وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن قَالَ: خرج رجل من مَكَّة بعد مَا أسلم وَهُوَ يُرِيد النَّبِي وَأَصْحَابه فأدركه الْمَوْت فِي الطَّرِيق فَمَاتَ فَقَالُوا: مَا أدْرك هَذَا من شَيْء
Abd b. Humeyd'in Hasan'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bir adam Müslüman olduktan sonra Nebi [sallallâhu aleyhi ve sellem]'i ve ashabını arzulayarak Mekke'den çıktı; yolda ölüm ona yetişti ve öldü. Bunun üzerine: “Bu [adam] hiçbir şeye kavuşamadı” dediler.
فَأنْزل الله {وَمن يخرج من بَيته مُهَاجرا إِلَى الله وَرَسُوله} الْآيَة
Bunun üzerine Allah: {وَمن يخرج من بَيته مُهَاجرا إِلَى الله وَرَسُوله} “Kim evinden Allah'a ve Resûlü'ne hicret ederek çıkar da...” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق هِشَام بن عُرْوَة عَن أَبِيه أَن الزبير بن الْعَوام قَالَ: هَاجر خَالِد بن حزَام إِلَى أَرض الْحَبَشَة فنهشته حَيَّة فِي الطَّرِيق فَمَاتَ فَنزلت
İbn Ebî Hâtim'in Hişâm b. Urve yoluyla babasından bildirdiğine göre Zübeyr b. el-Avvâm şöyle demiştir: Hâlid b. Hizâm Habeşistan topraklarına hicret etti; yolda onu bir yılan soktu ve vefat etti. Bunun üzerine onun hakkında şu ayet indi:
فِيهِ {وَمن يخرج من بَيته مُهَاجرا إِلَى الله وَرَسُوله ثمَّ يُدْرِكهُ الْمَوْت فقد وَقع أجره على الله وَكَانَ الله غَفُورًا رحِيما}
{وَمن يخرج من بَيته مُهَاجرا إِلَى الله وَرَسُوله ثمَّ يُدْرِكهُ الْمَوْت فقد وَقع أجره على الله وَكَانَ الله غَفُورًا رحِيما} “Kim Allah'a ve Resûlü'ne hicret etmek üzere evinden çıkar, sonra da kendisine ölüm yetişirse, artık onun mükâfatı Allah'a aittir. Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir.”
قَالَ الزبير: وَكنت أتوقعه وأنتظر قدومه وَأَنا بِأَرْض الْحَبَشَة فَمَا أحزنني شَيْء حزني لوفاته حِين بَلغنِي لِأَنَّهُ قلَّ أَن هَاجر أحدٌ من قُرَيْش إِلَّا وَمَعَهُ بعض أَهله أَو ذِي رَحمَه وَلم يكن معي أحد من بني أَسد بن عبد الْعُزَّى وَلَا أَرْجُو غَيره
Zübeyr dedi ki: “Ben Habeşistan diyarında iken onu bekliyor ve gelişini gözetliyordum. Bana haberi ulaştığında onun vefatına üzüldüğüm kadar hiçbir şeye üzülmedim. Çünkü Kureyş'ten hicret eden kimselerin hemen hemen hepsinin yanında ailesinden veya akrabasından birileri vardı; benim yanımda ise Benî Esed b. Abdiluzzâ'dan kimse yoktu ve ondan başkasını da ummuyordum.”
وَأخرج ابْن سعد عَن الْمُغيرَة بن عبد الرَّحْمَن الْخُزَاعِيّ عَن أَبِيه قَالَ: خرج خَالِد بن حزَام مُهَاجرا إِلَى أَرض الْحَبَشَة فِي الْمرة الثَّانِيَة فنهش فِي الطَّرِيق فَمَاتَ قبل أَن يدْخل أَرض الْحَبَشَة فَنزلت فِيهِ {وَمن يخرج من بَيته مُهَاجرا إِلَى الله وَرَسُوله} الْآيَة
İbn Sa'd'ın Mugīre b. Abdirrahmân el-Huzâî'den, onun da babasından bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Hâlid b. Hizâm ikinci seferde Habeşistan topraklarına hicret etmek üzere yola çıktı; yolda [yılan tarafından] sokuldu ve Habeşistan topraklarına girmeden önce vefat etti. Bunun üzerine onun hakkında: {وَمن يخرج من بَيته مُهَاجرا إِلَى الله وَرَسُوله} “Kim evinden Allah'a ve Resûlü'ne hicret ederek çıkar da...” ayeti indi.
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق ابْن لَهِيعَة عَن يزِيد بن أبي حبيب أَن أهل الْمَدِينَة يَقُولُونَ: من خرج فاصلاً وَجب سَهْمه وتأولوا قَوْله تَعَالَى {وَمن يخرج من بَيته مُهَاجرا إِلَى الله وَرَسُوله} يَعْنِي من مَاتَ مِمَّن خرج إِلَى الْغَزْو بعد انْفِصَاله من منزله قبل أَن يشْهد الْوَقْعَة فَلهُ سَهْمه من الْمغنم
İbn Cerîr'in İbn Lehîa yoluyla Yezîd b. Ebî Habîb'den bildirdiğine göre Medineliler şöyle demektedirler: “Kim [sefere çıkıp evinden] ayrılarak yola çıkarsa, hissesi kesinleşir.” Onlar Yüce Allah'ın: {وَمن يخرج من بَيته مُهَاجرا إِلَى الله وَرَسُوله} “Kim Allah'a ve Resûlü'ne hicret etmek üzere evinden çıkar da...” ayetini şöyle tevil etmişlerdir: “Gazaya çıkıp evinden ayrıldıktan sonra savaşa katılamadan ölen kimsenin ganimetten hissesi vardır.”
وَأخرج ابْن سعد وَأحمد وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن عبد الله بن عتِيك سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول: من خرج من بَيته مُجَاهدًا فِي سَبِيل الله - وَأَيْنَ المجاهدون فِي سَبِيل الله - فَخر عَن دَابَّته فَمَاتَ فقد وَقع أجره على الله أَو لدغته دَابَّة فَمَاتَ فقد وَقع أجره على الله أَو مَاتَ حتف أَنفه فقد وَقع أجره على الله - يَعْنِي بحتف أَنفه على فرَاشه وَالله إِنَّهَا لكلمة مَا سَمعتهَا من أحد من الْعَرَب قبل رَسُول الله ﷺ وَمن قتل قعصاً فقد اسْتوْجبَ الْجنَّة
İbn Sa'd, Ahmed ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in bildirdiğine göre Abdullah b. Atîk şöyle demiştir: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: “Kim Allah yolunda cihat ederek evinden çıkar da -ki nerede Allah yolunda cihat edenler!- biniti üzerinden düşüp ölürse, onun mükâfatı Allah'a aittir; yahut bir zehirli hayvan sokup ölürse, mükâfatı Allah'a aittir; yahut eceliyle yatağında ölürse -eceliyle ölmesinden kasıt yatağında ölmesidir; vallahi bu, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den önce hiçbir Araptan duymadığım bir kelimedir- onun da mükâfatı Allah'a aittir. Kim de [savaşta] anında vurulup öldürülürse, o cenneti hak etmiştir.”
وَأخرج أَبُو يعلى وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من خرج حَاجا فَمَاتَ كتب لَهُ أجر الْحَاج إِلَى يَوْم الْقِيَامَة وَمن خرج مُعْتَمِرًا فَمَاتَ كتب لَهُ أجر الْمُعْتَمِر إِلَى يَوْم الْقِيَامَة وَمن خرج غازياً فِي سَبِيل الله كتب لَهُ أجر الْغَازِي إِلَى يَوْم الْقِيَامَة
Ebû Ya'lâ ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakī'nin Ebû Hüreyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Kim hac niyetiyle yola çıkar da vefat ederse, kıyamet gününe kadar kendisine hacı sevabı yazılır. Kim umre niyetiyle yola çıkar da vefat ederse, kıyamet gününe kadar kendisine umre yapanın sevabı yazılır. Kim de Allah yolunda gazi olarak yola çıkar da [vefat ederse], kıyamet gününe kadar kendisine gazi sevabı yazılır.”
الْآيَة ١٠١
101. Ayet
أخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَأحمد وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن الْجَارُود وَابْن خُزَيْمَة والطَّحَاوِي وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس فِي ناسخه وَابْن حبَان عَن يعلى بن أُميَّة قَالَ: سَأَلت عمر بن الْخطاب قلت: {فَلَيْسَ عَلَيْكُم جنَاح أَن تقصرُوا من الصَّلَاة إِن خِفْتُمْ أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا} وَقد أَمن النَّاس فَقَالَ لي عمر: عجبت مِمَّا عجبت مِنْهُ فَسَأَلت رَسُول الله ﷺ عَن ذَلِك فَقَالَ: صَدَقَة تصدق الله بهَا عَلَيْكُم فاقبلوا صدقته
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Ahmed, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, İbnü'l-Cârûd, İbn Huzeyme, Tahâvî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, en-Nâsih ve'l-mensûh adlı eserinde en-Nehhâs ve İbn Hibbân'ın Ya'lâ b. Ümeyye'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ömer b. el-Hattâb'a: “{فَلَيْسَ عَلَيْكُم جنَاح أَن تقصرُوا من الصَّلَاة إِن خِفْتُمْ أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا} ‘İnkâr edenlerin size bir kötülük yapmasından korkarsanız namazı kısaltmanızda size bir vebal yoktur’ [buyruluyor]; oysa insanlar artık güvenliğe kavuştu?” diye sordum. Ömer bana şöyle dedi: “Senin şaşırdığın şeye ben de şaşırıp bunu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e sormuştum da: ‘[Bu,] Allah'ın size verdiği bir sadakadır; O'nun sadakasını kabul edin’ buyurmuştu.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن أبي حَنْظَلَة قَالَ: سَأَلت ابْن عمر عَن صَلَاة السّفر فَقَالَ: رَكْعَتَانِ
İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd'in Ebû Hanzale'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İbn Ömer'e yolculuk namazını sordum; “İki rekattır” dedi.
فَقلت: فَأَيْنَ قَوْله تَعَالَى {إِن خِفْتُمْ أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا} وَنحن آمنون فَقَالَ: سنة رَسُول الله ﷺ
Ben: “Biz güvende olduğumuz halde Yüce Allah'ın: {إِن خِفْتُمْ أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا} ‘Eğer inkâr edenlerin size bir fenalık yapmasından korkarsanız...’ sözü nerede kalıyor?” dedim. O: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in sünneti böyledir” dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن حبَان وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أُميَّة بن عبد الله بن خَالِد بن أَسد أَنه سَأَلَ ابْن عمر أَرَأَيْت قصر الصَّلَاة فِي السّفر أَنا لَا نجدها فِي كتاب الله إِنَّمَا نجد ذكر صَلَاة الْخَوْف فَقَالَ ابْن عمر: يَا ابْن أخي إِن الله أرسل مُحَمَّدًا ﷺ وَلَا نعلم شَيْئا فَإِنَّمَا نَفْعل كَمَا رَأينَا رَسُول الله ﷺ يفعل وَقصر الصَّلَاة فِي السّفر سنة سنّهَا رَسُول الله ﷺ
Abd b. Humeyd, Nesâî, İbn Mâce, İbn Hibbân ve es-Sünen'de Beyhakī'nin bildirdiğine göre Ümeyye b. Abdillâh b. Hâlid b. Esed, İbn Ömer'e: “Yolculukta namazın kısaltılması hakkında ne dersin? Biz bunu Allah'ın Kitabı'nda bulamıyoruz; biz [Kitap'ta] sadece korku namazının zikrini buluyoruz” diye sordu. Bunun üzerine İbn Ömer şöyle dedi: “Ey kardeşimin oğlu! Biz hiçbir şey bilmezken Allah bize Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'i gönderdi. Biz ancak Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i nasıl yaparken gördüysek öyle yaparız. Yolculukta namazı kısaltmak, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in koyduğu bir sünnettir.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن حَارِثَة بن وهب الْخُزَاعِيّ قَالَ: صليت مَعَ النَّبِي ﷺ الظّهْر وَالْعصر بمنى أَكثر مَا كَانَ النَّاس وآمنه رَكْعَتَيْنِ
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî'nin Hârise b. Vehb el-Huzâî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Minâ'da insanların en kalabalık ve en güvende olduğu bir zamanda Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte öğle ve ikindi [namazlarını] ikişer rekat olarak kıldım.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: صلينَا مَعَ رَسُول الله ﷺ بَين مَكَّة وَالْمَدينَة وَنحن آمنون لَا نَخَاف شَيْئا رَكْعَتَيْنِ
İbn Ebî Şeybe, sahih olduğunu belirterek Tirmizî ve Nesâî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Mekke ile Medine arasında hiçbir şeyden korkmaksızın güvende olduğumuz halde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte ikişer rekat kıldık.
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة قَالَ: سَافَرت إِلَى مَكَّة فَكنت أُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ فلقيني قراء من أهل هَذِه النَّاحِيَة فَقَالُوا: كَيفَ تصلي قلت رَكْعَتَيْنِ قَالُوا أَسُنَّةٌ وَقُرْآن قلت: كل سُنَّةٍ وَقُرْآن صلى رَسُول الله ﷺ رَكْعَتَيْنِ
İbn Cerîr'in Ebü'l-Âliye'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Mekke'ye yolculuk yaptım ve [namazları] ikişer rekat kılıyordum. Bu bölgenin kurrâsından (Kur'an âlimlerinden) bazıları benimle karşılaşıp: “Nasıl kılıyorsun?” dediler. “İkişer rekat” dedim. “Sünnet ile mi yoksa Kur'an ile mi?” dediler. Dedim ki: “Hepsi; hem sünnet hem de Kur'an. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ikişer rekat kıldı.”
قَالُوا إِنَّه كَانَ فِي حَرْب قلت: قَالَ الله (لقد صدق الله رَسُوله الرُّؤْيَا بِالْحَقِّ لتدخلن الْمَسْجِد الْحَرَام إِن شَاءَ الله آمِنين مُحَلِّقِينَ رؤوسكم وَمُقَصِّرِينَ لَا تخافون) (الْفَتْح الْآيَة ٢٧) وَقَالَ {وَإِذا ضَرَبْتُمْ فِي الأَرْض فَلَيْسَ عَلَيْكُم جنَاح أَن تقصرُوا من الصَّلَاة}
Onlar: “O savaş halindeydi” dediler. Ben dedim ki: “Allah: (لقد صدق الله رَسُوله الرُّؤْيَا بِالْحَقِّ لتدخلن الْمَسْجِد الْحَرَام إِن شَاءَ الله آمِنين مُحَلِّقِينَ رؤوسكم وَمُقَصِّرِينَ لَا تخافون) ‘Andolsun ki Allah, elçisine rüyasını doğru çıkardı. Allah dilerse siz muhakkak güven içinde başlarınızı tıraş etmiş ve kısaltmış olarak, korkusuzca Mescid-i Harâm'a gireceksiniz’ (el-Feth 27) buyurmuş ve {وَإِذا ضَرَبْتُمْ فِي الأَرْض فَلَيْسَ عَلَيْكُم جنَاح أَن تقصرُوا من الصَّلَاة} ‘Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman namazı kısaltmanızda size bir vebal yoktur’ demiştir.”
فَقَرَأَ حَتَّى بلغ (فَإِذا اطمأننتم) (النِّسَاء الْآيَة ١٠٢)
(فَإِذا اطمأننتم) “Güvene kavuştuğunuzda...” (en-Nisâ 103) ifadesine kadar okudu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالنَّسَائِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: صلينَا مَعَ رَسُول الله ﷺ بَين مَكَّة وَالْمَدينَة وَنحن آمنون لَا نَخَاف شَيْئا رَكْعَتَيْنِ
İbn Ebî Şeybe, sahih olduğunu belirterek Tirmizî ve Nesâî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Mekke ile Medine arasında hiçbir şeyden korkmaksızın güvende olduğumuz halde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte ikişer rekat kıldık.
وَأخرج ابْن جرير عَن عَليّ قَالَ: سَأَلَ قوم من التُّجَّار رَسُول الله ﷺ فَقَالُوا: يَا رَسُول الله إِنَّا نضرب فِي الأَرْض فَكيف نصلي فَأنْزل الله {وَإِذا ضَرَبْتُمْ فِي الأَرْض فَلَيْسَ عَلَيْكُم جنَاح أَن تقصرُوا من الصَّلَاة} ثمَّ انْقَطع الْوَحْي فَلَمَّا كَانَ بعد ذَلِك بحول غزا النَّبِي ﷺ فصلى الظّهْر فَقَالَ الْمُشْركُونَ: لقد أمكنكم مُحَمَّد وَأَصْحَابه من ظُهُورهمْ هلا شددتم عَلَيْهِم فَقَالَ قَائِل مِنْهُم: إِن لَهُم مثلهَا أُخْرَى فِي أَثَرهَا فَأنْزل الله بَين الصَّلَاتَيْنِ {إِن خِفْتُمْ أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا إِن الْكَافرين كَانُوا لكم عدوا مُبينًا وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة فلتقم طَائِفَة مِنْهُم مَعَك} إِلَى قَوْله {إِن الله أعد للْكَافِرِينَ عذَابا مهيناً} فَنزلت صَلَاة الْخَوْف
İbn Cerîr'in Ali'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Tüccarlardan bir grup Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e sorup: “Ey Allah'ın Resûlü! Biz yeryüzünde sefere çıkıyoruz, nasıl namaz kılacağız?” dediler. Bunun üzerine Allah: {وَإِذا ضَرَبْتُمْ فِي الأَرْض فَلَيْسَ عَلَيْكُم جنَاح أَن تقصرُوا من الصَّلَاة} “Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman namazı kısaltmanızda size bir sakınca yoktur” ayetini indirdi. Sonra vahiy bir süre kesildi. Bundan bir yıl sonra Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem gazaya çıktı ve öğle namazını kıldırdı. Müşrikler: “Muhammed ve ashabı size sırtlarını dönme fırsatı verdiler; üzerlerine hücum etseydiniz ya!” dediler. İçlerinden biri: “Onların hemen bunun peşinden buna benzer bir namazları daha vardır” dedi. Bunun üzerine Allah iki namaz arasında: {إِن خِفْتُمْ أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا إِن الْكَافرين كَانُوا لكم عدوا مُبينًا وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة فلتقم طَائِفَة مِنْهُم مَعَك} “Eğer inkâr edenlerin size bir fenalık yapmasından korkarsanız... Şüphesiz kâfirler sizin için apaçık bir düşmandır. Sen de içlerinde bulunup onlara namaz kıldırdığın zaman, onlardan bir grup seninle beraber namaza dursun...” ayetinden {إِن الله أعد للْكَافِرِينَ عذَابا مهيناً} “Şüphesiz Allah, kâfirler için alçaltıcı bir azap hazırlamıştır” kısmına kadar indirdi ve böylece korku namazı [hükmü] inmiş oldu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: قَالَ رجل: يَا رَسُول الله إِنِّي رجل تَاجر أختلف إِلَى الْبَحْرين فَأمره أَن يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ
İbn Ebî Şeybe'nin İbrâhim'den bildirdiğine göre bir adam: “Ey Allah'ın Resûlü! Ben Bahreyn'e gidip gelen tüccar bir adamım” dedi; bunun üzerine [Resûlullah] ona ikişer rekat kılmasını emretti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن أبيّ بن كَعْب أَنه كَانَ يقْرَأ {أَن تقصرُوا من الصَّلَاة إِن خِفْتُمْ أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا} وَلَا يقْرَأ {إِن خِفْتُمْ} وَهِي فِي مصحف عُثْمَان {إِن خِفْتُمْ أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا}
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre Übey b. Ka'b, {أَن تقصرُوا من الصَّلَاة إِن خِفْتُمْ أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا} “...namazı kısaltmanızda, inkâr edenlerin size bir kötülük yapmasından korkarsanız...” ayetini okurken {إِن خِفْتُمْ} “eğer korkarsanız” kısmını okumazdı; oysa Osmân mushafında bu kısım: {إِن خِفْتُمْ أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا} “eğer inkâr edenlerin size bir fenalık yapmasından korkarsanız” şeklindedir.
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق عمر بن عبد الله بن مُحَمَّد بن عبد الرَّحْمَن ابْن أبي بكر الصّديق قَالَ: سَمِعت أبي يَقُول: سَمِعت عَائِشَة تَقول: فِي السّفر أَتموا صَلَاتكُمْ
İbn Cerîr'in Ömer b. Abdillâh b. Muhammed b. Abdirrahmân b. Ebî Bekr es-Sıddîk yoluyla bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Babamın şöyle dediğini işittim: Âişe'nin şöyle dediğini duydum: “Yolculukta namazınızı tam kılınız.”
فَقَالُوا: أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يُصَلِّي فِي السّفر رَكْعَتَيْنِ فَقَالَت: أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ فِي حَرْب وَكَانَ يخَاف هَل تخافون أَنْتُم
Onlar: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yolculukta iki rekat kılardı” dediler. Bunun üzerine [Âişe]: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem savaş halindeydi ve korku içindeydi; siz de korkuyor musunuz?” dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج قَالَ: قلت لعطاء أَي أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ كَانَ يتم الصَّلَاة فِي السّفر قَالَ: عَائِشَة وَسعد بن أبي وَقاص
İbn Cerîr'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Atâ'ya: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından kimler yolculukta namazı tam kılardı?” diye sordum; “Âişe ve Sa'd b. Ebî Vakkās” dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن أُميَّة بن عبد الله أَنه قَالَ لعبد الله بن عمر: أَنا نجد فِي كتاب الله قصر الصَّلَاة فِي الْخَوْف وَلَا نجد قصر صَلَاة الْمُسَافِر فَقَالَ عبد الله: إِنَّا وجدنَا نَبينَا ﷺ يعْمل عملا عَملنَا بِهِ
İbn Cerîr'in bildirdiğine göre Ümeyye b. Abdillâh, Abdullah b. Ömer'e: “Biz Allah'ın Kitabı'nda korku halinde namazın kısaltılmasını buluyoruz ama yolcunun namazının kısaltılmasını bulamıyoruz” dedi. Bunun üzerine Abdullah: “Şüphesiz biz Peygamberimiz sallallâhu aleyhi ve sellem'i bir amel işlerken bulduk ve biz de öyle amel ettik” dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {فَلَيْسَ عَلَيْكُم جنَاح أَن تقصرُوا من الصَّلَاة} قَالَ: أنزلت يَوْم كَانَ النَّبِي ﷺ بعسفان وَالْمُشْرِكُونَ بضجنان فتوافقوا فصلى النَّبِي ﷺ بِأَصْحَابِهِ صَلَاة الظّهْر أَرْبعا ركوعهم وسجودهم وقيامهم مَعًا جمعا فهم بِهِ الْمُشْركُونَ أَن يُغيرُوا على أمتعتهم وأثقالهم فَأنْزل الله (فلتقم طَائِفَة مِنْهُم مَعَك) (النِّسَاء الْآيَة ١٠٢) فصلى الْعَصْر فَصف أَصْحَابه صفّين ثمَّ كبر بهم جَمِيعًا ثمَّ سجد الْأَولونَ لسجوده وَالْآخرُونَ قيام لم يسجدوا حَتَّى قَامَ النَّبِي ﷺ ثمَّ كبر بهم وركعوا جَمِيعًا فَتقدم الصَّفّ الآخر واستأخر الصَّفّ الْمُقدم فتعاقبوا السُّجُود كَمَا فعلوا أول مرّة وَقصر الْعَصْر إِلَى رَكْعَتَيْنِ
Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Mücâhid: {فَلَيْسَ عَلَيْكُم جنَاح أَن تقصرُوا من الصَّلَاة} “Namazı kısaltmanızda size bir vebal yoktur” ayeti hakkında şöyle demiştir: Bu ayet, Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem Usfân'da, müşrikler de Dahnân'da iken ve karşı karşıya geldiklerinde indi. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ashabına öğle namazını rükûları, secdeleri ve kıyamları hep birlikte topluca dört rekat olarak kıldırdı. Bunun üzerine müşrikler onların eşyalarına ve ağırlıklarına baskın yapmaya niyetlendiler. Allah da: (فلتقم طَائِفَة مِنْهُم مَعَك) “Onlardan bir grup seninle beraber namaza dursun...” (en-Nisâ 102) ayetini indirdi. [Nebi] ikindi namazını kıldırdı; ashabını iki saf yaptı, sonra hepsiyle birlikte tekbir aldı. Sonra onun secdesiyle birlikte öndekiler secdeye vardı, arkadakiler ise secde etmeyip Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ayağa kalkıncaya kadar ayakta beklediler. Sonra onlarla birlikte tekbir aldı ve hepsi birlikte rükû etti. Ardından arkadaki saf öne geçti, öndeki saf arkaya geçti; ilk seferde yaptıkları gibi secdeleri sırayla yaptılar ve ikindi namazını iki rekat olarak kısalttı.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن طَاوس فِي قَوْله {أَن تقصرُوا من الصَّلَاة إِن خِفْتُمْ أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا} قَالَ: قصرهَا من الْخَوْف والقتال الصَّلَاة فِي كل وَجه رَاكِبًا وماشياً قَالَ: فَأَما صَلَاة النَّبِي ﷺ هَذِه الركعتان وَصَلَاة النَّاس فِي السّفر رَكْعَتَيْنِ فَلَيْسَ بقصر هُوَ وفاؤها
Abdürrezzâk'ın Tâvûs'tan bildirdiğine göre o: {أَن تقصرُوا من الصَّلَاة إِن خِفْتُمْ أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا} “İnkâr edenlerin size bir fenalık yapmasından korkarsanız namazı kısaltmanızda...” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Korku ve savaş sebebiyle namazın kısaltılması; binekli ve yaya olarak her yöne doğru [namaz kılabilmektir].” Dedi ki: “Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in kıldığı bu iki rekat ve insanların yolculukta kıldığı iki rekat ise kısaltma değil, onun tam halidir.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن عَمْرو بن دِينَار فِي قَوْله {إِن خِفْتُمْ أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا} قَالَ: إِنَّمَا ذَلِك إِذا خَافُوا الَّذين كفرُوا وَسن النَّبِي ﷺ بعد رَكْعَتَيْنِ وَلَيْسَ بقصر وَلكنهَا وَفَاء
Abdürrezzâk'ın Amr b. Dînâr'dan bildirdiğine göre o: {إِن خِفْتُمْ أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا} “Eğer inkâr edenlerin size bir fenalık yapmasından korkarsanız...” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Bu ancak inkâr edenlerden korktukları zamandır. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem daha sonra [yolculuk için] iki rekatı sünnet kılmıştır; bu bir kısaltma değil, [yolculuk namazının] tam halidir.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {وَإِذا ضَرَبْتُمْ فِي الأَرْض فَلَيْسَ عَلَيْكُم جنَاح أَن تقصرُوا من الصَّلَاة} إِذا صليت رَكْعَتَيْنِ فِي السّفر فَهِيَ تَمام وَالتَّقْصِير لَا يحل إِلَّا أَن تخَاف من الَّذين كفرُوا أَن يفتنوك عَن الصَّلَاة وَالتَّقْصِير رَكْعَة يقوم الإِمَام وَيقوم مَعَه طَائِفَتَانِ طَائِفَة خَلفه وَطَائِفَة يوازون الْعَدو فَيصَلي بِمن مَعَه رَكْعَة ويمشون إِلَيْهِم على أدبارهم حَتَّى يقومُوا فِي مقَام أَصْحَابهم وَتلك المشية الْقَهْقَرَى ثمَّ تَأتي الطَّائِفَة الْأُخْرَى فَتُصَلِّي مَعَ الإِمَام رَكْعَة ثمَّ يجلس الإِمَام فَيسلم فَيقومُونَ فيصلون لأَنْفُسِهِمْ رَكْعَة ثمَّ يرجعُونَ إِلَى صفهم وَيقوم الْآخرُونَ فيضيفون إِلَى ركعته شَيْئا تُجزئه رَكْعَة الإِمَام فَيكون للْإِمَام رَكْعَتَانِ وَلَهُم رَكْعَة فَذَلِك قَول الله (وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة) إِلَى قَوْله (وخذوا حذركُمْ) (النِّسَاء الْآيَة ١٠٢)
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Süddî: {وَإِذا ضَرَبْتُمْ فِي الأَرْض فَلَيْسَ عَلَيْكُم جنَاح أَن تقصرُوا من الصَّلَاة} “Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman namazı kısaltmanızda size bir sakınca yoktur” ayeti hakkında şöyle demiştir: Yolculukta iki rekat kıldığın zaman o tamdır. Kısaltmak ise ancak kâfirlerin seni namazdan alıkoymasından korktuğun zaman helal olur. Kısaltma bir rekattır; imam kalkar ve onunla birlikte iki grup durur; bir grup arkasında, diğer grup ise düşmanın karşısında durur. [İmam] kendisiyle beraber olanlara bir rekat kıldırır, onlar arkadaşları olanların yerine varıncaya kadar arkalarına doğru geri geri yürürler; bu yürüyüş geri geri gitmektir. Sonra diğer grup gelir ve imamla birlikte bir rekat kılar. Sonra imam oturur ve selam verir; onlar kalkıp kendi başlarına bir rekat kılarlar ve saflarına dönerler. Diğerleri de kalkıp [kendi] rekatlarına bir şey eklerler; imamın rekatı onlara yeterli olur. Böylece imam için iki rekat, onlar için ise birer rekat olur. İşte Allah'ın: (وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة) “Sen de içlerinde bulunup onlara namaz kıldırdığın zaman...” ayetinden (وخذوا حذركُمْ) “tedbirinizi alın” (en-Nisâ 102) kavline kadar olan buyruğu budur.
وَأخرج الطستي فِي مسَائِله عَن ايْنَ عَبَّاس إِن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَهُ عَن قَوْله {أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا} قَالَ: بِالْعَذَابِ وَالْجهل بلغَة هوزان
et-Tastî, Mesâil'inde İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Nâfi' b. el-Ezrak ona: {أَن يَفْتِنكُم الَّذين كفرُوا} “İnkâr edenlerin size fitne vermesinden (kötülük yapmasından)...” buyruğunu sordu. [İbn Abbâs]: “Hevâzin lügatinde azap ve cehaletle [eziyet etmeleridir]” dedi.
قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم
[Nâfi']: “Araplar bunu bilir mi?” dedi. [İbn Abbâs]: “Evet” dedi.
أما سَمِعت قَول الشَّاعِر: كل امرىء من عباد الله مضطهد بِبَطن مَكَّة مقهور ومفتون
“Şairin şu sözünü duymadın mı: Mekke'nin bağrında Allah'ın kullarından her biri ezilmiş, kahredilmiş ve fitneye uğratılmıştır (işkence görmüştür).”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن سماك الْحَنَفِيّ قَالَ: سَأَلت ابْن عمر عَن صَلَاة السّفر فَقَالَ: رَكْعَتَانِ تَمام غير قصر إِنَّمَا الْقصر صَلَاة المخافة
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Simâk el-Hanefî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İbn Ömer'e yolculuk namazını sordum; şöyle dedi: “Kısaltma olmaksızın iki rekat tamdır. Kısaltma ancak korku namazıdır.”
قلت: وَمَا صَلَاة المخافة قَالَ: يُصَلِّي الإِمَام بطَائفَة رَكْعَة ثمَّ يَجِيء هَؤُلَاءِ إِلَى مَكَان هَؤُلَاءِ وَهَؤُلَاء إِلَى مَكَان هَؤُلَاءِ فَيصَلي بهم رَكْعَة فَيكون للْإِمَام رَكْعَتَانِ وَلكُل طَائِفَة رَكْعَة رَكْعَة
“Korku namazı nedir?” dedim. Şöyle dedi: “İmam bir gruba bir rekat kıldırır, sonra bunlar ötekilerin yerine, ötekiler de bunların yerine gelir; [imam] onlara da bir rekat kıldırır. Böylece imam için iki rekat, her bir grup için ise birer rekat olur.”
وَأخرج مَالك وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن عَائِشَة قَالَت: فرضت الصَّلَاة رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ فِي السّفر والحضر فأقرت صَلَاة السّفر وَزيد فِي صَلَاة الْحَضَر
Mâlik, Abd b. Humeyd, Buhârî ve Müslim'in Âişe'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Namaz yolculukta da hazarda da (ikamet halinde) ikişer rekat olarak farz kılındı. Sonra yolculuk namazı [aynı şekilde] bırakıldı, hazar namazı ise artırıldı.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن عَائِشَة قَالَت: فرضت الصَّلَاة على النَّبِي بِمَكَّة رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ فَلَمَّا خرج إِلَى الْمَدِينَة فرضت أَرْبعا وأقرت صَلَاة السّفر رَكْعَتَيْنِ
Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd'in Âişe'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Namaz Mekke'de Nebi [sallallâhu aleyhi ve sellem]'e ikişer rekat olarak farz kılındı. Medine'ye hicret ettiğinde [hazar namazı] dört rekat olarak farz kılındı, yolculuk namazı ise iki rekat olarak bırakıldı.”
وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عَائِشَة قَالَت: فرضت الصَّلَاة رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ إِلَّا الْمغرب فرضت ثَلَاثًا وَكَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا سَافر صلى الصَّلَاة الأولى وَإِذا أَقَامَ زَاد مَعَ كل رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ إِلَّا الْمغرب لِأَنَّهَا وتر وَالصُّبْح لِأَنَّهَا تطول فِيهَا الْقِرَاءَة
Ahmed ve es-Sünen'de Beyhakī'nin Âişe'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Akşam namazı hariç -ki o üç [rekat] olarak farz kılındı- namaz ikişer rekat olarak farz kılındı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yolculuğa çıktığında ilk farz kılınan şekliyle kılardı; ikamet ettiğinde ise -vitir olduğu için akşam ve kıraati uzun tutulduğu için sabah hariç- her iki rekatın yanına iki rekat daha eklerdi.”
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: يَا أهل مَكَّة لَا تقصرُوا الصَّلَاة فِي أدنى من أَرْبَعَة برد من مَكَّة إِلَى عسفان
Beyhakī'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Ey Mekkeliler! Mekke'den Usfân'a [kadar olan mesafe gibi] dört berîdden daha az bir mesafede namazı kısaltmayınız.”
وَأخرج الشَّافِعِي وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَطاء بن أبي رَبَاح أَن عبد الله بن عمر وَعبد الله بن عَبَّاس كَانَا يصليان رَكْعَتَيْنِ ويفطران فِي أَرْبَعَة برد فَمَا فَوق ذَلِك
Şâfiî ve Beyhakī'nin Atâ b. Ebî Rebâh'tan bildirdiğine göre Abdullah b. Ömer ve Abdullah b. Abbâs dört berîd ve üzeri mesafelerde namazı ikişer rekat kılar ve oruç açarlardı.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس أَنه سُئِلَ أتقصر إِلَى عَرَفَة فَقَالَ: لَا وَلَكِن إِلَى عسفان وَإِلَى جدة وَإِلَى الطَّائِف
İbn Ebî Şeybe ve Beyhakī'nin bildirdiğine göre İbn Abbâs'a: “Arafat'a giderken namaz kısaltılır mı?” diye soruldu; “Hayır, fakat Usfân'a, Cidde'ye ve Tâif'e giderken [kısaltılır]” dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير والنحاس عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: فرض الله الصَّلَاة على لِسَان نَبِيكُم فِي الْحَضَر أَرْبعا وَفِي السّفر رَكْعَتَيْنِ وَفِي الْخَوْف رَكْعَة
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve en-Nehhâs'ın İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Allah namazı Peygamberinizin diliyle hazarda dört rekat, seferde iki rekat, korku halinde ise bir rekat olarak farz kıldı.”
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {وَإِذا ضَرَبْتُمْ فِي الأَرْض} الْآيَة
İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o: {وَإِذا ضَرَبْتُمْ فِي الأَرْض} “Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman...” ayeti hakkında
قَالَ:
şöyle demiştir:
قصر الصَّلَاة - إِن لقِيت الْعَدو وَقد حانت الصَّلَاة - أَن تكبر الله وتخفض رَأسك إِيمَاء رَاكِبًا كنت أَو مَاشِيا
“Namaz vaktinde düşmanla karşılaştığında namazın kısaltılması; ister binekli ister yaya ol, Allah'ı tekbir edip îma ile başını eğmendir.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {فَلَيْسَ عَلَيْكُم جنَاح أَن تقصرُوا من الصَّلَاة} قَالَ: ذَاك عِنْد الْقِتَال يُصَلِّي الرجل الرَّاكِب تَكْبِيرَة من حَيْثُ كَانَ وَجهه
İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Dahhâk: {فَلَيْسَ عَلَيْكُم جنَاح أَن تقصرُوا من الصَّلَاة} “Namazı kısaltmanızda size bir sakınca yoktur” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Bu savaş esnasındadır; binitli kimse yüzü nereye dönük olursa olsun bir tekbir ile namaz kılar.”
الْآيَتَانِ ١٠٢ - ١٠٣
102 - 103. Ayetler
أخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي عَيَّاش الزرقي قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُول الله ﷺ بعسفان فَاسْتقْبلنَا الْمُشْركُونَ عَلَيْهِم خَالِد بن الْوَلِيد وهم بَيْننَا وَبَين الْقبْلَة فصلى بِنَا النَّبِي ﷺ الظّهْر فَقَالُوا: قد كَانُوا على حَال لَو أصبْنَا غرتهم ثمَّ قَالُوا: يَأْتِي عَلَيْهِم الْآن صَلَاة هِيَ أحب إِلَيْهِم من أبنائهم وأنفسهم فَنزل جِبْرِيل بِهَذِهِ الْآيَات بَين الظّهْر وَالْعصر {وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة} فَحَضَرت فَأَمرهمْ رَسُول الله ﷺ فَأخذُوا السِّلَاح وصففنا خَلفه صفّين ثمَّ ركع فَرَكَعْنَا جَمِيعًا ثمَّ سجد بالصف الَّذِي يَلِيهِ وَالْآخرُونَ قيام يَحْرُسُونَهُمْ فَلَمَّا سجدوا وَقَامُوا جلس الْآخرُونَ فسجدوا فِي مكانهم ثمَّ تقدم هَؤُلَاءِ إِلَى مصَاف هَؤُلَاءِ وَهَؤُلَاء إِلَى مصَاف هَؤُلَاءِ
Abdürrezzâk, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Dârekutnî, Taberânî, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve Beyhakī'nin bildirdiğine göre Ebû Ayyâş ez-Zürakī şöyle demiştir: Usfân'da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdik. Başlarında Hâlid b. el-Velîd bulunan müşrikler bizi karşıladılar; onlar bizimle kıble arasında bulunuyorlardı. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem bize öğle namazını kıldırdı. Müşrikler: “Onlar öyle bir durumdaydılar ki keşke habersiz anlarını yakalasaydık!” dediler. Sonra: “Şimdi onların üzerine, kendilerine çocuklarından ve canlarından daha sevimli olan bir namaz vakti gelecek” dediler. Bunun üzerine Cebrail, öğle ile ikindi arasında şu ayetleri getirdi: {وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة} “Sen de içlerinde bulunup onlara namaz kıldırdığın zaman...” [İkindi vakti] geldiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem emretti ve silahlarını aldılar. Arkasında iki saf halinde dizildik. Sonra rükûa vardı, hep birlikte rükûa vardık. Sonra kendisine bitişik olan safla birlikte secde etti, diğerleri ise ayakta durup onları korudular. Onlar secde edip ayağa kalkınca diğerleri oturup yerlerinde secdeye vardılar. Sonra bunlar ötekilerin saf düzenine, ötekiler de bunların saf düzenine geçti.
ثمَّ ركع فركعوا جَمِيعًا ثمَّ رفع فَرفعُوا جَمِيعًا ثمَّ سجد الصَّفّ الَّذِي يَلِيهِ وَالْآخرُونَ قيام يَحْرُسُونَهُمْ فَلَمَّا جَلَسُوا جلس الْآخرُونَ فسجدوا ثمَّ سلم عَلَيْهِم ثمَّ انْصَرف
Sonra rükûa vardı, hepsi birlikte rükûa vardı. Sonra doğruldu, hepsi birlikte doğruldu. Sonra kendisine bitişik olan saf secdeye vardı, diğerleri ise ayakta durup onları korudular. Onlar oturduğunda diğerleri oturup secde ettiler. Sonra [Nebi] onlara selam verdi, ardından ayrıldı.
قَالَ: فَصلاهَا رَسُول الله ﷺ مرَّتَيْنِ: مرّة بعسفان وَمرَّة بِأَرْض بني سليم
[Ebû Ayyâş] dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bu namazı iki defa kıldırdı: Bir defa Usfân'da, bir defa da Benî Süleym yurdunda.
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَابْن جرير عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ نزل بَين ضجنَان وَعُسْفَان فَقَالَ الْمُشْركُونَ: إِن لهَؤُلَاء صَلَاة هِيَ أحب إِلَيْهِم من آبَائِهِم وَأَبْنَائِهِمْ وَهِي الْعَصْر فَأَجْمعُوا أَمركُم فَمِيلُوا عَلَيْهِم مَيْلَة وَاحِدَة وَإِن جِبْرِيل أَتَى النَّبِي ﷺ فَأمره أَن يقسم أَصْحَابه شطرين فَيصَلي بهم وَتقوم طَائِفَة أُخْرَى وَرَاءَهُمْ {وليأخذوا حذرهم وأسلحتهم} ثمَّ يَأْتِي الْآخرُونَ وَيصلونَ مَعَه رَكْعَة وَاحِدَة ثمَّ يَأْخُذ هَؤُلَاءِ حذرهم وأسلحتهم فَيكون لَهُم رَكْعَة رَكْعَة ولرسول الله ﷺ رَكْعَتَانِ
Tirmizî (sahih olduğunu belirterek) ve İbn Cerîr'in Ebû Hüreyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Dacnân ile Usfân arasında konakladı. Müşrikler: “Bunların babalarından ve çocuklarından daha çok sevdikleri bir namazları vardır ki o da ikindidir. İşinizi bir edin de onların üzerine toptan bir baskın yapın!” dediler. Cebrail ise Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelerek ashabını iki gruba ayırmasını, onlardan birine namaz kıldırmasını, diğer grubun ise onların arkasında durmasını ve {وليأخذوا حذرهم وأسلحتهم} “Tedbirlerini ve silahlarını alsınlar” emretti. Sonra diğerleri gelip onunla birlikte bir rekât kılacak, ardından bunlar da tedbirlerini ve silahlarını alacaklardı. Böylece onlara birer rekât, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e ise iki rekât olacaktı.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن يزِيد الْفَقِير قَالَ: سَأَلت جَابر بن عبد الله عَن الرَّكْعَتَيْنِ فِي السّفر أقصرهما قَالَ الركعتان فِي السّفر تَمام إِنَّمَا الْقصر وَاحِدَة عِنْد الْقِتَال بَينا نَحن مَعَ رَسُول الله ﷺ فِي قتال إِذْ أُقِيمَت الصَّلَاة فَقَامَ رَسُول الله ﷺ فصفت طَائِفَة وَطَائِفَة وجوهها قبل الْعَدو فصلى بهم رَكْعَة وَسجد بهم سَجْدَتَيْنِ ثمَّ الَّذين خلفوا انْطَلقُوا إِلَى أُولَئِكَ فَقَامُوا مقامهم وَجَاء أُولَئِكَ فَقَامُوا خلف رَسُول الله ﷺ فصلى بهم رَكْعَة وَسجد بهم سَجْدَتَيْنِ ثمَّ أَن رَسُول الله ﷺ جلس فَسلم وَسلم الَّذين خَلفه وَسلم أُولَئِكَ فَكَانَت لرَسُول الله ﷺ رَكْعَتَانِ وَلِلْقَوْمِ رَكْعَة ثمَّ قَرَأَ {وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة}
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre Yezîd el-Fakīr şöyle demiştir: Câbir b. Abdillâh'a seferdeki iki rekât namazı sordum: “Bunlar kısaltılmış mıdır?” dedim. Şöyle dedi: “Seferdeki iki rekât tamdır; kısaltma ancak savaş esnasında bir rekâttır. Biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte bir savaşta iken namaz için kamet getirildi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [namaza] durdu; bir grup saf tuttu, diğer grup ise yüzleri düşmana dönük durdu. Kendisiyle saf tutanlara bir rekât kıldırdı ve onlarla iki secde yaptı. Sonra arkasında namaz kılanlar diğerlerinin yanına gidip onların yerinde durdular; ötekiler de gelip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in arkasında durdular. Onlara da bir rekât kıldırdı ve onlarla iki secde yaptı. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem oturup selam verdi; arkasındakiler de selam verdi, ötekiler de selam verdi. Böylece Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem için iki rekât, cemaat için birer rekât oldu.” Sonra [Câbir] şu ayeti okudu: {وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة} “Sen de içlerinde bulunup onlara namaz kıldırdığın zaman...”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن سُلَيْمَان الْيَشْكُرِي أَنه سَأَلَ جَابر بن عبد الله عَن إقْصَار الصَّلَاة أَي يَوْم أنزل فَقَالَ جَابر بن عبد الله: وعير قُرَيْش آتِيَة من الشَّام حَتَّى إِذا كُنَّا بِنَخْل جَاءَ رجل من الْقَوْم إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا مُحَمَّد
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in bildirdiğine göre Süleyman el-Yeşkürî, Câbir b. Abdillâh'a namazın kısaltılmasının hangi gün indirildiğini sordu. Câbir b. Abdillâh şöyle dedi: “Kureyş'in kervanı Şam'dan geliyordu. Nihayet Nahl mevkiine vardığımızda o topluluktan bir adam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gelip: ‘Ey Muhammed!’ dedi.”
قَالَ: نعم
[Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: “Evet?” dedi.
قَالَ: هَل تخافني قَالَ: لَا
[Adam]: “Benden korkuyor musun?” dedi. [Resûlullah]: “Hayır” buyurdu.
قَالَ: فَمن يمنعك مني قَالَ: الله يَمْنعنِي مِنْك
[Adam]: “Peki seni benden kim koruyacak?” dedi. [Resûlullah]: “Beni senden Allah korur” buyurdu.
قَالَ: فسل السَّيْف ثمَّ تهدده وأوعده ثمَّ نَادَى بالرحيل وَأخذ السِّلَاح ثمَّ نُودي بِالصَّلَاةِ فصلى رَسُول الله ﷺ بطَائفَة من الْقَوْم وَطَائِفَة أُخْرَى تحرسهم فصلى بالذين يلونه رَكْعَتَيْنِ ثمَّ تَأَخّر الَّذين يلونه على أَعْقَابهم فَقَامُوا فِي مصَاف أَصْحَابهم ثمَّ جَاءَ الْآخرُونَ فصلى بهم رَكْعَتَيْنِ وَالْآخرُونَ يَحْرُسُونَهُمْ ثمَّ سلم
[Câbir] dedi ki: Adam kılıcını kınından çekti, sonra onu tehdit edip gözdağı verdi. Sonra [Resûlullah] yola çıkılmasını ve silahların alınmasını duyurdu. Ardından namaz için çağrıda bulunuldu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem cemaatten bir grupla namaz kıldı, diğer grup ise onları koruyordu. Kendisine bitişik olanlara iki rekât kıldırdı; sonra kendisine bitişik olanlar gerisin geri çekilip arkadaşlarının saf düzeninde durdular. Sonra diğerleri geldi; onlara da iki rekât kıldırdı, ötekiler ise onları koruyordu. Sonra selam verdi.
فَكَانَت للنَّبِي ﷺ أَربع رَكْعَات وَلِلْقَوْمِ رَكْعَتَانِ رَكْعَتَانِ يَوْمئِذٍ فَأنْزل الله فِي إقْصَار الصَّلَاة وَأمر الْمُؤمنِينَ بِأخذ السِّلَاح
Böylece o gün Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem için dört rekât, cemaat için ise ikişer rekât oldu. Bunun üzerine Allah, namazın kısaltılması ve müminlerin silahlarını alması hakkında [ayet] indirdi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الزُّهْرِيّ عَن سَالم عَن أَبِيه فِي قَوْله {وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة} قَالَ: هِيَ صَلَاة الْخَوْف صلى رَسُول الله ﷺ بِإِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ رَكْعَة والطائفة الْأُخْرَى مقبلة على الْعَدو ثمَّ انصرفت الطَّائِفَة الَّتِي صلت مَعَ النَّبِي ﷺ فَقَامُوا مقَام أُولَئِكَ مُقْبِلين على الْعَدو وَأَقْبَلت الطَّائِفَة الْأُخْرَى الَّتِي كَانَت مقبلة على الْعَدو فصلى بهم رَسُول الله ﷺ رَكْعَة أُخْرَى ثمَّ سلم بهم ثمَّ قَامَت طَائِفَة فصلوا رَكْعَة رَكْعَة
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve İbn Ebî Hâtim'in Zührî kanalıyla Sâlim'den, onun da babasından bildirdiğine göre babası: {وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة} “Sen de içlerinde bulunup onlara namaz kıldırdığın zaman...” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Bu korku namazıdır. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem iki gruptan birine bir rekât kıldırdı, diğer grup ise düşmana karşı durmaktaydı. Sonra Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte namaz kılan grup ayrılıp düşmana karşı duranların yerine geçti, düşmana karşı durmakta olan diğer grup geldi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara da diğer rekâtı kıldırdı, sonra onlarla birlikte selam verdi. Ardından her grup kalkıp birer rekât daha kıldı.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة فلتقم طَائِفَة مِنْهُم مَعَك} فَهَذَا فِي الصَّلَاة عِنْد الْخَوْف يقوم الإِمَام وَيقوم مَعَه طَائِفَة مِنْهُم وَطَائِفَة يَأْخُذُونَ أسلحتهم ويقفون بِإِزَاءِ الْعَدو فَيصَلي الإِمَام بِمن مَعَه رَكْعَة ثمَّ يجلس على هَيئته فَيقوم الْقَوْم فيصلون لأَنْفُسِهِمْ الرَّكْعَة الثَّانِيَة وَالْإِمَام جَالس ثمَّ يَنْصَرِفُونَ فيقفون موقفهم ثمَّ يقبل الْآخرُونَ فَيصَلي بهم الإِمَام الرَّكْعَة الثَّانِيَة ثمَّ يسلم فَيقوم الْقَوْم فيصلون لأَنْفُسِهِمْ الرَّكْعَة الثَّانِيَة فَهَكَذَا صلى رَسُول الله ﷺ يَوْم بطن نَخْلَة
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Taberânî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة فلتقم طَائِفَة مِنْهُم مَعَك} “Sen de içlerinde bulunup onlara namaz kıldırdığın zaman, onlardan bir grup seninle beraber namaza dursun...” ayeti hakkında şöyle demiştir: “Bu korku anındaki namaz hakkındadır. İmam kalkar, onlardan bir grup da onunla beraber kalkar; diğer bir grup ise silahlarını alıp düşmanın karşısında durur. İmam beraberindekilere bir rekât kıldırır, sonra olduğu gibi oturur; cemaat kalkıp kendi başlarına ikinci rekâtı kılarlar, imam ise oturmaktadır. Sonra ayrılıp [düşman karşısındaki] yerlerinde dururlar. Diğerleri gelir, imam onlara ikinci rekâtı kıldırır, sonra selam verir. Cemaat kalkıp kendi başlarına ikinci rekâtı kılar. İşte Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Batn-ı Nahle gününde böyle kıldırmıştır.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس أَن رَسُول الله ﷺ صلى صَلَاة الْخَوْف بِذِي قرد فَصف النَّاس صفّين صفا خَلفه وَصفا موازي الْعَدو فصلى بالذين خَلفه رَكْعَة ثمَّ انْصَرف هَؤُلَاءِ إِلَى مَكَان هَؤُلَاءِ وَجَاء أُولَئِكَ فصلى بهم رَكْعَة وَلم يقضوا
Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Zûkared'de korku namazı kıldırdı. İnsanları iki saf halinde dizdi; bir saf arkasında, bir saf da düşmanın hizasındaydı. Arkasındakilere bir rekât kıldırdı, sonra bunlar ötekilerin yerine geçti, ötekiler geldi; onlara da bir rekât kıldırdı ve [kalan rekâtları] kaza etmediler.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن زيد بن ثَابت أَن رَسُول الله ﷺ صلى صَلَاة الْخَوْف قَالَ سُفْيَان: فَذكر مثل حَدِيث ابْن عَبَّاس
İbn Ebî Şeybe'nin Zeyd b. Sâbit'ten bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem korku namazı kıldırdı. Süfyân dedi ki: İbn Abbâs'ın hadisi gibi zikretti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ثَعْلَبَة بن زَهْدَم قَالَ: كُنَّا مَعَ سعيد بن الْعَاصِ بطبرستان فَقَالَ: أَيّكُم صلى مَعَ رَسُول الله ﷺ صَلَاة الْخَوْف فَقَالَ حُذَيْفَة: أَنا
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Cerîr, İbn Hibbân, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve Beyhakī'nin Sa'lebe b. Zahdem'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Taberistan'da Saîd b. el-Âs ile beraberdik. [Saîd]: “Hanginiz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte korku namazı kıldı?” dedi. Huzeyfe: “Ben” dedi.
فَقَامَ حُذَيْفَة فَصف النَّاس خَلفه وَصفا موازي الْعَدو فصلى بالذين خَلفه رَكْعَة ثمَّ انْصَرف هَؤُلَاءِ مَكَان هَؤُلَاءِ وَجَاء أُولَئِكَ فصلى بهم رَكْعَة وَلم يقضوا
Bunun üzerine Huzeyfe kalktı; insanlardan bir safı arkasına, bir safı da düşmanın hizasına dizdi. Arkasındakilere bir rekât kıldırdı, sonra bunlar ötekilerin yerine geçti, ötekiler geldi; onlara da bir rekât kıldırdı ve [kalan rekâtları] kaza etmediler.
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة قَالَت: صلى رَسُول الله ﷺ صَلَاة الْخَوْف بِذَات الرّقاع فصدع النَّاس صدعتين
Ebû Dâvûd, İbn Hibbân, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve Beyhakī'nin Âişe'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Zâtürrikā'da korku namazı kıldırdı ve insanları iki gruba ayırdı.
فصفت
Bir grup saf tuttu
طَائِفَة وَرَاءه وَقَامَت طَائِفَة وجاه الْعَدو فَكبر رَسُول الله ﷺ وَكَبرت الطَّائِفَة خَلفه ثمَّ ركع وركعوا وَسجد وسجدوا ثمَّ رفع رَأسه فَرفعُوا ثمَّ مكث رَسُول الله ﷺ جَالِسا وسجدوا لأَنْفُسِهِمْ سَجْدَة ثَانِيَة ثمَّ قَامُوا ثمَّ نكصوا على أَعْقَابهم يَمْشُونَ الْقَهْقَرَى حَتَّى قَامُوا من ورائهم وَأَقْبَلت الطَّائِفَة الْأُخْرَى فصفوا خلف رَسُول الله ﷺ فكبروا ثمَّ ركعوا لأَنْفُسِهِمْ ثمَّ سجد رَسُول الله ﷺ سجدته الثَّانِيَة فسجدوا مَعَه ثمَّ قَامَ رَسُول الله ﷺ فِي ركعته وسجدوا لأَنْفُسِهِمْ السَّجْدَة الثَّانِيَة ثمَّ قَامَت الطائفتان جَمِيعًا فصفوا خلف رَسُول الله ﷺ فَرَكَعَ بهم رَكْعَة فركعوا جَمِيعًا ثمَّ سجد فسجدوا جَمِيعًا ثمَّ رفع رَأسه وَرفعُوا مَعَه كل ذَلِك من رَسُول الله ﷺ سَرِيعا جدا لَا يألو أَن يُخَفف مَا اسْتَطَاعَ ثمَّ سلم فَسَلمُوا ثمَّ قَامَ وَقد شركه النَّاس فِي صلَاته كلهَا
arkasında; bir grup da düşmanın karşısında durdu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tekbir aldı, arkasındaki grup da tekbir aldı. Sonra rükûa vardı, onlar da rükûa vardılar; secde etti, onlar da secde ettiler. Sonra başını kaldırdı, onlar da kaldırdılar. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem oturur vaziyette bekledi; onlar kendi başlarına ikinci bir secde yaptılar, sonra ayağa kalktılar. Sonra geri geri yürüyerek arkalarındakilerin arkasında durdular. Diğer grup geldi ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in arkasında saf tuttu; tekbir aldılar, sonra kendi başlarına rükûa vardılar. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ikinci secdesini yaptı, onlar da onunla birlikte secde ettiler. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [ikinci] rekâtına kalktı, onlar ise kendi başlarına ikinci secdeyi yaptılar. Sonra her iki grup birden ayağa kalkıp Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in arkasında saf tuttular. Onlarla birlikte bir rekât rükû yaptı, hepsi birden rükûa vardılar. Sonra secde etti, hepsi birden secde ettiler. Sonra başını kaldırdı, onunla birlikte onlar da kaldırdılar. Bütün bunlar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tarafından çok hızlı bir şekilde yapıldı; elinden geldiğince hafifletmekten geri durmadı. Sonra selam verdi, onlar da selam verdiler. Sonra kalktı; insanlar namazının tamamında ona ortak olmuşlardı.
وَأخرج الْحَاكِم عَن جَابر عَن رَسُول الله ﷺ فِي صَلَاة الْخَوْف أَنه قَالَ: وَطَائِفَة من خَلفه وَطَائِفَة من وَرَاء الطَّائِفَة الَّتِي خلف رَسُول الله ﷺ قعُود وُجُوههم كلهم إِلَى رَسُول الله ﷺ فَكبر رَسُول الله ﷺ فكبرت الطائفتان فَرَكَعَ فركعت الطَّائِفَة الَّتِي خَلفه وَالْآخرُونَ قعُود ثمَّ سجد فسجدوا أَيْضا وَالْآخرُونَ قعُود ثمَّ قَامُوا ونكصوا خَلفه حَتَّى كَانُوا مَكَان أَصْحَابهم قعُودا وَأَتَتْ الطَّائِفَة الْأُخْرَى فصلى بهم رَكْعَة وسجدتين ثمَّ سلم وَالْآخرُونَ قعُود ثمَّ سلم فَقَامَتْ الطائفتان كلتاهما فصلوا لأَنْفُسِهِمْ رَكْعَة وسجدتين رَكْعَة وسجدتين
Hâkim'in Câbir'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem korku namazı hakkında şöyle buyurmuştur: Bir grup onun arkasında, diğer bir grup ise Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in arkasındaki grubun gerisinde oturur vaziyetteydi; hepsinin yüzü Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e dönüktü. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tekbir aldı, iki grup da tekbir aldı. Rükûa vardı; arkasındaki grup rükûa vardı, diğerleri ise oturmaktaydı. Sonra secde etti; onlar da secde ettiler, diğerleri ise oturmaktaydı. Sonra ayağa kalktılar ve geriye doğru çekilerek arkadaşlarının yerinde oturdular. Diğer grup geldi; onlara bir rekât ve iki secde kıldırdı, sonra diğerleri otururken selam verdi. Sonra her iki grup da kalkıp kendi başlarına birer rekât ve ikişer secde kıldılar.
وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالدَّارَقُطْنِيّ وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق صَالح بن خَوات عَمَّن صلى مَعَ النَّبِي ﷺ يَوْم ذَات الرّقاع صَلَاة الْخَوْف أَن طَائِفَة صفت مَعَه وَطَائِفَة تجاه الْعَدو فصلة بِالَّتِي مَعَه رَكْعَة ثمَّ ثَبت قَائِما وَأَتمُّوا لأَنْفُسِهِمْ ثمَّ انصرفوا وصلوا تجاه الْعَدو وَجَاءَت الطَّائِفَة الْأُخْرَى فصلى بهم الرَّكْعَة الَّتِي بقيت من صلَاته ثمَّ ثَبت جَالِسا وَأَتمُّوا لأَنْفُسِهِمْ ثمَّ سلم بهم
Mâlik, Şâfiî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce, Dârekutnî ve Beyhakī'nin Sâlih b. Havvât kanalıyla Zâtürrikā' gününde Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte korku namazı kılan kimseden bildirdiğine göre bir grup onunla saf tuttu, bir grup da düşmanın karşısında durdu. Yanındakilere bir rekât kıldırdı, sonra ayakta sabit durdu; onlar [namazlarını] kendi başlarına tamamladılar. Sonra ayrılıp düşmanın karşısında saf tuttular. Diğer grup geldi; onlara namazından geriye kalan rekâtı kıldırdı, sonra oturur halde bekledi; onlar [namazlarını] kendi başlarına tamamladılar, sonra onlarla birlikte selam verdi.
وَأخرج عبد بن حميد وَالدَّارَقُطْنِيّ عَن أبي بكرَة أَن رَسُول الله ﷺ صلى بِأَصْحَابِهِ صَلَاة الحوف فصلى بِبَعْض أَصْحَابه رَكْعَتَيْنِ ثمَّ سلم فتأخروا وَجَاء الْآخرُونَ فصلى بهم رَكْعَتَيْنِ ثمَّ سلم فَكَانَ لرَسُول الله ﷺ أَربع رَكْعَات وللمسلمين رَكْعَتَانِ رَكْعَتَانِ
Abd b. Humeyd ve Dârekutnî'nin Ebû Bekre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ashabına korku namazı kıldırdı; ashabından bir kısmına iki rekât kıldırdı, sonra selam verdi. Onlar geri çekildiler, diğerleri geldi; onlara da iki rekât kıldırdı, sonra selam verdi. Böylece Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem için dört rekât, Müslümanlar için ise ikişer rekât oldu.
وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ وَالْحَاكِم عَن أبي بكرَة أَن النَّبِي ﷺ صلى بالقوم فِي الْخَوْف صَلَاة الْمغرب ثَلَاث رَكْعَات ثمَّ انْصَرف وَجَاء الْآخرُونَ فصلى بهم ثَلَاثًا فَكَانَت للنَّبِي ﷺ سِتّ رَكْعَات وَلِلْقَوْمِ ثَلَاث ثَلَاث
Dârekutnî ve Hâkim'in Ebû Bekre'den bildirdiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem korku anında cemaate akşam namazını üç rekât kıldırdı, sonra [o grup] ayrıldı. Diğerleri geldi; onlara da üç rekât kıldırdı. Böylece Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem için altı rekât, cemaat için ise üçer rekât oldu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَالدَّارَقُطْنِيّ عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: صلى بِنَا رَسُول الله ﷺ صَلَاة الْخَوْف فَقَامُوا صفّين صفّين صف خلف رَسُول الله ﷺ وصف مُسْتَقْبل الْعَدو فصلى بهم رَسُول الله ﷺ رَكْعَة وَجَاء الْآخرُونَ فَقَامُوا مقامهم واستقبلوا هَؤُلَاءِ الْعَدو فصلى بهم رَسُول الله ﷺ رَكْعَة ثمَّ سلم فَقَامَ هَؤُلَاءِ إِلَى مقَام هَؤُلَاءِ فصلوا لأَنْفُسِهِمْ رَكْعَة ثمَّ سلمُوا
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Dârekutnî'nin İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize korku namazı kıldırdı. İkişer ikişer iki saf halinde durdular; bir saf Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in arkasında, bir saf da düşmana karşı durdu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara bir rekât kıldırdı. Diğerleri gelip onların yerine geçti, bunlar da düşmana karşı durdular. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara bir rekât kıldırdı, sonra selam verdi. Bunlar ötekilerin yerine geçtiler ve kendi başlarına birer rekât kıldılar, sonra selam verdiler.
وَأخرج عبد بن حميد وَالْحَاكِم وَصَححهُ من طَرِيق عُرْوَة من مَرْوَان أَنه سَأَلَ أَبَا هُرَيْرَة هَل صليت مَعَ رَسُول الله ﷺ صَلَاة الْخَوْف قَالَ أَبُو هُرَيْرَة: نعم
Abd b. Humeyd ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in Urve kanalıyla Mervân'dan bildirdiğine göre o, Ebû Hüreyre'ye: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte korku namazı kıldın mı?” diye sormuş, Ebû Hüreyre: “Evet” demiştir.
قَالَ مَرْوَان: مَتى قَالَ: عَام غَزْوَة نجد قَامَ رَسُول الله ﷺ إِلَى الصَّلَاة صَلَاة الْعَصْر فَقَامَتْ مَعَه طَائِفَة وَطَائِفَة أُخْرَى مُقَابل الْعَدو وظهورهم إِلَى الْقبْلَة فَكبر رَسُول الله ﷺ فَكبر الْكل ثمَّ ركع رَكْعَة وَاحِدَة وركعت الطَّائِفَة الَّتِي خَلفه ثمَّ سجد فسجدت الطَّائِفَة الَّتِي تليه وَالْآخرُونَ قيام مُقَابل الْعَدو ثمَّ قَامَ رَسُول الله ﷺ وَقَامَت الطَّائِفَة الَّتِي مَعَه وذهبوا إِلَى الْعَدو فقابلوهم وَأَقْبَلت الطَّائِفَة الْأُخْرَى فركعوا وسجدوا وَرَسُول الله ﷺ قَائِم كَمَا هُوَ ثمَّ قَامُوا فَرَكَعَ رَسُول الله ﷺ رَكْعَة أُخْرَى وركعوا مَعَه وسجدوا مَعَه ثمَّ أَقبلت الطَّائِفَة الَّتِي كَانَت مُقَابل الْعَدو فركعوا وسجدوا وَرَسُول الله ﷺ قَاعد وَمن مَعَه ثمَّ كَانَ السَّلَام فَسلم رَسُول الله ﷺ وسلموا جَمِيعًا فَكَانَ لرَسُول الله ﷺ رَكْعَتَانِ وَلكُل وَاحِدَة من الطَّائِفَتَيْنِ رَكْعَة رَكْعَة
Mervân: “Ne zaman?” diye sordu. [Ebû Hüreyre] dedi ki: “Necid Gazvesi yılında. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem namaza, ikindi namazına kalktı. Onunla birlikte bir grup kalktı, diğer bir grup ise sırtları kıbleye dönük olarak düşmanın karşısında durdu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tekbir aldı, hepsi birden tekbir aldılar. Sonra bir rekât rükûa vardı, arkasındaki grup da rükûa vardı. Sonra secde etti; kendisine bitişik olan grup secde etti, diğerleri ise düşmanın karşısında ayakta durmaktaydı. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ayağa kalktı, beraberindeki grup da kalkıp düşmana doğru gittiler ve onların karşısında durdular. Diğer grup geldi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem olduğu gibi ayakta dururken rükû ve secde ettiler. Sonra ayağa kalktılar, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem diğer rekât için rükûa vardı; onlar da onunla birlikte rükûa vardılar ve onunla birlikte secde ettiler. Sonra düşmanın karşısında durmakta olan grup geldi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ve beraberindekiler otururken rükû ve secde ettiler. Sonra selam vakti geldi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem selam verdi, hepsi birden selam verdiler. Böylece Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem için iki rekât, iki gruptan her biri için birer rekât oldu.”
وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أمرنَا رَسُول الله ﷺ بِصَلَاة الْخَوْف فَقَامَ رَسُول الله ﷺ وقمنا خَلفه صفّين فَكبر وَركع وركعنا جَمِيعًا الصفان كِلَاهُمَا ثمَّ رفع رَأسه ثمَّ خر سَاجِدا وَسجد الصَّفّ الَّذِي يَلِيهِ وَثَبت الْآخرُونَ قيَاما يَحْرُسُونَ إخْوَانهمْ فَلَمَّا فرغ من سُجُوده وَقَامَ خر الصَّفّ الْمُؤخر سجوداً فسجدوا سَجْدَتَيْنِ ثمَّ قَامُوا فَتَأَخر الصَّفّ الْمُقدم الَّذِي يَلِيهِ وَتقدم الصَّفّ الْمُؤخر فَرَكَعَ وركعوا جَمِيعًا وَسجد رَسُول الله ﷺ والصف الَّذِي يَلِيهِ وَثَبت الْآخرُونَ قيَاما يَحْرُسُونَ إخْوَانهمْ فَلَمَّا قعد رَسُول الله ﷺ خر الصَّفّ الْمُؤخر سجوداً ثمَّ سلم النَّبِي ﷺ
Dârekutnî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize korku namazını emretti. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [namaza] durdu, biz de arkasında iki saf halinde durduk. Tekbir aldı ve rükûa vardı; iki saf hep birlikte rükûa vardık. Sonra başını kaldırdı, ardından secdeye kapandı; kendisine bitişik olan saf da secde etti, diğerleri ise kardeşlerini korumak üzere ayakta sabit kaldılar. Secdesini bitirip ayağa kalkınca arkadaki saf secdeye kapanıp iki secde yaptı, sonra ayağa kalktılar. Kendisine bitişik olan öndeki saf geriye çekildi, arkadaki saf ise öne geçti. [Nebi] rükûa vardı, hepsi birlikte rükûa vardılar. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ve kendisine bitişik olan saf secde etti, diğerleri ise kardeşlerini korumak üzere ayakta sabit kaldılar. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem oturduğunda arkadaki saf secdeye kapandı, sonra Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem selam verdi.
وَأخرج الدَّارَقُطْنِيّ عَن جَابر أَن نَبِي الله ﷺ كَانَ محاصراً بني محَارب بِنَخْل
Dârekutnî'nin Câbir'den bildirdiğine göre Allah'ın Nebii sallallâhu aleyhi ve sellem Nahl mevkiinde Benî Muhârib'i kuşatmıştı.
ثمَّ نُودي فِي النَّاس أَن الصَّلَاة جَامِعَة فجعلهم رَسُول الله ﷺ طائفتين طَائِفَة مقبلة على الْعَدو يتحدثون وَصلى بطَائفَة رَكْعَتَيْنِ ثمَّ سلم فانصرفوا فَكَانُوا مَكَان إخْوَانهمْ وَجَاءَت الطَّائِفَة الْأُخْرَى فصلى بهم رَسُول الله ﷺ رَكْعَتَيْنِ فَكَانَ للنَّبِي ﷺ أَربع رَكْعَات وَلكُل طَائِفَة رَكْعَتَانِ
Sonra insanlara namazın toplayıcı olduğu (namaza gelinmesi) duyuruldu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onları iki gruba ayırdı: Bir grup düşmana dönük konuşlanmıştı; bir gruba da iki rekât kıldırdı, sonra selam verdi. Onlar ayrılıp kardeşlerinin yerine geçtiler; diğer grup geldi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara da iki rekât kıldırdı. Böylece Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem için dört rekât, her bir grup için ikişer rekât oldu.
وَأخرج الْبَزَّار وَابْن جرير وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: خرج رَسُول الله ﷺ فِي غزَاة لَهُ فلقي الْمُشْركين بعسفان فَلَمَّا صلى رَسُول الله ﷺ الظّهْر فرأوه يرْكَع وَيسْجد هُوَ وَأَصْحَابه قَالَ بَعضهم لبَعض: لَو حملتم عَلَيْهِم مَا علمُوا بكم حَتَّى تُوَاقِعُوهُمْ
Bezzâr, İbn Cerîr ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem çıktığı bir gazvede Usfân'da müşriklerle karşılaştı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem öğle namazını kıldırıp onun ve ashabının rükû ve secde ettiğini gördüklerinde [müşrikler] birbirlerine: “Onların üzerine bir hücum etseydiniz, siz onlara ulaşıncaya kadar farkınıza bile varmazlardı” dediler.
فَقَالَ قَائِل مِنْهُم: إِن لَهُم صَلَاة أُخْرَى هِيَ أحب إِلَيْهِم من أَهْليهمْ وَأَمْوَالهمْ فَاصْبِرُوا حَتَّى تحضر فنحمل عَلَيْهِم جملَة
İçlerinden biri: “Onların ailelerinden ve mallarından daha sevimli olan bir namazları daha vardır; [o vakit] gelene kadar sabredin, sonra hep birlikte onların üzerine hücum ederiz” dedi.
فَأنْزل الله {وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة} إِلَى آخر الْآيَة
Bunun üzerine Allah: {وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة} “Sen de içlerinde bulunup onlara namaz kıldırdığın zaman...” ayetini sonuna kadar indirdi.
وأعلمه بِمَا ائتمر بِهِ الْمُشْركُونَ فَلَمَّا صلى رَسُول الله ﷺ الْعَصْر وَكَانُوا قبالته فِي الْقبْلَة جعل الْمُسلمين خَلفه صفّين فَكبر فكبروا مَعَه جَمِيعًا ثمَّ ركع وركعوا مَعَه جَمِيعًا فَلَمَّا سجد سجد مَعَه الصَّفّ الَّذين يلونه ثمَّ قَامَ الَّذين خَلفهم مقبلون على الْعَدو فَلَمَّا فرغ رَسُول الله ﷺ من سُجُوده وَقَامَ سجد الصَّفّ الثَّانِي ثمَّ قَامُوا وَتَأَخر الصَّفّ الَّذين يلونه وَتقدم الْآخرُونَ فَكَانُوا يلون رَسُول الله ﷺ فَلَمَّا ركع ركعوا مَعَه جَمِيعًا ثمَّ رفع فَرفعُوا مَعَه ثمَّ سجد فَسجدَ مَعَه الَّذين يلونه وَقَامَ الصَّفّ الثَّانِي مُقْبِلين على الْعَدو فَلَمَّا فرغ رَسُول الله ﷺ من سُجُوده وَقعد قعد الَّذين يلونه وَسجد الصَّفّ الْمُؤخر ثو قعدوا فسجدوا مَعَ رَسُول الله ﷺ فَلَمَّا سلم رَسُول الله ﷺ سلم عَلَيْهِم جَمِيعًا فَلَمَّا نظر إِلَيْهِم الْمُشْركُونَ يسْجد بَعضهم وَيقوم بعض قَالُوا: لقد أخبروا بِمَا أردنَا
Ve müşriklerin planladıkları şeyi ona bildirdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ikindi namazını kıldırdığında -ki müşrikler kıble yönünde onun tam karşısındaydılar- Müslümanları arkasında iki saf yaptı. Tekbir aldı, hepsi birden onunla birlikte tekbir aldılar. Sonra rükûa vardı, hepsi birden onunla birlikte rükûa vardılar. Secde ettiğinde kendisine bitişik olan saf onunla birlikte secde etti, arkalarındakiler ise düşmana karşı ayakta durdular. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem secdesini bitirip ayağa kalkınca ikinci saf secde etti, sonra ayağa kalktılar. Kendisine bitişik olan saf geriye çekildi, diğerleri öne geçip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e bitişik oldular. Rükûa vardığında hepsi birden onunla birlikte rükûa vardılar; sonra başını kaldırdı, onlar da onunla birlikte kaldırdılar. Sonra secde etti; kendisine bitişik olanlar onunla birlikte secde etti, ikinci saf ise düşmana karşı ayakta durdu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem secdesini bitirip oturduğunda kendisine bitişik olanlar oturdu; arkadaki saf secde etti, sonra oturup Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte secde ettiler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem selam verdiğinde hepsine birden selam verdi. Müşrikler onların bir kısmının secde edip bir kısmının ayakta durduğunu görünce: “Yapmak istediğimiz şey kendilerine haber verildi!” dediler.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي الْعَالِيَة الريَاحي أَن أَبَا مُوسَى الْأَشْعَرِيّ كَانَ بِالدَّار من أَصْبَهَان وَمَا بهم يَوْمئِذٍ كَبِير خوف وَلَكِن أحب أَن يعلمهُمْ دينهم وَسنة نَبِيّهم ﷺ فجعلهم صفّين
İbn Ebî Şeybe'nin Ebü'l-Âliye er-Riyâhî'den bildirdiğine göre Ebû Mûsâ el-Eş'arî, İsfahan'da Dâr mevkiindeydi. O gün üzerlerinde büyük bir korku yoktu; fakat onlara dinlerini ve Nebileri sallallâhu aleyhi ve sellem'in sünnetini öğretmek istedi ve onları iki saf yaptı.
طَائِفَة مَعهَا السِّلَاح مقبلة على عدوّها وَطَائِفَة وَرَاءَهَا فصلى بالذين يلونه رَكْعَة ثمَّ نكصوا على أدبارهم حَتَّى قَامُوا مقَام الآخرين وَجَاء الْآخرُونَ يتخللونهم حَتَّى قَامُوا وَرَاءه فصلى بهم رَكْعَة أُخْرَى ثمَّ سلم فَقَامَ الَّذين يلونه وَالْآخرُونَ فصلوا رَكْعَة فَسلم بَعضهم على بعض فتمت للْإِمَام رَكْعَتَانِ فِي جمَاعَة وَلِلنَّاسِ رَكْعَة رَكْعَة
Bir grup yanlarında silahlarıyla düşmanlarına dönük durdu, bir grup da onların arkasında durdu. Kendisine bitişik olanlara bir rekât kıldırdı, sonra onlar gerisin geri çekilip diğerlerinin yerinde durdular. Diğerleri onların arasından geçip gelerek arkasında durdular. Onlara diğer rekâtı kıldırdı, sonra selam verdi. Kendisine bitişik olanlar ve diğerleri kalkıp birer rekât kıldılar, sonra birbirlerine selam verdiler. Böylece imam için cemaatle iki rekât, cemaat için ise birer rekât tamamlandı.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ بعسفان
İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Usfân'daydı,
وَالْمُشْرِكُونَ بضجنان فَلَمَّا صلى رَسُول الله ﷺ الظّهْر وَرَآهُ الْمُشْركُونَ يرْكَع وَيسْجد ائْتَمرُوا أَن يُغيرُوا عَلَيْهِ فَلَمَّا حضرت الْعَصْر صف النَّاس خَلفه صفّين فَكبر وَكَبرُوا جَمِيعًا وَركع وركعوا جَمِيعًا وَسجد وَسجد الصَّفّ الَّذين يلونه وَقَامَ الصَّفّ الثَّانِي الَّذين بسلاحهم مُقْبِلين على العدوّ بِوُجُوهِهِمْ فَلَمَّا رفع النَّبِي ﷺ رَأسه سجد الصَّفّ الثَّانِي فَلَمَّا رفعوا رؤوسهم ركع وركعوا جَمِيعًا وَسجد وَسجد الصَّفّ الَّذين يلونه وَقَامَ الصَّفّ الثَّانِي بسلاحهم مُقْبِلين على الْعَدو بِوُجُوهِهِمْ فَلَمَّا رفع النَّبِي ﷺ رَأسه سجد الصَّفّ الثَّانِي قَالَ مُجَاهِد: فَكَانَ تكبيرهم وركوعهم وتسليمه عَلَيْهِم سَوَاء وتصافوا فِي السُّجُود قَالَ مُجَاهِد: فَلم يصل رَسُول الله ﷺ صَلَاة الْخَوْف قبل يَوْمه وَلَا بعده
müşrikler ise Dacnân'daydı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem öğle namazını kıldırıp müşrikler onun rükû ve secde ettiğini görünce, onun üzerine baskın yapmayı kararlaştırdılar. İkindi vakti gelince insanlar arkasında iki saf halinde dizildi. Tekbir aldı, hepsi birden tekbir aldılar; rükûa vardı, hepsi birden rükûa vardılar; secde etti, kendisine bitişik olan saf secde etti, ikinci saf ise silahlarıyla yüzleri düşmana dönük olarak ayakta durdu. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem başını kaldırınca ikinci saf secde etti. Başlarını kaldırdıklarında rükûa vardı, hepsi birden rükûa vardılar; secde etti, kendisine bitişik olan saf secde etti, ikinci saf ise silahlarıyla yüzleri düşmana dönük olarak ayakta durdu. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem başını kaldırınca ikinci saf secde etti. Mücâhid dedi ki: “Onların tekbirleri, rükûları ve [Nebi'nin] onlara selam vermesi eşit oldu; secdede ise nöbetleştiler.” Mücâhid dedi ki: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem o günden önce de sonra da korku namazı kılmamıştır.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَليّ قَالَ: صليت صَلَاة الْخَوْف مَعَ النَّبِي ﷺ رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ إِلَّا الْمغرب فَإِنَّهُ صلاهَا ثَلَاثًا
İbn Ebî Şeybe'nin Ali'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: “Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte korku namazını ikişer rekât kıldım; ancak akşam namazı müstesna, zira onu üç rekât kıldırdı.”
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن مُجَاهِد قَالَ: صلى النَّبِي ﷺ بِأَصْحَابِهِ صَلَاة الظّهْر قبل أَن تنزل صَلَاة الْخَوْف فتلهف الْمُشْركُونَ أَن لَا يَكُونُوا حملُوا عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُم رجل: فَإِن لَهُم صَلَاة قبل مغيربان الشَّمْس هِيَ أحب إِلَيْهِم من أنفسهم فَقَالُوا: لَو قد صلوا بعد لحملنا عَلَيْهِم فأرصدوا ذَلِك فَنزلت صَلَاة الْخَوْف فصلى بهم رَسُول الله ﷺ صَلَاة الْخَوْف بِصَلَاة الْعَصْر
Abdürrezzâk'ın Mücâhid'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem, korku namazı [hükmü] inmeden önce ashabına öğle namazını kıldırdı. Müşrikler onun üzerine hücum etmediklerine hayıflandılar. İçlerinden bir adam onlara: “Güneşin batışından hemen önce onların kendilerine canlarından daha sevimli olan bir namazları vardır” dedi. [Müşrikler]: “Bir daha namaz kılarlarsa üzerlerine hücum ederiz” dediler ve bunu gözetlediler. Bunun üzerine korku namazı [ayeti] indi ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara korku namazını ikindi namazında kıldırdı.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير من طَرِيق أبي الزبير عَن جَابر قَالَ: كنت مَعَ النَّبِي ﷺ فلقينا الْمُشْركين بِنَخْل فَكَانُوا بَيْننَا وَبَين الْقبْلَة فَلَمَّا حضرت صَلَاة الظّهْر صلى بِنَا رَسُول الله ﷺ وَنحن جَمِيع فَلَمَّا فَرغْنَا تآمر الْمُشْركُونَ فَقَالُوا لَو كُنَّا حملنَا عَلَيْهِم وهم يصلونَ فَقَالَ بَعضهم: فَإِن لَهُم صَلَاة ينتظرونها تَأتي الْآن وَهِي أحب إِلَيْهِم من أَبْنَاءَهُم فَإِذا صلوا فَمِيلُوا عَلَيْهِم
İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr'in Ebü'z-Zübeyr kanalıyla Câbir'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikteydim. Nahl mevkiinde müşriklerle karşılaştık; onlar bizimle kıble arasında bulunuyorlardı. Öğle namazı vakti gelince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hepimiz [bir arada] iken bize namaz kıldırdı. Namazı bitirdiğimizde müşrikler plan yapıp: “Keşke onlar namaz kılarken üzerlerine hücum etseydik!” dediler. Bazıları da: “Onların bekledikleri, birazdan gelecek bir namazları vardır ki o kendilerine çocuklarından daha sevimlidir; namaz kıldıklarında üzerlerine toptan hücum edin!” dedi.
فجَاء جِبْرِيل إِلَى رَسُول الله ﷺ بالْخبر وَعلمه كَيفَ يُصَلِّي فَلَمَّا حضرت الْعَصْر قَامَ نَبِي الله ﷺ مِمَّا يَلِي الْعَدو وقمنا خَلفه صفّين وَكبر نَبِي الله ﷺ وكَبَّرنا جَمِيعًا ثمَّ ذكر نَحوه
Bunun üzerine Cebrail haberi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e getirdi ve ona nasıl namaz kılacağını öğretti. İkindi vakti gelince Allah'ın Nebii sallallâhu aleyhi ve sellem düşmana yakın tarafta durdu, biz de arkasında iki saf halinde durduk. Allah'ın Nebii sallallâhu aleyhi ve sellem tekbir aldı, biz de hep birlikte tekbir aldık... Sonra benzerini zikretti.
وَأخرج الْبَزَّار عَن عَليّ عَن النَّبِي ﷺ فِي صَلَاة الْخَوْف أَمر النَّاس فَأخذُوا السِّلَاح عَلَيْهِم فَقَامَتْ طَائِفَة من وَرَائه مستقبلي العدوّ وَجَاءَت طَائِفَة فصلوا مَعَه فصلى بهم رَكْعَة ثمَّ قَامُوا إِلَى الطَّائِفَة الَّتِي لم تصل وَأَقْبَلت الطَّائِفَة الَّتِي لم
Bezzâr'ın Ali'den, onun da Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den korku namazı hakkında bildirdiğine göre: İnsanlara emretti, silahlarını kuşandılar. Bir grup arkasında düşmana karşı durdu, bir grup da gelip onunla birlikte namaz kıldı. Onlara bir rekât kıldırdı, sonra onlar namaz kılmamış olan grubun yanına gittiler. Henüz
تصل مَعَه فَقَامُوا خَلفه فصلى بهم رَكْعَة وسجدتين ثمَّ سلم عَلَيْهِم فَلَمَّا سلم قَامَ الَّذين قبل الْعَدو فكبروا جَمِيعًا وركعوا رَكْعَة وسجدتين بَعْدَمَا سلم
onunla birlikte namaz kılmamış olan grup gelip arkasında durdu. Onlara bir rekât ve iki secde kıldırdı, sonra onlara selam verdi. Selam verince düşman tarafındakiler kalkıp hep birlikte tekbir aldılar ve [Nebi] selam verdikten sonra bir rekât ve iki secde kıldılar.
وَأخرج أَحْمد عَن جَابر قَالَ: غزا رَسُول الله ﷺ سِتّ غزوات قبل صَلَاة الْخَوْف وَكَانَت صَلَاة الْخَوْف فِي السّنة السَّابِعَة
Ahmed'in Câbir'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem korku namazından önce altı gazve yaptı; korku namazı ise yedinci yılda oldu.
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس {وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة} إِلَى قَوْله {فليصلوا مَعَك} فَإِنَّهُ كَانَت تَأْخُذ طَائِفَة مِنْهُم السِّلَاح فيقبلون على العدوّ والطائفة الْأُخْرَى يصلونَ مَعَ الإِمَام رَكْعَة ثمَّ يَأْخُذُونَ أسلحتهم فيستقبلون العدوّ وَيرجع أَصْحَابهم فيصلون مَعَ الإِمَام رَكْعَة فَيكون للْإِمَام رَكْعَتَانِ ولسائر النَّاس رَكْعَة وَاحِدَة ثمَّ يقضون رَكْعَة أُخْرَى وَهَذَا تَمام من الصَّلَاة
İbn Cerîr'in el-Avfî kanalıyla İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {وَإِذا كنت فيهم فأقمت لَهُم الصَّلَاة} “Sen de içlerinde bulunup onlara namaz kıldırdığın zaman...” ifadesinden {فليصلوا مَعَك} “...seninle beraber namaz kılsınlar” sözüne kadar olan ayet hakkında şöyle demiştir: Onlardan bir grup silahlarını alıp düşmana karşı durur, diğer grup ise imamla birlikte bir rekât namaz kılardı. Sonra silahlarını alıp düşmana karşı dururlar, arkadaşları dönüp imamla birlikte bir rekât kılardı. Böylece imam için iki rekât, diğer insanlar için birer rekât olur, sonra [kalan] birer rekâtı kaza ederlerdi; bu da namazın tamamlanması demekti.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَإِذا سجدوا} يَقُول: فَإِذا سجدت الطَّائِفَة الَّتِي قَامَت مَعَك فِي صَلَاتك تصلي بصلاتك ففرغت من سجودها {فليكونوا من وَرَائِكُمْ} يَقُول: فليصيروا بعد فراغهم من سجودهم خلفكم مصافي العدوّ الْمَكَان الَّذِي فِيهِ سَائِر الطوائف الَّتِي لم تصل مَعَك وَلم تدخل مَعَك فِي صَلَاتك
İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {فَإِذا سجدوا} “Onlar secdeye vardıklarında...” ayeti hakkında şöyle demiştir: Yani seninle birlikte namazında durup senin namazınla namaz kılan grup secdesini bitirdiğinde, {فليكونوا من وَرَائِكُمْ} “...arkalarınızda bulunsunlar”; yani secdelerini bitirdikten sonra sizin arkanızda, seninle birlikte namaz kılmamış ve namazına girmemiş olan diğer grupların bulunduğu düşman saflarının karşısındaki yere geçsinler.
وَأخرج البُخَارِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِن كَانَ بكم أَذَى من مطر أَو كُنْتُم مرضى} قَالَ: نزلت فِي عبد الرَّحْمَن بن عَوْف كَانَ جريحاً
Buhârî, Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Hâkim ve Beyhakī'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {إِن كَانَ بكم أَذَى من مطر أَو كُنْتُم مرضى} “Eğer size yağmurdan dolayı bir eziyet dokunursa veya hasta olursanız...” ayeti, yaralı olan Abdurrahman b. Avf hakkında inmiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل بن حَيَّان فِي الْآيَة قَالَ: رخص فِي وضع السِّلَاح عِنْد ذَلِك وَأمرهمْ أَن يَأْخُذُوا حذرهم
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mukātil b. Hayyân'dan bildirdiğine göre o, ayet hakkında şöyle demiştir: Bu durumda silahı bırakmaya ruhsat verilmiş ve tedbirlerini almaları emredilmiştir.
وَفِي قَوْله {عذَابا مهيناً} قَالَ: يَعْنِي بالمهين الهوان
{عذَابا مهيناً} “Alçaltıcı bir azap” ayeti hakkında da şöyle demiştir: “Mühîn (مهين) ile alçalma ve zilleti kastetmektedir.”
وَفِي قَوْله {فَإِذا قضيتم الصَّلَاة} قَالَ: صَلَاة الْخَوْف {فاذكروا الله} قَالَ: بِاللِّسَانِ {فَإِذا اطمأننتم} يَقُول: إِذا استقررتم وأمنتم
{فَإِذا قضيتم الصَّلَاة} “Namazı kıldığınız zaman...” ayeti hakkında: Korku namazını [kastediyor] demiştir. {فاذكروا الله} “Allah'ı anın” hakkında: Dil ile demiştir. {فَإِذا اطمأننتم} “Güvene kavuştuğunuzda ise...” hakkında: Yerleşip güvende olduğunuzda, demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فاذكروا الله قيَاما وقعوداً وعَلى جنوبكم} قَالَ: بِاللَّيْلِ وَالنَّهَار فِي الْبر وَالْبَحْر فِي السّفر والحضر والغنى والفقر والسقم وَالصِّحَّة والسر وَالْعَلَانِيَة وعَلى كل حَال
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {فاذكروا الله قيَاما وقعوداً وعَلى جنوبكم} “Allah'ı ayaktayken, otururken ve yanlarınız üzere yatarken anın” ayeti hakkında şöyle demiştir: Gece ve gündüz, karada ve denizde, seferde ve hazarda, zenginlikte ve fakirlikte, hastalıkta ve sağlıkta, gizlide ve açıkta ve her halükârda [anın].