Binûn

Nisâ Suresi — 30. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن مَسْعُود أَنه بلغه: أَن قوما يذكرُونَ الله قيَاما فَأَتَاهُم فَقَالَ: مَا هَذَا قَالُوا: سمعنَا الله يَقُول {فاذكروا الله قيَاما وقعوداً وعَلى جنوبكم}

İbn Ebî Şeybe'nin İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre ona bir topluluğun Allah'ı ayakta zikrettiği haberi ulaştı. Bunun üzerine onların yanına gelip: "Bu nedir?" dedi. Onlar: "Allah'ın {فاذكروا الله قيَاما وقعوداً وعَلى جنوبكم} “Allah'ı ayaktayken, otururken ve yanlarınız üzere yatarken anın” buyurduğunu işittik" dediler.

فَقَالَ: إِنَّمَا هَذِه إِذا لم يسْتَطع الرجل أَن يُصَلِّي قَائِما صلى قَاعِدا

[İbn Mes'ûd] şöyle dedi: "Bu ancak kişi ayakta namaz kılmaya güç yetiremediğinde oturarak kılsın [diyedir]."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {فَإِذا اطمأننتم} قَالَ: إِذا خَرجْتُمْ من دَار السّفر إِلَى دَار الْإِقَامَة {فأقيموا الصَّلَاة} قَالَ: أتموها

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre: {فَإِذا اطمأننتم} “Güvene kavuştuğunuzda ise...” hakkında şöyle demiştir: "Sefer yurdundan ikamet yurduna çıktığınızda", {فأقيموا الصَّلَاة} “...namazı dosdoğru kılın” hakkında da: "Onu tastamam kılın" demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {فَإِذا اطمأننتم} يَقُول: إِذا اطمأننتم فِي أمصاركم فَأتمُّوا الصَّلَاة

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den bildirdiğine göre o, {فَإِذا اطمأننتم} “Güvene kavuştuğunuzda ise...” hakkında şöyle demiştir: Şehirlerinizde yerleşip sükûnet bulduğunuzda namazı tastamam kılın.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {فَإِذا اطمأننتم} يَقُول: فَإِذا أمنتم {فأقيموا الصَّلَاة} يَقُول: أتموها

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, {فَإِذا اطمأننتم} “Güvene kavuştuğunuzda ise...” hakkında: "Emin olduğunuzda", {فأقيموا الصَّلَاة} “...namazı dosdoğru kılın” hakkında da: "Onu tastamam kılın" demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج {فَإِذا اطمأننتم} يَقُول: فَإِذا أمنتم {فأقيموا الصَّلَاة} يَقُول: أتموها

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre o, {فَإِذا اطمأننتم} “Güvene kavuştuğunuzda ise...” hakkında: "Emin olduğunuzda", {فأقيموا الصَّلَاة} “...namazı dosdoğru kılın” hakkında da: "Onu tastamam kılın" demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج {فَإِذا اطمأننتم} أقمتم فِي أمصاركم

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre: {فَإِذا اطمأننتم} “Güvene kavuştuğunuzda ise...”, şehirlerinizde ikamet ettiğinizde [demektir].

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة {فَإِذا اطمأننتم} يَعْنِي إِذا نزل

İbn Ebî Hâtim'in Ebü'l-Âliye'den bildirdiğine göre: {فَإِذا اطمأننتم} “Güvene kavuştuğunuzda ise...”, konakladığı vakit demektir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ {فَإِذا اطمأننتم} قَالَ: بعد الْخَوْف

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den bildirdiğine göre: {فَإِذا اطمأننتم} “Güvene kavuştuğunuzda ise...” hakkında: "Korkudan sonra" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي قَوْله {فَإِذا اطمأننتم فأقيموا الصَّلَاة} قَالَ: إِذا اطمأننتم فصلوا الصَّلَاة لَا تصلها رَاكِبًا وَلَا مَاشِيا وَلَا قَاعِدا

İbn Cerîr'in İbn Zeyd'den bildirdiğine göre: {فَإِذا اطمأننتم فأقيموا الصَّلَاة} “Güvene kavuştuğunuzda ise namazı dosdoğru kılın” ayeti hakkında şöyle demiştir: Güvene kavuştuğunuzda namazı kılın; onu binekli olarak, yürüyerek veya oturarak kılmayın.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِن الصَّلَاة كَانَت على الْمُؤمنِينَ كتابا موقوتاً} يَعْنِي مَفْرُوضًا

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {إِن الصَّلَاة كَانَت على الْمُؤمنِينَ كتابا موقوتاً} “Şüphesiz namaz, müminler üzerine vakitleri belirlenmiş bir farzdır” ayeti hakkında: Farz kılınmış, demektir.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: الموقوت: الْوَاجِب

İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, ayet hakkında şöyle demiştir: *Mevkūt* (الموقوت), vacip (farz) demektir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد {كتابا موقوتاً} قَالَ: مَفْرُوضًا

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den bildirdiğine göre: {كتابا موقوتاً} “Vakitleri belirlenmiş bir farz” hakkında: Farz kılınmış, demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {كتابا موقوتاً} قَالَ: فرضا وَاجِبا

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, {كتابا موقوتاً} “Vakitleri belirlenmiş bir farz” ayeti hakkında: "Gerekli bir farz" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن الْحسن {كتابا موقوتاً} قَالَ: كتابا وَاجِبا

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Hasen'den bildirdiğine göre: {كتابا موقوتاً} “Vakitleri belirlenmiş bir farz” hakkında: "Vacip (farz) kılınmış bir hüküm" demiştir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {إِن الصَّلَاة كَانَت على الْمُؤمنِينَ كتابا موقوتاً} قَالَ: قَالَ ابْن مَسْعُود: إِن للصَّلَاة وقتا كوقت الْحَج

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre: {إِن الصَّلَاة كَانَت على الْمُؤمنِينَ كتابا موقوتاً} “Şüphesiz namaz, müminler üzerine vakitleri belirlenmiş bir farzdır” ayeti hakkında şöyle demiştir: İbn Mes'ûd şöyle dedi: "Şüphesiz namazın da haccın vakti gibi [belirli] bir vakti vardır."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن زيد بن أسلم فِي قَوْله {إِن الصَّلَاة كَانَت على الْمُؤمنِينَ كتابا موقوتاً} قَالَ: منجماً كلما مضى نجم جَاءَ نجم آخر

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Zeyd b. Eslem'den bildirdiğine göre o, {إِن الصَّلَاة كَانَت على الْمُؤمنِينَ كتابا موقوتاً} “Şüphesiz namaz, müminler üzerine vakitleri belirlenmiş bir farzdır” ayeti hakkında şöyle demiştir: Kısımlara ayrılmıştır; ne zaman bir vakit geçse başka bir vakit gelir.

يَقُول: كلما مضى وَقت جَاءَ وَقت آخر

Yani: Ne zaman bir vakit geçse başka bir vakit gelir.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأحمد وَابْن أبي شيبَة وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن خُزَيْمَة وَالْحَاكِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أمني جِبْرِيل عِنْد الْبَيْت مرَّتَيْنِ فصلى بِي الظّهْر حِين زَالَت الشَّمْس وَكَانَت قدر الشرَاك وَصلى بِي الْعَصْر حِين كَانَ ظلّ كل شَيْء مثله وَصلى بِي الْمغرب حِين أفطر الصَّائِم وَصلى بِي الْعشَاء حِين غَابَ الشَّفق وَصلى بِي الْفجْر حِين حرم الطَّعَام وَالشرَاب على الصَّائِم وَصلى بِي من الْغَد الظّهْر حِين كَانَ ظلّ كل شَيْء مثله وَصلى بِي الْعَصْر حِين كَانَ ظلّ كل شَيْء مثلَيْهِ وَصلى بِي الْمغرب حِين أفطر الصَّائِم وَصلى بِي الْعشَاء ثلث اللَّيْل وَصلى بِي الْفجْر فأسفر ثمَّ الْتفت إِلَيّ فَقَالَ: يَا مُحَمَّد هَذَا الْوَقْت وَقت النَّبِيين قبلك الْوَقْت مَا بَين هذَيْن الْوَقْتَيْنِ

Abdürrezzâk, Ahmed, İbn Ebî Şeybe, Ebû Dâvûd, Tirmizî -ve onu hasen saydı-, İbn Huzeyme ve el-Hâkim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Cibrîl bana Beyt'in yanında iki defa imamlık yaptı. Güneş zevale erip gölge ayakkabı bağı kadar olduğunda bana öğleyi kıldırdı; her şeyin gölgesi kendi boyu kadar olduğunda bana ikindiyi kıldırdı; oruçlunun iftar ettiği vakitte bana akşamı kıldırdı; şafak kaybolduğunda bana yatsıyı kıldırdı; oruçluya yeme ve içmenin haram olduğu vakitte bana fecri (sabah namazını) kıldırdı. Ertesi gün ise bana öğleyi her şeyin gölgesi kendi boyu kadar olduğunda kıldırdı; ikindiyi her şeyin gölgesi kendi boyunun iki katı olduğunda kıldırdı; akşamı oruçlunun iftar ettiği vakitte kıldırdı; yatsıyı gecenin üçte birinde kıldırdı; sabahı ise ortalık aydınlandığında kıldırdı. Sonra bana dönüp şöyle dedi: 'Ey Muhammed! Bu vakit senden önceki peygamberlerin vaktidir; [namaz] vakti bu iki vakit arasıdır.'"

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالتِّرْمِذِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن للصَّلَاة أَولا وآخراً وَإِن أول وَقت الظّهْر حِين تَزُول الشَّمْس وَإِن آخر وَقتهَا حِين يدْخل وَقت الْعَصْر وَإِن أول وَقت الْعَصْر حِين يدْخل وَقت الْعَصْر وَإِن آخر وَقتهَا حِين تصفر الشَّمْس وَإِن أول وَقت الْمغرب حِين تغرب الشَّمْس وَإِن آخر وَقتهَا حِين يغيب الشَّفق وَإِن أول وَقت الْعشَاء الْآخِرَة حِين يغيب الشَّفق وَإِن آخر وَقتهَا حِين ينتصف اللَّيْل وَإِن أول وَقت الْفجْر حِين يطلع الْفجْر وَإِن آخر وَقتهَا حِين تطلع الشَّمْس

İbn Ebî Şeybe, Ahmed ve Tirmizî'nin Ebû Hüreyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz namazın bir başlangıcı ve bir sonu vardır. Öğle vaktinin ilki güneşin zevale erdiği vakit, sonu ise ikindi vaktinin girdiği vakittir. İkindi vaktinin ilki ikindi vaktinin girdiği an, sonu ise güneşin sarardığı vakittir. Akşam vaktinin ilki güneşin battığı an, sonu ise şafağın kaybolduğu vakittir. Son yatsının ilk vakti şafağın kaybolduğu an, son vakti ise gecenin yarısı olduğu andır. Fecrin (sabah namazının) ilk vakti fecrin doğduğu an, son vakti ise güneşin doğduğu andır."

الْآيَة ١٠٤

104. Ayet

أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {وَلَا تهنوا} قَالَ: وَلَا تضعفوا

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {وَلَا تهنوا} “Gevşemeyin” ayeti hakkında: "Ve zayıflık göstermeyin" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك {وَلَا تهنوا فِي ابْتِغَاء الْقَوْم} قَالَ: لَا تضعفوا فِي طلب الْقَوْم

İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk'tan bildirdiğine göre: {وَلَا تهنوا فِي ابْتِغَاء الْقَوْم} “O topluluğu takip etmekte gevşeklik göstermeyin” ayeti hakkında: "Topluluğu aramada/takip etmede zayıflık göstermeyin" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس {إِن تَكُونُوا تألمون}

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Ali yoluyla İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {إِن تَكُونُوا تألمون} “Eğer siz acı çekiyorsanız...”

قَالَ: توجعون {وترجون من الله مَا لَا يرجون} قَالَ: ترجون الْخَيْر

ayeti hakkında şöyle demiştir: Canınız yanıyorsa; {وترجون من الله مَا لَا يرجون} “...ve Allah'tan onların ummadığı şeyleri umuyorsunuz” hakkında da: "Hayır umuyorsunuz" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة فِي الْآيَة يَقُول: لَا تضعفوا فِي طلب الْقَوْم فَإِنَّكُم إِن تَكُونُوا تتوجعون فَإِنَّهُم يتوجعون كَمَا تتوجعون ويرجعون من الْأجر وَالثَّوَاب مَا لَا يرجون

İbn Cerîr'in Katâde'den bildirdiğine göre o, ayet hakkında şöyle demiştir: Topluluğu takip etmekte zayıflık göstermeyin; zira siz acı çekiyorsanız onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekiyorlar ve siz [onların] ummadığı ecir ve sevabı umuyorsunuz.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي الْآيَة قَالَ: لَا تضعفوا فِي طلب الْقَوْم إِن تَكُونُوا تتوجعون من الْجِرَاحَات فَإِنَّهُم يتوجعون كَمَا تتوجعون {وترجون من الله} يَعْنِي الْحَيَاة والرزق وَالشَّهَادَة وَالظفر فِي الدِّينَا

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den bildirdiğine göre o, ayet hakkında şöyle demiştir: Topluluğu takip etmekte zayıflık göstermeyin; eğer siz yaralardan dolayı acı çekiyorsanız, şüphesiz onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekmektedirler. {وترجون من الله} “Ve Allah'tan umuyorsunuz” yani dünyada hayat, rızık, şehitlik ve zafer [umuyorsunuz].

الْآيَات ١٠٥ - ١١٣

105 - 113. Ayetler

أخرج التِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن قَتَادَة بن النُّعْمَان قَالَ: كَانَ أهل بَيت منا يُقَال لَهُم: بَنو أُبَيْرِق: بشر وَبشير ومبشر وَكَانَ بشير رجلا منافقاً يَقُول الشّعْر يهجو بِهِ أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ ثمَّ ينحله بعض الْعَرَب ثمَّ يَقُول: قَالَ فلَان كَذَا وَكَذَا قَالَ فلَان كَذَا وَكَذَا وَإِذا سمع أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ ذَلِك الشّعْر قَالُوا: وَالله مَا يَقُول هَذَا الشّعْر إِلَّا هَذَا الْخَبيث فَقَالَ: أَو كلما قَالَ الرِّجَال قصيدة أضحوا فَقَالُوا: ابْن الأبيرق قَالَهَا

Tirmizî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve Hâkim -sahih olduğunu belirterek- Katâde b. en-Nu'mân'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bizden Benî Übeyrik denilen bir hane halkı vardı: Bişr, Beşîr ve Mübeşşir. Beşîr, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabını hicveden şiirler söyleyen, sonra bunu Araplardan birine isnat eden ve ardından "Filanca şöyle şöyle dedi, filanca şöyle şöyle dedi" diyen münafık bir adamdı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı bu şiiri işittiklerinde: "Vallahi bu şiiri ancak bu habis söyler!" derlerdi. Bunun üzerine o: "Her ne zaman adamlar bir kaside söylese, sabahlayınca 'Bunu İbnü'l-Übeyrik söyledi' mi diyecekler?" dedi.

وَكَانُوا أهل بَيت حَاجَة وفاقة فِي الْجَاهِلِيَّة وَالْإِسْلَام وَكَانَ النَّاس إِنَّمَا طعامهم بِالْمَدِينَةِ التَّمْر وَالشعِير وَكَانَ الرجل إِذا كَانَ لَهُ يسَار فَقدمت ضافطة من الشَّام من الرزمك ابْتَاعَ الرجل مِنْهَا فَخص بهَا بِنَفسِهِ وَأما الْعِيَال فَإِنَّمَا طعامهم الشّعير فَقدمت ضافطة الشَّام فَابْتَاعَ عمي رِفَاعَة بن زر جملا من الرزمك فَجعله فِي مشربَة لَهُ وَفِي الْمشْربَة سلَاح لَهُ دِرْعَانِ وسيفاهما وَمَا يصلحهما فَعدا عدي من تَحت اللَّيْل فَنقبَ الْمشْربَة وَأخذ الطَّعَام وَالسِّلَاح فَلَمَّا أصبح أَتَانِي عمي رِفَاعَة فَقَالَ: يَا ابْن أخي تعلم أَنه قد عدي علينا فِي ليلتنا هَذِه فنقبت مشربتنا فَذهب بِطَعَامِنَا وَسِلَاحنَا قَالَ: فَتَجَسَّسْنَا فِي الدَّار وَسَأَلنَا فَقيل لنا: قد رَأينَا بني أُبَيْرِق قد اسْتَوْقَدُوا فِي هَذِه اللَّيْلَة وَلَا نرى فِيمَا نرى إِلَّا على بعض طَعَامكُمْ

Onlar Câhiliye'de ve İslâm'da ihtiyaç ve yoksulluk içinde olan bir hane halkı idiler. Medine'de insanların yiyeceği yalnızca hurma ve arpa idi. Varlıklı bir kimse olduğunda ve Şam'dan beyaz un yüklü bir kervan geldiğinde adam ondan satın alır, bunu kendine tahsis ederdi; çoluk çocuğun yiyeceği ise sadece arpa olurdu. Şam kervanı gelince amcam Rifâa b. Zeyd beyaz undan bir deve yükü satın aldı ve onu kendisine ait bir çatı odasına/kilerine koydu. Odada ona ait iki zırh, bunların iki kılıcı ve bunlara uygun teçhizatı vardı. Geceleyin bir hırsız saldırıp odayı deldi, yiyeceği ve silahı aldı. Sabah olunca amcam Rifâa bana gelip: "Ey kardeşimin oğlu! Bilesin ki bu gece bize saldırıldı, odamız delindi, yiyeceğimiz ve silahımız alınıp götürüldü" dedi. [Katâde] dedi ki: Mahallede araştırdık ve sorduk; bize şöyle denildi: "Biz bu gece Benî Übeyrik'in ateş yaktıklarını gördük ve kanaatimizce bunu sizin yiyeceğinizden bir kısmı için yaktılar."

قَالَ: وَقد كَانَ بَنو أُبَيْرِق قَالُوا - وَنحن نسْأَل فِي الدَّار - وَالله مَا نرى صَاحبكُم إِلَّا لبيد بن سهل رجلا منا لَهُ صَلَاح وَإِسْلَام فَلَمَّا سمع ذَلِك لبيد اخْتَرَطَ سَيْفه ثمَّ أَتَى بني أُبَيْرِق وَقَالَ: أَنا أسرق فوَاللَّه لَيُخَالِطَنكُمْ هَذَا السَّيْف أَو لتتبين هَذِه السّرقَة

[Katâde] dedi ki: Biz mahallede soruştururken Benî Übeyrik şöyle demişti: "Vallahi biz sizin hırsızınızı aramızdan sâlih ve Müslüman bir adam olan Lebîd b. Sehl'den başkası olarak görmüyoruz." Lebîd bunu işitince kılıcını kınından sıyırdı, sonra Benî Übeyrik'in yanına gelip: "Ben mi çalmışım? Vallahi ya bu hırsızlık açığa çıkar ya da bu kılıç size saplanır!" dedi.

قَالُوا: إِلَيْك عَنَّا أَيهَا الرجل - فوَاللَّه - مَا أَنْت بصاحبها فسألنا فِي الدَّار حَتَّى لم نشك أَنهم أَصْحَابهَا

Onlar: "Bizden uzak dur ey adam! Vallahi bu işi yapan sen değilsin" dediler. Mahallede sormaya devam ettik, öyle ki [hırsızlığı yapanların] onlar olduğundan hiç şüphe etmez olduk.

فَقَالَ لي عمي: يَا ابْن أخي لَو أتيت رَسُول الله ﷺ فَذكرت ذَلِك لَهُ

Bunun üzerine amcam bana: "Ey kardeşimin oğlu! Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gitsen de bunu ona anlatsan!" dedi.

قَالَ قَتَادَة: فَأتيت رَسُول الله ﷺ فَقلت: يَا رَسُول الله إِن أهل بَيت منا أهل جفَاء عَمدُوا إِلَى عمي رِفَاعَة بن زيد فَنقبُوا مشربَة لَهُ وَأخذُوا سلاحه وَطَعَامه فليردوا علينا سِلَاحنَا فَأَما الطَّعَام فَلَا حَاجَة لنا فِيهِ

Katâde dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Bizden katı/kaba huylu bir hane halkı amcam Rifâa b. Zeyd'e kastedip odasını deldiler, silahını ve yiyeceğini aldılar. Silahımızı bize geri versinler, yiyeceğe gelince ona ihtiyacımız yoktur" dedim.

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: سَأَنْظُرُ فِي ذَلِك فَلَمَّا سمع ذَلِك بَنو أُبَيْرِق أَتَوا رجلا مِنْهُم يُقَال لَهُ أَسِير بن عُرْوَة فكلموه فِي ذَلِك وَاجْتمعَ إِلَيْهِ نَاس من أهل الدَّار فَأتوا رَسُول الله ﷺ فَقَالُوا: يَا رَسُول الله إِن قَتَادَة بن النُّعْمَان وَعَمه عَمدُوا إِلَى أهل بَيت منا أهل إِسْلَام وَصَلَاح يرمونهم بِالسَّرقَةِ من غير

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Bu konuya bakacağım" buyurdu. Benî Übeyrik bunu işitince, kendilerinden Üseyr b. Urve denilen bir adama gidip bu konuyu onunla konuştular. Mahalle halkından birtakım kimseler de onun yanında toplandı. Hep birlikte Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Katâde b. en-Nu'mân ve amcası, bizden İslâm ve salâh ehli olan bir hane halkına yönelip hiçbir

بَيِّنَة وَلَا ثَبت

delil ve kesin kanıt olmadan onları hırsızlıkla itham ediyorlar" dediler.

قَالَ قَتَادَة: فَأتيت رَسُول الله ﷺ فكلمته

Katâde dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip onunla konuştum.

فَقَالَ: عَمَدت إِلَى أهل بَيت ذكر مِنْهُم إِسْلَام وَصَلَاح ترميهم بِالسَّرقَةِ من غير بَيِّنَة وَلَا ثَبت قَالَ قَتَادَة: فَرَجَعت ولوددت أَنِّي خرجت من بعض مَالِي وَلم أكلم رَسُول الله ﷺ فِي ذَلِك فَأَتَانِي عمي رِفَاعَة فَقَالَ: يَا ابْن أخي مَا صنعت فَأَخْبَرته بِمَا قَالَ لي رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: الله الْمُسْتَعَان

Bunun üzerine [Resûlullah]: "Kendilerinden İslâm ve salâh zikredilen bir hane halkına yönelip hiçbir delil ve kesin kanıt olmadan onları hırsızlıkla mı itham ediyorsun?" buyurdu. Katâde dedi ki: "Bunun üzerine döndüm ve malımın bir kısmından çıkmış olmayı (kaybetmeyi), fakat Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile bu konuda konuşmamış olmayı çok arzu ettim. Amcam Rifâa bana gelip: 'Ey kardeşimin oğlu, ne yaptın?' dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in bana söylediklerini ona haber verdim. O da: 'Allah yardımcımız olsun!' dedi."

فَلم نَلْبَث أَن نزل الْقُرْآن {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله وَلَا تكن للخائنين خصيماً} لبني أُبَيْرِق {واستغفر الله} أَي مِمَّا قلت لِقَتَادَة {إِن الله كَانَ غَفُورًا رحِيما وَلَا تجَادل عَن الَّذين يَخْتَانُونَ أنفسهم} إِلَى قَوْله {ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما} أَي أَنهم لَو اسْتَغْفرُوا الله لغفر لَهُم {وَمن يكْسب إِثْمًا} إِلَى قَوْله {فقد احْتمل بهتاناً وإثماً مُبينًا} قَوْلهم للبيد {وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْك وَرَحمته لهمت طَائِفَة مِنْهُم أَن يضلوك} يَعْنِي أَسِير بن عُرْوَة وَأَصْحَابه إِلَى قَوْله {فسيؤتيه أجرا عَظِيما}

Çok geçmeden şu Kur'an [ayetleri] indi: {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله وَلَا تكن للخائنين خصيماً} “Şüphesiz insanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hükmedesin diye bu Kitab'ı sana hak ile indirdik; hainlerin savunucusu olma!” [Yani] Benî Übeyrik'in [savunucusu olma]. {واستغفر الله} “Allah'tan bağışlanma dile”, yani Katâde'ye söylediğin şeyden ötürü; {إِن الله كَانَ غَفُورًا رحِيما وَلَا تجَادل عَن الَّذين يَخْتَانُونَ أنفسهم} “Şüphesiz Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir. Kendilerine hainlik edenleri savunma!” ayetinden {ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما} “...sonra Allah'tan bağışlanma dilerse, Allah'ı çok bağışlayıcı ve çok merhamet edici bulur” ayetine kadar; yani onlar Allah'tan bağışlanma dileselerdi Allah onları bağışlardı. {وَمن يكْسب إِثْمًا} “Kim bir günah kazanırsa...” ayetinden {فقد احْتمل بهتاناً وإثماً مُبينًا} “...şüphesiz bir iftira ve apaçık bir günah yüklenmiş olur” ayetine kadar olan kısım Lebîd hakkında söyledikleri sözdür. {وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْك وَرَحمته لهمت طَائِفَة مِنْهُم أَن يضلوك} “Eğer Allah'ın senin üzerindeki lütfu ve merhameti olmasaydı, onlardan bir grup seni saptırmaya yeltenmişti” ayeti Üseyr b. Urve ve arkadaşlarını kastetmektedir; ta {فسيؤتيه أجرا عَظِيما} “...ona büyük bir ecir vereceğiz” ayetine kadar.

فَلَمَّا نزل الْقُرْآن أَتَى رَسُول الله ﷺ بِالسِّلَاحِ فَرده إِلَى رِفَاعَة

Kur'an inince Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e silah getirildi ve onu Rifâa'ya iade etti.

قَالَ قَتَادَة: فَلَمَّا أتيت عمي بِالسِّلَاحِ - وَكَانَ شَيخا قد عسا فِي الْجَاهِلِيَّة وَكنت أرى إِسْلَامه مَدْخُولا - فَلَمَّا أَتَيْته بِالسِّلَاحِ قَالَ: يَا ابْن أخي هُوَ فِي سَبِيل الله فَعرفت أَن إِسْلَامه كَانَ صَحِيحا فَلَمَّا نزل الْقُرْآن لحق بشير بالمشركين فَنزل على سلافة بنت سعد فَأنْزل الله (وَمن يُشَاقق الرَّسُول من بعد مَا تبين لَهُ الْهدى وَيتبع غير سَبِيل الْمُؤمنِينَ نوله مَا تولى) (النِّسَاء الْآيَة ١١٥) إِلَى قَوْله (ضلالا بعيد) فَلَمَّا نزل على سلافة رَمَاهَا حسان بن ثَابت بِأَبْيَات من شعر فَأخذت رَحْله فَوَضَعته على رَأسهَا ثمَّ خرجت فرمت بِهِ فِي الأبطح ثمَّ قَالَت أهديت لي شعر حسان مَا كنت تَأتِينِي بِخَير

Katâde dedi ki: Silahı amcama götürdüğümde -ki o Câhiliye döneminde yaşlanmış bir ihtiyardı ve ben onun Müslümanlığında bir kusur/şüphe görüyordum- ona silahı getirince: "Ey kardeşimin oğlu! O, Allah yolundadır (bağışlanmıştır)" dedi. Böylece onun Müslümanlığının sahih olduğunu anladım. Kur'an inince Beşîr müşriklere katıldı ve Sülâfe bint Sa'd'ın yanına indi. Bunun üzerine Allah: (وَمن يُشَاقق الرَّسُول من بعد مَا تبين لَهُ الْهدى وَيتبع غير سَبِيل الْمُؤمنِينَ نوله مَا تولى) (النِّسَاء الْآيَة ١١٥) “Kim kendisine doğru yol besbelli olduktan sonra Peygamber'e karşı gelir ve müminlerin yolundan başkasına uyarsa, onu döndüğü yolda bırakırız...” (en-Nisâ, 115) ayetinden (ضلالا بعيد) “...derin bir sapıklık” ifadesine kadar indirdi. [Beşîr] Sülâfe'nin yanına indiğinde Hassân b. Sâbit ona (Sülâfe'ye) hiciv içeren beyitler söyledi. Bunun üzerine [Sülâfe Beşîr'in] eşyasını alıp başına koydu, sonra dışarı çıkıp onu Ebtah'a fırlattı ve: "Bana Hassân'ın şiirini hediye ettin! Sen bana hiç hayır getirmezsin!" dedi.

وَأخرج ابْن سعد عَن مَحْمُود بن لبيد قَالَ: عدا بشير بن الْحَارِث على علية رِفَاعَة بن زيد عَم قَتَادَة بن النُّعْمَان الظفري فنقبها من ظهرهَا وَأخذ طَعَاما لَهُ ودرعين بأداتهما فَأتى قَتَادَة بن النُّعْمَان النَّبِي ﷺ فَأخْبرهُ بذلك فَدَعَا بشيراً فَسَأَلَهُ فَأنْكر وَرمى بذلك لبيد بن سهل رجلا من أهل الدَّار ذَا حسب وَنسب فَنزل الْقُرْآن بتكذيب بشير وَبَرَاءَة لبيد بن سهل قَوْله {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} إِلَى قَوْله {ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما} يَعْنِي بشير بن

İbn Sa'd'ın Mahmûd b. Lebîd'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Beşîr b. el-Hâris, Katâde b. en-Nu'mân ez-Zaferî'nin amcası Rifâa b. Zeyd'in çatı katına/odasına saldırdı; arkasından delip ona ait yiyeceği ve teçhizatıyla birlikte iki zırhı aldı. Katâde b. en-Nu'mân Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip durumu ona haber verdi. Bunun üzerine [Peygamber] Beşîr'i çağırıp ona sordu; o ise inkâr etti ve bunu mahalle halkından asil ve soylu bir adam olan Lebîd b. Sehl'in üzerine attı. Bunun üzerine Beşîr'i yalanlayan ve Lebîd b. Sehl'in suçsuzluğunu bildiren şu Kur'an [ayetleri] indi: {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} “Şüphesiz insanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hükmedesin diye bu Kitab'ı sana hak ile indirdik...” ayetinden {ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما} “...sonra Allah'tan bağışlanma dilerse, Allah'ı çok bağışlayıcı ve çok merhamet edici bulur” ayetine kadar; yani Beşîr b.

أُبَيْرِق {وَمن يكْسب خَطِيئَة أَو إِثْمًا ثمَّ يرم بِهِ بَرِيئًا} يَعْنِي لبيد بن سهل حِين رَمَاه بَنو أُبَيْرِق بِالسَّرقَةِ فَلَمَّا نزل الْقُرْآن فِي بشير وعثر عَلَيْهِ هرب إِلَى مَكَّة مُرْتَدا كَافِر فَنزل على سلافة بنت سعد بن الشَّهِيد فَجعل يَقع فِي النَّبِي ﷺ وَفِي الْمُسلمين فَنزل الْقُرْآن فِيهِ وهجاه حسان بن ثَابت حَتَّى رَجَعَ وَكَانَ ذَلِك فِي شهر ربيع سنة أَربع من الْهِجْرَة

Übeyrik'i [kastetmektedir]. {وَمن يكْسب خَطِيئَة أَو إِثْمًا ثمَّ يرم بِهِ بَرِيئًا} “Kim bir hata veya günah kazanır da sonra onu suçsuz birinin üzerine atarsa...” ayeti Benî Übeyrik kendisini hırsızlıkla suçladığında Lebîd b. Sehl'i [kastediyor]. Kur'an Beşîr hakkında inip [suçu] ortaya çıkınca, o dinden dönmüş bir kâfir olarak Mekke'ye kaçtı ve Sülâfe bint Sa'd b. eş-Şehîd'in yanına indi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ve Müslümanların aleyhinde konuşmaya başladı. Bunun üzerine hakkında Kur'an indi ve Hassân b. Sâbit dönünceye kadar onu hicvetti. Bu olay hicretin dördüncü yılı Rebîülevvel ayında gerçekleşmişti.

وَأخرج ابْن سعد من وَجه آخر عَن مَحْمُود بن لبيد قَالَ: كَانَ أَسِير بن عُرْوَة رجلا منطيقاً ظريفاً بليغاً حلواً فَسمع بِمَا قَالَ قَتَادَة بن النُّعْمَان فِي بني أُبَيْرِق للنَّبِي ﷺ حِين اتهمهم بنقب علية عَمه وَأخذ طَعَامه والدرعين فَأتى أَسِير رَسُول الله ﷺ فِي جمَاعَة جمعهم من قومه فَقَالَ: إِن قَتَادَة وَعَمه عَمدُوا إِلَى أهل بَيت منا أهل حسب وَنسب وَصَلَاح يؤنبونهم بالقبيح وَيَقُولُونَ لَهُم مَا لَا يَنْبَغِي بِغَيْر ثَبت وَلَا بَيِّنَة فَوضع لَهُم عِنْد رَسُول الله ﷺ مَا شَاءَ ثمَّ انْصَرف فَأقبل بعد ذَلِك قَتَادَة إِلَى رَسُول الله ﷺ ليكلمه فجبهه رَسُول الله ﷺ جبهاً شَدِيدا مُنْكرا وَقَالَ: بئْسَمَا صنعت وبئسما مشيت فِيهِ

İbn Sa'd'ın başka bir yoldan Mahmûd b. Lebîd'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Üseyr b. Urve konuşkan, zarif, beliğ ve tatlı dilli bir adamdı. Katâde b. en-Nu'mân'ın amcasının odasını delmek, yiyeceğini ve iki zırhını almakla Benî Übeyrik'i itham ettiğinde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e söylediklerini işitti. Bunun üzerine Üseyr, kavminden topladığı bir toplulukla birlikte Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip şöyle dedi: "Katâde ve amcası; bizden asil, soylu ve sâlih bir hane halkına yönelip onları çirkin bir şeyle ayıplıyor, hiçbir kesin delil ve kanıt olmaksızın onlara yakışık almayacak şeyler söylüyorlar." Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in nezdinde onlar lehine dilediği gibi konuştu, sonra da ayrıldı. Bundan sonra Katâde, onunla konuşmak üzere Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi; fakat Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu çok sert ve hoşnutsuz bir şekilde karşıladı/azarladı ve: "Ne kötü bir şey yaptın ve ne kötü bir işin peşine düştün!" buyurdu.

فَقَامَ قَتَادَة وَهُوَ يَقُول: لَوَدِدْت أَنِّي خرجت من أَهلِي وَمَالِي وَأَنِّي لم أكلم رَسُول الله ﷺ فِي شَيْء من أَمرهم وَمَا أَنا بعائد فِي شَيْء من ذَلِك

Bunun üzerine Katâde şöyle diyerek kalktı: "Keşke ailemden ve malımdan çıkmış olsaydım da onların bu işi hakkında Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile hiçbir şey konuşmamış olsaydım! Artık böyle bir şeye asla dönmem."

فَأنْزل الله على نبيه فِي شَأْنهمْ {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب} إِلَى قَوْله {وَلَا تجَادل عَن الَّذين يَخْتَانُونَ أنفسهم} يَعْنِي أَسِير بن عُرْوَة وَأَصْحَابه {إِن الله لَا يحب من كَانَ خوانًا أَثِيمًا}

Bunun üzerine Allah Peygamberi'ne onların durumu hakkında: {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب} “Şüphesiz Kitab'ı sana indirdik...” ayetinden {وَلَا تجَادل عَن الَّذين يَخْتَانُونَ أنفسهم} “...kendilerine hainlik edenleri savunma!” ayetine kadar indirdi; [yani] Üseyr b. Urve ve arkadaşlarını [kastetti]. {إِن الله لَا يحب من كَانَ خوانًا أَثِيمًا} “Şüphesiz Allah, çok hain ve çok günahkâr olan kimseyi sevmez.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} إِلَى قَوْله {وَمن يفعل ذَلِك ابْتِغَاء مرضات الله} فِيمَا بَين ذَلِك فِي طعمة بن أُبَيْرِق درعه من حَدِيد الَّتِي سرق وَقَالَ أَصْحَابه من الْمُؤمنِينَ للنَّبِي ﷺ: اعذره فِي النَّاس بلسانك ورموا بالدرع رجلا من يهود بَرِيئًا

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den bildirdiğine göre: {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} “Şüphesiz insanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hükmedesin diye bu Kitab'ı sana hak ile indirdik...” ayetinden {وَمن يفعل ذَلِك ابْتِغَاء مرضات الله} “...kim bunu Allah'ın rızasını kazanmak için yaparsa...” ayetine kadar ve bunların arasındaki kısım, Tu'me b. Übeyrik'in çaldığı demir zırhı hakkında inmiştir. Müminlerden olan arkadaşları Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "İnsanlar arasında dilinle onu mâzur göster/akla" dediler ve zırhı suçsuz bir Yahudi adamın üzerine attılar.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَن هَذِه الْآيَات أنزلت فِي شَأْن طعمة بن أُبَيْرِق وَفِيمَا هم بِهِ النَّبِي ﷺ من عذره فَبين الله شَأْن طعمة بن أُبَيْرِق وَوعظ نبيه ﷺ وحذره أَن يكون للخائنين خصيماً وَكَانَ طعمة بن أُبَيْرِق رجلا من الْأَنْصَار ثمَّ أحد بني ظفر سرق درعاً لِعَمِّهِ كَانَت وَدِيعَة عِنْدهم ثمَّ قدمهَا على يَهُودِيّ كَانَ يَغْشَاهُم يُقَال لَهُ زيد بن

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bize bildirildiğine göre bu ayetler Tu'me b. Übeyrik'in durumu ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in onu mâzur göstermeye niyetlenmesi hakkında inmiştir. Allah Tu'me b. Übeyrik'in durumunu beyan etmiş, Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e öğüt vermiş ve hainlerin savunucusu olmaktan onu sakındırmıştır. Tu'me b. Übeyrik Ensâr'dan, ardından Benî Zafer'den bir adamdı. Yanlarında emanet duran amcasına ait bir zırhı çalmış, sonra onu kendilerine gelip giden Zeyd b.

السمين فجَاء الْيَهُودِيّ إِلَى النَّبِي ﷺ يَهْتِف فَلَمَّا رأى ذَلِك قومه بَنو ظفر جَاءُوا إِلَى نَبِي الله ﷺ لِيَعْذِرُوا صَاحبهمْ وَكَانَ نَبِي الله ﷺ قد هم بِعُذْرِهِ حَتَّى أنزل الله فِي شَأْنه مَا أنزل فَقَالَ {وَلَا تجَادل عَن الَّذين يَخْتَانُونَ أنفسهم} إِلَى قَوْله {يرم بِهِ بَرِيئًا} وَكَانَ طعمة قذف بهَا برئيا فَلَمَّا بَين الله شَأْن طعمة نَافق وَلحق بالمشركين فَأنْزل الله فِي شَأْنه (وَمن يُشَاقق الرَّسُول من بعد مَا تبين لَهُ الْهدى وَيتبع غير سَبِيل الْمُؤمنِينَ

es-Semîn denilen bir Yahudi'ye vermişti. Yahudi, feryat ederek Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldi. Kavmi Benî Zafer bunu görünce, arkadaşlarını mâzur göstermek/aklamak için Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldiler. Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem de Allah onun hakkında indireceğini indirinceye kadar onu mâzur göstermeye niyetlenmişti. Allah şöyle buyurdu: {وَلَا تجَادل عَن الَّذين يَخْتَانُونَ أنفسهم} “Kendilerine hainlik edenleri savunma!” ayetinden {يرم بِهِ بَرِيئًا} “...onu suçsuz birinin üzerine atarsa...” ayetine kadar. Tu'me bunu suçsuz birinin üzerine atmıştı. Allah Tu'me'nin durumunu açıklayınca nifaka saptı ve müşriklere katıldı. Bunun üzerine Allah onun hakkında: (وَمن يُشَاقق الرَّسُول من بعد مَا تبين لَهُ الْهدى وَيتبع غير سَبِيل الْمُؤمنِينَ

) (النِّسَاء الْآيَة ١١٤) الْآيَة

) (النِّسَاء الْآيَة ١١٤) “Kim kendisine doğru yol besbelli olduktan sonra Peygamber'e karşı gelir ve müminlerin yolundan başkasına uyarsa...” (en-Nisâ, 115) ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْعَوْفِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِن نَفرا من الْأَنْصَار غزوا مَعَ النَّبِي ﷺ فِي بعض غَزَوَاته فسرقت درع لأَحَدهم فأظن بهَا رجلا من الْأَنْصَار فَأتى صَاحب الدرْع رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: إِن طعمة بن أُبَيْرِق سرق دِرْعِي

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Avfî kanalıyla İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ensâr'dan bir grup, gazvelerinden birinde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte savaşa çıkmıştı. Derken içlerinden birinin zırhı çalındı. Ensâr'dan bir adamdan şüphelenildi. Bunun üzerine zırhın sahibi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Tu'me b. Übeyrik zırhımı çaldı" dedi.

فَلَمَّا رأى السَّارِق ذَلِك عمد إِلَيْهَا فألقاها فِي بَيت رجل بَرِيء وَقَالَ لنفر من عشيرته: إِنِّي غيبت الدرْع وألقيتها فِي بَيت فلَان وستوجد عِنْده فَانْطَلقُوا إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالُوا: يَا نَبِي الله إِن صاحبنا بَرِيء وَإِن سَارِق الدرْع فلَان وَقد أحطنا بذلك علما فاعذر صاحبنا على رُؤُوس النَّاس وجادل عَنهُ فَإِنَّهُ إِن لَا يعصمه الله بك يهْلك فَقَامَ رَسُول الله ﷺ فبرأه وعذره على رُؤُوس النَّاس فَأنْزل الله {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} يَقُول: بِمَا أنزل الله إِلَيْك إِلَى قَوْله {خوانًا أَثِيمًا} ثمَّ قَالَ للَّذين أَتَوا رَسُول الله ﷺ لَيْلًا {يستخفون من النَّاس} إِلَى قَوْله {وَكيلا} يَعْنِي الَّذين أَتَوا رَسُول الله ﷺ مستخفين يجادلون عَن الخائنين ثمَّ قَالَ {وَمن يكْسب خَطِيئَة} الْآيَة

Hırsız bu durumu görünce, kasıtlı olarak [zırhı alıp] suçsuz bir adamın evine attı ve kabilesinden bir gruba: "Ben zırhı saklayıp falanın evine attım, onun yanında bulunacak" dedi. Bunun üzerine onlar Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gidip: "Ey Allah'ın Peygamberi! Bizim arkadaşımız suçsuzdur; zırhın hırsızı falandır. Biz bu konuyu etraflıca öğrendik. İnsanların gözü önünde arkadaşımızı mâzur göster/akla ve onu savun! Zira Allah onu senin vasıtanla korumazsa helak olur" dediler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kalkıp insanların huzurunda onu temize çıkardı ve mâzur gösterdi. Allah da şu ayeti indirdi: {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} “Şüphesiz insanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hükmedesin diye bu Kitab'ı sana hak ile indirdik...” Yani: Allah'ın sana indirdiğiyle [hükmedesin diye]. {خوانًا أَثِيمًا} “...günahkâr hain...” ifadesine kadar. Sonra geceleyin Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelen kimselere hitaben {يستخفون من النَّاس} “İnsanlardan gizlenirler...” ayetinden {وَكيلا} “...vekil?” ifadesine kadar indirdi. Yani gizlenerek gelip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzurunda hainleri savunan kimseleri kastetmektedir. Sonra: {وَمن يكْسب خَطِيئَة} “Kim bir hata işler...” ayetini indirdi.

يَعْنِي السَّارِق وَالَّذين جادلوا عَن السَّارِق

[Bununla] hırsızı ve hırsızı savunanları kastetmektedir.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي الْآيَة قَالَ: كَانَ رجل سرق درعاً من حَدِيد فِي زمَان النَّبِي ﷺ طَرحه على يَهُودِيّ فَقَالَ الْيَهُودِيّ: وَالله مَا سرقتها يَا أَبَا الْقَاسِم وَلَكِن طرحت عليّ

İbn Cerîr'in İbn Zeyd'den bildirdiğine göre o, bu ayet hakkında şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında bir adam demirden bir zırh çaldı ve onu bir Yahudinin üzerine attı. Yahudi: "Ey Ebu'l-Kāsım! Vallahi onu ben çalmadım, fakat üzerime atıldı" dedi.

وَكَانَ الرجل الَّذِي سرق لَهُ جيران يبرئونه ويطرحونه على الْيَهُودِيّ وَيَقُولُونَ: يَا رَسُول الله إِن هَذَا الْيَهُودِيّ خَبِيث يكفر بِاللَّه وَبِمَا جِئْت بِهِ حَتَّى مَال عَلَيْهِ النَّبِي ﷺ بِبَعْض القَوْل فَعَاتَبَهُ الله فِي ذَلِك فَقَالَ {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله وَلَا تكن للخائنين خصيماً واستغفر الله} بِمَا قلت لهَذَا الْيَهُودِيّ {إِن الله كَانَ غَفُورًا رحِيما} ثمَّ أقبل على جِيرَانه فَقَالَ

Hırsızlık yapan adamın komşuları vardı; onu temize çıkarıyorlar, suçu Yahudinin üzerine atıyorlar ve: "Ey Allah'ın Resûlü! Bu Yahudi pisliktir; Allah'ı ve senin getirdiğin şeyleri inkâr etmektedir" diyorlardı. Hatta Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem birtakım sözlerle ona [Yahudiye] karşı meyil gösterdi. Bunun üzerine Allah bu konuda onu uyardı ve şöyle buyurdu: {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله وَلَا تكن للخائنين خصيماً واستغفر الله} “Şüphesiz insanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hükmedesin diye bu Kitab'ı sana hak ile indirdik. Sakın hainlerin savunucusu olma! Ve Allah'tan mağfiret dile!” Yani bu Yahudiye söylediğin sözlerden ötürü. {إِن الله كَانَ غَفُورًا رحِيما} “Şüphesiz Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir.” Sonra onun komşularına yönelip şöyle buyurdu:

{هَا أَنْتُم هَؤُلَاءِ جادلتم عَنْهُم} إِلَى قَوْله {وَكيلا} ثمَّ عرض التَّوْبَة فَقَالَ {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما وَمن يكْسب إِثْمًا فَإِنَّمَا يكسبه على نَفسه} فَمَا أدخلكم أَنْتُم أَيهَا النَّاس على خَطِيئَة هَذَا تكَلمُون دونه {وَمن يكْسب خَطِيئَة أَو إِثْمًا ثمَّ يرم بِهِ بَرِيئًا} وَإِن كَانَ مُشْركًا {فقد احْتمل بهتاناً} إِلَى قَوْله {وَمن يُشَاقق الرَّسُول من بعد مَا تبين لَهُ الْهدى} قَالَ: أَبى أَن يقبل التَّوْبَة الَّتِي عرض الله لَهُ وَخرج إِلَى الْمُشْركين بِمَكَّة فَنقبَ بَيْتا يسرقه فهدمه الله عَلَيْهِ فَقتله

{هَا أَنْتُم هَؤُلَاءِ جادلتم عَنْهُم} “İşte siz böylesiniz; onları savundunuz...” ayetinden {وَكيلا} “...vekil?” ifadesine kadar. Sonra tövbeyi teklif ederek şöyle buyurdu: {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما وَمن يكْسب إِثْمًا فَإِنَّمَا يكسبe على نَفسه} “Kim bir kötülük yapar veya nefsine zulmeder de sonra Allah'tan bağışlanma dilerse, Allah'ı çok bağışlayıcı, çok merhamet edici bulur. Kim bir günah kazanırsa, onu ancak kendi aleyhine kazanmış olur.” Ey insanlar, onun adına konuşarak bu adamın hatasına dahil olmanıza sizi sevk eden nedir? {وَمن يكْسب خَطِيئَة أَو إِثْمًا ثمَّ يرم بِهِ بَرِيئًا} “Kim bir hata veya bir günah kazanır da sonra onu suçsuz birinin üzerine atarsa...” müşrik bile olsa {فقد احْتمل بهتاناً} “...muhakkak bir iftira yüklenmiş olur...” ayetinden {وَمن يُشَاقق الرَّسُول من بعد مَا تبين لَهُ الْهدى} “Kim kendisine doğru yol besbelli olduktan sonra Peygamber'e karşı gelir...” ayetine kadar. [İbn Zeyd] dedi ki: Allah'ın kendisine sunduğu tövbeyi kabul etmekten kaçındı ve Mekke'deki müşriklerin yanına gitti. Orada soymak için bir evi deldi; Allah da [evi] üzerine yıktı ve onu öldürdü.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الْحسن أَن رجلا على عهد رَسُول الله ﷺ اخْتَانَ درعاً من حَدِيد فَلَمَّا خشِي أَن تُوجد عِنْده أَلْقَاهَا فِي بَيت جَار لَهُ من الْيَهُود وَقَالَ: تَزْعُمُونَ إِنِّي اختنت الدرْع - فوَاللَّه - لقد أنبئت أَنَّهَا عِنْد الْيَهُودِيّ فَرفع ذَلِك إِلَى النَّبِي ﷺ وَجَاء أَصْحَابه يعذرونه فَكَأَن النَّبِي ﷺ عذره حِين لم يجد عَلَيْهِ بَيِّنَة ووجدوا الدرْع فِي بَيت الْيَهُودِيّ وأبى الله إِلَّا الْعدْل فَأنْزل الله على نبيه {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ} إِلَى قَوْله {أم من يكون عَلَيْهِم وَكيلا} فَعرض الله بِالتَّوْبَةِ لَو قبلهَا إِلَى قَوْله {ثمَّ يرم بِهِ بَرِيئًا} الْيَهُودِيّ ثمَّ قَالَ لنَبيه ﷺ {وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْك وَرَحمته} إِلَى قَوْله {وَكَانَ فضل الله عَلَيْك عَظِيما} فأبرىء الْيَهُودِيّ وَأخْبر بِصَاحِب الدرْع قَالَ: قد افتضحت الْآن فِي الْمُسلمين وَعَلمُوا أَنِّي صَاحب الدرْع مَا لي اقامة بِبَلَد فتراغم فلحق بالمشركين فَأنْزل الله (وَمن يُشَاقق الرَّسُول من بعد مَا تبين لَهُ الْهدى) (النِّسَاء الْآيَة ١١٤) إِلَى قَوْله (ضلالا بعيد)

İbnü'l-Münzir'in Hasan['dan] bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında bir adam demirden bir zırh çalarak hıyanet etti. Zırhın kendi yanında bulunmasından korkunca onu Yahudilerden olan bir komşusunun evine attı ve: "Zırha hıyanet ettiğimi iddia ediyorsunuz; vallahi bana onun Yahudinin yanında olduğu haber verildi" dedi. Bu durum Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e intikal ettirildi. Adamın arkadaşları gelip onu mazur göstermeye çalıştılar. Aleyhine bir delil bulamayınca Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de onu mazur görmüş gibi oldu ve zırhı Yahudinin evinde buldular. Ancak Allah adaletten başkasına razı olmadı; böylece Peygamberine şu ayeti indirdi: {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ} “Şüphesiz bu Kitab'ı sana hak ile indirdik...” ayetinden {أم من يكون عَلَيْهِم وَكيلا} “...yoksa onlara vekil kim olacak?” ifadesine kadar. Allah kabul etmesi durumunda ona tövbeyi teklif etti: {ثمَّ يرم بِهِ بَرِيئًا} “...sonra onu suçsuz birinin üzerine atarsa...” yani Yahudinin üzerine. Sonra Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e şöyle buyurdu: {وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْك وَرَحمته} “Eğer Allah'ın sana lütfu ve merhameti olmasaydı...” ayetinden {وَكَانَ فضل الله عَلَيْك عَظِيما} “...ve Allah'ın sana olan lütfu pek büyüktür” ifadesine kadar. Böylece Yahudi aklandı ve zırhı alanın kim olduğu bildirildi. [Zırhı çalan adam]: "Artık Müslümanlar arasında rezil oldum ve zırhın sahibinin ben olduğumu öğrendiler, artık benim için bu memlekette ikamet etmek yok" dedi ve öfkeyle dönüp müşriklere katıldı. Bunun üzerine Allah: (وَمن يُشَاقق الرَّسُول من بعد مَا تبين لَهُ الْهدى) (النِّسَاء الْآيَة ١١٤) “Kim kendisine doğru yol besbelli olduktan sonra Peygamber'e karşı gelir...” (en-Nisâ, 115) ayetinden (ضلالا بعيد) “...derin bir sapıklık...” ifadesine kadar indirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} قَالَ: بِمَا أوحى الله إِلَيْك نزلت فِي طعمة بن أُبَيْرِق استودعه رجل من الْيَهُود درعاً فَانْطَلق بهَا إِلَى دَاره فحفر لَهَا الْيَهُودِيّ ثمَّ دَفنهَا فَخَالف إِلَيْهَا طعمة فاحتفر عَنْهَا فَأَخذهَا فَلَمَّا جَاءَ الْيَهُودِيّ يطْلب درعه كافره عَنْهَا فَانْطَلق إِلَى أنَاس من الْيَهُود من عشيرته فَقَالَ: انْطَلقُوا معي فَإِنِّي أعرف مَوضِع الدرْع فَلَمَّا علم بِهِ طعمة أَخذ الدرْع فألقاها فِي بَيت أبي مليك الْأنْصَارِيّ فَلَمَّا جَاءَت الْيَهُود تطلب الدرْع فَلم تقدر عَلَيْهَا وَقع بِهِ طعمة وأناس من قومه فسبوه

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî'den bildirdiğine göre: {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} “Şüphesiz insanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hükmedesin diye bu Kitab'ı sana hak ile indirdik” ayeti hakkında o şöyle demiştir: Allah'ın sana vahyettiği şekilde [hükmedesin diye]. Bu ayet Tu'me b. Übeyrik hakkında inmiştir. Yahudilerden bir adam ona bir zırh emanet etmişti. Tu'me onu alıp evine götürdü. Yahudi zırh için bir çukur kazıp onu gömmüştü. Tu'me gizlice gidip orayı kazdı ve zırhı aldı. Yahudi gelip zırhını istediğinde Tu'me inkâr etti. Bunun üzerine Yahudi kabilesinden birtakım Yahudilere gidip: "Benimle gelin, ben zırhın yerini biliyorum" dedi. Tu'me bunu haber alınca zırhı alıp Ensârî olan Ebû Müleyk'in evine attı. Yahudiler gelip zırhı aradıkları halde bulamayınca Tu'me ve kavminden birtakım kimseler adamın üzerine çullandılar ve ona hakaret ettiler.

قَالَ: أتخوِّنوني

[Tu'me]: "Beni hainlikle mi itham ediyorsunuz?" dedi.

فَانْطَلقُوا يطلبونها فِي دَاره فأشرفوا على دَار أبي مليك فَإِذا هم بالدرع وَقَالَ طعمة: أَخذهَا أَبُو مليك وجادلت الْأَنْصَار دون طعمة وَقَالَ لَهُم: انْطَلقُوا معي إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقولُوا لَهُ ينضح عني ويكذب حجَّة الْيَهُودِيّ فَإِنِّي إِن أكذب كذب على أهل الْمَدِينَة الْيَهُودِيّ فَأَتَاهُ أنَاس من الْأَنْصَار فَقَالُوا: يَا رَسُول الله جادل عَن طعمة وأكذب الْيَهُودِيّ

Zırhı onun evinde aramaya koyuldular. Ebû Müleyk'in evine baktıklarında bir de gördüler ki zırh oradaydı! Tu'me: "Onu Ebû Müleyk almış" dedi. Ensâr Tu'me'yi savundu. Tu'me onlara: "Benimle birlikte Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelin ve ona beni savunmasını, Yahudinin delilini yalanlamasını söyleyin. Zira eğer ben yalancı çıkarsam Yahudi Medine halkına karşı yalancı çıkacaktır" dedi. Bunun üzerine Ensâr'dan birtakım kimseler gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Tu'me'yi savun ve Yahudiyi yalanla!" dediler.

فهم رَسُول الله ﷺ أَن يفعل فَأنْزل الله عَلَيْهِ {وَلَا تكن للخائنين خصيماً} إِلَى قَوْله {أَثِيمًا} ثمَّ ذكر الْأَنْصَار ومجادلتهم عَنهُ فَقَالَ {يستخفون من النَّاس وَلَا يستخفون من الله} إِلَى قَوْله {وَكيلا} ثمَّ دَعَا إِلَى التَّوْبَة فَقَالَ {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه} إِلَى قَوْله {رحِيما} ثمَّ ذكر قَوْله حِين قَالَ أَخذهَا أَبُو مليك فَقَالَ {وَمن يكْسب إِثْمًا} إِلَى قَوْله {مُبينًا} ثمَّ ذكر الْأَنْصَار وأتيانها إِيَّاه أَن ينضح عَن صَاحبهمْ ويجادل عَنهُ فَقَالَ: {لهمت طَائِفَة مِنْهُم أَن يضلوك} ثمَّ ذكر مناجاتهم فِيمَا يُرِيدُونَ أَن يكذبوا عَن طعمة فَقَالَ: (لَا خير فِي كثير من نَجوَاهُمْ) (النِّسَاء الْآيَة ١١٥) فَلَمَّا فَضَح الله طعمة بِالْقُرْآنِ بِالْمَدِينَةِ هرب حَتَّى أَتَى مَكَّة فَكفر بعد إِسْلَامه وَنزل على الْحجَّاج بن علاط السّلمِيّ فَنقبَ بَيت الْحجَّاج فَأَرَادَ أَن يسرقه فَسمع الْحجَّاج خشخشته فِي بَيته وَقَعْقَعَة جُلُود كَانَت عِنْده فَنظر فَإِذا هُوَ بطعمة فَقَالَ: ضَيْفِي وَابْن عمي فَأَرَدْت أَن تسرقني فَأخْرجهُ فَمَاتَ بحرة بني سليم كَافِرًا وَأنزل الله فِيهِ (وَمن يُشَاقق الرَّسُول) (النِّسَاء الْآيَة ١١٥) إِلَى (وَسَاءَتْ مصيرا)

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bunu yapmaya niyetlendi. Bunun üzerine Allah ona: {وَلَا تكن للخائنين خصيماً} “Sakın hainlerin savunucusu olma!” ayetinden {أَثِيمًا} “...günahkâr...” ifadesine kadar indirdi. Sonra Ensâr'ı ve onların onu savunmasını zikrederek: {يستخفون من النَّاس وَلَا يستخفون من الله} “İnsanlardan gizlenirler de Allah'tan gizlenmezler...” ayetinden {وَكيلا} “...vekil?” ifadesine kadar indirdi. Sonra tövbeye çağırarak: {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه} “Kim bir kötülük yapar veya nefsine zulmederse...” ayetinden {رحِيما} “...çok merhamet edicidir” ifadesine kadar buyurdu. Sonra "Onu Ebû Müleyk almış" dediğindeki sözünü zikrederek: {وَمن يكْسب إِثْمًا} “Kim bir günah kazanırsa...” ayetinden {مُبينًا} “...apaçık...” ifadesine kadar buyurdu. Sonra Ensâr'ı ve onların arkadaşlarını savunması ile onun lehine mücadele etmesi için Peygamber'e gelmelerini zikrederek: {لهمت طَائِفَة مِنْهُم أَن يضلوك} “Onlardan bir grup seni saptırmaya yeltenmişti” buyurdu. Sonra Tu'me adına yalan söylemek istedikleri gizli konuşmalarını zikrederek: (لَا خير فِي كثير من نَجوَاهُمْ) (النِّسَاء الْآيَة ١١٥) “Onların gizli konuşmalarının çoğunda hayır yoktur...” (en-Nisâ, 114) ayetini indirdi. Allah Medine'de Kur'an ile Tu'me'yi rezil edince, kaçıp Mekke'ye geldi ve İslam'ından sonra kâfir oldu. Haccâc b. İlât es-Sülemî'ye misafir oldu. Haccâc'ın evini soymak için deldi. Haccâc evinde onun hışırtısını ve yanında bulunan derilerin gıcırtısını duydu. Baktığında bir de gördü ki o Tu'me'dir. "Misafirim ve amcamın oğlusun; beni mi soymak istedin?" dedi ve onu evden çıkardı. Tu'me Harretu Benî Süleym'de kâfir olarak öldü. Allah onun hakkında: (وَمن يُشَاقق الرَّسُول) (النِّسَاء الْآيَة ١١٥) “Kim Peygamber'e karşı gelirse...” (en-Nisâ, 115) ayetinden (وَسَاءَتْ مصيرا) “...ve o ne kötü bir varış yeridir!” ifadesine kadar indirdi.

وَأخرج سنيد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة قَالَ: استودع رجل من الْأَنْصَار طعمة بن أُبَيْرِق مشربَة لَهُ فِيهَا درع فَغَاب فَلَمَّا قدم الْأنْصَارِيّ فتح مشْربَته فَلم يجد الدرْع فَسَأَلَ عَنْهَا طعمة بن أُبَيْرِق فَرمى بهَا رجلا من الْيَهُود يُقَال لَهُ زيد بن السمين فَتعلق صَاحب الدرْع بطعمة فِي درعه فَلَمَّا رأى ذَلِك قومه أَتَوْ النَّبِي ﷺ فكلموه ليدرأ عَنهُ فهم بذلك فَأنْزل الله {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس} إِلَى قَوْله {وَلَا تجَادل عَن الَّذين يَخْتَانُونَ أنفسهم} يَعْنِي طعمة بن أُبَيْرِق وَقَومه {هَا أَنْتُم هَؤُلَاءِ جادلتم} إِلَى قَوْله {يكون عَلَيْهِم وَكيلا} مُحَمَّد ﷺ وَقوم طعمة {ثمَّ يرم بِهِ بَرِيئًا} يَعْنِي زيد بن السمين {فقد احْتمل بهتاناً}

Süneyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İkrime'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ensâr'dan bir adam, içinde zırh bulunan çardak odasını Tu'me b. Übeyrik'e emanet bırakıp bir yere gitti. Ensârî döndüğünde çardağını açtı fakat zırhı bulamadı. Bunu Tu'me b. Übeyrik'e sordu. Tu'me suçu Zeyd b. es-Semîn denilen Yahudilerden bir adamın üzerine attı. Zırh sahibi zırhı konusunda Tu'me'nin yakasına yapıştı. Kavmi bunu görünce Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip cezayı ondan savuşturması için onunla konuştular. Peygamber de bunu yapmaya niyetlendi. Bunun üzerine Allah: {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس} “Şüphesiz insanlar arasında hükmedesin diye bu Kitab'ı sana hak ile indirdik...” ayetinden {وَلَا تجَادل عَن الَّذين يَخْتَانُونَ أنفسهم} “Kendilerine hainlik edenleri savunma!” ayetine kadar indirdi; yani Tu'me b. Übeyrik ve kavmini kastetmektedir. {هَا أَنْتُم هَؤُلَاءِ جادلتم} “İşte siz böylesiniz; savundunuz...” ayetinden {يكون عَلَيْهِم وَكيلا} “...onlara vekil kim olacak?” ifadesine kadar: Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem ve Tu'me'nin kavmi [için indirildi]. {ثمَّ يرم بِهِ بَرِيئًا} “...sonra onu suçsuz birinin üzerine atarsa...” yani Zeyd b. es-Semîn'i. {فقد احْتمل بهتاناً} “...muhakkak bir iftira yüklenmiş olur...”

طعمة بن أُبَيْرِق {وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْك وَرَحمته} لمُحَمد ﷺ {لهمت طَائِفَة} قوم طعمة (لَا خير فِي كثير) (النِّسَاء الْآيَة ١١٤) الْآيَة للنَّاس عَامَّة (وَمن يُشَاقق الرَّسُول) (النِّسَاء الْآيَة ١١٥) قَالَ: لما أنزل الْقُرْآن فِي طعمة بن أُبَيْرِق لحق بِقُرَيْش وَرجع فِي دينه ثمَّ عدا على مشربَة للحجاج بن علاط البهري فنقبها فَسقط عَلَيْهِ حجر فلحج فَلَمَّا أصبح أَخْرجُوهُ من مَكَّة فَخرج فلقي ركباً من قضاعة فَعرض لَهُم فَقَالَ: ابْن سَبِيل مُنْقَطع بِهِ

Tu'me b. Übeyrik. {وَلَوْلَا فضل الله عَلَيْك وَرَحمته} “Eğer Allah'ın sana lütfu ve merhameti olmasaydı...” Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem için. {لهمت طَائِفَة} “...bir grup yeltenmişti” Tu'me'nin kavmi. (لَا خير فِي كثير) (النِّسَاء الْآيَة ١١٤) “Çoğunda hayır yoktur...” (en-Nisâ, 114) ayeti genel olarak bütün insanlar içindir. (وَمن يُشَاقق الرَّسُول) (النِّسَاء الْآيَة ١١٥) “Kim Peygamber'e karşı gelirse...” (en-Nisâ, 115) [İkrime] dedi ki: Tu'me b. Übeyrik hakkında Kur'an inince Kureyş'e katıldı ve dininden döndü. Sonra Haccâc b. İlât el-Behzî'nin çardağına saldırıp orayı deldi; üzerine bir taş düştü ve sıkışıp kaldı. Sabah olunca onu Mekke'den çıkardılar. O da yola çıkıp Kudâa kabilesinden bir kervana rastladı. Onların karşısına çıkıp: "Yolda kalmış bir yolcuyum" dedi.

فَحَمَلُوهُ حَتَّى إِذا جن عَلَيْهِ اللَّيْل عدا عَلَيْهِم فسرقهم ثمَّ انْطلق فَرَجَعُوا فِي طلبه فأدركوه فقذفوه بِالْحِجَارَةِ حَتَّى مَاتَ

Onu bineklerine aldılar. Gece olunca üzerlerine saldırıp onları soydu, sonra kaçtı. Onu aramak üzere peşine düştüler, yetişip öldürünceye kadar taşladılar.

فَهَذِهِ الْآيَات كلهَا فِيهِ نزلت إِلَى قَوْله (إِن الله لَا يغْفر أَن يُشْرك بِهِ) (النِّسَاء الْآيَة ١١٥)

Bu ayetlerin tamamı onun hakkında; (إِن الله لَا يغْفر أَن يُشْرك بِهِ) (النِّسَاء الْآيَة ١١٥) “Şüphesiz Allah kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz...” (en-Nisâ, 116) ayetine kadar onun hakkında inmiştir.

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي رجل من الْأَنْصَار استودع درعاً فجحدها صَاحبهَا فلحق بِهِ رجال من أَصْحَاب النَّبِي ﷺ فَغَضب لَهُ قومه وَأتوا نَبِي الله ﷺ فَقَالُوا: خوّنوا صاحبنا وَهُوَ أَمِين مُسلم فأعذره يَا نَبِي الله وازجر عَنهُ فَقَامَ النَّبِي ﷺ فعذره وَكذب عَنهُ وَهُوَ يرى أَنه بَرِيء وَأَنه مَكْذُوب عَلَيْهِ فَأنْزل الله بَيَان ذَلِك فَقَالَ {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} إِلَى قَوْله {أم من يكون عَلَيْهِم وَكيلا} فَبين خيانته فلحق بالمشركين من أهل مَكَّة وارتد عَن الْإِسْلَام فَنزل فِيهِ (وَمن يُشَاقق الرَّسُول) (النِّسَاء الْآيَة ١١٥) إِلَى قَوْله (وَسَاءَتْ مصيرا)

İbn Cerîr'in Dahhâk'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bu ayet, kendisine bir zırh emanet bırakılıp da onu inkâr eden Ensâr'dan bir adam hakkında inmiştir. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından birtakım adamlar onun peşine düştü. Kavmi onun adına öfkelendi ve Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Arkadaşımızı hırsızlıkla itham ettiler; oysa o güvenilir bir Müslümandır. Ey Allah'ın Peygamberi, onu mazur göster/akla ve onu itham edenleri azarla!" dediler. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de kalkıp onu temize çıkardı ve onun suçsuz olduğunu, kendisine iftira atıldığını zannederek aleyhindeki iddiaları yalanladı. Bunun üzerine Allah gerçeğin açıklamasını indirip şöyle buyurdu: {إِنَّا أنزلنَا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} “Şüphesiz insanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hükmedesin diye bu Kitab'ı sana hak ile indirdik...” ayetinden {أم من يكون عَلَيْهِم وَكيلا} “...yoksa onlara vekil kim olacak?” ifadesine kadar. Böylece onun hainliğini açığa çıkardı. O da Mekke halkından müşriklere katıldı ve İslam'dan irtidat etti. Bunun üzerine onun hakkında: (وَمن يُشَاقق الرَّسُول) (النِّسَاء الْآيَة ١١٥) “Kim Peygamber'e karşı gelirse...” (en-Nisâ, 115) ayetinden (وَسَاءَتْ مصيرا) “...ve o ne kötü bir varış yeridir!” ifadesine kadar olan kısım indi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطِيَّة الْعَوْفِيّ أَن رجلا يُقَال لَهُ طعمة بن أُبَيْرِق سرق درعا على عهد النَّبِي ﷺ فَرفع ذَلِك إِلَى النَّبِي ﷺ فألقاها فِي بَيت رجل ثمَّ قَالَ لأَصْحَاب لَهُ: انْطَلقُوا فاعذروني عِنْد النَّبِي ﷺ فَإِن الدرْع قد وجد فِي بَيت فلَان

İbn Ebî Hâtim'in Atiyye el-Avfî'den bildirdiğine göre Tu'me b. Übeyrik denilen bir adam Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem zamanında bir zırh çaldı. Bu durum Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e intikal ettirildi. Tu'me zırhı bir adamın evine attı, sonra da arkadaşlarına: "Gidin ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzurunda beni aklayın; çünkü zırh falanın evinde bulunmuştur" dedi.

فَانْطَلقُوا يعذرونه عِنْد النَّبِي ﷺ فَأنْزل الله {وَمن يكْسب خَطِيئَة أَو إِثْمًا ثمَّ يرم بِهِ بَرِيئًا فقد احْتمل بهتاناً} قَالَ: بهتانه قذفه الرجل

Onlar da gidip Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzurunda onu aklamaya çalıştılar. Bunun üzerine Allah: {وَمن يكْسب خَطِيئَة أَو إِثْمًا ثمَّ يرم بِهِ بَرِيئًا فقد احْتمل بهتاناً} “Kim bir hata veya bir günah kazanır da sonra onu suçsuz birinin üzerine atarsa muhakkak bir iftira yüklenmiş olur” ayetini indirdi. [Atiyye]: Onun iftirası, suçu o adama atmasıdır, dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَلَا تجَادل عَن الَّذين يَخْتَانُونَ أنفسهم} قَالَ: اختان رجل من الْأَنْصَار عمّاً لَهُ درعاً فقذف بهَا يَهُودِيّا كَانَ يَغْشَاهُم فجادل الرجل قومه فَكَأَن

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre: {وَلَا تجَادل عَن الَّذين يَخْتَانُونَ أنفسهم} “Kendilerine hainlik edenleri savunma!” ayeti hakkında o şöyle demiştir: Ensâr'dan bir adam, amcasının bir zırhına hıyanet etti ve suçu kendilerine gelip giden bir Yahudinin üzerine attı. Adamın kavmi onu savundu, âdeta

النَّبِي ﷺ عذره ثمَّ لحق بدار الشّرك فَنزلت فِيهِ (وَمن يُشَاقق الرَّسُول

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de onu mazur görmüş gibi oldu. Sonra adam şirk yurduna kaçıp katıldı. Bunun üzerine onun hakkında: (وَمن يُشَاقق الرَّسُول) “Kim Peygamber'e karşı gelirse...”

) (النِّسَاء الْآيَة ١١٤) الْآيَة

(النِّسَاء الْآيَة ١١٤) (en-Nisâ, 115) ayeti indi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إيَّاكُمْ والرأي فَإِن الله قَالَ لنَبيه ﷺ {لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} وَلم يقل بِمَا رَأَيْت

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: [Kişisel] görüşe dayanmaktan sakının! Zira Allah Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e: {لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} “İnsanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hükmedesin diye” buyurmuş, "kendi gördüğün [görüşün] ile" buyurmamıştır.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عَمْرو بن دِينَار أَن رجلا قَالَ لعمر {بِمَا أَرَاك الله} قَالَ: مَه إِنَّمَا هَذِه للنَّبِي ﷺ خَاصَّة

İbnü'l-Münzir'in Amr b. Dînâr'dan bildirdiğine göre bir adam Ömer'e {بِمَا أَرَاك الله} “Allah'ın sana gösterdiği şekilde” [ayetini okuyarak hitap etti]. Ömer: "Yavaş ol! Bu ancak Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e mahsustur" dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عَطِيَّة الْعَوْفِيّ {لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} قَالَ: الَّذِي أرَاهُ فِي كِتَابه

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Atiyye el-Avfî'den bildirdiğine göre: {لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} “İnsanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hükmedesin diye” ayeti hakkında o: "Kitabında ona gösterdiği şey ile" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق مَالك بن أنس عَن ربيعَة قَالَ: إِن الله أنزل الْقُرْآن وَترك فِيهِ موضعا للسّنة وَسن رَسُول الله ﷺ السّنة وَترك فِيهَا موضعا للرأي

İbn Ebî Hâtim'in Mâlik b. Enes kanalıyla Rebîa'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Allah Kur'an'ı indirdi ve onda sünnete bir yer bıraktı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem sünneti koydu ve onda re'ye (ictihada) bir yer bıraktı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن وهب قَالَ: قَالَ لي مَالك: الحكم الَّذِي يحكم بِهِ بَين النَّاس على وَجْهَيْن فَالَّذِي يحكم بِالْقُرْآنِ وَالسّنة الْمَاضِيَة فَذَلِك الحكم الْوَاجِب وَالصَّوَاب وَالْحكم يجْتَهد فِيهِ الْعَالم نَفسه فِيمَا لم يَأْتِ فِيهِ شَيْء فَلَعَلَّهُ أَن يوفق

İbn Ebî Hâtim'in İbn Vehb'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Mâlik bana dedi ki: İnsanlar arasında verilen hüküm iki türlüdür: Kur'an ve geçmiş sünnet ile verilen hüküm; işte bu vacip ve doğru olan hükümdür. Diğeri ise hakkında bir nass gelmemiş konuda âlimin bizzat ictihad ettiği hükümdür; umulur ki onda isabet eder.

قَالَ: وثالث التَّكَلُّف لما لَا يعلم فَمَا أشبه ذَلِك أَن لَا يوفق

Dedi ki: Üçüncüsü ise bilmediği şeyde tekellüfe girmektir (kendini zorlamaktır); buna ise isabet edememek ne kadar da yakındır!

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} قَالَ: بِمَا بَين الله لَك

Abd b. Humeyd'in Katâde'den bildirdiğine göre: {لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} “İnsanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hükmedesin diye” ayeti hakkında o: "Allah'ın sana açıkladığı şey ile" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مطر {لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} قَالَ: بِالْبَيِّنَاتِ وَالشُّهُود

İbn Ebî Hâtim'in Matar'dan bildirdiğine göre: {لتَحكم بَين النَّاس بِمَا أَرَاك الله} “İnsanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hükmedesin diye” ayeti hakkında o: "Deliller ve şahitlerle" demiştir.

وَأخرج عبد وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن مَسْعُود مَوْقُوفا وَمَرْفُوعًا قَالَ: من صلى صَلَاة عِنْد النَّاس لَا يُصَلِّي مثلهَا إِذا خلا فَهِيَ استهانة استهان بهَا ربه ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة {يستخفون من النَّاس وَلَا يستخفون من الله وَهُوَ مَعَهم}

Abd ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Mes'ûd'dan mevkūf ve merfû olarak bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Kim insanların yanında, yalnız kaldığında kılmadığı gibi [güzelce] bir namaz kılarsa, bu Rabbini hafife almaktır. Sonra şu ayeti okudu: {يستخفون من النَّاس وَلَا يستخفون من الله وَهُوَ مَعَهم} “İnsanlardan gizlenirler de Allah'tan gizlenmezler; oysa O, kendileriyle beraberdir.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن حُذَيْفَة مثله وَزَاد: وَلَا يستحيي أَن يكون النَّاس أعظم عِنْده من الله

Abd b. Humeyd'in Huzeyfe'den bildirdiği rivayet de bunun gibidir; şu fazlalıkla: "İnsanların yanında Allah'tan daha büyük olmasından utanmaz."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي رزين {إِذْ يبيتُونَ} قَالَ: إِذْ يؤلفون مَا لَا يرضى من القَوْل

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Ebû Rezîn'den bildirdiğine göre: {إِذْ يبيتُونَ} “...geceleyin kurarlarken...” ayeti hakkında o: "Razı olunmayan sözü düzenleyip kurdukları zaman" demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه ثمَّ يسْتَغْفر الله}

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Ali kanalıyla İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre: {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه ثمَّ يسْتَغْفر الله} “Kim bir kötülük yapar veya nefsine zulmeder de sonra Allah'tan bağışlanma dilerse...” ayeti hakkında o şöyle demiştir:

قَالَ: أخبر الله عباده بحلمه وعفوه وَكَرمه وسعة رَحمته ومغفرته فَمن أذْنب ذَنبا صَغِير كَانَ أَو كَبِيرا ثمَّ اسْتغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما وَلَو كَانَت ذنُوبه أعظم من السَّمَوَات وَالْأَرْض وَالْجِبَال

Allah kullarına hilmini, affını, keremini, rahmet ve mağfiretinin genişliğini haber vermiştir. Kim küçük veya büyük bir günah işler de sonra Allah'tan bağışlanma dilerse; günahları göklerden, yerden ve dağlardan daha büyük olsa bile Allah'ı çok bağışlayıcı, çok merhamet edici bulur.

وَأخرج ابْن جرير وَعبد بن حميد وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: كَانَ بَنو إِسْرَائِيل إِذا أصَاب أحدهم ذَنبا أصبح قد كتب كَفَّارَة ذَلِك الذَّنب على بَابه وَإِذا أصَاب الْبَوْل شَيْئا مِنْهُ قرضه بالمقراض فَقَالَ رجل: لقد آتى الله بني إِسْرَائِيل خيرا فَقَالَ ابْن مَسْعُود: مَا آتَاكُم الله خير مِمَّا آتَاهُم جعل لكم المَاء طهُورا وَقَالَ {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما}

İbn Cerîr, Abd b. Humeyd, Taberânî ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakī'nin İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İsrâiloğulları'ndan biri bir günah işlediğinde sabahleyin o günahın keffâreti kapısının üzerine yazılmış olurdu. Bir yerine idrar isabet ettiğinde ise orayı makasla kesip atardı. Bir adam: "Allah İsrâiloğulları'na gerçekten hayır vermiş!" dedi. Bunun üzerine İbn Mes'ûd: "Allah'ın size verdiği şey, onlara verdiğinden daha hayırlıdır; suyu sizin için temizleyici kıldı ve: {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما} “Kim bir kötülük yapar veya nefsine zulmeder de sonra Allah'tan bağışlanma dilerse, Allah'ı çok bağışlayıcı, çok merhamet edici bulur” buyurdu" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: من قَرَأَ هَاتين الْآيَتَيْنِ من سُورَة النِّسَاء ثمَّ اسْتغْفر غفر لَهُ {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما}

Abd b. Humeyd'in İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Kim Nisâ Suresi'nden şu iki ayeti okur da sonra mağfiret dilerse bağışlanır: {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما} “Kim bir kötülük yapar veya nefsine zulmeder de sonra Allah'tan bağışlanma dilerse, Allah'ı çok bağışlayıcı, çok merhamet edici bulur” ve

(وَلَو أَنهم إِذْ ظلمُوا أنفسهم جاؤوك فتستغفروا الله واستغفر لَهُم الرَّسُول

(وَلَو أَنهم إِذْ ظلمُوا أنفسهم جاؤوك فتستغفروا الله واستغفر لَهُم الرَّسُول “Eğer onlar kendilerine zulmettiklerinde sana gelip Allah'tan bağışlanma dileselerdi ve Peygamber de onlar için bağışlanma dileseydi...

) (النِّسَاء الْآيَة ٤٨) الْآيَة

) (النِّسَاء الْآيَة ٤٨) “Eğer onlar kendilerine zulmettiklerinde sana gelip Allah'tan bağışlanma dileselerdi ve Peygamber de onlar için bağışlanma dileseydi...” (en-Nisâ, 64) ayetidir.

وَأخرج ابْن جرير عَن حبيب بن أبي ثَابت قَالَ: جَاءَت امْرَأَة إِلَى عبد الله بن مُغفل فَسَأَلته عَن امْرَأَة فجرت فحبلت وَلما ولدت قتلت وَلَدهَا فَقَالَ: مَا لَهَا إِلَّا النَّار

İbn Cerîr'in Habîb b. Ebî Sâbit'ten bildirdiğine göre: Bir kadın Abdullah b. Mugaffel'e gelip zina eden, hamile kalan ve doğurunca çocuğunu öldüren bir kadının durumunu sordu. Abdullah: "Onun için ancak cehennem ateşi vardır" dedi.

فَانْصَرَفت وَهِي تبْكي فَدَعَاهَا ثمَّ قَالَ: مَا أرى أَمرك إِلَّا أحد أَمريْن {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما} فمسحت عينهَا ثمَّ مَضَت

Kadın ağlayarak geri döndü. Bunun üzerine onu çağırdı ve: "Senin durumunu şu iki şeyden biri olarak görüyorum: {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما} “Kim bir kötülük yapar veya nefsine zulmeder de sonra Allah'tan bağışlanma dilerse, Allah'ı çok bağışlayıcı, çok merhamet edici bulur" dedi. Kadın gözyaşını sildi ve sonra gitti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن السّني فِي عمل الْيَوْم وَاللَّيْلَة وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَليّ قَالَ: سَمِعت أَبَا بكر يَقُول: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: مَا من عبد أذْنب فَقَامَ فَتَوَضَّأ فَأحْسن وضوءه ثمَّ قَامَ فصلى واستغفر من ذَنبه إِلَّا كَانَ حَقًا على الله أَن يغْفر لَهُ لِأَن الله يَقُول {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما}

İbn Ebî Hâtim, Amelü'l-Yevm ve'l-Leyle'de İbnü's-Sünnî ve İbn Merdûye'nin Ali'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Ebû Bekir'i şöyle derken işittim: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: "Bir günah işleyip de ardından kalkarak güzelce abdest alan, sonra kalkıp namaz kılan ve günahından ötürü bağışlanma dileyen hiçbir kul yoktur ki, Allah onu bağışlamış olmasın. Çünkü Allah şöyle buyurmaktadır: {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما} “Kim bir kötülük yapar veya nefsine zulmeder de sonra Allah'tan bağışlanma dilerse, Allah'ı çok bağışlayıcı, çok merhamet edici bulur.”"

وَأخرج أَبُو يعلى وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا جلس وَجَلَسْنَا حوله وَكَانَت لَهُ حَاجَة فَقَامَ إِلَيْهَا وَأَرَادَ الرُّجُوع ترك نَعْلَيْه فِي مَجْلِسه أَو بعض مَا يكون عَلَيْهِ وَأَنه قَامَ فَترك نَعْلَيْه فَأخذت ركوة من مَاء فاتبعته

Ebû Ya'lâ, Taberânî ve İbn Merdûye'nin Ebü'd-Derdâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem oturup biz de etrafında oturduğumuzda, bir ihtiyacı olup kalktığında ve geri dönmek istediğinde, oturduğu yerde ayakkabılarını veya üzerindeki şeylerden birini bırakırdı. [Bir defasında] kalkıp ayakkabılarını bıraktı. Ben de bir su kabı alıp peşinden gittim.

فَمضى سَاعَة ثمَّ رَجَعَ وَلم يقْض حَاجته فَقَالَ: إِنَّه أَتَانِي آتٍ من رَبِّي فَقَالَ: إِنَّه {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما} فَأَرَدْت أَن أبشر أَصْحَابِي

Bir müddet gitti, sonra ihtiyacını gidermeden geri döndü ve: "Rabbimden bir elçi bana geldi ve: {وَمن يعْمل سوءا أَو يظلم نَفسه ثمَّ يسْتَغْفر الله يجد الله غَفُورًا رحِيما} “Kim bir kötülük yapar veya nefsine zulmeder de sonra Allah'tan bağışlanma dilerse, Allah'ı çok bağışlayıcı, çok merhamet edici bulur” dedi. Ben de bunu ashabıma müjdelemek istedim" buyurdu.

قَالَ أَبُو الدَّرْدَاء: وَكَانَت قد شقَّتْ على النَّاس الَّتِي قبلهَا (من يعْمل سوءا يجز بِهِ) (النِّسَاء الْآيَة ١٢٣) فَقلت: يَا رَسُول الله وَإِن زنى وَإِن سرق ثمَّ اسْتغْفر ربه غفر الله لَهُ قَالَ: نعم

Ebü'd-Derdâ dedi ki: Bundan önceki (من يعْمل سوءا يجز بِهِ) (النِّسَاء الْآيَة ١٢٣) “Kim bir kötülük yaparsa onunla cezalandırılır...” (en-Nisâ, 123) ayeti insanlara ağır gelmişti. Dedim ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Zina etse de hırsızlık yapsa da sonra Rabbinden bağışlanma dilerse Allah onu bağışlar mı?" "Evet" buyurdu.

قلت: الثَّانِيَة

"İkincisinde de mi?" dedim.

قَالَ نعم

"Evet" buyurdu.

قلت: الثَّالِثَة

"Üçüncüsünde de mi?" dedim.

قَالَ: نعم

"Evet" buyurdu,

على رغم أنف عُوَيْمِر

"Uveymir'in burnu yere sürtülmesine rağmen."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن سِيرِين {ثمَّ يرم بِهِ بَرِيئًا} قَالَ: يَهُودِيّا

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Sîrîn'den bildirdiğine göre: {ثمَّ يرم بِهِ بَرِيئًا} “...sonra onu suçsuz birinin üzerine atarsa...” ayeti hakkında o: "Bir Yahudiyi [kastetmektedir]" demiştir.