وَأخرج ابْن جريج وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ {وَإِذا جَاءَهُم أَمر من الْأَمْن أَو الْخَوْف} يَقُول: إِذا جَاءَهُم أَمر أَنهم قد أمنُوا من عدوهم أَو أَنهم خائفون مِنْهُ أذاعوا بِالْحَدِيثِ حَتَّى يبلغ عدوهم أَمرهم {وَلَو ردُّوهُ إِلَى الرَّسُول} يَقُول: وَلَو سكتوا وردوا الحَدِيث إِلَى النَّبِي ﷺ {وَإِلَى أولي الْأَمر مِنْهُم} يَقُول: إِلَى أَمِيرهمْ حَتَّى يتَكَلَّم بِهِ {لعلمه الَّذين يستنبطونه مِنْهُم} يَعْنِي عَن الْأَخْبَار وهم الَّذين ينقرون عَن الْأَخْبَار
İbn Cüreyc ve İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî'den bildirdiğine göre o; { وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ } “Onlara güven veya korkuya dair bir haber geldiğinde” [ifadesi hakkında] şöyle der: Onlara düşmanlarından emin olduklarına veya ondan korktuklarına dair bir haber geldiğinde, durumları düşmanlarına ulaşıncaya kadar bu sözü yayarlar. { وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ } “Halbuki onu Resûl’e iletmiş olsalardı” [ifadesi hakkında] şöyle der: Şayet sussalar ve sözü/haberi Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e iletselerdi; { وَإِلَىٰ أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ } “ve aralarındaki yetki sahiplerine [iletmiş olsalardı]” [ifadesi hakkında da] şöyle der: O konuda konuşuncaya kadar emirlerine/yöneticilerine [iletmiş olsalardı]; { لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ } “içlerinden işin aslını çıkarabilecek olanlar onu elbette bilirlerdi” [ifadesi], haberleri araştıranlar, yani haberleri derinlemesine soruşturan kimseler [demektir].
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك {وَإِذا جَاءَهُم أَمر} قَالَ: هم أهل النِّفَاق
İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk'tan bildirdiğine göre o, { وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ } “Onlara bir haber geldiğinde” [ifadesi] hakkında: "Onlar münafıklardır" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي معَاذ مثله
İbn Cerîr'in Ebû Muâz'dan bildirdiğine göre de benzer bir açıklama yapmıştır.
وَأخرج عَن ابْن زيد فِي قَوْله {أذاعوا بِهِ} قَالَ: نشروه
İbn Cerîr'in İbn Zeyd'den bildirdiğine göre o, { أَذَاعُوا بِهِ } “onu hemen yayıverirler” ayeti hakkında: "Onu yaydılar/neşrettiler" demiştir.
قَالَ: وَالَّذين أذاعوا بِهِ قوم إمَّا مُنَافِقُونَ وَإِمَّا آخَرُونَ ضعفاء
[İbn Zeyd] şöyle demiştir: "Onu yayanlar; ya münafıklar ya da zayıf [inançlı] diğer bir topluluktur."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة {وَلَو ردُّوهُ إِلَى الرَّسُول وَإِلَى أولي الْأَمر مِنْهُم} يَقُول: إِلَى عُلَمَائهمْ
Abd b. Humeyd, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre o, { وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَىٰ أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ } “Halbuki onu Resûl’e ve aralarındaki yetki sahiplerine iletmiş olsalardı” [ifadesi] hakkında: "Âlimlerine [iletmiş olsalardı]" demektedir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي الْآيَة قَالَ: الْوُلَاة الَّذين يكونُونَ فِي الْحَرْب عَلَيْهِم يتفكرون فَيَنْظُرُونَ لما جَاءَهُم من الْخَبَر أصدق أم كذب
İbn Cerîr'in İbn Zeyd'den bildirdiğine göre o, ayet hakkında şöyle demiştir: "Onlar, savaşta başlarında bulunan yöneticilerdir; düşünür ve kendilerine gelen haberin doğru mu yoksa yalan mı olduğuna bakarlar."
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة {لعلمه الَّذين يستنبطونه مِنْهُم} قَالَ: الَّذين يتبعونه ويتجسسونه
İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Ebu'l-Âliye'den bildirdiğine göre o, { لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ } “içlerinden işin aslını çıkarabilecek olanlar onu elbette bilirlerdi” [ifadesi] hakkında: "Onun peşine düşüp aslını araştıranlar" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {لعلمه الَّذين يستنبطونه مِنْهُم} قَالَ: الَّذين يسْأَلُون عَنهُ ويتجسسونه
İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, { لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ } “içlerinden işin aslını çıkarabilecek olanlar onu elbette bilirlerdi” [ifadesi] hakkında: "Onu sorup soruşturan ve aslını araştıranlar" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {لعلمه الَّذين يستنبطونه مِنْهُم} قَالَ: قَوْلهم مَاذَا كَانَ وَمَا سَمِعْتُمْ
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, { لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ } “içlerinden işin aslını çıkarabilecek olanlar onu elbette bilirlerdi” [ifadesi] hakkında şöyle demiştir: "[Onların istinbatı], 'Ne oldu? Ne duydunuz?' şeklindeki sözleridir."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق سعيد عَن قَتَادَة قَالَ: إِنَّمَا هُوَ {لعلمه الَّذين يستنبطونه مِنْهُم} الَّذين يفحصون عَنهُ ويهمهم ذَلِك إِلَّا قَلِيلا مِنْهُم {وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته لاتبعتم الشَّيْطَان}
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir'in Saîd kanalıyla Katâde'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Bu [ifade] ancak şöyledir: { لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ } 'içlerinden işin aslını çıkarabilecek olanlar onu elbette bilirlerdi' -yani onu araştıran ve bu meseleyi dert edinenler- 'içlerinden pek azı müstesna.' { وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ } 'Eğer Allah’ın sizin üzerinizdeki lütfu ve rahmeti olmasaydı, şeytana uyardınız.'"
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق معمر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته لاتبعتم الشَّيْطَان إِلَّا قَلِيلا} يَقُول: لاتبعتم الشَّيْطَان كلكُمْ
Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Ma'mer kanalıyla Katâde'den bildirdiğine göre o; { وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلَّا قَلِيلًا } “Eğer Allah’ın sizin üzerinizdeki lütfu ve rahmeti olmasaydı, pek azınız müstesna şeytana uyardınız” ayeti hakkında şöyle der: "Hepiniz şeytana uyardınız [demektir]."
وَأما قَوْله {إِلَّا قَلِيلا} فَهُوَ لقَوْله {لعلمه الَّذين يستنبطونه مِنْهُم} إِلَّا قَلِيلا
{ إِلَّا قَلِيلًا } “pek azı müstesna” sözüne gelince; bu, { لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ } “içlerinden işin aslını çıkarabilecek olanlar onu elbette bilirlerdi” sözüne ait olup 'pek azı müstesna' [demektir].
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته لاتبعتم الشَّيْطَان} قَالَ: فَانْقَطع الْكَلَام
İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Ali kanalıyla İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, { وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ } “Eğer Allah’ın sizin üzerinizdeki lütfu ve rahmeti olmasaydı, şeytana uyardınız” [ifadesi] hakkında şöyle demiştir: "Burada söz tamamlanıp bitmiştir."
وَقَوله {إِلَّا قَلِيلا} فَهُوَ فِي أوّل الْآيَة يخبر عَن الْمُنَافِقين قَالَ {وَإِذا جَاءَهُم أَمر من الْأَمْن أَو الْخَوْف أذاعوا بِهِ} إِلَّا قَلِيلا
{ إِلَّا قَلِيلًا } “pek azı müstesna” sözü ise ayetin baş tarafına aittir; münafıklardan haber vererek: { وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ } “Onlara güven veya korkuya dair bir haber geldiğinde onu hemen yayıverirler” -pek azı müstesna- buyurmuştur.
يَعْنِي بِالْقَلِيلِ الْمُؤمنِينَ
Az olanlarla müminleri kastetmektedir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد قَالَ: هَذِه الْآيَة مُقَدّمَة ومؤخرة إِنَّمَا هِيَ {أذاعوا بِهِ إِلَّا قَلِيلا مِنْهُم وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته لم ينج قَلِيل وَلَا كثير}
İbn Cerîr'in İbn Zeyd'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Bu ayette takdim ve tehir (önde ve sonda olma durumu) vardır. Ayetin asıl [anlam] dizilişi şöyledir: 'Onların pek azı müstesna onu yayıverdiler. Eğer Allah'ın üzerinizdeki lütfu ve rahmeti olmasaydı, ne az ne de çok hiç kimse kurtulamazdı.'"
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْكُم وَرَحمته لاتبعتم الشَّيْطَان إِلَّا قَلِيلا} قَالَ: هم أَصْحَاب النَّبِي ﷺ كَانُوا حدثوا أنفسهم بِأَمْر من أُمُور الشَّيْطَان إِلَّا طائقة مِنْهُم
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk'tan bildirdiğine göre o; { وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلَّا قَلِيلًا } “Eğer Allah’ın sizin üzerinizdeki lütfu ve rahmeti olmasaydı, pek azınız müstesna şeytana uyardınız” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Onlar Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabıdır; içlerinden bir topluluk hariç, şeytana dair bir düşünceyi içlerinden geçirmişlerdi."
الْآيَة ٨٤
Ayet 84
أخرج ابْن سعد عَن خَالِد بن معدان أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: بعثت إِلَى النَّاس كَافَّة فَإِن لم يَسْتَجِيبُوا لي فَإلَى الْعَرَب فَإِن لم يَسْتَجِيبُوا لي فَإلَى قُرَيْش فَإِن لم يَسْتَجِيبُوا لي فَإلَى بني هَاشم فَإِن لم يَسْتَجِيبُوا لي فإليّ وحدي
İbn Sa'd'ın Hâlid b. Ma'dân'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Ben bütün insanlara gönderildim. Şayet onlar bana icabet etmezlerse Araplara; şayet onlar bana icabet etmezlerse Kureyş'e; şayet onlar bana icabet etmezlerse Hâşimoğullarına; şayet onlar da bana icabet etmezlerse yalnızca kendi nefsime [yükümlü kılındım]."
وَأخرج أَحْمد وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي إِسْحَاق قَالَ: قلت للبراء: الرجل يحمل على الْمُشْركين أهوَ مِمَّن ألْقى بِيَدِهِ إِلَى التَّهْلُكَة قَالَ: لَا إِن الله بعث رَسُوله وَقَالَ {فقاتل فِي سَبِيل الله لَا تكلّف إِلَّا نَفسك} إِنَّمَا ذَلِك فِي النَّفَقَة
Ahmed ve İbn Ebî Hâtim'in Ebû İshak'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Berâ'ya: "Müşriklerin üzerine hücum eden adam, kendi eliyle kendini tehlikeye atan kimselerden midir?" diye sordum. O: "Hayır! Allah Resûlü'nü gönderdi ve: { فَقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ } 'Artık Allah yolunda savaş! Sen ancak kendinden sorumlusun' buyurdu. O [tehlikeye atma meselesi] sadece nafaka/harcama konusundadır" dedi.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن الْبَراء قَالَ: لما نزلت على النَّبِي ﷺ {فقاتل فِي سَبِيل الله لَا تكلّف إِلَّا نَفسك وحرض الْمُؤمنِينَ}
İbn Merdûye'nin Berâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e: { فَقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ ۚ وَحَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ } “Artık Allah yolunda savaş! Sen ancak kendinden sorumlusun. Müminleri de teşvik et” [ayeti] indiğinde,
قَالَ لأَصْحَابه: قد أَمرنِي رَبِّي بِالْقِتَالِ فَقَاتلُوا
ashabına: "Rabbim bana savaşmayı emretti, artık siz de savaşın!" buyurdu.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي سِنَان فِي قَوْله {وحرض الْمُؤمنِينَ} قَالَ: عظهم
İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Ebû Sinân'dan bildirdiğine göre o, { وَحَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ } “Müminleri de teşvik et” [ifadesi] hakkında: "Onlara öğüt ver" demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أُسَامَة بن زيد أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ لأَصْحَابه ذَات يَوْم: أَلا هَل مشمر للجنة فَإِن الْجنَّة لَا خطر لَهَا هِيَ وَرب الْكَعْبَة نور تلألأ وَرَيْحَانَة تهتز وَقصر مشيد ونهر مطرد وَفَاكِهَة كَثِيرَة نضيجة وَزَوْجَة حسناء جميلَة وحلل كَثِيرَة فِي مقَام أبدا فِي خير ونضرة ونعمة فِي دَار عالية سليمَة بهية
İbnu'l-Münzir'in Üsâme b. Zeyd'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir gün ashabına şöyle buyurdu: "Cennet için kollarını sıvayan yok mu? Zira Kâbe'nin Rabbine andolsun ki cennetin dengi/emsali yoktur! O, parıldayan bir nur, dalgalanan hoş bir koku, yükseltilmiş bir köşk, akıp giden bir ırmak, olgunlaşmış bol meyve, çok güzel ve alımlı bir eş, sayısız giysilerdir; hayır, tazelik ve nimet içinde, yüce, esenlik dolu ve görkemli bir yurtta ebedî bir makamdır."
قَالُوا: يَا رَسُول الله نَحن المشمرون لَهَا
Onlar: "Ey Allah'ın Resûlü! Biz onun için kollarını sıvayanlarız" dediler.
قَالَ: قُولُوا: إِن شَاءَ الله ثمَّ ذكر الْجِهَاد وحض عَلَيْهِ
[Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "İnşallah deyiniz!" buyurdu, sonra cihadı zikredip ona teşvik etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن عبد الْبر فِي التَّمْهِيد عَن سُفْيَان بن عُيَيْنَة عَن ابْن شبْرمَة سمعته يقْرؤهَا {عَسى الله أَن يكف بَأْس الَّذين كفرُوا} قَالَ سُفْيَان: وَهِي قِرَاءَة ابْن مَسْعُود هَكَذَا {عَسى الله أَن يكف بَأْس الَّذين كفرُوا}
İbn Ebî Hâtim ve et-Temhîd'de İbn Abdilberr'in Süfyân b. Uyeyne kanalıyla bildirdiğine göre o; İbn Şubrüme'nin bu [ayeti]: { عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا } “Umulur ki Allah kâfirlerin baskın gücünü kırar” şeklinde okuduğunu işitmiştir. Süfyân: "İbn Mes'ûd'un kıraati de bu şekilde { عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا } 'Umulur ki Allah kâfirlerin baskın gücünü kırar' şeklindedir" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَالله أَشد بَأْسا وَأَشد تنكيلاً} يَقُول: عُقُوبَة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre o; { وَاللَّهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَأَشَدُّ تَنكِيلًا } “Allah'ın gücü daha çetin, cezası daha şiddetlidir” ayeti hakkında: "[O'nun] cezası [daha şiddetlidir]" demektedir.
الْآيَة ٨٥
Ayet 85
أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {من يشفع شَفَاعَة حَسَنَة} الْآيَة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, { مَّن يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً } “Kim güzel bir şefaatte bulunursa...” ayeti hakkında:
قالشفاعة بعض النَّاس لبَعض
"İnsanların bazısının bazısına aracılık etmesidir/şefaatidir" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن قَالَ: من يشفع شَفَاعَة حَسَنَة كَانَ لَهُ أجرهَا وَإِن لم يشفع لِأَن الله يَقُول {من يشفع شَفَاعَة حَسَنَة يكن لَهُ نصيب مِنْهَا} وَلم يقل يشفع
İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Hasan'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kim güzel bir şefaatte bulunursa, şefaati kabul edilmese bile onun sevabı kendisine aittir. Zira Allah Teâlâ: { مَّن يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَكُن لَّهُ نَصِيبٌ مِّنْهَا } 'Kim güzel bir şefaatte bulunursa, ondan kendisine bir pay olur' buyurmuş, 'şefaati kabul edilirse' dememiştir."
وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن قَالَ: من يشفع شَفَاعَة حَسَنَة كتب لَهُ أجره مَا جرت مَنْفَعَتهَا
İbn Cerîr'in Hasan'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kim güzel bir şefaatte bulunursa, onun faydası devam ettiği sürece ecri kendisine yazılır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre o,
{يكن لَهُ نصيب مِنْهَا} قَالَ: حظاً مِنْهَا
{ يَكُن لَّهُ نَصِيبٌ مِّنْهَا } “ondan kendisine bir pay olur” [ifadesi] hakkında: "Ondan bir hisse" demiştir.
وَفِي قَوْله {كفل مِنْهَا} قَالَ: الكفل هُوَ الْإِثْم
{ كِفْلٌ مِّنْهَا } “ondan kendisine bir pay/sorumluluk payı olur” sözü hakkında da: "Kifl (كفل), günahtır" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ وَالربيع فِي قَوْله {كفل مِنْهَا} قَالَا: الْحَظ
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî ve er-Rebî'den bildirdiğine göre onlar, { كِفْلٌ مِّنْهَا } “ondan kendisine bir pay olur” [ifadesi] hakkında: "Hisse" demişlerdir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد قَالَ: الكفل والنصيب وَاحِد وَقَرَأَ {يُؤْتكُم كِفْلَيْنِ من رَحمته}
İbn Cerîr'in İbn Zeyd'den bildirdiğine göre o: "Kifl ve nasip birdir/aynı anlama gelir" demiş ve: { يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِن رَّحْمَتِهِ } “Size rahmetinden iki pay versin” [ayetini] okumuştur.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَكَانَ الله على كل شَيْء مقيتاً} قَالَ: حفيظاً
İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, { وَكَانَ اللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ مُّقِيتًا } “Allah her şeyi görüp gözetendir (her şeye gücü yetendir)” ayeti hakkında: "Koruyup gözetendir (hafîz)" demiştir.
وَأخرج أَبُو بكر ابْن الْأَنْبَارِي فِي الْوَقْف والابتداء وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْكَبِير والطستي فِي مسَائِله عَن ابْن عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله {مقيتاً} قَالَ: قَادِرًا مقتدراً
Ebû Bekir İbnu'l-Enbârî el-Vakf ve'l-İbtidâ'da, Taberânî el-Kebîr'de ve et-Tastî Mesâil'inde İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Nâfi' b. el-Ezrak ona { مُقِيتًا } “mukît” ifadesini sormuş; o da: "Kâdir ve muktedir olandır" cevabını vermiştir.
قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم
[Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" diye sorunca, [İbn Abbâs]: "Evet" demiştir.
أما سَمِعت قَول أحيحة بن ألأنصاري: وَذي ضغن كَفَفْت النَّفس عَنهُ وَكنت على مساءته مقيتا وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عِيسَى بن يُونُس عَن إِسْمَاعِيل عَن رجل عَن عبد الله بن رَوَاحَة أَنه سَأَلَهُ رجل عَن قَول الله {وَكَانَ الله على كل شَيْء مقيتاً} قَالَ: يقيت كل إِنْسَان بِقدر عمله
"Uhayha b. Cülâh el-Ensârî'nin: 'Kendisine kötülük etmeye gücüm yettiği halde (mukît iken), kin besleyen kimseden nefsimi alıkoydum' sözünü duymadın mı?" İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Îsâ b. Yûnus kanalıyla İsmâil'den, onun bir adamdan, onun da Abdullah b. Revâha'dan bildirdiğine göre bir adam ona Allah Teâlâ'nın: { وَكَانَ اللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ مُّقِيتًا } “Allah her şeyi görüp gözetendir/her şeye gücü yetendir” ayetini sormuş; o da: "Her insana amelinin miktarınca karşılık verir/rızıklandırır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {مقيتاً} قَالَ: شَهِيدا حسيباً حفيظاً
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, { مُقِيتًا } “mukît” [ifadesi] hakkında: "Şâhit, hesaba çekici ve koruyup gözetendir" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {مقيتاً} قَالَ: قَادِرًا
İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre o, { مُقِيتًا } “mukît” [ifadesi] hakkında: "Kâdir olandır" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ قَالَ: المقيت الْقَدِير
İbn Cerîr'in es-Süddî'den bildirdiğine göre o: "el-Mukît, Kadîr (her şeye gücü yeten)dir" demiştir.
وَأخرج عَن ابْن زيد مثله
İbn Cerîr'in İbn Zeyd'den bildirdiğine göre de benzerini söylemiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك قَالَ: المقيت الرَّزَّاق
İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk'tan bildirdiğine göre o: "el-Mukît, Rezzâk (rızık veren)dır" demiştir.
الْآيَتَانِ ٨٦ - ٨٧
Ayet 86 - 87
أخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد حسن عَن سلمَان الْفَارِسِي قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْك يَا رَسُول الله فَقَالَ: وَعَلَيْك وَرَحْمَة الله ثمَّ أَتَى آخر فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْك يَا رَسُول الله وَرَحْمَة الله
Ahmed ez-Zühd'de, İbn Cerîr, İbnu'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdûye hasen bir senetle Selmân-ı Fârisî'den bildirirler; o şöyle demiştir: Bir adam Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "es-Selâmu aleyke yâ Resûlallâh (Sana selâm olsun ey Allah'ın Resûlü!)" dedi. Resûlullah: "Ve aleyke ve rahmetullâh (Sana da selâm ve Allah'ın rahmeti olsun)" buyurdu. Sonra bir başkası gelip: "es-Selâmu aleyke yâ Resûlallâh ve rahmetullâh (Sana selâm ve Allah'ın rahmeti olsun ey Allah'ın Resûlü!)" dedi.
فَقَالَ: وَعَلَيْك وَرَحْمَة الله وَبَرَكَاته ثمَّ جَاءَ آخر فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْك وَرَحْمَة الله وَبَرَكَاته
Resûlullah: "Ve aleyke ve rahmetullâhi ve berekâtuh (Sana da selâm, Allah'ın rahmeti ve bereketleri olsun)" buyurdu. Sonra bir başkası daha gelip: "es-Selâmu aleyke ve rahmetullâhi ve berekâtuh (Sana selâm, Allah'ın rahmeti ve bereketleri olsun)" dedi.
فَقَالَ لَهُ: وَعَلَيْك
Resûlullah ona: "Ve aleyke (Sana da)" buyurdu.
فَقَالَ لَهُ الرجل: يَا نَبِي الله - بِأبي أَنْت وَأمي - أَتَاك فلَان وَفُلَان فسلما عَلَيْك فَرددت عَلَيْهِمَا أَكثر مِمَّا رددت عَليّ فَقَالَ: إِنَّك لم تدع لنا شَيْئا قَالَ الله {وَإِذا حييتُمْ بِتَحِيَّة فَحَيوا بِأَحْسَن مِنْهَا أَو ردوهَا} فرددناها عَلَيْك
Bunun üzerine adam ona: "Ey Allah'ın Nebisi! -Anam babam sana feda olsun- falan ve filan kimseler gelip sana selâm verdiklerinde onlara benim selâmıma verdiğin karşılıktan daha fazlasıyla karşılık verdin?" dedi. Resûlullah: "Sen bize [ekleyecek] bir şey bırakmadın ki! Allah: { وَإِذَا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا } “Bir selâm ile selâmlandığınız zaman, siz de ondan daha güzeliyle selâm verin veya onu aynısıyla iade edin” buyurmuştur; biz de sana [selâmını] aynısıyla iade ettik" buyurdu.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد عَن أبي هُرَيْرَة أَن رجلا مر على رَسُول الله ﷺ وَهُوَ فِي مجْلِس فَقَالَ: سَلام عَلَيْكُم
Buhârî el-Edebu'l-müfred'de Ebû Hüreyre'den bildirdiğine göre, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir mecliste otururken bir adam onun yanından geçti ve: "Selâmün aleyküm" dedi.
فَقَالَ: عشر حَسَنَات
Resûlullah: "On sevap" buyurdu.
فَمر رجل آخر فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله
Sonra başka bir adam geçip: "es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâh" dedi.
فَقَالَ: عشرُون حَسَنَة
Resûlullah: "Yirmi sevap" buyurdu.
فَمر رجل آخر فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله وَبَرَكَاته
Sonra başka bir adam geçip: "es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtuh" dedi.
فَقَالَ: ثَلَاثُونَ حَسَنَة
Resûlullah: "Otuz sevap" buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عمر قَالَ: جَاءَ رجل فَسلم فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم
Beyhakî Şuabu'l-îmân'da İbn Ömer'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bir adam gelip selâm verdi ve: "es-Selâmu aleyküm" dedi.
فَقَالَ النَّبِي ﷺ: عشر
Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem: "On [sevap]" buyurdu.
فجَاء آخر فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله
Sonra bir başkası gelip: "es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâh" dedi.
فَقَالَ النَّبِي ﷺ: عشرُون
Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem: "Yirmi [sevap]" buyurdu.
فجَاء آخر فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله وَبَرَكَاته
Sonra bir başkası gelip: "es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtuh" dedi.
فَقَالَ: ثَلَاثُونَ
Resûlullah: "Otuz [sevap]" buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن سهل بن حنيف قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من قَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم كتب الله لَهُ عشر حَسَنَات فَإِن قَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله كتب الله لَهُ عشْرين حَسَنَة فَإِن قَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله وَبَرَكَاته كتب لَهُ ثَلَاثِينَ حَسَنَة
Beyhakî'nin Sehl b. Huneyf'ten bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kim: 'es-Selâmu aleyküm' derse Allah ona on sevap yazar. Eğer: 'es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâh' derse Allah ona yirmi sevap yazar. Eğer: 'es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtuh' derse ona otuz sevap yazılır."
وَأخرج أَحْمد والدرامي وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن عمرَان بن حُصَيْن أَن رجلا جَاءَ إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم
Ahmed, Dârimî, Ebû Dâvûd, hasen olduğunu belirterek Tirmizî, Nesâî ve Beyhakî'nin İmrân b. Husayn'dan bildirdiğine göre bir adam Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "es-Selâmu aleyküm" dedi.
فَرد عَلَيْهِ وَقَالَ: عشر
Resûlullah onun selâmını aldı ve: "On [sevap]" buyurdu.
ثمَّ جَاءَ آخر فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله
Sonra bir başkası gelip: "es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâh" dedi.
فَرد عَلَيْهِ ثمَّ جلس فَقَالَ: عشرُون
Resûlullah onun da selâmını aldı, sonra oturdu ve: "Yirmi [sevap]" buyurdu.
ثمَّ جَاءَ آخر فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله وَبَرَكَاته
Sonra bir başkası gelip: "es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtuh" dedi.
فَرد عَلَيْهِ ثمَّ جلس فَقَالَ: ثَلَاثُونَ
Resûlullah onun da selâmını aldı, sonra oturdu ve: "Otuz [sevap]" buyurdu.
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ عَن معَاذ بن أنس الْجُهَنِيّ قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى النَّبِي
Ebû Dâvûd ve Beyhakî'nin Muâz b. Enes el-Cühenî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bir adam Nebi
صلى الله عَلَيْهِ وَسلم بِمَعْنَاهُ زَاد ثمَّ أَتَى آخر فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله وَرَحمته وَبَرَكَاته ومغفرته
sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi; [Muâz] aynı anlamdaki rivayeti nakletti ve şu ziyadede bulundu: Sonra bir başkası gelip: "es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâhi ve rahmetuhû ve berekâtuhû ve mağfiratuh" dedi.
فَقَالَ: أَرْبَعُونَ
Resûlullah: "Kırk [sevap]" buyurdu.
قَالَ: هَكَذَا تكون الْفَضَائِل
Ve: "Faziletler işte böyle artar" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ {وَإِذا حييتُمْ بِتَحِيَّة فَحَيوا بِأَحْسَن مِنْهَا أَو ردوهَا} يَقُول: إِذا سلم عَلَيْك أحد فَقل أَنْت: وَعَلَيْك السَّلَام وَرَحْمَة الله أَو تقطع إِلَى السَّلَام عَلَيْك كَمَا قَالَ لَك
İbn Cerîr'in es-Süddî'den bildirdiğine göre o, { وَإِذَا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا } “Bir selâm ile selâmlandığınız zaman, siz de ondan daha güzeliyle selâm verin veya onu aynısıyla iade edin” ayeti hakkında şöyle demiştir: Biri sana selâm verdiğinde sen: "Ve aleykumu's-selâm ve rahmetullâh" de veya sana söylediği gibi "es-Selâmu aleyk" ile yetin.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عَطاء فِي قَوْله {وَإِذا حييتُمْ بِتَحِيَّة فَحَيوا بِأَحْسَن مِنْهَا أَو ردوهَا} قَالَ: ذَلِك كُله فِي أهل الْإِسْلَام
İbn Cerîr ve İbnu'l-Münzir'in Atâ'dan bildirdiğine göre o, { وَإِذَا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا } “Bir selâm ile selâmlandığınız zaman, siz de ondan daha güzeliyle selâm verin veya onu aynısıyla iade edin” ayeti hakkında: "Bunların hepsi İslâm ehli hakkındadır" demiştir.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عمر أَنه كَانَ إِذا سلم عَلَيْهِ إِنْسَان رد كَمَا يسلم عَلَيْهِ يَقُول: السَّلَام عَلَيْكُم
Beyhakî Şuabu'l-îmân'da İbn Ömer'den bildirdiğine göre, bir insan ona selâm verdiğinde kendisine nasıl selâm verilmişse öyle karşılık verirdi. [Selâm veren]: "es-Selâmu aleyküm" der;
فَيَقُول عبد الله: السَّلَام عَلَيْكُم
Abdullah da: "es-Selâmu aleyküm" derdi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ أَيْضا عَن عُرْوَة بن الزبير أَن رجلا سلم عَلَيْهِ فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله وَبَرَكَاته
Beyhakî yine Urve b. ez-Zübeyr'den bildirdiğine göre bir adam ona selâm verip: "es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtuh" dedi.
فَقَالَ عُرْوَة مَا ترك لنا فضل إِن السَّلَام انْتهى إِلَى وَبَرَكَاته
Bunun üzerine Urve: "Bize bir fazlalık payı bırakmadı; zira selâm 've berekâtuh' ile son bulur" dedi.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد عَن سَالم مولى عبد الله بن عمر قَالَ: كَانَ ابْن عمر إِذا سلم عَلَيْهِ فَرد زَاد فاتيته فَقلت: السَّلَام عَلَيْكُم
Buhârî el-Edebu'l-müfred'de Abdullah b. Ömer'in azatlısı Sâlim'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İbn Ömer'e selâm verildiğinde selâmı fazlasıyla alırdı. Yanına geldim ve: "es-Selâmu aleyküm" dedim.
فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله ثمَّ أَتَيْته مرّة أُخْرَى فَقلت: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله
O da: "es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâh" dedi. Sonra yanına başka bir defa daha gelip: "es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâh" dedim.
فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله وَبَرَكَاته ثمَّ أَتَيْته مرّة أُخْرَى فَقلت: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله وَبَرَكَاته
O da: "es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtuh" dedi. Sonra yanına bir defa daha gelip: "es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtuh" dedim.
فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله وَبَرَكَاته وَطيب صلواته
O da: "es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtühû ve tîbu salevâtih" dedi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ من طَرِيق الْمُبَارك بن فضَالة عَن الْحسن فِي قَوْله {فَحَيوا بِأَحْسَن مِنْهَا} قَالَ: تَقول إِذا سلم عَلَيْك أَخُوك الْمُسلم فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْك
Beyhakî'nin Mübârek b. Fedâle kanalıyla Hasan[-ı Basrî]'den bildirdiğine göre o, { فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا } “siz de ondan daha güzeliyle selâm verin” ayeti hakkında şöyle demiştir: Müslüman kardeşin sana selâm verip: 'es-Selâmu aleyk' dediğinde şöyle dersin:
فَقل: السَّلَام عَلَيْكُم وَرَحْمَة الله {أَو ردوهَا} يَقُول: إِن لم تقل لَهُ السَّلَام عَلَيْك وَرَحْمَة الله فَرد عَلَيْهِ كَمَا قَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم كَمَا سلم وَلَا تقل وَعَلَيْك
'es-Selâmu aleyküm ve rahmetullâh' de. { أَوْ رُدُّوهَا } “veya onu aynısıyla iade edin” ayeti ise şunu ifade eder: Eğer ona 'es-Selâmu aleyke ve rahmetullâh' demezsen, selâm verdiği gibi 'es-Selâmu aleyküm' diyerek aynısıyla karşılık ver, 've aleyk' deme.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر من طَرِيق يُونُس بن عبيد عَن الْحسن فِي الْآيَة قَالَ {بِأَحْسَن مِنْهَا} للْمُسلمين {أَو ردوهَا} على أهل الْكتاب قَالَ: وَقَالَ الْحسن: كل ذَلِك للْمُسلمِ
İbnu'l-Münzir'in Yûnus b. Ubeyd kanalıyla Hasan[-ı Basrî]'den bildirdiğine göre o, bu ayet hakkında şöyle demiştir: { بِأَحْسَنَ مِنْهَا } “ondan daha güzeliyle” ifadesi Müslümanlar için, { أَوْ رُدُّوهَا } “veya onu aynısıyla iade edin” ifadesi ise Ehl-i kitap içindir. [Râvi] der ki: Hasan: 'Bunların tamamı Müslüman içindir' de demiştir.
وأخرح ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: من سلم عَلَيْك من خلق الله فاردد عَلَيْهِ وَإِن كَانَ يَهُودِيّا أَو نَصْرَانِيّا أَو مجوسياً ذَلِك بِأَن الله يَقُول {وَإِذا حييتُمْ بِتَحِيَّة فَحَيوا بِأَحْسَن مِنْهَا أَو ردوهَا}
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Allah'ın yarattıklarından her kim sana selâm verirse, yahudi, hıristiyan veya mecûsî de olsa selâmını al. Çünkü Allah Teâlâ: { وَإِذَا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا } “Bir selâm ile selâmlandığınız zaman, siz de ondan daha güzeliyle selâm verin veya onu aynısıyla iade edin” buyurmaktadır.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَو أَن فِرْعَوْن قَالَ لي: بَارك الله فِيك
Buhârî el-Edeb'de ve İbnu'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Firavun bile bana: 'Bârekallâhu fîk (Allah seni mübarek kılsın)' deseydi,
لَقلت: وفيك بَارك الله
ben de: 'Ve fîke bârekallâh (Allah seni de mübarek kılsın)' derdim.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد وَابْن جرير عَن الْحسن قَالَ: السَّلَام تطوّع وَالرَّدّ فَرِيضَة
Buhârî el-Edebu'l-müfred'de ve İbn Cerîr'in Hasan[-ı Basrî]'den bildirdiğine göre o: "Selâm vermek nafile, selâmı almak ise farzdır" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: السَّلَام اسْم من أَسمَاء الله وَضعه الله فِي الأَرْض: فافشوه بَيْنكُم وَإِذا مر رجل بالقوم فَسلم عَلَيْهِم فَردُّوا كَانَ لَهُ عَلَيْهِم فضل دَرَجَة لِأَنَّهُ ذكرهم السَّلَام وَإِن لم يردوا عَلَيْهِ رد عَلَيْهِ من هُوَ خير مِنْهُم وَأفضل
İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve Beyhakî'nin İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "es-Selâm, Allah'ın isimlerinden bir isimdir; onu yeryüzüne koymuştur. O halde onu aranızda yayınız. Bir kimse bir topluluğun yanından geçip onlara selâm verir de onlar selâmını alırlarsa, onlara selâmı hatırlattığı için kendisinin onlar üzerinde bir derece fazileti olur. Eğer selâmını almazlarsa, ona onlardan daha hayırlı ve daha üstün olanlar (melekler) karşılık verir."
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد عَن ابْن مَسْعُود
Buhârî el-Edebu'l-müfred'de İbn Mes'ûd'dan [aynı rivayeti]
مَوْقُوفا
mevkūf olarak rivayet etmiştir.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب الْمُفْرد عَن أنس قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ: إِن السَّلَام اسْم من أَسمَاء الله وَضعه الله فِي الأَرْض فافشوا السَّلَام بَيْنكُم
Buhârî el-Edebu'l-müfred'de Enes'ten bildirdiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Muhakkak ki es-Selâm, Allah'ın isimlerinden bir isimdir; onu yeryüzüne koymuştur. O halde selâmı aranızda yayınız."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن السَّلَام اسْم من أَسمَاء الله تَعَالَى وَضعه الله فِي الأَرْض فافشوه بَيْنكُم
Beyhakî'nin Ebû Hüreyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Muhakkak ki es-Selâm, Allah Teâlâ'nın isimlerinden bir isimdir; onu yeryüzüne koymuştur. O halde onu aranızda yayınız."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: السَّلَام اسْم من أَسمَاء الله فَإِذا أَنْت أكثرت مِنْهُ أكثرت من ذكر الله
Beyhakî'nin İbn Ömer'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "es-Selâm, Allah'ın isimlerinden bir isimdir. Onu çokça söyledikçe Allah'ı çokça zikretmiş olursun."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن السَّلَام اسْم من أَسمَاء الله جعله بَين خلقه فَإِذا سلم الْمُسلم على الْمُسلم قفد حرم عَلَيْهِ أَن يذكرهُ الا بِخَير
İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Muhakkak ki es-Selâm, Allah'ın isimlerinden bir isimdir; onu kulları arasına koymuştur. Bir Müslüman diğer bir Müslümana selâm verdiğinde, artık onu hayırdan başka bir şeyle anması kendisine haram kılınmış olur."