وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أكبر الْكَبَائِر الْإِشْرَاك بِاللَّه وَقتل النَّفس الَّتِي حرم الله لِأَن الله يَقُول {فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم خَالِدا فِيهَا وَغَضب الله عَلَيْهِ ولعنه وَأعد لَهُ عذَابا عَظِيما}
İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Büyük günahların en büyüğü, Allah'a ortak koşmak ve Allah'ın haram kıldığı bir cana kıymaktır; çünkü Allah şöyle buyurmaktadır: {فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم خَالِدا فِيهَا وَغَضب الله عَلَيْهِ ولعنه وَأعد لَهُ عذَابا عَظِيما} “Onun cezası, içinde ebedî kalacağı cehennemdir. Allah ona gazap etmiş, onu lanetlemiş ve onun için büyük bir azap hazırlamıştır.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: هما المبهمتان: الشّرك وَالْقَتْل
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İki kapalı [büyük günah] şunlardır: Şirk ve adam öldürmek.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْله {وَمن يقتل مُؤمنا مُتَعَمدا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم} قَالَ: هِيَ محكمَة وَلَا تزداد إِلَّا شدَّة
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o, {وَمن يقتل مُؤمنا مُتَعَمدا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم} “Kim bir mümini kasten öldürürse onun cezası cehennemdir” kavli hakkında: “Bu [ayet] muhkemdir ve [hükmü] şiddetten başka bir şey artırmaz.” demiştir.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن كردم أَن أَبَا هُرَيْرَة وَابْن عَبَّاس وَابْن عمر سئلوا عَن الرجل يقتل مُؤمنا مُتَعَمدا فَقَالُوا: هَل تَسْتَطِيع أَن لَا تَمُوت هَل تَسْتَطِيع أَن تبتغي نفقاً فِي الأَرْض أَو سلما فِي السَّمَاء أَو تحييه
Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Münzir'in Kerdem'den bildirdiğine göre Ebû Hureyre, İbn Abbâs ve İbn Ömer'e bir mümini kasten öldüren adam hakkında sorulmuş, onlar da şöyle demişlerdir: “Ölmemeye gücün yeter mi? Yerde bir tünel ya da gökte bir merdiven aramaya veya onu diriltmeye gücün yeter mi?”
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن ميناء قَالَ: كنت جَالِسا بِجنب أبي هُرَيْرَة إِذْ أَتَاهُ رجل فَسَأَلَهُ عَن قَاتل الْمُؤمن هَل لَهُ من تَوْبَة فَقَالَ: وَالَّذِي لَا إِلَه إِلَّا هُوَ لَا يدْخل الْجنَّة حَتَّى يلج الْجمل فِي سم الْخياط
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Saîd b. Mînâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Hureyre'nin yanında oturuyordum, derken bir adam gelip ona bir mümini öldüren kimsenin tövbesi olup olmadığını sordu. Bunun üzerine o şöyle dedi: “Kendisinden başka ilah olmayana yemin olsun ki, deve iğne deliğinden geçmedikçe cennete giremez.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر من طَرِيق أبي رزين عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: هِيَ مُبْهمَة لَا يعلم لَهُ تَوْبَة
İbnü'l-Münzir'in Ebû Rezîn tarikiyle İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Bu [günah/ayet] mübhemdir (kapalıdır); onun için bir tövbe [olup olmadığı] bilinmez.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن الضَّحَّاك قَالَ: لَيْسَ لمن قتل مُؤمنا تَوْبَة لم ينسخها شَيْء
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in ed-Dahhâk'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Bir mümini öldüren kimse için tövbe yoktur, onu hiçbir şey neshetmemiştir.”
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن ميناء قَالَ: كَانَ بَين صَاحب لي وَبَين رجل من أهل السُّوق لجاجة فَأخذ صَاحِبي كرسياً فَضرب بِهِ رَأس الرجل فَقتله وَنَدم وَقَالَ: إِنِّي سأخرج من مَالِي ثمَّ انْطلق فَاجْعَلْ نَفسِي حَبِيسًا فِي سَبِيل الله
Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Münzir'in Saîd b. Mînâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bir arkadaşımla çarşı halkından bir adam arasında bir inatlaşma/tartışma oldu. Arkadaşım bir sandalye alıp adamın başına vurdu ve onu öldürdü. [Sonra] pişman oldu ve şöyle dedi: “Ben malımdan çıkacağım (bütün malımı infak edeceğim), sonra da gidip kendimi Allah yolunda adayacağım.”
قلت: انْطلق بِنَا إِلَى ابْن عمر نَسْأَلهُ هَل لَك من تَوْبَة فَانْطَلقَا حَتَّى دَخَلنَا عَلَيْهِ فقصصت عَلَيْهِ الْقِصَّة على مَا كَانَت قلت: هَل ترى لَهُ من تَوْبَة قَالَ: كل
Dedim ki: “Bizimle birlikte İbn Ömer'e gidelim de senin için bir tövbe olup olmadığını ona soralım.” Birlikte gittik, nihayet onun yanına girdik. Olayı olduğu gibi ona anlattım ve: “Onun için bir tövbe görüyor musun?” dedim. [İbn Ömer] şöyle dedi: “Ye,
واشرب أُفٍّ قُم عني
iç, öf! Kalk yanımdan!”
قلت: يزْعم أَنه لم يرد قَتله قَالَ: كذب يعمد أحدكُم إِلَى الْخَشَبَة فَيضْرب بهَا رَأس الرجل الْمُسلم ثمَّ يَقُول: لم أرد قَتله كذب كل واشرب مَا اسْتَطَعْت أُفٍّ قُم عني
Dedim ki: “O, onu öldürmek istemediğini iddia ediyor.” [İbn Ömer] dedi ki: “Yalan söylüyor! Biriniz bir odun parçasını alıp Müslüman adamın başına vuruyor, sonra da: 'Onu öldürmek istemedim' diyor! Yalan söylüyor! Gücün yettiğince ye, iç! Öf! Kalk yanımdan!”
فَلم يزدنا على ذَلِك حَتَّى قمنا
Bize bundan başka bir şey söylemedi, nihayet kalktık.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قتل الْمُؤمن معقلة
Saîd b. Mansûr'un İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Mümini öldürmek, [insanı] helake sürükleyen büyük bir vebaldir.”
وَأخرج البُخَارِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا يزَال الْمُؤمن فِي فسحة من دينه مَا لم يصب دَمًا حَرَامًا
Buhârî'nin İbn Ömer'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Mümin, haram bir kana bulaşmadığı sürece dininde bir genişlik içindedir.”
وَأخرج أَحْمد وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر عَن مُعَاوِيَة سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: كل ذَنْب عَسى الله أَن يغفره إِلَّا الرجل يَمُوت كَافِرًا أَو الرجل يقتل مُؤمنا مُتَعَمدا
Ahmed, en-Nesâî ve İbnü'l-Münzir'in Muâviye'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: “Kâfir olarak ölen adam yahut bir mümini kasten öldüren adam hariç, her günahı Allah'ın bağışlaması umulur.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي الدَّرْدَاء سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: كل ذَنْب عَسى الله أَن يغفره إِلَّا من مَاتَ مُشْركًا أَو من قتل مُؤمنا مُتَعَمدا
İbnü'l-Münzir'in Ebü'd-Derdâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: “Müşrik olarak ölen kimse yahut bir mümini kasten öldüren kimse hariç, her günahı Allah'ın bağışlaması umulur.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من أعَان فِي قتل مُسلم بِشَطْر كلمة يلقى الله يَوْم يلقاه مَكْتُوب على جَبهته آيس من رَحْمَة الله
İbnü'l-Münzir'in Ebû Hureyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Kim yarım kelimeyle de olsa bir Müslümanın öldürülmesine yardım ederse, Allah'ın huzuruna çıktığı gün alnında 'Allah'ın rahmetinden ümidini kesmiştir' yazılı olarak Allah'a kavuşur.”
وَأخرج ابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من أعَان على دم امرىء مُسلم بِشَطْر كلمة كتب بَين عَيْنَيْهِ يَوْم الْقِيَامَة: آيس من رَحْمَة الله
İbn Adiy ve el-Ba's'ta el-Beyhakî'nin İbn Ömer'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Kim yarım kelimeyle de olsa Müslüman bir kişinin kanına [girilmesine] yardım ederse, kıyamet gününde iki gözünün arasına: 'Allah'ın rahmetinden ümidini kesmiştir' yazılır.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي عون قَالَ: إِذا سَمِعت فِي الْقُرْآن خلوداً فَلَا تَوْبَة لَهُ
İbnü'l-Münzir'in Ebû Avn'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Kur'an'da ebedîlik [ifadesini] duyduğun zaman [bil ki] onun için tövbe yoktur.”
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: نازلت رَبِّي فِي قَاتل الْمُؤمن فِي أَن يَجْعَل لَهُ تَوْبَة فَأبى عَليّ
Abd b. Humeyd'in el-Hasan'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Mümini öldüren kimse için bir tövbe kılması hususunda Rabbime müracaat ettim, fakat [bunu kabul etmeyip] beni geri çevirdi.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الْقَاسِم بن بَشرَان فِي أَمَالِيهِ بِسَنَد ضَعِيف عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ فِي قَوْله {وَمن يقتل مُؤمنا مُتَعَمدا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم} قَالَ: هُوَ جَزَاؤُهُ إِن جازاه
İbn Ebî Hâtim, et-Taberânî ve el-Emâlî'sinde Ebü'l-Kāsım b. Bişrân zayıf bir senetle Ebû Hureyre'den, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in {وَمن يقتل مُؤمنا مُتَعَمدا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم} “Kim bir mümini kasten öldürürse onun cezası cehennemdir” kavli hakkında şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: “Eğer cezalandırırsa cezası budur.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الضَّحَّاك عَن ابْن عَبَّاس أَنه كَانَ يَقُول: جَزَاؤُهُ جَهَنَّم إِن جازاه يَعْنِي لِلْمُؤمنِ وَلَيْسَ للْكَافِرِ فَإِن شَاءَ عَفا عَن الْمُؤمن وَإِن شَاءَ عاقب
İbn Ebî Hâtim'in ed-Dahhâk tarikiyle İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle diyordu: “Kâfir için değil, mümin için eğer cezalandırırsa cezası cehennemdir; dilerse mümini affeder, dilerse cezalandırır.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر من طَرِيق عَاصِم بن أبي النجُود عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم} قَالَ: هِيَ جَزَاؤُهُ إِن شَاءَ عذبه وَإِن شَاءَ غفر لَهُ
İbnü'l-Münzir'in Âsım b. Ebi'n-Necûd tarikiyle İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم} “Onun cezası cehennemdir” kavli hakkında şöyle demiştir: “Onun cezası budur; dilerse ona azap eder, dilerse onu bağışlar.”
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أبي مجلز فِي قَوْله {فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم} قَالَ: هِيَ جَزَاؤُهُ فَإِن شَاءَ الله أَن يتَجَاوَز عَن جَزَائِهِ فعل
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve el-Ba's'ta el-Beyhakî'nin Ebû Miclez'den bildirdiğine göre o, {فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم} “Onun cezası cehennemdir” kavli hakkında şöyle demiştir: “Onun cezası budur; fakat Allah onun cezasından vazgeçmek (bağışlamak) dilerse öyle yapar.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عون بن عبد الله فِي قَوْله {فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم} قَالَ: إِن هُوَ جازاه
İbnü'l-Münzir'in Avn b. Abdillâh'tan bildirdiğine göre o, {فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم} “Onun cezası cehennemdir” kavli hakkında: “Eğer O cezalandırırsa [cezası budur].” demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن أبي صَالح
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Ebû Sâlih'ten bildirdiğine göre,
مثله
aynısı [rivayet edilmiştir].
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن إِسْمَاعِيل بن ثَوْبَان قَالَ: جالست النَّاس قبل الدَّاء الْأَعْظَم فِي الْمَسْجِد الْأَكْبَر فَسَمِعتهمْ يَقُولُونَ {وَمن يقتل مُؤمنا مُتَعَمدا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم} إِلَى {عذَابا عَظِيما} قَالَ الْمُهَاجِرُونَ وَالْأَنْصَار: وَجَبت لمن فعل هَذَا النَّار حَتَّى نزلت (إِن الله لَا يغْفر أَن يُشْرك بِهِ وَيغْفر مَا دون ذَلِك لمن يَشَاء) (النِّسَاء الْآيَة ٤٨) فَقَالَ الْمُهَاجِرُونَ وَالْأَنْصَار: مَا شَاءَ يصنع الله مَا شَاءَ فَسكت عَنْهُم
İbnü'l-Münzir'in İsmâil b. Sevbân'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Büyük vebadan önce Mescid-i Ekber'de insanlarla birlikte oturdum ve onların {وَمن يقتل مُؤمنا مُتَعَمدا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم} “Kim bir mümini kasten öldürürse onun cezası cehennemdir...” ayetinden {عذَابا عَظِيما} “...büyük bir azap [hazırlamıştır]” kavline kadar okuduklarını işittim. Muhâcirler ve Ensâr: “Bunu yapana cehennem vacip oldu” dediler; nihayet (إِن الله لَا يغْفر أَن يُشْرك بِهِ وَيغْفر مَا دون ذَلِك لمن يَشَاء) “Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz, bunun dışındakileri ise dilediği kimse için bağışlar” (Nisâ Suresi, 48) ayeti indi. Bunun üzerine Muhâcirler ve Ensâr: “Dilediği kimseye; Allah dilediğini yapar” dediler ve [kesin hüküm vermekten vazgeçip] sustular.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن هِشَام بن حسان قَالَ: كُنَّا عِنْد مُحَمَّد بن سِيرِين فَقَالَ لَهُ رجل (وَمن يقتل مُؤمنا مُتَعَمدا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم) حَتَّى ختم الْآيَة فَغَضب مُحَمَّد وَقَالَ: أَيْن أَنْت عَن هَذِه الْآيَة (إِن الله لَا يغْفر أَن يُشْرك بِهِ وَيغْفر مَا دون ذَلِك لمن يَشَاء) قُم عني أخرج عني قَالَ: فَأخْرج
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve el-Ba's'ta el-Beyhakî'nin Hişâm b. Hassân'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Muhammed b. Sîrîn'in yanındaydık. Bir adam ona ayetin sonuna kadar (وَمن يقتل مُؤمنا مُتَعَمدا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم) “Kim bir mümini kasten öldürürse onun cezası cehennemdir...” [ayetini] okudu. Bunun üzerine Muhammed öfkelendi ve: “Şu (إِن الله لَا يغْفر أَن يُشْرك بِهِ وَيغْفر مَا دون ذَلِك لمن يَشَاء) ‘Şüphesiz Allah kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz, bunun dışındakileri dilediği kimse için bağışlar’ ayetinden neredesin? Kalk yanımdan, çık git!” dedi. [Hişâm] dedi ki: Adam çıkarıldı.
وَأخرج القتبي وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن قُرَيْش بن أنس قَالَ: سَمِعت عَمْرو بن عبيد يَقُول: يُؤْتى بِي يَوْم الْقِيَامَة فَأَقَامَ بَين يَدي الله قيقول لي لم قلت إِن الْقَاتِل فِي النَّار فَأَقُول أَنْت قلته ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة (وَمن يقتل مُؤمنا مُتَعَمدا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم) قلت لَهُ: وَمَا فِي الْبَيْت أَصْغَر مني أَرَأَيْت إِن قَالَ لَك فَإِنِّي قد قلت (إِن الله لَا يغْفر أَن يُشْرك بِهِ وَيغْفر مَا دون ذَلِك لمن يَشَاء) من أَيْن علمت أَنِّي لَا أَشَاء أَن أَغفر قَالَ: فَمَا اسْتَطَاعَ أَن يرد عَليّ شَيْئا
el-Kutebî ve el-Ba's'ta el-Beyhakî'nin Kureyş b. Enes'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Amr b. Ubeyd'in şöyle dediğini işittim: “Kıyamet gününde ben getirileceğim ve Allah'ın huzurunda durdurulacağım. O bana: 'Katilin cehennemde olduğunu niçin söyledin?' diyecek. Ben de: 'Bunu sen söyledin' diyeceğim.” Sonra şu (وَمن يقتل مُؤمنا مُتَعَمدا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّم) “Kim bir mümini kasten öldürürse onun cezası cehennemdir...” ayetini okudu. -Evdekilerin en küçüğü ben olduğum halde- ona dedim ki: “Peki O sana: 'Ben (إِن الله لَا يغْفر أَن يُشْرك بِهِ وَيغْفر مَا دون ذَلِك لمن يَشَاء) “Şüphesiz Allah kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz, bunun dışındakileri dilediği kimse için bağışlar” demiştim; benim bağışlamayı dilemeyeceğimi nereden bildin?' derse ne yapacaksın?” [Kureyş] dedi ki: Bana hiçbir karşılık veremedi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي إِسْحَاق قَالَ أَتَى رجل عمر فَقَالَ لقَاتل الْمُؤمن تَوْبَة قَالَ: نعم ثمَّ قَرَأَ (حم تَنْزِيل الْكتاب من الله الْعَزِيز الْعَلِيم غَافِر الذَّنب وقابل التوب)
Abd b. Humeyd'in Ebû İshâk'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bir adam Ömer'e gelip: “Mümini öldüren için tövbe var mıdır?” dedi. [Ömer]: “Evet” dedi, sonra (حم تَنْزِيل الْكتاب من الله الْعَزِيز الْعَلِيم غَافِر الذَّنب وقابل التوب) “Hâ-mîm. Kitabın indirilişi, Azîz, Alîm, günahı bağışlayan ve tövbeyi kabul eden Allah'tandır...” [ayetini] okudu.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَاتل الْمُؤمن قَالَ: كَانَ يُقَال: لَهُ تَوْبَة إِذا نَدم
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, mümini öldüren kimse hakkında şöyle demiştir: “Pişman olduğu takdirde onun için tövbe vardır denilirdi.”
وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة
Abd b. Humeyd'in İkrime'den bildirdiğine göre,
مثله
aynısı [rivayet edilmiştir].
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر عَن كردم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أَتَاهُ رجل فَقَالَ: مَلَأت حَوْضِي أنتطر طميتي ترد عَليّ فَلم أستيقظ إِلَّا وَرجل أشرع نَاقَته فتلم الْحَوْض وسال المَاء فَقُمْت فَزعًا فضربته بِالسَّيْفِ فَقتلته فَقَالَ: لَيْسَ هَذَا مثل الَّذِي قَالَ فَأمره بِالتَّوْبَةِ
Saîd b. Mansûr ve İbnü'l-Münzir'in Kerdem'den, onun da İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: [İbn Abbâs'a] bir adam gelip: “Havuzumu doldurmuş, develerimin bana gelmesini bekliyordum. Birden bir adamın devesini [havuza] soktuğunu, havuzun kenarını yarıp suyun akıp gittiğini fark ettim. Bunun üzerine dehşetle fırlayıp ona kılıçla vurdum ve onu öldürdüm” dedi. İbn Abbâs: “Bu, [kasten öldürdü] denilen kimse gibi değildir” dedi ve ona tövbe etmesini emretti.
قَالَ سُفْيَان: كَانَ أهل الْعلم إِذا سئلوا قَالُوا: لَا تَوْبَة لَهُ
Süfyân şöyle dedi: “İlim ehli kendilerine [henüz adam öldürmemiş kimselerce] sorulduğunda: 'Onun için tövbe yoktur' derlerdi.
فَإِذا ابتلى بِهِ رجل قَالُوا: كذبت
Fakat bir kimse bununla imtihan olunduğunda (yani öldürdükten sonra sorduğunda): 'Yalan söyledin (yani tövbe vardır)' derlerdi.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن عبد الله بن جَعْفَر قَالَ: كَفَّارَة الْقَتْل الْقَتْل
Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd'in Abdullah b. Ca'fer'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Öldürmenin kefareti [kısasen] öldürülmektir.”
وَأخرج عبد بن حميد والنحاس عَن سعد بن عُبَيْدَة أَن ابْن عَبَّاس كَانَ يَقُول: لمن قتل مُؤمنا تَوْبَة
Abd b. Humeyd ve en-Nehhâs'ın Sa'd b. Ubeyde'den bildirdiğine göre İbn Abbâs şöyle diyordu: “Bir mümini öldüren kimse için tövbe vardır.”
قَالَ: فَجَاءَهُ رجل فَسَأَلَهُ أَلِمَنْ قتل مُؤمنا تَوْبَة قَالَ: لَا إِلَّا النَّار
[Ravi] dedi ki: Derken ona bir adam geldi ve: “Bir mümini öldüren kimse için tövbe var mıdır?” diye sordu. O da: “Hayır, ancak ateştir” dedi.
فَلَمَّا قَامَ الرجل قَالَ لَهُ جُلَسَاؤُهُ: مَا كنت هَكَذَا تفتينا كنت تفتينا أَن لمن قتل مُؤمنا تَوْبَة مَقْبُولَة فَمَا شَأْن هَذَا الْيَوْم قَالَ: إِنِّي أَظُنهُ رجل يغْضب يُرِيد أَن يقتل مُؤمنا فبعثوا فِي أَثَره فوجدوه كَذَلِك
Adam kalkıp gidince meclistekiler ona: “Bize böyle fetva vermiyordun; bize bir mümini öldüren kimse için makbul bir tövbe olduğunu fetva veriyordun. Bugün bunun durumu nedir?” dediler. [İbn Abbâs]: “Onun öfkeli bir adam olduğunu ve bir mümini öldürmek istediğini sanıyorum” dedi. Hemen arkasından [adam] gönderdiler ve gerçekten de öyle olduğunu gördüler.
وَأخرج النّحاس عَن نَافِع وَسَالم أَن رجلا سَأَلَ عبد الله بن عمر كَيفَ ترى فِي رجل قتل قتل رجلا عمدا قَالَ: أَنْت قتلته قَالَ: نعم
en-Nehhâs'ın Nâfi' ve Sâlim'den bildirdiğine göre bir adam Abdullah b. Ömer'e: “Bir adamı kasten öldüren kimse hakkında ne dersin?” diye sordu. [İbn Ömer]: “Onu sen mi öldürdün?” dedi. Adam: “Evet” dedi.
قَالَ: تب إِلَى الله يتب عَلَيْك
[İbn Ömer]: “Allah'a tövbe et ki tövbeni kabul buyursun” dedi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن زيد بن أسلم قَالَ: لَيْسَ للْقَاتِل تَوْبَة إِلَّا أَن يُقَاد مِنْهُ أَو يُعْفَى عَنهُ أَو تُؤْخَذ مِنْهُ الدِّيَة
Abd b. Humeyd'in Zeyd b. Eslem'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Kendisine kısas uygulanması yahut affedilmesi veya kendisinden diyet alınması hariç katil için tövbe yoktur.”
وَأخرج عبد بن حميد عَن سُفْيَان قَالَ: بلغنَا أَن الَّذِي يقتل مُتَعَمدا فكفارته أَن يُقيد من نَفسه أَو أَن يُعْفَى عَنهُ أَو تُؤْخَذ مِنْهُ الدِّيَة فَإِن فعل بِهِ ذَلِك رجونا أَن تكون كَفَّارَته ويستغفر ربه فَإِن لم يفعل من ذَلِك شَيْئا فَهُوَ فِي مَشِيئَة الله إِن شَاءَ غفر لَهُ وَإِن شَاءَ لم يغْفر لَهُ فَقَالَ سُفْيَان: فَإِذا جَاءَك من لم يقتل فَشدد عَلَيْهِ وَلَا ترخص لَهُ لكَي يفْرض وَإِن كَانَ مِمَّن قتل فسألك فَأخْبرهُ لَعَلَّه يَتُوب وَلَا تؤيسه
Abd b. Humeyd'in Süfyân'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bize ulaştığına göre kasten öldüren kimsenin kefareti; bizzat kendisinden kısas alınması veya affedilmesi yahut kendisinden diyet alınmasıdır. Şayet ona bunlar yapılırsa ve o da Rabbinden bağışlanma dilerse, bunun onun için bir kefaret olmasını umarız. Eğer bunlardan hiçbirisi yapılmazsa o, Allah'ın meşietine (dilemesine) kalmıştır; dilerse onu bağışlar, dilerse bağışlamaz. Süfyân dedi ki: [Henüz adam] öldürmemiş biri sana geldiğinde ona karşı sert davran, [bu günahtan] kaçınması için ona ruhsat tanıma. Şayet öldürmüş olanlardan biri gelip sana sorarsa, tövbe etsin diye ona [tövbe kapısının açık olduğunu] bildir ve onu ümitsizliğe düşürme.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الضَّحَّاك قَالَ: لِأَن أَتُوب من الشّرك أحب إِلَيّ من أَتُوب من قتل الْمُؤمن
Abd b. Humeyd'in ed-Dahhâk'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Şirkten tövbe etmek, bana mümini öldürmekten tövbe etmekten daha sevimlidir.”
وَأخرج أَحْمد عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من لَقِي الله لَا يُشْرك بِهِ شَيْئا وأدّى زَكَاة مَاله طيبَة بهَا نَفسه محتبساً وَسمع وأطاع فَلهُ الْجنَّة
Ahmed'in Ebû Hureyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Kim hiçbir şeyi O'na ortak koşmaksızın Allah'a kavuşur, gönül hoşluğuyla ve sevabını umarak malının zekâtını verir, [emirlere] dinleyip itaat ederse cennet onundur.
وَخمْس لَيْسَ لَهُنَّ كَفَّارَة: الشّرك بِاللَّه وَقتل النَّفس بِغَيْر حق وبهت مُؤمن والفرار من الزَّحْف وَيَمِين صابرة تقتطع بهَا مَالا بِغَيْر حق
Beş şey vardır ki onlar için kefaret yoktur: Allah'a ortak koşmak, haksız yere bir cana kıymak, bir mümine iftira atmak, savaştan kaçmak ve haksız yere bir malı elde etmek için edilen yalan yemin.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: إِن الرجل ليقْتل يَوْم الْقِيَامَة ألف قتلة
İbn Ebî Şeybe'nin Ebû Hureyre'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Kıyamet gününde kişi bin defa öldürülecektir.”
قَالَ أَبُو زرْعَة: بضروب مَا قتل
Ebû Zür'a: “[Dünyada başkalarını] öldürdüğü türlü şekillerle” demiştir.
وَأخرج ابْن شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: وَالله للدينا وَمَا فِيهَا أَهْون على الله من قتل مُسلم بِغَيْر حق
İbn [Ebî] Şeybe, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce'nin İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Vallahi, haksız yere bir Müslümanın öldürülmesindense dünyanın ve içindekilerin yok olması Allah katında daha hafiftir.”
وَأخرج النَّسَائِيّ والنحاس عَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لزوَال الدِّينَا أَهْون على الله من قتل رجل مُسلم
Nesâî ve en-Nehhâs'ın Abdullah b. Amr'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Dünyanın yok olması, Allah katında Müslüman bir adamın öldürülmesinden daha hafiftir.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَمْرو قَالَ: قتل الْمُؤمن أعظم عِنْد الله من زَوَال الدِّينَا
İbnü'l-Münzir'in İbn Amr'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Müminin öldürülmesi, Allah katında dünyanın yok olmasından daha büyüktür.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لقتل مُؤمن أعظم عِنْد الله من زَوَال الدِّينَا
Beyhakî'nin Şuabü'l-Îmân'da İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki bir müminin öldürülmesi, Allah katında dünyanın yok olmasından daha büyüktür.”
وَأخرج ابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن بُرَيْدَة عَن النَّبِي الله ﷺ قَالَ: لقتل الْمُؤمن أعظم عِنْد الله من زَوَال الدُّنْيَا
İbn Adiy ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Büreyde'den bildirdiğine göre Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Bir müminin öldürülmesi, Allah katında dünyanın yok olmasından daha büyüktür.”
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عبد الله بن مَسْعُود قَالَ: لَا يزل الرجل فِي فسحة من دينه مَا نقيت كَفه من الدَّم فَإِذا أغمس يَده فِي الدَّم الْحَرَام نزع حياؤه
Saîd b. Mansûr ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Abdullah b. Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Kişi, avucu kandan temiz kaldığı sürece dininde bir genişlik içinde olmaya devam eder. Elini haram kana batırdığı zaman ise hayası çekilip alınır.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن مَسْعُود عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: يَجِيء الرجل آخِذا بيد الرجل فَيَقُول: يَا رب هَذَا قتلني
Beyhakî'nin Şuabü'l-Îmân'da İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “[Kıyamet günü] adam, diğer bir adamın elinden tutmuş halde gelir ve: ‘Ey Rabbim! Bu beni öldürdü’ der.”
قَالَ: لمَ قتلته فَيَقُول لتَكون الْعِزَّة لَك
“[Allah]: ‘Onu niçin öldürdün?’ buyurur. O da: ‘İzzet Senin olsun diye’ cevabını verir.”
فَيَقُول: فَإِنَّهَا لي
“[Allah]: ‘O gerçekten Bana aittir’ buyurur.”
وَيَجِيء الرجل آخِذا بيد الرجل فَيَقُول: يَا رب قتلني هَذَا
“[Sonra başka] bir adam [diğer bir] adamın elinden tutmuş olarak gelir ve: ‘Ey Rabbim! Bu beni öldürdü’ der.”
فَيَقُول الله: لمَ قتلت هَذَا فَيَقُول: قتلته لتَكون الْعِزَّة لفُلَان
“Allah: ‘Bunu niçin öldürdün?’ diye sorar. O da: ‘İzzet falancanın olsun diye onu öldürdüm’ der.”
فَيَقُول: إِنَّهَا لَيست لَهُ بؤ بإثمه
“[Allah] buyurur ki: ‘O [izzet] ona ait değildir. Onun günahını yüklen!’”
وَأخرجه ابْن أبي شيبَة عَن عَمْرو بن شُرَحْبِيل
İbn Ebî Şeybe bunu Amr b. Şurahbîl'den
مَوْقُوفا
mevkûf olarak [rivayet etmiştir].
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: يجلس الْمَقْتُول يَوْم الْقِيَامَة فَإِذا مر الَّذِي قَتله قَامَ فَأَخذه فَينْطَلق فَيَقُول: يَا رب سَله لمَ قتلني فَيَقُول: فيمَ قتلته فَيَقُول: أَمرنِي فلَان فيعذب الْقَاتِل والآمر
Beyhakî'nin Ebû'd-Derdâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Kıyamet gününde maktul oturur; kendisini öldüren kişi oradan geçince kalkıp onu yakalar, [huzura] götürür ve: ‘Ey Rabbim! Beni niçin öldürdüğünü ona sor’ der. [Allah]: ‘Onu niçin öldürdün?’ buyurur. [Katil]: ‘Bana falanca emretti’ der. Bunun üzerine hem katile hem de emredene azap edilir.”
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي سعيد وَأبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لَو أَن أهل السَّمَاء وَأهل الأَرْض اشْتَركُوا فِي دم مُؤمن لأكبَّهم الله جَمِيعًا فِي النَّار
İbnü'l-Münzir ve Beyhakî'nin Ebû Saîd ve Ebû Hureyre'den bildirdiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Şayet gök halkı ve yer halkı bir müminin kanını dökmekte ortak olsalardı, Allah onların hepsini birden ateşe yüzüstü atardı.”
وَأخرج ابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب والأصبهاني فِي التَّرْغِيب عَن الْبَراء ابْن
İbn Adiy, Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî ve et-Terğîb'de el-İsbahânî'nin Berâ b.
عَازِب أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لزوَال الدِّينَا وَمَا فِيهَا أَهْون عِنْد الله من قتل مُؤمن وَلَو أَن أهل سماواته وَأهل أرضه اشْتَركُوا فِي دم مُؤمن لأدخلهم الله النَّار
Âzib'den bildirdiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Dünyanın ve içindekilerin yok olması, Allah katında bir müminin öldürülmesinden daha hafiftir. Şayet O'nun semavat ehli ile yer ehli bir müminin kanını dökmekte ortak olsalardı, Allah onları mutlaka ateşe sokardı.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قتل بِالْمَدِينَةِ قَتِيل على عهد النَّبِي ﷺ لم يعلم من قَتله فَصَعدَ النَّبِي ﷺ الْمِنْبَر فَقَالَ: أَيهَا النَّاس قتل قَتِيل وَأَنا فِيكُم وَلَا نعلم من قَتله وَلَو اجْتمع أهل السَّمَاء وَالْأَرْض على قتل امرىء لعذبهم الله إِلَّا أَن يفعل مَا يَشَاء
Beyhakî'nin Şuabü'l-Îmân'da İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde Medine'de bir adam öldürüldü ve onu kimin öldürdüğü bilinmedi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem minbere çıkıp şöyle buyurdu: “Ey insanlar! Ben aranızdayken bir kişi öldürülüyor da onu kimin öldürdüğü bilinmiyor mu? Şayet gök halkı ve yer halkı bir kimseyi öldürmek üzere birleşseydi, dilediğini yapması müstesna Allah onlara mutlaka azap ederdi.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ عَن جُنْدُب البَجلِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من اسْتَطَاعَ مِنْكُم أَن لَا يحول بَينه وَبَين الْجنَّة ملْء كف من دم امرىء مُسلم أَن يهرقه كلما تعرض لباب من أَبْوَاب الْجنَّة حَال بَينه وَبَينه
Abdurrezzâk ve Beyhakî'nin Cündüb el-Becelî'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Sizden kim, cennetin kapılarından birine yöneldiğinde kendisiyle cennet arasına engel oluşturmasın diye Müslüman bir kimsenin bir avuç dolusu kanını dökmekten kaçınmaya güç yetirebilirse bunu yapsın.”
وَأخرج الْأَصْبَهَانِيّ عَن أبي الدَّرْدَاء عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لَا يزَال الْمُؤمن معنقاً صَالحا مَا لم يصب دَمًا فَإِذا أصَاب دَمًا حَرَامًا بلح
el-İsbahânî'nin Ebû'd-Derdâ'dan bildirdiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Mümin, bir kana bulaşmadığı müddetçe hızlıca yol alan salih bir kimse olmaya devam eder; haram bir kana bulaştığında ise takatten düşüp yolda kalır.”
وَأخرج الْأَصْبَهَانِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَو أَن الثقلَيْن اجْتَمعُوا على قتل مُؤمن لأكبَّهم الله على مناخرهم فِي النَّار وَأَن الله حرم الْجنَّة على الْقَاتِل والآمر
el-İsbahânî'nin İbn Ömer'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Şayet iki ağırlık [insanlar ve cinler] bir mümini öldürmek üzere birleşselerdi, Allah onları burunları üzerine ateşe yüzüstü atardı. Şüphesiz Allah, katile ve [öldürmeyi] emredene cenneti haram kılmıştır.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن رجل من الصَّحَابَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: قسمت النَّار سبعين جُزْءا
Beyhakî'nin Şuabü'l-Îmân'da sahâbeden bir adamdan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Ateş yetmiş parçaya bölündü;”
للْآمِر تِسْعَة وَسِتِّينَ وللقاتل جُزْءا
“Altmış dokuzu emredene, bir parçası da katiledir.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن مُحَمَّد بن عجلَان قَالَ: كنت بالإسكندرية فَحَضَرت رجلا الْوَفَاة لم نرَ من خلق الله أحدا كَانَ أخْشَى لله مِنْهُ فَكُنَّا نلقنه فَيقبل كلما لقناه من سُبْحَانَ الله وَالْحَمْد لله فَإِذا جَاءَت لَا إِلَه إِلَّا الله أَبى فَقُلْنَا لَهُ: مَا رَأينَا من خلق الله أحدا كَانَ أخْشَى لله مِنْك فنلقنك فتلقن حَتَّى إِذا جَاءَت لَا إِلَه إِلَّا الله أَبيت قَالَ: إِنَّه حيل بيني وَبَينهَا وَذَلِكَ أَنِّي قتلت نفسا فِي شبيبتي
Beyhakî'nin Muhammed b. Aclân'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İskenderiye'deydim, Allah'ın yarattıkları arasında kendisinden daha çok Allah'tan korkan bir kimseyi görmediğimiz bir adamın vefatına şahit oldum. Biz ona telkinde bulunuyorduk; 'Sübhânallah' ve 'Elhamdülillâh' gibi her ne telkin ettiysek kabul ediyordu, fakat sıra 'Lâ ilâhe illallâh'a gelince direniyordu. Bunun üzerine ona dedik ki: “Allah'ın yarattıkları arasında senden daha çok Allah'tan korkan bir kimse görmedik; sana telkinde bulunuyoruz, kabul ediyorsun fakat sıra 'Lâ ilâhe illallâh'a gelince direniyorsun.” O da: “Benimle onun arasına engel konuldu. Bu da gençliğimde bir cana kıymış olmam yüzündendir” dedi.
وَأخرج ابْن ماحه وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ عَن عقبَة بن عَامر سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: مَا من عبد يلقى الله لَا يُشْرك بِهِ شَيْئا لم يتند بِدَم حرَام إِلَّا أَدخل الْجنَّة من أَي أَبْوَاب الْجنَّة شَاءَ
İbn Mâce, İbn Merdûye ve Beyhakî'nin Ukbe b. Âmir'den bildirdiğine göre o: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim” demiştir: “Haram bir kana bulaşmaksızın Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmadan O'na kavuşan her kul, cennet kapılarının dilediğinden cennete girdirilir.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن مُسلم أخي الزُّهْرِيّ قَالَ: كنت جَالِسا عِنْد سَالم بن عبد الله فِي نفر من أهل الْمَدِينَة فَقَالَ رجل: ضرب الْأَمِير آنِفا رجلا أسواطاً فَمَاتَ
Beyhakî'nin ez-Zührî'nin kardeşi Abdullah b. Müslim'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Medine ehlinden bir grup insanla birlikte Sâlim b. Abdullah'ın yanında oturuyordum. Bir adam: “Emîr az önce bir adama birkaç kırbaç vurdu da adam öldü” dedi.
فَقَالَ سَالم: عَابَ الله على مُوسَى ﵇ فِي نفس كَافِر قَتلهَا
Bunun üzerine Sâlim: “Allah, öldürdüğü kâfir bir can sebebiyle Mûsâ aleyhisselâm'ı kınamıştı” dedi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن شهر بن حَوْشَب أَن أَعْرَابِيًا أَتَى أَبَا ذَر فَقَالَ: إِنَّه قتل حَاج بَيت الله ظَالِما فَهَل لَهُ من مخرج فَقَالَ لَهُ أَبُو ذَر: وَيحك
Beyhakî'nin Şehr b. Havşeb'den bildirdiğine göre bir bedevî Ebû Zerr'e gelerek, Allah'ın Beyt'ini hacceden birini haksız yere öldürdüğünü, kendisi için bir çıkış yolu olup olmadığını sordu. Ebû Zerr ona: “Yazıklar olsun sana!” dedi,
أَحَي والداك قَالَ: لَا
“Anne baban hayatta mı?” diye sordu. Adam: “Hayır” dedi.
قَالَ: فأحدهما قَالَ: لَا
[Ebû Zerr]: “Peki ikisinden biri [hayatta mı]?” dedi. Adam: “Hayır” dedi.
قَالَ: لَو كَانَا حيين أَو أَحدهمَا لرجوت لَك وَمَا أجد لَك مخرجا إِلَّا فِي إِحْدَى ثَلَاث قَالَ: وَمَا هن قَالَ: هَل تَسْتَطِيع أَن تحييه كَمَا قتلته قَالَ: لَا وَالله قَالَ: فَهَل تَسْتَطِيع أَن لَا تَمُوت قَالَ: لَا وَالله مَا من الْمَوْت بُد فَمَا الثَّالِثَة قَالَ: هَل تَسْتَطِيع أَن تبتغي نفقاً فِي الأَرْض أَو سلما فِي السَّمَاء فَقَامَ الرجل وَله صُرَاخ فَلَقِيَهُ أَبُو هُرَيْرَة فَسَأَلَهُ فَقَالَ: وَيحك
[Ebû Zerr] dedi ki: “Şayet ikisi veya birisi hayatta olsaydı senin adına ümit beslerdim. Şu üç şeyden biri hariç senin için hiçbir çıkış yolu göremiyorum.” Adam: “Onlar nedir?” dedi. [Ebû Zerr]: “Onu öldürdüğün gibi diriltmeye güç yetirebilir misin?” dedi. Adam: “Hayır, vallahi!” dedi. [Ebû Zerr]: “Peki hiç ölmemeye güç yetirebilir misin?” dedi. Adam: “Hayır, vallahi, ölümden kaçış yoktur. Peki üçüncüsü nedir?” dedi. [Ebû Zerr]: “Yerde bir tünel ya da gökte bir merdiven arayıp bulmaya güç yetirebilir misin?” dedi. Bunun üzerine adam feryat ederek kalktı. Ebû Hureyre onunla karşılaşıp durumunu sordu ve: “Yazıklar olsun sana!”
حَيَّان والداك قَالَ: لَا
“Anne baban hayatta mı?” dedi. Adam: “Hayır” dedi.
قَالَ: لَو كَانَا حيين أَو أَحدهمَا لرجوت لَك وَلَكِن اغز فِي سَبِيل الله وتَعَرَّضْ للشَّهَادَة فَعَسَى
[Ebû Hureyre]: “Şayet ikisi veya birisi hayatta olsaydı senin adına ümit beslerdim. Lakin Allah yolunda savaşa katıl ve şehit olmaya bak, umulur ki [Allah seni bağışlar]” dedi.
الْآيَة ٩٤
94. Ayet.
أخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لحق نَاس من الْمُسلمين رجلا مَعَه غنيمَة لَهُ فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْكُم
Abdurrezzâk, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, Buhârî, Nesâî, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Müslümanlardan bir grup insan, beraberinde küçük bir koyun sürüsü bulunan bir adama yetiştiler. Adam: “es-Selâmü aleyküm” dedi.
فَقَتَلُوهُ وَأخذُوا غنيمته فَنزلت {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيل الله فَتَبَيَّنُوا} إِلَى قَوْله {عرض الْحَيَاة الدُّنْيَا} قَالَ: تِلْكَ الْغَنِيمَة
Onlar ise adamı öldürüp koyun sürüsünü aldılar. Bunun üzerine {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيل الله فَتَبَيَّنُوا} “Ey iman edenler! Allah yolunda sefere çıktığınız zaman iyice araştırın” ayetinden {عرض الْحَيَاة الدُّنْيَا} “Dünya hayatının geçici menfaati” sözüne kadar olan kısım indi. [İbn Abbâs]: “O [geçici menfaat], o koyun sürüsüdür” dedi.
قَالَ: قَرَأَ ابْن عَبَّاس {السَّلَام}
[Râvi]: “İbn Abbâs {السَّلَام} şeklinde okudu” dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالطَّبَرَانِيّ وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَعبد بن حميد وَصَححهُ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: مر رجل من بني سليم بِنَفر من أَصْحَاب النَّبِي ﷺ وَهُوَ يَسُوق غنما لَهُ فَسلم عَلَيْهِم فَقَالُوا: مَا سلم علينا إِلَّا ليتعوّذ منا فعمدوا لَهُ فَقَتَلُوهُ وَأتوا بغنمه النَّبِي ﷺ فَنزلت الْآيَة {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ} الْآيَة
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Taberânî, hasen olduğunu belirterek Tirmizî, sahih olduğunu belirterek Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve sahih olduğunu belirterek el-Hâkim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Benî Süleym'den bir adam, koyunlarını güderken Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bir grubun yanından geçti ve onlara selâm verdi. Onlar: “Bizden korunmaktan başka bir amaçla bize selâm vermedi” dediler, üzerine yürüyüp onu öldürdüler ve koyunlarını Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e getirdiler. Bunun üzerine {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ} “Ey iman edenler! Sefere çıktığınız zaman...” ayeti nazil oldu.
وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَابْن جرير وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ كِلَاهُمَا فِي الدَّلَائِل عَن عبد الله بن أبي حَدْرَد الْأَسْلَمِيّ قَالَ: بعثنَا رَسُول الله ﷺ إِلَى أضم فَخرجت فِي نفر من الْمُسلمين فيهم الْحَرْث بن ربعي أَبُو قَتَادَة ومحلم بن جثامة بن قيس اللَّيْثِيّ فخرجنا حَتَّى إِذا كُنَّا بِبَطن أضم مر بِنَا عَامر بن الأضبط الْأَشْجَعِيّ على قعُود لَهُ مَعَه متيع لَهُ وقطب من لبن فَلَمَّا مر بِنَا سلم علينا بِتَحِيَّة الْإِسْلَام فأمسكنا عَنهُ وَحمل عَلَيْهِ محلم بن جثامة لشَيْء كَانَ بَينه وَبَينه فَقتله وَأخذ بعيره ومتاعه فَلَمَّا قدمنَا على رَسُول الله ﷺ وأخبرناه الْخَبَر نزل فِينَا الْقُرْآن {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيل الله فَتَبَيَّنُوا} الْآيَة
İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, İbn Cerîr, Taberânî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve her ikisi de Delâil'de Ebû Nuaym ile Beyhakî'nin Abdullah b. Ebî Hadred el-Eslemî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bizi İdam'a gönderdi. Aralarında el-Hâris b. Rib'î Ebû Katâde ve Muhallim b. Cessâme b. Kays el-Leysî'nin de bulunduğu Müslümanlardan bir grup içinde yola çıktım. Nihayet İdam vadisine vardığımızda, Âmir b. el-Adbat el-Eşcaî bindiği genç bir deve üzerinde, yanında az bir eşyası ve bir miktar süt tulumuyla yanımızdan geçti. Yanımızdan geçerken bize İslam selamıyla selâm verdi; biz ona dokunmadık, fakat aralarındaki bir husumetten ötürü Muhallim b. Cessâme onun üzerine hücum edip onu öldürdü, devesini ve eşyalarını aldı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına dönüp durumu kendisine haber verdiğimizde hakkımızda {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيل الله فَتَبَيَّنُوا} “Ey iman edenler! Allah yolunda sefere çıktığınız zaman iyice araştırın...” ayeti nazil oldu.
وَأخرج ابْن إِسْحَاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَغوِيّ فِي مُعْجَمه من طَرِيق يزِيد بن عبد الله بن قسيط عَن أبي حَدْرَد الْأَسْلَمِيّ عَن أَبِيه نَحوه وَفِيه فَقَالَ النَّبِي ﷺ: أقتلته بَعْدَمَا قَالَ: آمَنت بِاللَّه فَنزل الْقُرْآن
İbn İshâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Mu'cem'inde el-Begavî'nin Yezîd b. Abdillâh b. Kusayt yoluyla Ebû Hadred el-Eslemî'den, onun da babasından rivayetinde benzeri aktarılmıştır. Bu rivayette: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: “'Allah'a iman ettim' dedikten sonra mı onu öldürdün?” buyurdu ve Kur'an nazil oldu [ifadesi yer almaktadır].
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عمر قَالَ: بعث رَسُول الله ﷺ محلم بن جثامة مبعثاً فَلَقِيَهُمْ عَامر بن الأضبط فحياهم بِتَحِيَّة الْإِسْلَام وَكَانَت بَينهم إحْنَة فِي الْجَاهِلِيَّة فَرَمَاهُ محلم بِسَهْم فَقتله فجَاء الْخَبَر إِلَى رَسُول الله ﷺ فجَاء محلم فِي بردين فَجَلَسَ بَين يَدي النَّبِي ﷺ ليَسْتَغْفِر لَهُ فَقَالَ: لَا غفر الله لَك
İbn Cerîr'in İbn Ömer'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Muhallim b. Cessâme'yi bir birliğin başında sefere gönderdi. Âmir b. el-Adbat onlarla karşılaştı ve kendilerini İslam selamıyla selamladı; aralarında ise Câhiliye döneminden kalma bir kin vardı. Muhallim ona bir ok atarak onu öldürdü. Haber Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ulaştı. Muhallim iki parça giysi içinde gelip kendisi için istiğfarda bulunsun diye Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in önüne oturdu. Bunun üzerine [Peygamber]: “Allah seni bağışlamasın!” buyurdu.
فَقَامَ وَهُوَ يتلَقَّى دُمُوعه ببرديه فَمَا مَضَت بِهِ سَاعَة حَتَّى مَاتَ ودفنوه فلفظته الأَرْض فجاؤوا النَّبِي ﷺ فَذكرُوا ذَلِك لَهُ فَقَالَ: إِن الأَرْض تقبل من هُوَ شَرّ من صَاحبكُم وَلَكِن الله أَرَادَ أَن يعظكم ثمَّ طرحوه فِي جبل وألقوا عَلَيْهِ الْحِجَارَة فَنزلت {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ} الْآيَة
[Muhallim] gözyaşlarını giysisiyle silerek kalktı. Aradan çok geçmeden öldü. Onu defnettiler fakat yer onu dışarı attı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip bu durumu anlattılar. O da: “Şüphesiz yer, arkadaşınızdan daha kötü olan kimseleri bile kabul eder; lakin Allah size ibret vermek istedi” buyurdu. Sonra onu bir dağa bırakıp üzerine taşlar yığdılar. Bunun üzerine {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ} “Ey iman edenler! Sefere çıktığınız zaman...” ayeti indi.
وَأخرج الْبَزَّار وَالدَّارَقُطْنِيّ فِي الْأَفْرَاد وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: بعث رَسُول الله ﷺ سَرِيَّة فِيهَا الْمِقْدَاد بن الْأسود فَلَمَّا أَتَوا الْقَوْم وجدوهم قد تفَرقُوا وَبَقِي رجل لَهُ مَال كثير لم يبرح فَقَالَ: أشهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله
el-Bezzâr, el-Efrâd'da ed-Dârekutnî ve et-Taberânî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem aralarında el-Mikdâd b. el-Esved'in de bulunduğu bir seriyye gönderdi. [Seriyye] topluluğun yanına vardığında onların dağıldığını, geride sadece çok malı olan ve yerinden ayrılmayan bir adamın kaldığını gördüler. Adam: “Eşhedü enlâ ilâhe illallâh” dedi.
فَأَهوى إِلَيْهِ الْمِقْدَاد فَقتله
Bunun üzerine Mikdâd ona yönelip onu öldürdü.
فَقَالَ لَهُ رجل من أَصْحَابه: أقتلت رجلا شهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَالله لأذكرن ذَلِك للنَّبِي ﷺ فَلَمَّا قدمُوا على رَسُول الله ﷺ قَالُوا: يَا رَسُول الله إِن رجلا شهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله فَقتله الْمِقْدَاد
Arkadaşlarından bir adam ona: “'Lâ ilâhe illallâh' diye şehadet eden bir adamı mı öldürdün? Vallahi bunu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e mutlaka anlatacağım” dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldiklerinde: “Ey Allah'ın Resûlü! Bir adam 'Lâ ilâhe illallâh' diye şehadet etti, fakat Mikdâd onu öldürdü” dediler.
فَقَالَ: ادعوا إليَّ الْمِقْدَاد فَقَالَ: يَا مقداد أقتلت
[Resûlullah]: “Mikdâd'ı bana çağırın” buyurdu ve: “Ey Mikdâd! Öldürdün mü...” dedi,
رجلا يَقُول لَا إِلَه إِلَّا الله فَكيف لَك بِلَا إِلَه إِلَّا الله غَدا فَأنْزل الله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيل الله} إِلَى قَوْله {كَذَلِك كُنْتُم من قبل} قَالَ: فَقَالَ رَسُول الله ﷺ لِلْمِقْدَادِ: كَانَ رجل مُؤمن يخفي إيمَانه مَعَ قوم كفار فاظهر إيمَانه فَقتلته وَكَذَلِكَ كنت تخفي إيمانك بِمَكَّة قبل
“...'Lâ ilâhe illallâh' diyen bir adamı mı? Yarın 'Lâ ilâhe illallâh' karşısında ne yapacaksın?” buyurdu. Bunun üzerine Allah {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيل الله} “Ey iman edenler! Allah yolunda sefere çıktığınız zaman...” ayetinden {كَذَلِك كُنْتُم من قبل} “Önceden siz de öyleydiniz” sözüne kadar olan kısmı indirdi. [İbn Abbâs] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mikdâd'a şöyle buyurdu: “O, kâfir bir topluluk içinde imanını gizleyen mümin bir adamdı; imanını açığa vurdu, sen ise onu öldürdün. Hâlbuki daha önce Mekke'de sen de imanını böyle gizliyordun.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن جَابر قَالَ: أنزلت هَذِه الْآيَة {وَلَا تَقولُوا لمن ألْقى إِلَيْكُم السَّلَام} فِي مرداس
İbn Ebî Hâtim'in Câbir'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “{وَلَا تَقولُوا لمن ألْقى إِلَيْكُم السَّلَام} ‘Size selâm verene (...) demeyin’ ayeti Mirdâs hakkında nazil oldu.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ الرجل يتَكَلَّم بِالْإِسْلَامِ ويؤمن بِاللَّه وَالرَّسُول وَيكون فِي قومه فَإِذا جَاءَت سَرِيَّة رَسُول الله ﷺ أخبر بهَا حيه - يَعْنِي قومه - وَأقَام الرجل لَا يخَاف الْمُؤمنِينَ من أجل أَنه على دينهم حَتَّى يلقاهم فيلقي إِلَيْهِم السَّلَام فَيَقُولُونَ: لست مُؤمنا وَقد ألْقى السّلم فيقتلونه فَقَالَ الله تَعَالَى {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيل الله فَتَبَيَّنُوا} إِلَى {تَبْتَغُونَ عرض الْحَيَاة الدُّنْيَا} يَعْنِي تَقْتُلُونَهُ إِرَادَة أَن يحل لكم مَاله الَّذِي وجدْتُم مَعَه وَذَلِكَ عرض الْحَيَاة الدِّينَا فَإِن عِنْدِي مَغَانِم كَثِيرَة والتمسوا من فضل الله
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Kişi İslam'ı ikrar eder, Allah'a ve Resûlü'ne iman eder ve kavmi içinde bulunurdu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in seriyyesi geldiğinde [kavmine haber verip kavmi kaçsa bile] adam onların dininden olduğu gerekçesiyle müminlerden korkmayıp yerinde kalır, onlarla karşılaşınca da kendilerine selâm verirdi. Onlar ise: “Sen mümin değilsin” derler -hâlbuki o selâm vermiştir/teslim olmuştur- ve onu öldürürlerdi. Bunun üzerine Yüce Allah {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيل الله فَتَبَيَّنُوا} “Ey iman edenler! Allah yolunda sefere çıktığınız zaman iyice araştırın” ayetinden {تَبْتَغُونَ عرض الْحَيَاة الدُّنْيَا} “...dünya hayatının geçici menfaatini arzulayarak” kısmına kadar olan ayeti indirdi; yani onun yanında bulduğunuz malın size helal olmasını isteyerek onu öldürüyorsunuz, oysa bu dünya hayatının geçici menfaatidir. Şüphesiz Benim katımda çok ganimetler vardır, siz Allah'ın lütfundan isteyin.