-Münzir’in Ebû Saîd el-Hudrî’den rivayet ettiğine göre o, suyun sudan olması (gusül gerekliliği) hususunda Ensâr ile tartıştı ve onlara: “Sizin söylediğinizin doğru olduğunu bilseydim ve ben de yıkansaydım ne dersiniz?” dedi. Onlar da ona: “Hayır, vallahi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in hükmettiği şeyden ötürü göğsünde hiçbir sıkıntı kalmayıncaya kadar [olmaz]” dediler.

وَالله أعلم

Allah en iyisini bilir.

الْآيَات ٦٦ - ٦٨

66 - 68. Ayetler

أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم} هم يهود يَعْنِي وَالْعرب كَمَا أَمر أَصْحَاب مُوسَى ﵇ أَن يقتل بَعضهم بَعْضًا بالخناجر

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in Mücâhid’den {وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم} “Eğer biz onlara, ‘kendinizi öldürün’ diye farz kılsaydık...” kavli hakkında rivayet ettiğine göre: “Onlar Yahudilerdir, yani ve Araplardır; tıpkı Mûsâ aleyhisselâm’ın ashabına hançerlerle birbirlerini öldürmeleri emredildiği gibi.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن سُفْيَان فِي قَوْله {وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم}

Abd b. Humeyd ve İbnü’l-Münzir’in Süfyân’dan {وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم} “Eğer biz onlara, ‘kendinizi öldürün’ diye farz kılsaydık...” kavli hakkında rivayet ettiğine göre

قَالَ: نزلت فِي ثَابت بن قيس بن شماس وَفِيه أَيْضا {وَآتوا حَقه يَوْم حَصَاده}

O: “Sâbit b. Kays b. Şemmâs hakkında inmiştir. {وَآتوا حَقه يَوْم حَصَاده} ‘Hasat günü de onun hakkını verin’ kavli de onun hakkındadır” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي الْآيَة قَالَ: افتخر ثَابت بن قيس بن شماس وَرجل من الْيَهُود فَقَالَ الْيَهُودِيّ: وَالله لقد كتب الله علينا أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم فَقَتَلْنَا أَنْفُسنَا فَقَالَ ثَابت: وَالله لَو كتب الله علينا أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم لقتلنا أَنْفُسنَا

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in es-Süddî’den bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Sâbit b. Kays b. Şemmâs ile Yahudilerden bir adam karşılıklı övündüler. Yahudi: “Vallahi Allah bize ‘kendinizi öldürün’ diye yazdı da biz nefislerimizi öldürdük” dedi. Sâbit de: “Vallahi eğer Allah bize ‘kendinizi öldürün’ diye yazsaydı mutlaka nefislerimizi öldürürdük” dedi.

فَأنْزل الله فِي هَذَا {وَلَو أَنهم فعلوا مَا يوعظون بِهِ لَكَانَ خيرا لَهُم وَأَشد تثبيتاً}

Bunun üzerine Allah bu hususta: {وَلَو أَنهم فعلوا مَا يوعظون بِهِ لَكَانَ خيرا لَهُم وَأَشد تثبيتاً} “Eğer onlar kendilerine verilen öğüdü yerine getirselerdi, bu kendileri için elbette daha hayırlı ve daha sağlam bir pekiştirme olurdu” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن إِسْحَاق السبيعِي قَالَ: لما نزلت {وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم} الْآيَة

İbn Cerîr ve İbn İshâk es-Sebîî’den rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: {وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم} “Eğer biz onlara, ‘kendinizi öldürün’ diye farz kılsaydık...” ayeti indiği zaman

قَالَ رجل: لَو أمرنَا لفعلنَا وَالْحَمْد لله الَّذِي عَافَانَا فَبلغ ذَلِك النَّبِي ﷺ فَقَالَ: إِن من أمتِي لَرِجَالًا الْإِيمَان أثبت فِي قُلُوبهم من الْجبَال الرواسِي

Bir adam: “Bize emredilseydi mutlaka yapardık; bize afiyet veren Allah’a hamdolsun” dedi. Bu durum Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’e ulaşınca: “Şüphesiz ümmetimden öyle adamlar vardır ki, iman onların kalplerinde sarsılmaz dağlardan daha sabittir” buyurdu.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر من طَرِيق إِسْرَائِيل عَن أبي إِسْحَاق عَن زيد بن الْحسن قَالَ لما نزلت هَذِه الْآيَة {وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم} قَالَ نَاس من الْأَنْصَار: وَالله لَو كتبه الله علينا لقبلنا الْحَمد لله الَّذِي عَافَانَا ثمَّ الْحَمد لله الَّذِي عَافَانَا فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: الْإِيمَان أثبت فِي قُلُوب رجال من الْأَنْصَار من الْجبَال الرواسِي

İbnü’l-Münzir’in İsrâîl tarikiyle Ebû İshâk’tan, onun da Zeyd b. el-Hasan’dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: {وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم} “Eğer biz onlara, ‘kendinizi öldürün’ diye farz kılsaydık...” ayeti indiğinde Ensâr’dan birtakım kimseler: “Vallahi Allah bunu bize yazmış olsaydı mutlaka kabul ederdik; bize afiyet veren Allah’a hamdolsun, sonra bize afiyet veren Allah’a hamdolsun” dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “İman, Ensâr’dan birtakım adamların kalplerinde sarsılmaz dağlardan daha sabittir” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق هِشَام عَن الْحسن قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة {وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم} قَالَ أنَاس من الصَّحَابَة: لَو فعل رَبنَا

İbn Ebî Hâtim’in Hişâm tarikiyle el-Hasan’dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: {وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم} “Eğer biz onlara, ‘kendinizi öldürün’ diye farz kılsaydık...” ayeti indiğinde sahabeden birtakım kimseler: “Rabbimiz [bunu] yapsaydı [biz de yapardık]” dediler.

فَبلغ النَّبِي ﷺ فَقَالَ: للْإيمَان أثبت فِي قُلُوب أَهله من الْجبَال الرواسِي

Bu durum Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’e ulaşınca: “Elbette iman, ehlinin kalplerinde sarsılmaz dağlardan daha sabittir” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَامر بن عبد الله بن الزبير قَالَ: نزلت {وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم} قَالَ أَبُو بكر: يَا رَسُول الله - وَالله - لَو أَمرتنِي أَن أقتل نَفسِي لفَعَلت

İbn Ebî Hâtim’in Âmir b. Abdillâh b. ez-Zübeyr’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: {وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم} “Eğer biz onlara, ‘kendinizi öldürün’ diye farz kılsaydık...” ayeti indiğinde Ebû Bekir: “Ey Allah’ın Resûlü! Vallahi bana kendimi öldürmemi emretseydin mutlaka yapardım” dedi.

قَالَ: صدقت يَا أَبَا بكر

[Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Doğru söyledin ey Ebû Bekir!” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن شُرَيْح بن عبيد قَالَ لما تَلا رَسُول الله ﷺ هَذِه الْآيَة {وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم أَو اخْرُجُوا من دِيَاركُمْ مَا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيل مِنْهُم} أَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى عبد الله بن رَوَاحَة فَقَالَ: لَو أَن الله كتب ذَلِك لَكَانَ هَذَا من أُولَئِكَ الْقَلِيل

İbn Ebî Hâtim’in Şüreyh b. Ubeyd’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şu: {وَلَو أَنا كتبنَا عَلَيْهِم أَن اقْتُلُوا أَنفسكُم أَو اخْرُجُوا من دِيَاركُمْ مَا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيل مِنْهُم} “Eğer biz onlara, ‘kendinizi öldürün yahut yurtlarınızdan çıkın’ diye farz kılsaydık, içlerinden pek azı müstesna bunu yapmazlardı” ayetini okuyunca eliyle Abdullah b. Revâha’ya işaret etti ve: “Eğer Allah bunu yazmış olsaydı, şüphesiz bu kimse o az kişiden biri olurdu” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان فِي الْآيَة قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ: لَو نزلت كَانَ ابْن أم عبد مِنْهُم

İbn Ebî Hâtim’in Süfyân’dan bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem: “Eğer [böyle bir emir] inseydi, İbn Ümmü Abd onlardan biri olurdu” buyurdu.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مقَاتل بن حَيَّان فِي الْآيَة قَالَ: كَانَ عبد الله بن مَسْعُود من الْقَلِيل الَّذِي يقتل نَفسه

İbnü’l-Münzir’in Mukâtil b. Hayyân’dan bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: “Abdullah b. Mes‘ûd, [emredilseydi] kendini öldürecek olan o az kişidendi.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة قَالَ: عبد الله بن مَسْعُود وعمار بن يَاسر: يَعْنِي من أُولَئِكَ الْقَلِيل

İbnü’l-Münzir’in İkrime’den rivayet ettiğine göre o: “Abdullah b. Mes‘ûd ve Ammâr b. Yâsir; yani o az kimselerdendir” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {وَأَشد تثبيتاً} قَالَ: تَصْدِيقًا

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in es-Süddî’den rivayet ettiğine göre o, {وَأَشد تثبيتاً} “ve daha sağlam bir pekiştirme” kavli hakkında: “Doğrulama bakımından [daha sağlam]” demiştir.

الْآيَتَانِ ٦٩ - ٧٠

69-70. Ayetler

أخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية والضياء الْمَقْدِسِي فِي صفة الْجنَّة وَحسنه عَن عَائِشَة قَالَت: جَاءَ رجل إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِنَّك لأحب إليَّ من نَفسِي وَإنَّك لأحب إليَّ من وَلَدي وَإِنِّي لأَكُون فِي الْبَيْت فَأَذْكرك فَمَا أَصْبِر حَتَّى آتِي فَأنْظر إِلَيْك وَإِذا ذكرت موتِي وموتك عرفت أَنَّك إِذا دخلت الْجنَّة رفعت مَعَ النَّبِيين وَأَنِّي إِذا دخلت الْجنَّة خشيت أَن لَا أَرَاك

Taberânî, İbn Merdûye, Hilye’de Ebû Nuaym ve Sıfatü’l-Cenne’de ed-Diyâ el-Makdisî rivayet etmiş olup [Diyâ] bunu hasen saymıştır; Âişe’den rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Bir adam Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’e gelip şöyle dedi: “Ey Allah’ın Resûlü! Şüphesiz sen bana canımdan daha sevgilisin ve şüphesiz sen bana çocuğumdan daha sevgilisin. Ben evdeyken seni hatırlıyorum da gelip sana bakmadıkça sabredemiyorum. Kendi ölümümü ve senin ölümünü düşündüğümde anladım ki, sen cennete girdiğinde peygamberlerle beraber [yüksek derecelere] kaldırılacaksın; ben ise cennete girdiğimde seni görememekten korkuyorum.”

فَلم يرد عَلَيْهِ النَّبِي ﷺ شَيْئا حَتَّى نزل جِبْرِيل بِهَذِهِ الْآيَة {وَمن يطع الله وَالرَّسُول فَأُولَئِك مَعَ الَّذين أنعم الله عَلَيْهِم} الْآيَة

Cibrîl şu: {وَمن يطع الله وَالرَّسُول فَأُولَئِك مَعَ الَّذين أنعم الله عَلَيْهِم} “Kim Allah'a ve Resûl'e itaat ederse, işte onlar Allah'ın kendilerine nimet verdiği kimselerle beraberdir...” ayetini indirinceye kadar Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ona hiçbir şey söylemedi.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق الشّعبِيّ عَن ابْن عَبَّاس أَن رجلا أَتَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِنِّي أحبك حَتَّى أذكرك فلولا أَنِّي أجيء فَأنْظر إِلَيْك ظَنَنْت أَن نَفسِي تخرج وأذكر أَنِّي إِن دخلت الْجنَّة صرت دُونك فِي الْمنزلَة فَيشق عليَّ وَأحب أَن أكون مَعَك فِي الدرجَة

Taberânî ve İbn Merdûye’nin eş-Şa‘bî tarikiyle İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre bir adam Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’e gelip: “Ey Allah’ın Resûlü! Ben seni öylesine seviyorum ki seni anıyorum da şayet gelip sana bakmazsam canımın çıkacağını sanıyorum. Cennete girdiğim takdirde makamca senin altında kalacağımı, bunun da bana ağır geleceğini düşünüyorum ve seninle aynı derecede olmayı arzuluyorum” dedi.

فَلم يرد عَلَيْهِ شَيْئا فَأنْزل الله {وَمن يطع الله وَالرَّسُول} الْآيَة

Ona hiçbir cevap vermedi; bunun üzerine Allah: {وَمن يطع الله وَالرَّسُول} “Kim Allah'a ve Resûl'e itaat ederse...” ayetini indirdi.

فَدَعَاهُ رَسُول الله ﷺ فَتَلَاهَا عَلَيْهِ

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu çağırıp ayeti ona okudu.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن الشّعبِيّ أَن رجلا من الْأَنْصَار أَتَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله وَالله لأَنْت أحب إليَّ من نَفسِي وَوَلَدي وَأَهلي وَمَالِي وَلَوْلَا أَنِّي آتِيك فَأَرَاك لظَنَنْت أَنِّي سأموت

Saîd b. Mansûr ve İbnü’l-Münzir’in eş-Şa‘bî’den rivayet ettiğine göre Ensâr’dan bir adam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e gelip: “Ey Allah’ın Resûlü! Vallahi sen bana canımdan, çocuğumdan, ailemden ve malımdan daha sevgilisin. Eğer sana gelip seni görmeseydim mutlaka öleceğimi sanırdım” dedi.

وَبكى الْأنْصَارِيّ فَقَالَ لَهُ النَّبِي

Ensârî ağladı. Bunun üzerine Nebi

صلى الله عَلَيْهِ وَسلم: مَا أبكاك فَقَالَ: ذكرت أَنَّك سَتَمُوتُ وَنَمُوت فَترفع مَعَ النَّبِيين وَنحن إِذا دَخَلنَا الْجنَّة كُنَّا دُونك

sallallâhu aleyhi ve sellem ona: “Seni ağlatan nedir?” dedi. [Adam]: “Senin öleceğini ve bizim de öleceğimizi, senin peygamberlerle beraber [yüksek derecelere] kaldırılacağını, bizim ise cennete girdiğimizde senin altında kalacağımızı düşündüm” dedi.

فَلم يُخبرهُ النَّبِي ﷺ بِشَيْء فَأنْزل الله على رَسُوله {وَمن يطع الله وَالرَّسُول فَأُولَئِك مَعَ الَّذين أنعم الله عَلَيْهِم} إِلَى قَوْله {عليماً} فَقَالَ: أبشر يَا أَبَا فلَان

Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ona bir şey söylemedi; derken Allah Resûlü’ne {وَمن يطع الله وَالرَّسُول فَأُولَئِك مَعَ الَّذين أنعم الله عَلَيْهِم} “Kim Allah'a ve Resûl'e itaat ederse, işte onlar Allah'ın kendilerine nimet verdiği kimselerle beraberdir...” ayetinden {عليماً} “hakkıyla bilendir” kavline kadar indirdi. Bunun üzerine [Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Müjde olsun ey falanın babası!” buyurdu.

وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: جَاءَ رجل من الْأَنْصَار إِلَى النَّبِي ﷺ وَهُوَ محزون فَقَالَ لَهُ النَّبِي ﷺ: يَا فلَان مَا لي أَرَاك مَحْزُونا قَالَ: يَا نَبِي الله شَيْء فَكرت فِيهِ فَقَالَ: مَا هُوَ قَالَ: نَحن نغدو عَلَيْك وَنَرُوح نَنْظُر فِي وَجهك وَنُجَالِسك غَدا ترفع مَعَ النَّبِيين فَلَا نصل إِلَيْك

İbn Cerîr’in Saîd b. Cübeyr’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ensâr’dan bir adam kederli bir halde Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’e geldi. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ona: “Ey falan! Seni kederli görmemin sebebi nedir?” buyurdu. [Adam]: “Ey Allah’ın Peygamberi! Düşündüğüm bir şey var” dedi. [Nebi]: “Nedir o?” buyurdu. [Adam]: “Biz sabah akşam sana gelip gidiyor, yüzüne bakıyor ve seninle oturuyoruz. Yarın sen peygamberlerle beraber [yücelere] kaldırılacaksın ve biz sana ulaşamayacağız” dedi.

فَلم يرد النَّبِي ﷺ شَيْئا فَأَتَاهُ جِبْرِيل بِهَذِهِ الْآيَة {وَمن يطع الله وَالرَّسُول} إِلَى قَوْله {رَفِيقًا} قَالَ: فَبعث إِلَيْهِ النَّبِي ﷺ فبشره

Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem hiçbir cevap vermedi. Derken Cibrîl {وَمن يطع الله وَالرَّسُول} “Kim Allah'a ve Resûl'e itaat ederse...” ayetinden {رَفِيقًا} “arkadaştırlar” kavline kadar olan kısmı getirdi. [Râvi] dedi ki: Bunun üzerine Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ona haber gönderip onu müjdeledi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مَسْرُوق قَالَ: قَالَ أَصْحَاب مُحَمَّد ﷺ: يَا رَسُول الله مَا يَنْبَغِي لنا أَن نُفَارِقك فِي الدِّينَا فَإنَّك لَو قدمت رفعت فَوْقنَا فَلم نرك

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in Mesrûk’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’in ashabı: “Ey Allah’ın Resûlü! Dünyada senden ayrılmak bize yakışmaz; zira sen vefat ettiğinde bizim üstümüze yükseltileceksin ve biz seni göremeyeceğiz” dediler.

فَأنْزل الله {وَمن يطع الله وَالرَّسُول} الْآيَة

Bunun üzerine Allah: {وَمن يطع الله وَالرَّسُول} “Kim Allah'a ve Resûl'e itaat ederse...” ayetini indirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة قَالَ: أَتَى فَتى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: يَا نَبِي الله: إِن لنا فِيك نظرة فِي الدِّينَا وَيَوْم الْقِيَامَة لَا نرَاك لِأَنَّك فِي الْجنَّة فِي الدَّرَجَات العلى

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in İkrime’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bir genç Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’e gelip: “Ey Allah’ın Peygamberi! Dünyada sana bakma imkânımız var; fakat kıyamet günü seni göremeyeceğiz, çünkü sen cennette en yüksek derecelerde olacaksın” dedi.

فَأنْزل الله {وَمن يطع الله} الْآيَة

Bunun üzerine Allah: {وَمن يطع الله} “Kim Allah'a itaat ederse...” ayetini indirdi.

فَقَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ: أَنْت معي فِي الْجنَّة إِن شَاءَ الله

Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: “İnşallah sen cennette benimle berabersin” buyurdu.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَن رجَالًا قَالُوا: هَذَا نَبِي الله نرَاهُ فِي الدِّينَا فَأَما فِي الْآخِرَة فيرفع بفضله فَلَا نرَاهُ

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü’l-Münzir’in Katâde’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bize anlatıldığına göre birtakım adamlar: “İşte bu Allah’ın Peygamberidir, onu dünyada görüyoruz; ahirette ise fazileti sebebiyle [yücelere] kaldırılacak da biz onu göremeyeceğiz” dediler.

فَأنْزل الله {وَمن يطع الله وَالرَّسُول} إِلَى قَوْله {رَفِيقًا}

Bunun üzerine Allah: {وَمن يطع الله وَالرَّسُول} “Kim Allah'a ve Resûl'e itaat ederse...” ayetinden {رَفِيقًا} “arkadaştırlar” kavline kadar indirdi.

وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ قَالَ: قَالَ نَاس من الْأَنْصَار: يَا رَسُول الله إِذا أدْخلك الله الْجنَّة فَكنت فِي أَعْلَاهَا وَنحن نشتاق إِلَيْك فَكيف نصْنَع فَأنْزل الله {وَمن يطع الله وَالرَّسُول} الْآيَة

İbn Cerîr’in es-Süddî’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Ensâr’dan birtakım kimseler: “Ey Allah’ın Resûlü! Allah seni cennete koyup da cennetin en yüksek derecesinde olduğunda ve biz seni özlediğimizde ne yapacağız?” dediler. Bunun üzerine Allah: {وَمن يطع الله وَالرَّسُول} “Kim Allah'a ve Resûl'e itaat ederse...” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع أَن أَصْحَاب النَّبِي ﷺ قَالُوا: قد علمنَا أَن النَّبِي ﷺ لَهُ فضل على من آمن بِهِ فِي دَرَجَات الْجنَّة مِمَّن تبعه وَصدقه فَكيف لَهُم إِذا اجْتَمعُوا فِي الْجنَّة أَن يرى بَعضهم بَعْضًا فَأنْزل الله هَذِه الْآيَة فِي ذَلِك فَقَالَ لَهُ

İbn Cerîr’in er-Rebî‘den rivayet ettiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’in ashabı: “Biz bildik ki, cennet derecelerinde Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’e tâbi olup onu tasdik ederek ona iman eden kimselere karşı onun bir üstünlüğü vardır. Peki, cennette bir araya geldiklerinde birbirlerini görmeleri nasıl mümkün olacak?” dediler. Bunun üzerine Allah bu hususta bu ayeti indirdi. Ona

النَّبِي ﷺ: إِن الأعلين ينحدرون إِلَى من هُوَ أَسْفَل مِنْهُم فيجتمعون فِي رياضها فَيذكرُونَ مَا أنعم الله عَلَيْهِم ويثنون عَلَيْهِ

Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şüphesiz üst derecelerdekiler, kendilerinden aşağıda olanların yanına inerler, böylece cennet bahçelerinde toplanıp Allah’ın kendilerine verdiği nimetleri anarlar ve O’na övgüde bulunurlar.”

وَأخرج مُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ عَن ربيعَة بن كَعْب الْأَسْلَمِيّ قَالَ: كنت أَبيت عِنْد النَّبِي ﷺ فآتيه بوضوئه وَحَاجته فَقَالَ لي: سل

Müslim, Ebû Dâvûd ve Nesâî’nin Rebîa b. Kâ‘b el-Eslemî’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’in yanında geceliyor, ona abdest suyunu ve ihtiyacı olan şeyleri getiriyordum. Bana: “İste!” buyurdu.

فَقلت: يَا رَسُول الله أَسَالَك مرافقتك فِي الْجنَّة

Ben de: “Ey Allah’ın Resûlü! Cennette seninle beraber olmayı (arkadaşlığını) isterim” dedim.

قَالَ: أَو غير ذَلِك قلت: هُوَ ذَاك

“Bundan başka bir şey [olamaz mı]?” buyurdu. Ben: “İsteğim ancak budur” dedim.

قَالَ: فأعني على نَفسك بِكَثْرَة السُّجُود

[Resûlullah]: “Öyleyse çok secde ederek kendin için bana yardımcı ol” buyurdu.

وَأخرج أَحْمد عَن عَمْرو بن مرّة الْجُهَنِيّ قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله شهِدت أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَأَنَّك رَسُول الله وَصليت الْخمس وَأديت زَكَاة مَالِي وَصمت رَمَضَان

Ahmed’in Amr b. Mürre el-Cühenî’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bir adam Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’e gelip: “Ey Allah’ın Resûlü! Allah’tan başka ilah olmadığına ve senin Allah’ın Resûlü olduğuna şehadet ettim, beş vakit namazı kıldım, malımın zekâtını verdim ve Ramazan orucunu tuttum” dedi.

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: من مَاتَ على هَذَا كَانَ مَعَ النَّبِيين وَالصديقين وَالشُّهَدَاء يَوْم الْقِيَامَة هَكَذَا - وَنصب أصبعيه - مَا لم يعق وَالِديهِ

Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem -iki parmağını kaldırarak-: “Kim anne babasına isyan etmediği müddetçe bu hal üzere ölürse, kıyamet günü peygamberler, sıddîklar ve şehitlerle beraber işte böyle olur” buyurdu.

وَأخرج أَحْمد وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن معَاذ بن أنس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: من قَرَأَ ألف آيَة فِي سَبِيل الله كتب يَوْم الْقِيَامَة مَعَ النَّبِيين وَالصديقين وَالشُّهَدَاء وَالصَّالِحِينَ وَحسن أُولَئِكَ رَفِيقًا إِن شَاءَ الله

Ahmed ve [sahih olduğunu belirterek] Hâkim’in Muâz b. Enes’ten rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Kim Allah yolunda bin ayet okursa kıyamet günü peygamberler, sıddîklar, şehitler ve salihlerle beraber yazılır; inşallah onlar ne güzel arkadaştırlar!”

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن مَاجَه عَن عَائِشَة: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: مَا من نَبِي يمرض إِلَّا خير بَين الدِّينَا وَالْآخِرَة وَكَانَ فِي شكواه الَّذِي قبض فِيهِ أَخَذته بحة شَدِيدَة فَسَمعته يَقُول {مَعَ الَّذين أنعم الله عَلَيْهِم من النَّبِيين وَالصديقين وَالشُّهَدَاء وَالصَّالِحِينَ} فَعلمت أَنه خيِّر

Buhârî, Müslim ve İbn Mâce’nin Âişe’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’i şöyle buyururken işittim: “Hiçbir peygamber hastalanmaz ki, dünya ile ahiret arasında muhayyer bırakılmasın.” Vefat ettiği hastalığında ise kendisini şiddetli bir ses kısıklığı almıştı; onun: {مَعَ الَّذين أنعم الله عَلَيْهِم من النَّبِيين وَالصديقين وَالشُّهَدَاء وَالصَّالِحِينَ} “Allah'ın kendilerine nimet verdiği peygamberler, sıddîklar, şehitler ve salihlerle beraber...” dediğini işittim ve muhayyer bırakıldığını anladım.

وَأخرج ابْن جرير عَن الْمِقْدَاد قَالَ: قلت للنَّبِي ﷺ قلت فِي أَزوَاجك: إِنِّي لأرجو لَهُنَّ من بعدِي الصديقين

İbn Cerîr’in el-Mikdâd’dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem’e: “Eşlerin hakkında, benden sonra onların sıddîklardan olmalarını umduğumu söyledin” dedim.

قَالَ: من تعنون الصديقين قلت: أَوْلَادنَا الَّذين هَلَكُوا صغَارًا

[Nebi]: “Sıddîklar ile kimi kastediyorsunuz?” buyurdu. Ben: “Küçük yaşta vefat eden çocuklarımızı” dedim.

قَالَ: لَا وَلَكِن الصديقين هم المصدقون

[Nebi]: “Hayır, aksine sıddîklar [hakkı tereddütsüz] tasdik edenlerdir” buyurdu.

الْآيَات ٧١ - ٧٦

71-76. Ayetler

أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل بن حَيَّان فِي قَوْله {خُذُوا حذركُمْ} قَالَ: عدتكم من السِّلَاح

İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in Mukâtil b. Hayyân’dan rivayet ettiğine göre o, {خُذُوا حذركُمْ} “tedbirinizi alın” kavli hakkında: “Silah hazırlığınızı [alın]” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فانفروا ثبات} قَالَ: عصباً يَعْنِي سَرَايَا مُتَفَرّقين {أَو انفروا جَمِيعًا} يَعْنِي كلكُمْ

İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in Ali tarikiyle İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o, {فانفروا ثبات} “bölük bölük savaşa çıkın” kavli hakkında: “Gruplar halinde, yani ayrı ayrı müfrezeler olarak”; {أَو انفروا جَمِيعًا} “yahut hep birlikte savaşa çıkın” kavli hakkında da: “Yani hepiniz birden” demiştir.

وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله ﷿ {فانفروا ثبات} قَالَ: عشرَة فَمَا فَوق ذَلِك

et-Tastî’nin İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre Nâfi‘ b. el-Ezrak ona: “Bana Allah Teâlâ’nın {فانفروا ثبات} ‘bölük bölük savaşa çıkın’ kavmini haber ver” dedi. [İbn Abbâs]: “On kişi ve yukarısıdır” dedi.

قَالَ وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت عَمْرو بن كُلْثُوم التغلبي وَهُوَ يَقُول: فَأَما يَوْم خشيتنا عَلَيْهِم فَتُصْبِح خلينا عصباً ثباتا وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طَرِيق عَطاء عَن ابْن عَبَّاس قي سُورَة النِّسَاء {خُذُوا حذركُمْ فانفروا ثبات أَو انفروا جَمِيعًا} عصباً وفرقاً

[Nâfi‘]: “Araplar bunu bilir mi?” dedi. [İbn Abbâs]: “Evet, Amr b. Kulsûm et-Tağlibî’nin şöyle dediğini işitmedin mi: ‘Onlardan korktuğumuz gün olunca, atlarımız bölükler ve kollar halinde sabahlar.’ Ebû Dâvûd Nâsih’inde, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen’de Beyhakî’nin Atâ tarikiyle İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o, Nisâ sûresindeki: {خُذُوا حذركُمْ فانفروا ثبات أَو انفروا جَمِيعًا} ‘Tedbirinizi alın da bölük bölük savaşa çıkın yahut hep birlikte savaşa çıkın’ kavli hakkında: ‘Gruplar ve fırkalar halinde’ demiştir.”

قَالَ: نسخهَا (وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لينفروا كَافَّة) (الْأَنْعَام الْآيَة ١٤١) الْآيَة

[İbn Abbâs] dedi ki: “Bunu: (وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لينفروا كَافَّة) ‘Müminlerin hepsinin birden savaşa çıkmaları doğru olmaz’ (et-Tevbe 122) ayeti neshetmiştir.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {ثبات} قَالَ: فرقا قَلِيلا

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr’in Mücâhid’den rivayet ettiğine göre o, {ثبات} “bölük bölük” kavli hakkında: “Küçük fırkalar halinde” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ {فانفروا ثبات} قَالَ: هِيَ الْعصبَة وَهِي الثبة {أَو انفروا جَمِيعًا} مَعَ النَّبِي صلى الله عَلَيْهِ وَسلم

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in es-Süddî’den rivayet ettiğine göre o: “{فانفروا ثبات} ‘Bölük bölük savaşa çıkın’ kavli; cemaattir, o da süvâri birliğidir (sübe). {أَو انفروا جَمِيعًا} ‘Yahut hep birlikte savaşa çıkın’ ise Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte [çıkmaktır]” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {أَو انفروا جَمِيعًا} أَي إِذا نفر نَبِي الله ﷺ فَلَيْسَ لأحد أَن يتَخَلَّف عَنهُ

Abd b. Humeyd’in Katâde’den rivayet ettiğine göre o, {أَو انفروا جَمِيعًا} “yahut hep birlikte savaşa çıkın” kavli hakkında: “Yani Allah’ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem sefere çıktığında hiç kimsenin ondan geri kalma hakkı yoktur” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَإِن مِنْكُم لمن ليبطئن} إِلَى قَوْله {فَسَوف نؤتيه أجرا عَظِيما} مَا بَين ذَلِك فِي الْمُنَافِق

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in Mücâhid’den rivayet ettiğine göre o, {وَإِن مِنْكُم لمن ليبطئن} “İçinizden öylesi vardır ki, muhakkak ağırdan alır...” kavlinden {فَسَوف نؤتيه أجرا عَظِيما} “ona pek yakında büyük bir mükâfat vereceğiz” kavline kadar olan kısım hakkında: “Bu ikisi arasındaki ayetler münafık hakkındadır” demiştir.