وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وعلمك مَا لم تكن تعلم} قَالَ: علَّمه الله بَيَان الدِّينَا وَالْآخِرَة
İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre: {وعلمك مَا لم تكن تعلم} “...ve sana bilmediğin şeyleri öğretti...” ayeti hakkında o: "Allah ona dünya ve ahiretin açıklamasını,
بَين حَلَاله وَحَرَامه ليحتج بذلك على خلقه
yaratıklarına karşı bununla hüccet getirsin diye helalini ve haramını açıkladı/öğretti" demiştir.
وَأخرج عَن الضَّحَّاك قَالَ: علمه الْخَيْر وَالشَّر
Dahhâk'tan bildirdiğine göre o: "Ona hayrı ve şerri öğretti" demiştir.
وَالله أعلم
Doğrusunu Allah bilir.
الْآيَة ١١٤
Ayet 114
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عبد الرَّحْمَن بن زيد أسلم فِي قَوْله {لَا خير فِي كثير من نَجوَاهُمْ إِلَّا من أَمر بِصَدقَة أَو مَعْرُوف أَو إصْلَاح بَين النَّاس} من جَاءَك يناجيك فِي هَذَا فاقبل مناجاته وَمن جَاءَ يناجيك فِي غير هَذَا فاقطع أَنْت عَنهُ ذَاك لَا تناجيه
İbn Ebî Hâtim'in Abdurrahman b. Zeyd b. Eslem'den bildirdiğine göre: {لَا خير فِي كثير من نَجوَاهُمْ إِلَّا من أَمر بِصَدقَة أَو مَعْرُوف أَو إصْلَاح بَين النَّاس} “Bir sadaka vermeyi, yahut bir iyilik yapmayı yahut da insanların arasını düzeltmeyi emredenlerin dışında, onların aralarındaki gizli konuşmaların çoğunda hiçbir hayır yoktur” ayeti hakkında o şöyle demiştir: "Sana gelip bu hususlarda seninle gizlice konuşanın bu gizli konuşmasını kabul et. Kim de bunların dışında bir konuda seninle gizlice konuşmaya gelirse, sen o konuşmayı kes ve onunla gizlice konuşma."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل بن حَيَّان {إِلَّا من أَمر بِصَدقَة أَو مَعْرُوف} قَالَ: الْمَعْرُوف الْقَرْض
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mukâtil b. Hayyân'dan bildirdiğine göre: {إِلَّا من أَمر بِصَدقَة أَو مَعْرُوف} “...yahut bir iyilik yapmayı [emredenler] müstesna...” ayeti hakkında o: "Maruf, borç vermektir" demiştir.
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه وَعبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد وَابْن أبي الدُّنْيَا فِي الصمت وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان من طَرِيق مُحَمَّد بن عبد الله بن يزِيد بن حنيش قَالَ: دَخَلنَا على سُفْيَان الثَّوْريّ نعوده ومعنا سعيد بن حسان
Tirmizî, İbn Mâce, Abdullah b. Ahmed Zevâidü'z-Zühd'de, İbn Ebî'd-Dünyâ es-Samt'ta, İbnü'l-Münzir, İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî, Muhammed b. Abdillâh b. Yezîd b. Huneys kanalıyla bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Yanımızda Saîd b. Hassân
المَخْزُومِي فَقَالَ لَهُ سُفْيَان: أعد عليَّ الحَدِيث الَّذِي كنت حدثتنيه عَن أم صَالح
el-Mahzûmî olduğu halde, hasta ziyareti için Süfyân es-Sevrî'nin yanına girdik. Süfyân ona: "Ümmü Sâlih'ten bana rivayet ettiğin hadisi tekrar ediver" dedi.
قَالَ: حَدَّثتنِي أم صَالح بنت صَالح عَن صَفِيَّة بنت شيبَة عَن أم حَبِيبَة زوج النَّبِي ﷺ قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ: كَلَام ابْن آدم كُله عَلَيْهِ لَا لَهُ إِلَّا أمرا بِمَعْرُوف أَو نهيا عَن مُنكر أَو ذكر الله ﷿
O da şöyle dedi: Bana Ümmü Sâlih bint Sâlih, Safiyye bint Şeybe'den, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in zevcesi Ümmü Habîbe'den rivayet etti ki; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Âdemoğlunun her sözü kendi aleyhinedir, lehine değildir; ancak bir iyiliği emretmesi, kötülükten sakındırması yahut Azîz ve Celîl olan Allah'ı zikretmesi müstesnadır."
فَقَالَ مُحَمَّد بن يزِيد: مَا أَشد هَذَا الحَدِيث فَقَالَ سُفْيَان: وَمَا شدَّة هَذَا الحَدِيث إِنَّمَا جَاءَت بِهِ امْرَأَة عَن امْرَأَة هَذَا فِي كتاب اللله الَّذِي أرسل بِهِ نَبِيكُم ﷺ أما سَمِعت الله يَقُول {لَا خير فِي كثير من نَجوَاهُمْ إِلَّا من أَمر بِصَدقَة أَو مَعْرُوف أَو إصْلَاح بَين النَّاس} فَهَذَا هُوَ بِعَيْنِه أوما سَمِعت الله يَقُول (يَوْم يقوم الرّوح وَالْمَلَائِكَة صفا لَا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا من أذن لَهُ الرَّحْمَن وَقَالَ صَوَابا) (النبأ الْآيَة ٣٨) فَهُوَ هَذَا بِعَيْنِه أوما سَمِعت الله يَقُول (وَالْعصر إِن الإِنسان لفي خسر إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصبرِ) (الْعَصْر: السُّورَة كلهَا) فَهُوَ هَذَا بِعَيْنِه
Bunun üzerine Muhammed b. Yezîd: "Bu hadis ne kadar da ağırdır!" deyince Süfyân şöyle dedi: "Bu hadisin neresi ağırdır? Bunu bir kadın başka bir kadından rivayet etmiştir; oysa bu, Peygamberiniz sallallâhu aleyhi ve sellem'in tebliğ ettiği Allah'ın Kitabı'nda da vardır. Sen Allah'ın: {لَا خير فِي كثير من نَجوَاهُمْ إِلَّا من أَمر بِصَدقَة أَو مَعْرُوف أَو إصْلَاح بَين النَّاس} “Bir sadaka vermeyi, yahut bir iyilik yapmayı yahut da insanların arasını düzeltmeyi emredenlerin dışında, onların aralarındaki gizli konuşmaların çoğunda hiçbir hayır yoktur” buyurduğunu işitmedin mi? İşte bu [hadis], bizzat bu ayetin kendisidir. Yoksa sen Allah'ın: (يَوْم يقوم الرّوح وَالْمَلَائِكَة صفا لَا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا من أذن لَهُ الرَّحْمَن وَقَالَ صَوَابا) “O gün Rûh ve melekler saf saf dururlar. Rahmân'ın izin verdiği ve doğruyu söyleyen kimseden başkası konuşamaz” (en-Nebe', 38) buyurduğunu işitmedin mi? İşte bu, bizzat odur. Yoksa sen Allah'ın: (وَالْعصر إِن الإِنسان لفي خسر إِلَّا الَّذين آمنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَات وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصبرِ) “Asra yemin olsun ki insan gerçekten ziyan içindedir. Ancak iman edip salih ameller işleyenler, birbirlerine hakkı tavsiye edenler ve birbirlerine sabrı tavsiye edenler müstesnadır” (bütün Asr sûresi) buyurduğunu işitmedin mi? İşte bu, bizzat odur."
وَأخرج مُسلم وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن شُرَيْح الْخُزَاعِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من كَانَ يُؤمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر فَلْيقل خيرا أَو ليصمت
Müslim ve Beyhakî'nin İbn Şüreyh el-Huzâî'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Allah'a ve ahiret gününe iman eden kimse ya hayır söylesin ya da sussun."
وَأخرج البُخَارِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن سهل بن سعد أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: من يضمن لي مَا بَين لحييْهِ وَمَا بَين رجلَيْهِ أضمن لَهُ الْجنَّة
Buhârî ve Beyhakî'nin Sehl b. Sa'd'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kim bana iki çenesi arasındaki (dilini) ve iki bacağı arasındaki (iffetini) koruma güvencesi verirse, ben de ona cenneti garanti ederim."
وَأخرج البُخَارِيّ فِي الْأَدَب وَالْبَيْهَقِيّ عَن سهل بن سعد عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن أَكثر مَا يدْخل النَّاس النَّار الأجوفان: الْفَم والفرج
Buhârî el-Edeb'de ve Beyhakî'nin Sehl b. Sa'd kanalıyla Ebû Hüreyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "İnsanları cehenneme en çok sokan şey iki boşluktur: Ağız ve avret yeri."
وَأخرج مُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن مَاجَه وَالْبَيْهَقِيّ عَن سُفْيَان بن عبد الله الثَّقَفِيّ قَالَ: قلت: يَا رَسُول الله مرني بِأَمْر أَعْتَصِم بِهِ فِي الْإِسْلَام قَالَ: قل آمَنت بِاللَّه ثمَّ اسْتَقِم
Müslim, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakî'nin Süfyân b. Abdillâh es-Sekafî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Ey Allah'ın Resûlü! İslam'da sımsıkı sarılacağım bir şey emret bana" dedim. Şöyle buyurdu: "Allah'a iman ettim de, sonra dosdoğru ol!"
قلت: يَا رَسُول الله مَا أخوف مَا تخَاف عَليّ قَالَ: هَذَا وَأخذ رَسُول الله ﷺ بِطرف لِسَان نَفسه
"Ey Allah'ın Resûlü! Benim hakkımda en çok korktuğun şey nedir?" dedim. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem kendi dilinin ucunu tutarak: "İşte budur!" buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي عمر والشيباني قَالَ: حَدثنِي صَاحب هَذِه الدَّار - يَعْنِي عبد الله بن مَسْعُود - قَالَ: سَأَلت رَسُول الله ﷺ أَي الْعَمَل أفضل قَالَ: الصَّلَاة على ميقاتها
Beyhakî'nin Ebû Amr eş-Şeybânî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Şu evin sahibi -yani Abdullah b. Mes'ûd- bana anlattı ve dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Hangi amel daha üstündür?" diye sordum. "Vaktinde kılınan namazdır" buyurdu.
قلت: ثمَّ مَاذَا يَا
"Sonra hangisidir ey
رَسُول الله قَالَ: بر الْوَالِدين
Allah'ın Resûlü?" dedim. "Anne babaya iyilik etmektir" buyurdu.
قلت: ثمَّ مَاذَا يَا رَسُول الله قَالَ: إِن يسلم النَّاس من لسَانك
"Sonra hangisidir ey Allah'ın Resûlü?" dedim. "İnsanların senin dilinden selamette olmasıdır" buyurdu.
قَالَ: ثمَّ سكت وَلَو استزدته لزادني
[İbn Mes'ûd] dedi ki: Sonra sustu; şayet daha fazla sorsaydım bana fazlasını da söylerdi.
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن عقبَة بن عَامر قَالَ: قلت يَا نَبِي الله مَا النجَاة قَالَ: أملك عَلَيْك لسَانك وليسعك بَيْتك وابك على خطيئتك
Tirmizî ve Beyhakî'nin Ukbe b. Âmir'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Ey Allah'ın Peygamberi! Kurtuluş nedir?" dedim. Şöyle buyurdu: "Diline sahip ol, evin sana dar gelmesin (evinde otur) ve günahına ağla!"
وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن أبي الدِّينَا فِي الصمت وَالْبَيْهَقِيّ عَن أسود بن أبي أَصْرَم الْمحَاربي قَالَ: قلت يَا رَسُول الله أوصني
Buhârî Târîh'inde, İbn Ebî'd-Dünyâ es-Samt'ta ve Beyhakî'nin Esved b. Ebî Asram el-Muhâribî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Ey Allah'ın Resûlü! Bana tavsiyede bulun" dedim.
قَالَ: هَل تملك لسَانك قلت: فَمَا أملك إِذا لم أملك لساني
"Diline sahip olabiliyor musun?" buyurdu. "Dilime sahip olamayacaksam neye sahip olacağım ki!" dedim.
قَالَ: فَهَل تملك يدك قلت: فَمَا أملك إِذا لم أملك يَدي قَالَ: فَلَا تقل بلسانك إِلَّا مَعْرُوفا وَلَا تبسط يدك إِلَّا إِلَى خير
"Peki eline sahip olabiliyor musun?" buyurdu. "Elime sahip olamayacaksam neye sahip olacağım ki!" dedim. "Öyleyse dilinle sadece iyi şeyler söyle ve elini sadece hayra uzat!" buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أنس بن مَالك قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ ثَلَاث مرار: رحم الله امْرأ تكلم فغنم أَو سكت فَسلم
Beyhakî'nin Enes b. Mâlik'ten bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem üç defa şöyle buyurmuştur: "Konuşup kazançlı çıkan veya susup selamette kalan kimseye Allah merhamet etsin."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن الْحسن قَالَ: بلغنَا أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: رحم الله عبدا تكلم فغنم أَو سكت فَسلم
Beyhakî'nin el-Hasan'dan bildirdiğine göre: Bize ulaştı ki Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Konuşup kazançlı çıkan veya susup selamette kalan kula Allah merhamet etsin."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود أَنه أَتَى على الصَّفَا فَقَالَ: يَا لِسَان قل خيرا تغنم أَو اصمت تسلم من قبل أَن تندم قَالُوا: يَا أَبَا عبد الرَّحْمَن هَذَا شَيْء تَقوله أَو سمعته قَالَ: لَا بل سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: إِن أَكثر خَطَايَا ابْن آدم فِي لِسَانه
Beyhakî'nin İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o, Safâ tepesine gelip şöyle demiştir: "Ey dil! Hayır söyle ki kazançlı çıkasın, yahut pişman olmadan önce sus ki selamette olasın." Dediler ki: "Ey Ebû Abdirrahmân! Bu kendi söylediğin bir şey midir, yoksa işittin mi?" Şöyle dedi: "Hayır, aksine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: 'Âdemoğlunun hatalarının çoğu dilindedir.'"
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَالْبَيْهَقِيّ عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: رَأَيْت ابْن عَبَّاس آخِذا بثمرة لِسَانه وَهُوَ يَقُول: يَا لساناه قل خيرا تغنم أَو اسْكُتْ عَن شَرّ تسلم قبل أَن تندم
Ahmed ez-Zühd'de ve Beyhakî'nin Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İbn Abbâs'ı dilinin ucunu tutmuş vaziyette şöyle derken gördüm: "Ey dilcik! Hayır söyle ki kazançlı çıkasın, yahut pişman olmadan önce şerden sus ki selamette olasın."
فَقَالَ لَهُ رجل: مَا لي أَرَاك آخِذا بثمرة لسَانك تَقول كَذَا وَكَذَا قَالَ: إِنَّه بَلغنِي أَن العَبْد يَوْم الْقِيَامَة لَيْسَ هُوَ عَن شَيْء أحنق مِنْهُ على لِسَانه
Bir adam ona: "Seni dilinin ucunu tutmuş şöyle şöyle söylerken görmemin sebebi nedir?" dedi. İbn Abbâs: "Bana ulaştı ki, kul kıyamet gününde diline öfkelendiği kadar başka hiçbir şeye öfkelenmeyecektir" dedi.
وَأخرج أَبُو يعلى وَالْبَيْهَقِيّ عَن أنس بن مَالك قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من سره أَن يسلم فليلزم الصمت
Ebû Ya'lâ ve Beyhakî'nin Enes b. Mâlik'ten bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Selamette kalmak kimin hoşuna giderse susmaya sarılsın."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ لَقِي أَبَا ذَر فَقَالَ أَلا أدلُّك على خَصْلَتَيْنِ هما أخف على الظّهْر وأثقل فِي الْمِيزَان من غَيرهمَا قَالَ: بلَى يَا رَسُول الله
Beyhakî'nin Enes'ten bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ebû Zer ile karşılaştı ve: "Sana, sırta diğer amellerden daha hafif gelen ve mizanda da diğerlerinden daha ağır basan iki hasleti haber vereyim mi?" buyurdu. [Ebû Zer]: "Evet, ey Allah'ın Resûlü!" dedi.
قَالَ: عَلَيْك بِحسن الْخلق وَطول الصمت وَالَّذِي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ مَا عمل الْخَلَائق بمثلهما
Şöyle buyurdu: "Güzel ahlaka ve uzun süre susmaya sarıl. Muhammed'in nefsi elinde olana yemin olsun ki, yaratılmışlar bu ikisi gibisini yapmamışlardır."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي ذَر قَالَ: قلت يَا رَسُول الله أوصني
Beyhakî'nin Ebû Zer'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Ey Allah'ın Resûlü! Bana tavsiyede bulun" dedim.
قَالَ: أوصيك
"Sana tavsiye ederim;
بتقوى الله فَإِنَّهُ أزين لأمرك كُله
Allah'a karşı takva sahibi olmanı tavsiye ederim; çünkü o, bütün işlerini en çok süsleyendir" buyurdu.
قلت: زِدْنِي
"Bana artır" dedim.
قَالَ: عَلَيْك بِتِلَاوَة الْقُرْآن وَذكر الله فَإِنَّهُ ذكر لَك فِي السَّمَاء وَنور لَك فِي الأَرْض
"Kur'an okumaya ve Allah'ı zikretmeye sarıl; çünkü o, gökte senin için bir anılma vesilesi, yerde de bir nurdur" buyurdu.
قلت: زِدْنِي
"Bana artır" dedim.
قَالَ: عَلَيْك بطول الصمت فَإِنَّهُ مطردَة للشَّيْطَان وَعون لَك على أَمر دينك
"Uzun süre susmaya sarıl; çünkü bu, şeytanı kovucu ve din işlerinde senin için bir yardımcıdır" buyurdu.
قلت: زِدْنِي
"Bana artır" dedim.
قَالَ: إياك وَكَثْرَة الضحك فَإِنَّهُ يُمِيت الْقلب وَيذْهب بِنور الْوَجْه
"Çok gülmekten sakın; çünkü o, kalbi öldürür ve yüzün nurunu giderir" buyurdu.
قلت: زِدْنِي
"Bana artır" dedim.
قَالَ: قل الْحق وَلَو كَانَ مرًّا
"Acı da olsa hakkı söyle!" buyurdu.
قلت: زِدْنِي
"Bana artır" dedim.
قَالَ: لَا تخف فِي الله لومة لائم
"Allah yolunda kınayanın kınamasından korkma!" buyurdu.
قلت: زِدْنِي
"Bana artır" dedim.
قَالَ: ليحجزك عَن النَّاس مَا تعلم من نَفسك
"Kendi nefsinde bildiğin kusurlar seni insanlardan alıkoysun (onların kusurlarıyla uğraşmaktan menetsin)" buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ركب الْمصْرِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: طُوبَى لمن عمل بِعِلْمِهِ وَأنْفق الْفضل من مَاله وَأمْسك الْفضل من قَوْله
Beyhakî'nin Rekb el-Mısrî'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "İlmiyle amel eden, malının fazlasını infak eden ve sözünün fazlasını tutan kimseye ne mutlu!"
وَأخرج التِّرْمِذِيّ والبيقهي عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ رَفعه إِلَى النَّبِي ﷺ قَالَ: إِذا أصبح ابْن آدم فَإِن كل شَيْء من الْجَسَد يكفر اللِّسَان يَقُول: ننشدك الله فِينَا فَإنَّك إِن اسْتَقَمْت استقمنا وَإِن اعوججت أعوججنا
Tirmizî ve Beyhakî'nin Ebû Saîd el-Hudrî'den merfû olarak bildirdiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Âdemoğlu sabaha erdiğinde bedendeki bütün organlar dile boyun eğer ve ona şöyle derler: Bizim hakkımızda Allah'tan kork! Çünkü sen dosdoğru olursan biz de dosdoğru oluruz; eğer sen eğrilirsen biz de eğriliriz."
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن زيد بن أسلم عَن أَبِيه أَن عمر بن الْخطاب اطلع على أبي بكر وَهُوَ يمد لِسَانه قَالَ: مَا تصنع يَا خَليفَة رَسُول الله قَالَ: إِن هَذَا الَّذِي أوردني الْمَوَارِد أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَيْسَ شَيْء من الْجَسَد إِلَّا يشكو ذرب اللِّسَان على حِدته
Ahmed ez-Zühd'de, Nesâî ve Beyhakî'nin Zeyd b. Eslem'den, onun da babasından bildirdiğine göre Ömer b. el-Hattâb, Ebû Bekir'i dilini çekerken gördü ve: "Ne yapıyorsun ey Allah'ın Resûlü'nün halifesi?" dedi. [Ebû Bekir]: "Beni felaketlere sürükleyen işte budur. Şüphesiz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Bedendeki hiçbir organ yoktur ki, keskinliği (zararı) sebebiyle dilin şerrinden şikâyet etmesin' buyurdu" dedi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي جُحَيْفَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَي الْأَعْمَال أحب إِلَى الله قَالَ: فَسَكَتُوا فَلم يجبهُ أحد
Beyhakî'nin Ebû Cuhayfe'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Hangi amel Allah'a daha sevimlidir?" buyurdu. [Râvî] dedi ki: Sustular ve hiç kimse O'na cevap vermedi.
قَالَ: هُوَ حفظ اللِّسَان
[Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "O, dili korumaktır" buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عمرَان بن الْحصين أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: مقَام الرجل بِالصَّمْتِ أفضل من عبَادَة سِتِّينَ سنة
Beyhakî'nin İmrân b. Husayn'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kişinin suskunluk içinde durması, altmış yıllık ibadetten daha hayırlıdır."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن معَاذ بن جبل قَالَ: كُنَّا مَعَ النَّبِي ﷺ فِي غَزْوَة تَبُوك فَأصَاب النَّاس ريح فتقطعوا فَضربت ببصري فَإِذا أَنا أقرب النَّاس من رَسُول الله ﷺ فَقلت: لأغتنمن خلوته الْيَوْم فدنوت مِنْهُ فَقلت: يَا رَسُول الله أَخْبرنِي بِعَمَل يقربنِي - أَو قَالَ - يدخلني الْجنَّة وَيُبَاعِدنِي من النَّار قَالَ: لقد سَأَلت عَن عَظِيم وَإنَّهُ ليسير على من يسره الله عَلَيْهِ تعبد الله وَلَا تشرك بِهِ شَيْئا وتقيم الصَّلَاة الْمَكْتُوبَة وتؤتي الزَّكَاة الْمَفْرُوضَة وتحج الْبَيْت وتصوم رَمَضَان وَإِن شِئْت أَنْبَأتك بِأَبْوَاب الْخَيْر
Beyhakî'nin Muâz b. Cebel'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Tebük Gazvesi'nde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdik. İnsanları bir rüzgâr yakaladı da darmadağın oldular. Göz gezdirdim, bir de baktım ki Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem insanların en yakınıyım. Kendi kendime: "Bugün O'nun yalnızlığını kesinlikle ganimet bilmeliyim" dedim ve O'na yaklaşıp: "Ey Allah'ın Resûlü! Bana beni Cennet'e yaklaştıracak -veya sokacak- ve Cehennem'den uzaklaştıracak bir amel haber ver" dedim. Şöyle buyurdu: "Andolsun ki sen büyük bir şey sordun; ancak o, Allah'ın kendisine kolaylaştırdığı kimse için pek kolaydır: Allah'a ibadet edip O'na hiçbir şeyi ortak koşmazsın, farz kılınan namazı dosdoğru kılarsın, farz kılınan zekâtı verirsin, Beyt'i haccedersin ve Ramazan orucunu tutarsın. İstersen sana hayır kapılarını haber vereyim."
قلت: أجل يَا رَسُول الله
"Evet, ey Allah'ın Resûlü!" dedim.
قَالَ: الصَّوْم جنَّة وَالصَّدَََقَة تكفر الْخَطِيئَة وَقيام العَبْد فِي جَوف اللَّيْل يَبْتَغِي بِهِ وَجه الله ثمَّ قَرَأَ الْآيَة
Şöyle buyurdu: "Oruç bir kalkandır. Sadaka, günahı yok eder. Kulun gecenin ortasında Allah'ın rızasını gözeterek namaza kalkması da [öyledir]." Sonra şu ayeti okudu:
(تَتَجَافَى جنُوبهم عَن الْمضَاجِع) (ألم السَّجْدَة الْآيَة ١٦) ثمَّ قَالَ: إِن شِئْت أَنْبَأتك بِرَأْس الْأَمر وعموده وذروة سنامه
(تَتَجَافَى جنُوبهم عَن الْمضَاجِع) (ألم السَّجْدَة الْآيَة ١٦) Sonra: "İstersen sana işin başını, direğini ve en yüksek zirvesini haber vereyim" buyurdu.
قلت أجل يَا رَسُول الله
"Evet, ey Allah'ın Resûlü!" dedim.
قَالَ: أما رَأس الْأَمر فالإسلام وَأما عموده فَالصَّلَاة وَأما ذرْوَة سنامه فالجهاد وَإِن شِئْت أَنْبَأتك بأملك النَّاس من ذَلِك كُله
Şöyle buyurdu: "İşin başı İslâm, direği namaz, en yüksek zirvesi ise cihaddır. İstersen sana bütün bunların dayanağını haber vereyim."
قلت: مَا هُوَ يَا رَسُول الله فَأَشَارَ بإصبعه إِلَى فِيهِ
"O nedir ey Allah'ın Resûlü?" dedim. Parmağıyla ağzına işaret etti.
فَقلت: وَإِنَّا لَنُؤَاخَذَ بِكُل مَا نتكلم بِهِ فَقَالَ: ثكلتك أمك يَا معَاذ وَهل يُكِبُّ النَّاس على مناخرهم فِي جَهَنَّم إِلَّا حصائد ألسنتهم وَهل تَتَكَلَّم إِلَّا مَا عَلَيْك أَو لَك
"Biz konuştuğumuz her şeyden hesaba mı çekileceğiz?" dedim. Bunun üzerine: "Anan seni kaybetsin ey Muâz! İnsanları burunları üstü Cehennem'e yuvarlayan, dillerinin biçtiklerinden başkası mıdır? Sen konuştuğunda ya aleyhine ya da lehine olanı konuşursun" buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَطاء بن أبي رَبَاح قَالَ: إِن من قبلكُمْ كَانُوا يعدون فضول الْكَلَام مَا عدا كتاب الله أَو أَمر بِمَعْرُوف أَو نهي عَن مُنكر أَو أَن تنطق فِي معيشتك الَّتِي لَا بُد لَك مِنْهَا أتذكرون أَن عَلَيْكُم حافظين (كراماً كاتبين) (الانفطار الْآيَة ١١) (عَن الْيَمين وَعَن الشمَال قعيد مَا يلفظ من قَول إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيب عتيد) (ق الْآيَة ١٨) أما يستحي أحدكُم لَو نشرت صَحِيفَته الَّتِي أمْلى صدر نَهَاره وَلَيْسَ فِيهَا شَيْء من أَمر آخرته
Beyhakî'nin Atâ b. Ebî Rebâh'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Sizden öncekiler; Allah'ın Kitabı, iyiliği emretmek, kötülükten nehyetmek yahut kendisinden kaçınamayacağın geçimin hakkında konuşmak dışındaki sözleri boş söz (fuzûlî kelam) sayarlardı. Üzerinizde koruyucuların bulunduğunu hatırlamıyor musunuz? (كراماً كاتبين) (الانفطار الْآيَة ١١) (عَن الْيَمين وَعَن الشمَال قعيد مَا يلفظ من قَول إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيب عتيد) (ق الْآيَة ١٨) Gündüzün başında yazdırdığı ve içinde ahiretine dair hiçbir şey bulunmayan amel defteri açıldığında sizden biriniz utanmaz mı?!
وَأخرج ابْن سعد عَن أنس بن مَالك قَالَ: لَا يَتَّقِي الله عبد حَتَّى يخزن من لِسَانه
İbn Sa'd'ın Enes b. Mâlik'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kul, dilini sakınmadıkça (korumadıkça) Allah'a karşı hakkıyla takva sahibi olamaz."
وَأخرج أَحْمد عَن أنس: أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لَا يَسْتَقِيم إِيمَان عبد حَتَّى يَسْتَقِيم قلبه وَلَا يَسْتَقِيم قلبه حَتَّى يَسْتَقِيم لِسَانه وَلَا يدْخل الْجنَّة حَتَّى يَأْمَن جَاره بوائقه
Ahmed'in Enes'ten bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Bir kulun kalbi dosdoğru olmadıkça imanı dosdoğru olmaz; dili dosdoğru olmadıkça da kalbi dosdoğru olmaz. Komşusu şerrinden emin olmadıkça da kişi Cennet'e giremez."
وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الزّهْد والحكيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: مَا فِي الْمُؤمن بضعَة أحب إِلَى الله من لِسَانه بِهِ يدْخلهُ الْجنَّة وَمَا فِي الْكَافِر بضعَة أبْغض إِلَى الله من لِسَانه بِهِ يدْخلهُ النَّار
Abdullah b. Ahmed Zevâidü'z-Zühd'de ve Hakîm et-Tirmizî Nevâdiru'l-Usûl'de Ebü'd-Derdâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Müminde Allah'a dilinden daha sevimli bir uzuv yoktur; onun vesilesiyle onu Cennet'e koyar. Kâfirde de Allah'a dilinden daha sevimsiz bir uzuv yoktur; onun vesilesiyle onu Cehennem'e koyar."
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ قَالَ: لَا تنطق فِيمَا لَا يَعْنِيك وأخزن لسَانك كَمَا تخزن درهمك
Ahmed ez-Zühd'de Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Seni ilgilendirmeyen şey hakkında konuşma ve dirhemini sakladığın gibi dilini de sakla."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد فِي الزّهْد عَن سلمَان الْفَارِسِي قَالَ: أَكثر النَّاس ذنوباً أَكْثَرهم كلَاما فِي مَعْصِيّة الله
İbn Ebî Şeybe ve ez-Zühd'de Ahmed'in Selmân-ı Fârisî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "İnsanların günahı en çok olanı, Allah'a isyan hususunda en çok konuşanıdır."
وَأخرج أَحْمد عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: أَكثر النَّاس خَطَايَا أَكْثَرهم خوضاً فِي الْبَاطِل
Ahmed'in İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "İnsanların hataları en çok olanı, bâtıla en çok dalanıdır."
وَأخرج أَحْمد عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: وَالَّذِي لَا إِلَه غَيره مَا على الأَرْض شَيْء أحْوج إِلَى طول سجن من لِسَان
Ahmed'in İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kendisinden başka ilâh olmayana yemin olsun ki, yeryüzünde uzun süre hapsedilmeye dilden daha muhtaç hiçbir şey yoktur."
وَأخرج ابْن عدي عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا يصلح الْكَذِب إِلَّا فِي ثَلَاث: الرجل يُرْضِي امْرَأَته وَفِي الْحَرْب وَفِي صلح بَين النَّاس
İbn Adiy'in Âişe'den radıyallâhu anhâ bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Yalan, ancak üç durum dışında uygun olmaz: Kişinin hanımını memnun etmesi, savaş ve insanların arasını düzeltmek."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن النّواس بن سمْعَان قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَن الْكَذِب لَا يصلح إِلَّا فِي ثَلَاث: الْحَرْب فَإِنَّهَا خدعة وَالرجل يُرْضِي امْرَأَته وَالرجل يصلح بَين اثْنَيْنِ
Beyhakî'nin Nevvâs b. Sem'ân'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Yalan ancak üç şeyde uygundur: Savaş -çünkü o hiledir-, kişinin hanımını memnun etmesi ve kişinin iki kişinin arasını düzeltmesi."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أَسمَاء بنت يزِيد قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا يصلح الْكَذِب إِلَّا فِي ثَلَاث: الرجل يكذب لامْرَأَته لترضى عَنهُ أَو إصْلَاح بَين النَّاس أَو يكذب فِي الْحَرْب
Beyhakî'nin Esmâ bnt. Yezîd'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Yalan ancak üç şeyde uygundur: Kişinin kendisinden hoşnut olsun diye hanımına yalan söylemesi, insanların arasını düzeltmek veya savaşta yalan söylemek."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: مَا عمل ابْن آدم شَيْء أفضل من الصَّدَقَة وَصَلَاح ذَات الْبَين وَخلق حسن
Beyhakî'nin Ebû Hureyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Âdemoğlu sadakadan, insanların arasını düzeltmekten ve güzel ahlaktan daha faziletli bir amel işlememiştir."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أفضل الصَّدَقَة صَلَاح ذَات الْبَين
Beyhakî'nin Abdullah b. Amr'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Sadakanın en faziletlisi, insanların arasını düzeltmektir" buyurmuştur.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي أَيُّوب قَالَ: قَالَ لي رَسُول الله ﷺ: يَا أَبَا أَيُّوب أَلا أخْبرك بِمَا يعظم الله بِهِ الْأجر ويمحو بِهِ الذُّنُوب تمشي فِي إصْلَاح النَّاس إِذا تباغضوا وتفاسدوا فَإِنَّهَا صَدَقَة يحب الله موضعهَا
Beyhakî'nin Ebû Eyyûb'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana şöyle buyurdu: "Ey Ebû Eyyûb! Allah'ın onunla mükâfatı büyüteceği ve günahları sileceği bir şeyi sana haber vereyim mi? Birbirlerine buğzedip araları bozulduğunda insanların arasını düzeltmeye çalışmandır; zira o, Allah'ın yerini sevdiği bir sadakadır."
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أم كُلْثُوم بنت عقبَة أَنَّهَا سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: لَيْسَ الْكذَّاب بِالَّذِي يصلح بَين النَّاس فينمي خيرا أَو يَقُول خيرا وَقَالَت: لم أسمعهُ يرخص فِي شَيْء مِمَّا يَقُوله النَّاس إِلَّا فِي ثَلَاث: فِي الْحَرْب والإصلاح بَين النَّاس وَحَدِيث الرجل امْرَأَته وَحَدِيث الْمَرْأَة زَوجهَا
Ahmed, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve Beyhakî'nin Ümmü Gülsüm bnt. Ukbe'den bildirdiğine göre o, Resûlullah'ı sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyururken işitmiştir: "İnsanların arasını düzelten, hayır ulaştıran veya hayır söyleyen kimse yalancı değildir." [Ümmü Gülsüm] dedi ki: İnsanların konuştuğu şeylerden sadece üç hususta ruhsat verdiğini duydum: Savaşta, insanların arasını düzeltmede, kocanın hanımına ve hanımın kocasına konuşmasında.
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: أَلا أخْبركُم بِأَفْضَل من دَرَجَات الصّيام وَالصَّلَاة وَالصَّدَََقَة قَالُوا: بلَى
Ahmed, Ebû Dâvûd, Tirmizî (sahih kabul ederek) ve Beyhakî'nin Ebü'd-Derdâ'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Size oruç, namaz ve sadaka derecelerinden daha faziletli olanı haber vereyim mi?" buyurdu. "Evet" dediler.
قَالَ: إصْلَاح ذَات الْبَين
"İnsanların arasını düzeltmektir" buyurdu.
قَالَ: وَفَسَاد ذَات الْبَين هِيَ الحالقة
[Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: "İnsanların arasını bozmak ise (dini) kökünden kazıyandır" buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي أَيُّوب أَن النَّبِي ﷺ قَالَ لَهُ: يَا أَبَا أَيُّوب أَلا أدلك على صَدَقَة يرضى الله وَرَسُوله موضعهَا قَالَ: بلَى
Beyhakî'nin Ebû Eyyûb'dan bildirdiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ona: "Ey Ebû Eyyûb! Allah'ın ve Resûlü'nün yerinden hoşnut olacağı bir sadakaya seni yönlendireyim mi?" buyurdu. [Ebû Eyyûb]: "Evet" dedi.
قَالَ: أَن تصلح بَين النَّاس إِذا تفاسدوا وتقرب بَينهم إِذا تباعدوا
Şöyle buyurdu: "Araları bozulduğunda insanların arasını düzeltmen ve birbirlerinden uzaklaştıklarında onları birbirine yaklaştırmandır."
وَأخرج الْبَزَّار عَن أنس أَن النَّبِي ﷺ قَالَ لأبي أَيُّوب: أَلا أدلك على تِجَارَة قَالَ: بلَى
Bezzâr'ın Enes'ten bildirdiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Ebû Eyyûb'a: "Seni bir ticarete yönlendireyim mi?" buyurdu. [Ebû Eyyûb]: "Evet" dedi.
قَالَ: تسْعَى فِي صلح بَين النَّاس إِذا تفاسدوا وتقرب بَينهم إِذا تباعدوا
Şöyle buyurdu: "Araları bozulduğunda insanların arasını düzeltmeye gayret etmen ve birbirlerinden uzaklaştıklarında onları birbirine yaklaştırmandır."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عبد الله بن حبيب بن أبي ثَابت قَالَ: كنت جَالِسا مَعَ مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ فَأَتَاهُ رجل فَقَالَ لَهُ الْقَوْم: أَيْن كنت فَقَالَ: أصلحت بَين الْقَوْم فَقَالَ مُحَمَّد بن كَعْب: أصبت لَك مثل أجر الْمُجَاهدين ثمَّ قَرَأَ {لَا خير فِي كثير من نَجوَاهُمْ إِلَّا من أَمر بِصَدقَة أَو مَعْرُوف أَو إصْلَاح بَين النَّاس}
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Abdullah b. Habîb b. Ebî Sâbit'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Muhammed b. Ka'b el-Kurazî ile oturuyordum; derken ona bir adam geldi. Topluluk ona: "Neredeydin?" dedi. O da: "Topluluğun arasını düzelttim" dedi. Bunun üzerine Muhammed b. Ka'b: "İyi ettin, senin için mücahidlerin sevabı gibi sevap vardır" dedi ve ardından şu ayeti okudu: {لَا خير فِي كثير من نَجوَاهُمْ إِلَّا من أَمر بِصَدقَة أَو مَعْرُوف أَو إصْلَاح بَين النَّاس} “Onların gizli konuşmalarının çoğunda hayır yoktur; ancak bir sadakayı, bir iyiliği veya insanların arasını düzeltmeyi emreden kimse müstesna.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل بن حَيَّان فِي قَوْله {وَمن يفعل ذَلِك} تصدق أَو اقرض أَو اصلح بَين النَّاس
İbn Ebî Hâtim'in Mukâtil b. Hayyân'dan bildirdiğine göre o, {وَمن يفعل ذَلِك} “Kim bunu yaparsa” ayeti hakkında: "Sadaka verirse, borç verirse veya insanların arasını düzeltirse" demiştir.
وَأخرج أَبُو نصر السجري فِي الْإِبَانَة عَن أنس قَالَ: جَاءَ أَعْرَابِي إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ لَهُ النَّبِي ﷺ: إِن الله أنزل عليّ فِي الْقُرْآن يَا أَعْرَابِي {لَا خير فِي كثير من نَجوَاهُمْ} إِلَى قَوْله {فَسَوف نؤتيه أجرا عَظِيما} يَا أَعْرَابِي الْأجر الْعَظِيم: الْجنَّة
Ebû Nasr es-Siczî el-İbâne'de Enes'ten bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem bir bedevi geldi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ona şöyle buyurdu: "Ey bedevi! Allah Kur'an'da bana: {لَا خير فِي كثير من نَجوَاهُمْ} “Onların gizli konuşmalarının çoğunda hayır yoktur” ayetinden {فَسَوف نؤتيه أجرا عَظِيما} “Biz ona büyük bir mükâfat vereceğiz” kavline kadar indirdi. Ey bedevi! Büyük mükâfat, Cennet'tir."
قَالَ الْأَعرَابِي: الْحَمد لله الَّذِي هدَانَا للإِسلام
Bedevi: "Bizi İslâm'a hidayet eden Allah'a hamdolsun" dedi.
الْآيَتَانِ ١١٥ - ١١٦
115-116. Ayetler
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر قَالَ: دَعَاني مُعَاوِيَة فَقَالَ: بَايع لِابْنِ أَخِيك
İbn Ebî Hâtim'in İbn Ömer'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Muâviye beni çağırdı ve: "Kardeşinin oğluna biat et" dedi.
فَقلت: يَا مُعَاوِيَة {وَمن يُشَاقق الرَّسُول من بعد مَا تبين لَهُ الْهدى وَيتبع غير سَبِيل الْمُؤمنِينَ نوله مَا تولى ونصله جَهَنَّم وَسَاءَتْ مصيراً} فأسكته عني
Bunun üzerine dedim ki: "Ey Muâviye! {وَمن يُشَاقق الرَّسُول من بعد مَا تبين لَهُ الْهدى وَيتبع غير سَبِيل الْمُؤمنِينَ نوله مَا تولى ونصله جَهَنَّم وَسَاءَتْ مصيراً} “Kim kendisine doğru yol besbelli olduktan sonra Peygamber'e karşı gelir ve müminlerin yolundan başkasına uyarsa, onu döndüğü yolda bırakır ve Cehennem'e sokarız. Ne kötü bir varış yeridir orası!”" Böylece onu bana karşı susturdum.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {نوله مَا تولى} من آلِهَة الْبَاطِل
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, {نوله مَا تولى} “Onu döndüğü yolda bırakırız” kavli hakkında: "Bâtıl ilahlardan [yöneldiğine]" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مَالك قَالَ: كَانَ عمر بن عبد الْعَزِيز يَقُول: سنّ رَسُول الله ﷺ وولاة الْأَمر من بعده سنناً الْأَخْذ بهَا تَصْدِيق لكتاب الله واستكمال لطاعة الله وقوّة على دين الله لَيْسَ لأحد تغييرها وَلَا تبديلها وَلَا النّظر فِيمَا خالفها من اقْتدى بهَا مهتد وَمن استنصر بهَا مَنْصُور وَمن خالفها اتبع غير سَبِيل الْمُؤمنِينَ وولاه الله مَا تولى وصلاه جَهَنَّم وَسَاءَتْ مصيراً
İbn Ebî Hâtim'in Mâlik'ten bildirdiğine göre Ömer b. Abdilazîz şöyle derdi: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ve O'ndan sonraki idareciler birtakım sünnetler koydular. Onlara sarılmak, Allah'ın Kitabı'nı tasdik etmek, Allah'a itaati tamamlamak ve Allah'ın dini üzerine bir güçtür. Hiç kimse için onları değiştirmek, tebdil etmek ve onlara aykırı olana bakmak caiz değildir. Kim onlara uyarsa doğru yoldadır; kim onlarla yardım dilerse zafere erer. Kim de onlara muhalefet ederse, müminlerin yolundan başkasına uymuş olur; Allah da onu döndüğü yolda bırakır, Cehennem'e sokar. Ne kötü bir varış yeridir orası!"
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا يجمع الله هَذِه الْأمة على الضَّلَالَة أبدا وَيَد الله على الْجَمَاعَة فَمن شَذَّ شذَّ فِي النَّار
Tirmizî ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin İbn Ömer'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Allah bu ümmeti dalalet üzerinde asla birleştirmez. Allah'ın eli (yardımı) cemaatin üzerindedir; kim [cemaatten] ayrılırsa Cehennem'e ayrılmış olur."
وَأخرج التِّرْمِذِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لَا يجمع الله أمتِي
Tirmizî ve Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Allah ümmetimi,
أَو قَالَ: هَذِه الْأمة على الضَّلَالَة أبدا وَيَد الله على الْجَمَاعَة
-veya: 'bu ümmeti' demiştir- dalalet üzerinde asla birleştirmez. Allah'ın eli (yardımı) cemaatin üzerindedir."
الْآيَات ١١٨ - ١٢٢
118-122. Ayetler
أخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الْمسند وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والضياء فِي المختارة عَن أبيّ بن كَعْب {إِن يدعونَ من دونه إِلَّا إِنَاثًا} قَالَ: مَعَ كل صنم جنية
Abdullah b. Ahmed Zevâidü'l-Müsned'de, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve el-Muhtâre'de Ziyâ'nın Übey b. Ka'b'dan bildirdiğine göre o, {إِن يدعونَ من دونه إِلَّا إِنَاثًا} “Onlar, O'nu bırakıp ancak dişilere taparlar” ayeti hakkında: "Her putla birlikte bir dişi cin vardır" demiştir.
وَأخرج عبد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن أبي مَالك فِي قَوْله {إِن يدعونَ من دونه إِلَّا إِنَاثًا} قَالَ: اللات والعزى ومنات كلهَا مؤنث
Abd [b. Humeyd], İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Ebû Mâlik'ten bildirdiğine göre o, {إِن يدعونَ من دونه إِلَّا إِنَاثًا} “Onlar, O'nu bırakıp ancak dişilere taparlar” kavli hakkında: "Lât, Uzzâ ve Menât'tır; hepsi dişidir" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ {إِن يدعونَ من دونه إِلَّا إِنَاثًا} يَقُول: يسمونهم إِنَاثًا لات وَمَنَاة وعزى
İbn Cerîr'in es-Süddî'den bildirdiğine göre o, {إِن يدعونَ من دونه إِلَّا إِنَاثًا} “Onlar, O'nu bırakıp ancak dişilere taparlar” ayeti hakkında: "Onları dişi isimleriyle adlandırırlar: Lât, Menât ve Uzzâ" demektedir.