أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: أُولَئِكَ أَعدَاء الله الْيَهُود وَالنَّصَارَى آمَنت الْيَهُود بِالتَّوْرَاةِ ومُوسَى وَكَفرُوا بالإنجيل وَعِيسَى وَآمَنت النَّصَارَى بالإنجيل وَعِيسَى وَكَفرُوا بِالْقُرْآنِ وَمُحَمّد فاتخذوا الْيَهُودِيَّة والنصرانية وهما بدعتان ليستا من الله وَتركُوا الْإِسْلَام وَهُوَ دين الله الَّذِي بعث بِهِ رسله
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in bildirdiğine göre Katâde bu ayet hakkında şöyle demiştir: "Onlar Allah'ın düşmanları olan Yahudiler ve Hıristiyanlardır. Yahudiler Tevrat'a ve Musa'ya inandılar, İncil'i ve İsa'yı inkâr ettiler. Hıristiyanlar ise İncil'e ve İsa'ya inandılar, Kur'an'ı ve Muhammed'i inkâr ettiler. Böylece Yahudiliği ve Hıristiyanlığı benimsediler; oysa bu ikisi Allah katından olmayan iki bidattir. Allah'ın, elçilerini kendisiyle gönderdiği dini olan İslam'ı ise terk ettiler."
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ وَابْن جريج
İbn Cerîr'in bildirdiğine göre Süddî ve İbn Cüreyc de
نَحوه
Bunun benzerini [söylemişlerdir].
الْآيَات ١٥٣ - ١٥٦
Ayetler 153 - 156
أخرج ابْن جرير عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ قَالَ: جَاءَ نَاس من الْيَهُود إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالُوا: إِن مُوسَى جَاءَنَا بالألواح من عِنْد الله فائتنا بالألواح من عِنْد الله حَتَّى نصدقِّك فَأنْزل الله {يَسْأَلك أهل الْكتاب أَن تنزل عَلَيْهِم كتابا من السَّمَاء} إِلَى {وَقَوْلهمْ على مَرْيَم بهتاناً عَظِيما}
İbn Cerîr'in bildirdiğine göre Muhammed b. Kâ'b el-Kurazî şöyle demiştir: Yahudilerden bir grup insan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Musa bize Allah katından levhalar getirdi. Sen de bize Allah katından levhalar getir ki seni tasdik edelim" dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ: {يَسْأَلُكَ أَهْلُ الْكِتَابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتَابًا مِنَ السَّمَاءِ} “Kitap ehli senden, kendilerine gökten bir kitap indirmeni istiyor...” ayetinden {وَقَوْلِهِمْ عَلَى مَرْيَمَ بُهْتَانًا عَظِيمًا} “...ve Meryem'e büyük bir iftirada bulunmaları yüzünden...” ayetine kadar olan kısmı indirdi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي الْآيَة قَالَ: إِن الْيَهُود وَالنَّصَارَى قَالُوا لمُحَمد ﷺ: لن نُبَايِعك على مَا تدعونا إِلَيْهِ حَتَّى تَأْتِينَا بِكِتَاب من عِنْد الله من الله إِلَى فلَان أَنَّك رَسُول الله وَإِلَى فلَان أَنَّك رَسُول الله فَأنْزل الله {يَسْأَلك أهل الْكتاب} الْآيَة
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre İbn Cüreyc bu ayet hakkında şöyle demiştir: Yahudiler ve Hıristiyanlar, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Sen bize Allah katından falan kişiye hitaben senin Allah'ın elçisi olduğuna ve filan kişiye hitaben senin Allah'ın elçisi olduğuna dair bir kitap getirmedikçe bizi çağırdığın şey üzerine sana biat etmeyeceğiz" dediler. Bunun üzerine Allah: {يَسْأَلُكَ أَهْلُ الْكِتَابِ} “Kitap ehli senden istiyor...” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ فِي الْآيَة قَالَ: قَالَت الْيَهُود: إِن كنت صَادِقا أَنَّك رَسُول الله فآتنا كتابا مَكْتُوبًا من السَّمَاء كَمَا جَاءَ بِهِ مُوسَى
İbn Cerîr'in bildirdiğine göre Süddî bu ayet hakkında şöyle demiştir: Yahudiler: "Eğer Allah'ın elçisi olduğun konusunda doğru sözlü isen, Musa'nın getirdiği gibi bize gökten yazılı bir kitap getir" dediler.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {أَن تنزل عَلَيْهِم كتابا من السَّمَاء} أَي كتابا خَاصَّة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre Katâde: {أَنْ تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتَابًا مِنَ السَّمَاءِ} “...kendilerine gökten bir kitap indirmeni...” ayeti hakkında: "Yani [kendilerine] özel bir kitap" demiştir.
وَفِي قَوْله {جهرة} أَي عيَانًا
{جَهْرَةً} “...açıkça...” ifadesi hakkında ise: "Yani gözle görülür şekilde" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَقَالُوا أرنا الله جهرة} قَالَ: إِنَّهُم إِذا رَأَوْهُ إِنَّمَا قَالُوا جهرة أرنا الله قَالَ: هُوَ مقدم ومؤخر
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre İbn Abbâs: {فَقَالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً} “...‘Bize Allah'ı açıkça göster’ demişlerdi...” ayeti hakkında şöyle demiştir: Onlar O'nu gördüklerinde ancak açıkça görmüş olacakları için "Bize Allah'ı göster" demişlerdir. [İbn Abbâs]: "Bu, öne alınmış ve tehir edilmiş (takdim-tehir içeren) bir ifadedir" demiştir.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد عَن عمر بن الْخطاب أَنه قَرَأَ فَأَخَذتهم الصعقة
Saîd b. Mansûr ve Abd b. Humeyd'in bildirdiğine göre Ömer b. el-Hattâb [ilgili kısmı]: "فَأَخَذَتْهُمُ الصَّعْقَةُ" şeklinde okumuştur.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {فَأَخَذتهم الصاعقة} قَالَ: الْمَوْت أماتهم الله قبل آجالهم عُقُوبَة بقَوْلهمْ مَا شَاءَ الله أَن يميتهم ثمَّ بَعثهمْ
İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre İbn Cüreyc: {فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ} “...Bunun üzerine onları yıldırım çarpmıştı...” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Yani ölüm [çarpmıştı]. Allah, bu sözleri sebebiyle ceza olarak ecelleri gelmeden önce onları dilediği kadar öldürmüş, sonra da onları diriltmiştir."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {ورفعنا فَوْقهم الطّور} قَالَ: جبل كَانُوا فِي أَصله فرفعه الله فَجعله فَوْقهم كَأَنَّهُ ظلة فَقَالَ: لتأخذن أَمْرِي أَو لأرمينكم بِهِ فَقَالُوا: نَأْخُذهُ وأمسكه الله عَنْهُم
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre Katâde: {وَرَفَعْنَا فَوْقَهُمُ الطُّورَ} “Tûr'u üzerlerine kaldırmıştık...” ayeti hakkında şöyle demiştir: "[Tûr], eteğinde bulundukları bir dağdı. Allah onu kaldırıp gölgelik gibi üzerlerine getirdi ve: 'Ya emrimi tutarsınız ya da onu üzerinize fırlatırım!' buyurdu. Onlar: 'Tutuyoruz' deyince Allah dağı üzerlerine düşmekten alıkoydu."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَقُلْنَا لَهُم ادخُلُوا الْبَاب سجدا} قَالَ: كُنَّا نُحدث أَنه بَاب من أَبْوَاب بَيت الْمُقَدّس {وَقُلْنَا لَهُم لَا تعدوا فِي السبت} قَالَ: أَمر الْقَوْم أَن لَا يَأْكُلُوا الْحيتَان يَوْم السبت وَلَا يعرضُوا
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre Katâde: {وَقُلْنَا لَهُمُ ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا} “...Ve onlara: 'Kapıdan secde ederek girin' demiştik...” ayeti hakkında: "Bize anlatıldığına göre bu, Beytü'l-Makdis'in kapılarından bir kapıdır" demiştir. {وَقُلْنَا لَهُمْ لَا تَعْدُوا فِي السَّبْتِ} “...Ve onlara: 'Cumartesi günü haddi aşmayın' demiştik...” ayeti hakkında ise şöyle demiştir: "Bu topluluğa cumartesi günü balık yememeleri ve onlara dokunmamaları emredildi
لَهَا وَأحلت لَهُم مَا خلا ذَلِك وَفِي قَوْله {فبمَا نقضهم} يَقُول: فبنقضهم ميثاقهم {وَقَوْلهمْ قُلُوبنَا غلف} أَي لَا نَفَقَة {بل طبع الله عَلَيْهَا} يَقُول: لما ترك الْقَوْم أَمر الله وَقتلُوا رَسُوله وَكَفرُوا بآياته وَنَقَضُوا الْمِيثَاق الَّذِي عَلَيْهِم طبع الله على قُلُوبهم ولعنهم حِين فعلوا ذَلِك
Bunun dışındaki günler ise onlara helal kılındı." {فَبِمَا نَقْضِهِمْ} “...Sözleşmelerini bozmaları sebebiyle...” ayeti hakkında [Katâde]: "Yani ahitlerini bozmaları yüzünden" der. {وَقَوْلِهِمْ قُلُوبُنَا غُلْفٌ} “...Ve 'Kalplerimiz perdelidir' demeleri yüzünden...” ayeti hakkında: "Yani anlamıyoruz [demeleridir]" der. {بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْهَا} “...Aksine Allah onların kalplerini mühürlemiştir...” ayeti hakkında ise: "Bu kavim Allah'ın emrini terk edip peygamberini öldürünce, ayetlerini inkâr edip üzerlerindeki ahdi bozunca, bunu yaptıkları sırada Allah onların kalplerini mühürledi ve onları lanetledi" der.
وَأخرج الْبَزَّار وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب وَضَعفه عَن ابْن عمر عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: الطابع مُعَلّق بقائمة الْعَرْش فَإِذا انتكهت الْحُرْمَة وَعمل بِالْمَعَاصِي واجترىء على الله بعث الله الطابع فطبع على قلبه فَلَا يقبل بعد ذَلِك شَيْئا
el-Bezzâr ve Şuabü'l-Îmân'da zayıf bir senetle Beyhakî'nin İbn Ömer'den bildirdiğine göre Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Mühür, Arş'ın bir ayağına asılıdır. Hürmetler çiğnendiğinde, günahlar işlendiğinde ve Allah'a karşı cüretkâr davranıldığında Allah o mührü gönderir ve kişinin kalbini mühürler; artık bundan sonra o [kalp] hiçbir şeyi kabul etmez."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَقَوْلهمْ على مَرْيَم بهتاناً عَظِيما} قَالَ: رَمَوْهَا بِالزِّنَا
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in bildirdiğine göre İbn Abbâs: {وَقَوْلِهِمْ عَلَى مَرْيَمَ بُهْتَانًا عَظِيمًا} “...ve Meryem'e büyük bir iftirada bulunmaları yüzünden...” ayeti hakkında: "Ona zina iftirasında bulundular" demiştir.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن عليّ قَالَ: قَالَ لي النَّبِي ﷺ: إِن لَك من عِيسَى مثلا أبغضته الْيَهُود حَتَّى بهتُوا أمه وأحبته النَّصَارَى حَتَّى أنزلوه الْمنزل الَّذِي لَيْسَ لَهُ
Buhârî Târîh'inde ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in bildirdiğine göre Ali [b. Ebî Tâlib] şöyle demiştir: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem bana: "Sende İsa'dan bir benzerlik vardır; Yahudiler ona o kadar kin beslediler ki sonunda annesine iftira attılar; Hıristiyanlar da onu o kadar sevdiler ki sonunda onu kendisine ait olmayan bir konuma yerleştirdiler" buyurdu.
وَالله تَعَالَى أعلم
En doğrusunu Allah Teâlâ bilir.
الْآيَتَانِ ١٥٧ - ١٥٨
Ayetler 157 - 158
أخرج عبد بن حميد وَالنَّسَائِيّ وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما أَرَادَ الله أَن يرفع عِيسَى إِلَى السَّمَاء خرج إِلَى أَصْحَابه وَفِي الْبَيْت إثنا عشر رجلا من الحواريين فَخرج عَلَيْهِم من غير الْبَيْت وَرَأسه يقطر مَاء فَقَالَ: إِن مِنْكُم من يكفر بِي إثني عشر مرّة بعد أَن آمن بِي ثمَّ قَالَ: أَيّكُم يلقى عَلَيْهِ شبهي فَيقْتل مَكَاني وَيكون معي فِي درجتي فَقَامَ شَاب من أحدثهم سنا فَقَالَ لَهُ: اجْلِسْ
Abd b. Humeyd, Nesâî, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh'in bildirdiğine göre İbn Abbâs şöyle demiştir: Allah, İsa'yı göğe yükseltmek istediğinde [İsa] ashabının yanına çıktı. Evde havarilerden on iki adam vardı. [İsa] evin içindeki bir pınardan başından su damlar vaziyette yanlarına çıktı ve: "İçinizden biri bana iman ettikten sonra on iki defa beni inkâr edecektir" dedi. Sonra: "Hanginiz benim suretime büründürülüp benim yerime öldürülmeyi ve [cennette] benimle aynı derecede olmayı kabul eder?" diye sordu. Yaşça en genç olan bir delikanlı ayağa kalktı. [İsa] ona: "Otur" dedi.
ثمَّ أعَاد عَلَيْهِم فَقَامَ الشَّاب فَقَالَ: اجْلِسْ
Sonra sorusunu tekrarladı, yine o genç ayağa kalktı. [İsa]: "Otur" dedi.
ثمَّ أعَاد عَلَيْهِم فَقَامَ الشَّاب فَقَالَ: أَنا
Sonra sorusunu bir daha tekrarladı, genç yine ayağa kalkıp: "Ben [kabul ediyorum]" dedi.
فَقَالَ: أَنْت ذَاك فَألْقى عَلَيْهِ شبه عِيسَى وَرفع عِيسَى من روزنة فِي الْبَيْت إِلَى السَّمَاء
Bunun üzerine [İsa]: "O kimse sensin" dedi. Böylece ona İsa'nın sureti verildi, İsa ise evin tavanındaki bir pencereden/bacadan göğe yükseltildi.
قَالَ: وَجَاء الطّلب من الْيَهُود فَأخذُوا الشّبَه فَقَتَلُوهُ ثمَّ
[İbn Abbâs] dedi ki: Yahudi arama birliği gelip o benzeri yakaladı, öldürdü ve ardından
صلبوه وَكفر بِهِ بَعضهم إثني عشر مرّة بعد أَن آمن بِهِ وافترقوا ثَلَاث فرق وَقَالَت طَائِفَة: كَانَ الله فِينَا مَا شَاءَ ثمَّ صعد إِلَى السَّمَاء فَهَؤُلَاءِ اليعقوبية
Onu çarmıha gerdiler. İçlerinden bazıları ona iman ettikten sonra onu on iki kez inkâr etti. Böylece üç fırkaya ayrıldılar. Bir grup: "Allah dilediği kadar içimizde kaldı, sonra göğe yükseldi" dedi; bunlar Ya'kûbîlerdir.
وَقَالَت فرقة: كَانَ فِينَا ابْن الله مَا شَاءَ ثمَّ رَفعه الله إِلَيْهِ وَهَؤُلَاء النسطورية وَقَالَت فرقة: كَانَ فِينَا عبد الله وَرَسُوله وَهَؤُلَاء الْمُسلمُونَ
Bir fırka: "Allah'ın oğlu dilediği kadar içimizde kaldı, sonra Allah onu kendi katına yükseltti" dedi; bunlar Nastûrîlerdir. Bir diğer fırka ise: "Allah'ın kulu ve elçisi dilediği kadar içimizde kaldı, sonra Allah onu kendi katına yükseltti" dedi; bunlar da Müslümanlardır.
فتظاهرت الكافرتان على الْمسلمَة فَقَتَلُوهَا فَلم يزل الْإِسْلَام طامساً حَتَّى بعث الله مُحَمَّدًا ﷺ فَأنْزل الله {فآمنت طَائِفَة من بني إِسْرَائِيل} يَعْنِي الطَّائِفَة الَّتِي آمَنت فِي زمن عِيسَى وكفرت الطَّائِفَة الَّتِي كفرت فِي زمن عِيسَى {فأيدنا الَّذين آمنُوا} فِي زمن عِيسَى بِإِظْهَار مُحَمَّد دينهم على دين الْكَافرين
Bunun üzerine iki kâfir fırka, Müslüman fırkaya karşı birleşip onları öldürdüler. Allah, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'i gönderene kadar İslam silinmiş vaziyette kaldı. Sonunda Allah: {فَآمَنَتْ طَائِفَةٌ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ} “...İsrailoğullarından bir grup iman etti...” yani İsa zamanında iman eden grup, {وَكَفَرَتْ طَائِفَةٌ} “...bir grup da inkâr etti...” yani İsa zamanında inkâr eden grup, {فَأَيَّدْنَا الَّذِينَ آمَنُوا} “...Bunun üzerine biz inananları güçlendirdik...” yani Muhammed'in dinini kâfirlerin dinine üstün kılmasıyla İsa zamanında iman edenleri [destekledik] ayetini indirdi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {وَقَوْلهمْ إِنَّا قتلنَا الْمَسِيح} الْآيَة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre Katâde: {وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ} “Ve: 'Biz Mesihi öldürdük' demeleri yüzünden...” ayeti hakkında,
قَالَ: أُولَئِكَ أَعدَاء الله الْيَهُود افْتَخرُوا بقتل عِيسَى وَزَعَمُوا أَنهم قَتَلُوهُ وصلبوه وَذكر لنا أَنه قَالَ لأَصْحَابه: أَيّكُم يقذف عَلَيْهِ شبهي فَإِنَّهُ مقتول قَالَ رجل من أَصْحَابه: أَنا يَا نَبِي الله فَقتل ذَلِك الرجل وَمنع الله نبيه وَرَفعه إِلَيْهِ
Şöyle demiştir: "Onlar Allah'ın düşmanları olan Yahudilerdir. İsa'yı öldürmekle övündüler ve onu öldürüp çarmıha gerdiklerini iddia ettiler. Bize anlatıldığına göre [İsa] ashabına: 'Hanginizin üzerine benim benzerim bırakılsın? Çünkü o öldürülecektir' dedi. Ashabından bir adam: 'Ben [kabul ediyorum] ey Allah'ın peygamberi' dedi. Bunun üzerine o adam öldürüldü; Allah ise peygamberini korudu ve onu kendi katına yükseltti."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {شُبِّه لَهُم} قَالَ: صلبوا رجلا غير عِيسَى شبه بِعِيسَى يَحْسبُونَهُ إِيَّاه وَرفع الله إِلَيْهِ عِيسَى حَيا
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre Mücâhid: {شُبِّهَ لَهُمْ} “...onlara öyle gösterildi...” ayeti hakkında: "İsa'ya benzetilen, İsa'dan başka bir adamı o zannederek çarmıha gerdiler. Allah ise İsa'yı diri olarak kendi katına yükseltti" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينا} قَالَ: يَعْنِي لم يقتلُوا ظنهم يَقِينا
İbn Cerîr'in bildirdiğine göre İbn Abbâs: {وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًا} “...Onu kesin olarak öldürmediler...” ayeti hakkında: "Yani zannettikleri şeyi kesin olarak öldürmüş değillerdir" demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي الْآيَة قَالَ: مَا قتلوا ظنهم يَقِينا
İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre Mücâhid bu ayet hakkında: "Zannettikleri şeyi kesin olarak öldürmüş değillerdir" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير مثله عَن جُوَيْبِر وَالسُّديّ
İbn Cerîr, Cüveybir ve Süddî'den de benzerini bildirmiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأحمد فِي الزّهْد وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق ثَابت الْبنانِيّ عَن أبي رَافع قَالَ: رفع عِيسَى بن مَرْيَم وَعَلِيهِ مدرعة وخُفَّا رَاع وحذافة يخذف بهَا الطير
Abdürrezzâk, ez-Zühd'de Ahmed ve İbn Asâkir'in Sâbit el-Bünânî kanalıyla Ebû Râfi'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Meryem oğlu İsa [göğe] yükseltildiğinde üzerinde yün bir cübbe, iki çoban mesti ve kuşları ürküttüğü bir sapan vardı."
وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد وَأَبُو نعيم وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق ثَابت الْبنانِيّ عَن أبي الْعَالِيَة قَالَ: مَا ترك عِيسَى بن مَرْيَم حِين رفع إِلَّا مدرعة صوف وخفَّيْ رَاع وقذافة يقذف بهَا الطير
ez-Zühd'de Ahmed, Ebû Nuaym ve İbn Asâkir'in Sâbit el-Bünânî kanalıyla Ebu'l-Âliye'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Meryem oğlu İsa yükseltildiği sırada geride yün bir cübbe, iki çoban mesti ve kuşları ürkütüp avladığı bir sapandan başka bir şey bırakmadı."
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن عبد الْجَبَّار بن عبد الله بن سُلَيْمَان قَالَ: أقبل عِيسَى ابْن مَرْيَم على أَصْحَابه لَيْلَة رفع فَقَالَ لَهُم: لَا تَأْكُلُوا بِكِتَاب الله أجرا فانكم إِن لم تَفعلُوا
İbn Asâkir'in bildirdiğine göre Abdülcebbâr b. Abdillâh b. Süleymân şöyle demiştir: Meryem oğlu İsa göğe yükseltildiği gece ashabına yönelip onlara şöyle dedi: "Allah'ın Kitabı karşılığında ücret alıp yemeyiniz. Çünkü eğer böyle yapmazsanız
أقعدكم الله على مَنَابِر الْحجر مِنْهَا خير من الدِّينَا وَمَا فِيهَا
Allah sizi taştan/yakuttan minberler üzerine oturtur ki onlardan bir tanesi dünyadan ve içindekilerden daha hayırlıdır."
قَالَ عبد الْجَبَّار: وَهِي المقاعد الَّتِي ذكر الله فِي الْقُرْآن (فِي مقْعد صدق عِنْد مليك مقتد) (الْقَمَر الْآيَة ٥٥) وَرفع ﵇
Abdülcebbâr dedi ki: "Bu, Allah'ın Kur'an'da: {فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ} “Güç sahibi bir hükümdarın katında, doğruluk meclisindedirler” (el-Kamer Ayet 55) şeklinde zikrettiği meclislerdir." Ve [İsa] aleyhisselâm [göğe] yükseltildi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: إِن عِيسَى لما أعلمهُ الله أَنه خَارج من الدِّينَا جزع من الْمَوْت وشق عَلَيْهِ فَدَعَا الحواريين فَصنعَ لَهُم طَعَاما فَقَالَ: احضروني اللَّيْلَة فَإِن لي إِلَيْكُم حَاجَة فَلَمَّا اجْتَمعُوا إِلَيْهِ من اللَّيْلَة عَشَّاهُم وَقَامَ يُحَدِّثهُمْ فَلَمَّا فرغوا من الطَّعَام أَخذ يغسل أَيْديهم ويوضيهم بِيَدِهِ وَيمْسَح أَيْديهم بثيابه فتعاظموا ذَلِك وتكارموه فَقَالَ: أَلا من رد عليَّ شَيْئا اللَّيْلَة مِمَّا أصنع فَلَيْسَ مني وَلَا أَنا مِنْهُ فأقروه حَتَّى فرغ من ذَلِك قَالَ: أما مَا صنعت بكم اللَّيْلَة مِمَّا خدمتكم فَلَا يتعظم بَعْضكُم على بعض وليبذل بَعْضكُم نَفسه لبَعض كَمَا بذلت نَفسِي لكم وَأما حَاجَتي الَّتِي استعنتكم عَلَيْهَا فتدعون لي الله وتجتهدون فِي الدُّعَاء أَن يؤخِّر أَجلي فَلَمَّا نصبوا أنفسهم للدُّعَاء وَأَرَادُوا أَن يجتهدوا أَخذهم النّوم حَتَّى لم يستطيعوا دُعَاء فَجعل يوقظهم وَيَقُول: سُبْحَانَ الله
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in bildirdiğine göre Vehb b. Münebbih şöyle demiştir: Allah Teâlâ İsa'ya dünyadan ayrılacağını bildirdiğinde [İsa] ölümden dolayı endişelenip hüzünlendi ve bu durum ona ağır geldi. Bunun üzerine havarileri çağırıp onlar için yemek hazırladı ve: "Bu gece yanıma gelin, çünkü size bir işim düşecek" dedi. Geceleyin onun yanında toplandıklarında onlara akşam yemeği verdi ve onlarla konuşmaya başladı. Yemekten kalktıklarında bizzat kendi eliyle onların ellerini yıkayıp abdest aldırmaya ve elbiseleriyle ellerini kurulamaya başladı. Havariler bunu büyük bir şey sayıp hürmetle karşı çıkmak istediler. Bunun üzerine [İsa]: "Dikkat edin! Bu gece yaptığım şeylerden herhangi birine karşı çıkan kimse benden değildir, ben de ondan değilim" buyurdu. Onlar da işini bitirinceye kadar buna razı oldular. [İsa] şöyle dedi: "Bu gece size hizmet ederek yaptığım şey konusunda; hiçbiriniz diğerine üstünlük taslamasın ve benim kendimi size adadığım gibi her biriniz kendini diğerine adasın. Size yardımınızı istediğim ihtiyacıma gelince; Allah'a benim için dua etmeniz ve ecelimi ertelemesi için duada gayret göstermenizdir." Havariler dua etmek üzere durup çaba göstermek istediklerinde üzerlerine öyle bir uyku çöktü ki dua etmeye güçleri yetmedi. [İsa] onları uyandırmaya başladı ve: "Sübhânallâh!
مَا تصبرون لي لَيْلَة وَاحِدَة تعينونني فِيهَا قَالُوا: وَالله مَا نَدْرِي مَا كُنَّا لقد كُنَّا نسمر فنكثر السمر وَمَا نطيق اللَّيْلَة سمراً وَمَا نُرِيد دُعَاء إِلَّا حيل بَيْننَا وَبَينه فَقَالَ: يذهب بالراعي وتتفرق الْغنم وَجعل يَأْتِي بِكَلَام نَحْو هَذَا ينعي بِهِ نَفسه ثمَّ قَالَ: الْحق ليكفرن بِي أحدكُم قبل أَن يَصِيح الديك ثَلَاث مَرَّات وليبيعنني أحدكُم بِدَرَاهِم يسيرَة وليأكلن ثمني فَخَرجُوا وَتَفَرَّقُوا وَكَانَت الْيَهُود تطلبه فَأخذُوا شَمْعُون أحد الحواريين فَقَالُوا: هَذَا من أَصْحَابه
Bana yardım edeceğiniz bir tek gece sabredemiyor musunuz?" diyordu. Onlar: "Vallahi başımıza geleni bilmiyoruz! Bizler gece sohbet eder ve bunu çokça sürdürürdük; fakat bu gece sohbet etmeye takatimiz yetmiyor. Ne zaman dua etmek istesek bizimle dua arasına bir engel giriyor" dediler. Bunun üzerine [İsa]: "Çoban götürülür, koyunlar dağılır" dedi ve buna benzer sözler söyleyerek kendi vefatını haber verdi. Sonra şöyle dedi: "Doğrusu şu ki, horoz üç defa ötmeden önce içinizden biri beni inkâr edecek ve yine içinizden biri az bir dirhem karşılığında beni satacak ve paramı yiyecektir." Sonra dışarı çıkıp dağıldılar. Yahudiler ise onu arıyorlardı. Havarilerden biri olan Şem'ûn'u yakaladılar ve: "Bu onun ashabındandır" dediler.
فَجحد وَقَالَ: مَا أَنا بِصَاحِبِهِ فَتَرَكُوهُ
O ise bunu inkâr edip: "Ben onun arkadaşı değilim" dedi; bunun üzerine onu bıraktılar.
ثمَّ أَخذه آخَرُونَ كَذَلِك ثمَّ سمع صَوت ديك فَبكى وأحزنه فَلَمَّا أصبح أَتَى أحد الحواريين إِلَى الْيَهُود فَقَالَ: مَا تَجْعَلُونَ لي إِن دللتكم على الْمَسِيح فَجعلُوا لَهُ ثَلَاثِينَ درهما فَأَخذهَا ودلهم عَلَيْهِ وَكَانَ شبِّه عَلَيْهِم قبل ذَلِك فَأَخَذُوهُ واستوثقوا مِنْهُ وربطوه بالحبل فَجعلُوا يقودنه وَيَقُولُونَ: أَنْت كنت تحيي الْمَيِّت وتبرىء الْمَجْنُون أَفلا تخلِّص نَفسك من هَذَا الْحَبل ويبصقون عَلَيْهِ ويلقون عَلَيْهِ الشوك حَتَّى أَتَوا بِهِ الْخَشَبَة الَّتِي أَرَادوا أَن يصلبوه عَلَيْهَا فرفعه الله إِلَيْهِ وصلبوا مَا شُبِّه لَهُم فَمَكثَ سبعا
Sonra başkaları onu aynı şekilde yakaladı [yine inkâr etti]. Ardından bir horoz sesi duydu; ağladı ve hüzünlendi. Sabah olunca havarilerden biri Yahudilere gidip: "Sizi Mesih'e ulaştırırsam bana ne verirsiniz?" dedi. Ona otuz dirhem belirlediler. O parayı aldı ve onları ona götürdü. Bundan önce [İsa'nın sureti] onlara benzetilmişti. Onu yakaladılar, sıkıca bağlayıp iple bağladılar. Onu çekip götürüyorlar ve: "Sen ölüleri diriltiyor, delileri iyileştiriyordun; haydi kendini bu ipten kurtarsana!" diyorlar, üzerine tükürüyorlar ve üzerine dikenler atıyorlardı. Nihayet onu çarmıha germek istedikleri ahşabın yanına getirdiler. Allah ise onu kendi katına yükseltti; onlar da kendilerine benzetilen kişiyi çarmıha gerdiler. O kişi yedi [gün] öylece kaldı.
ثمَّ إِن أمه وَالْمَرْأَة الَّتِي كَانَ يدوايها عِيسَى فأبرأها الله من الْجُنُون جاءتا تبكيان حَيْثُ المصلوب فجاءهما عِيسَى فَقَالَ: علام تبكيان قَالَتَا عَلَيْك
Sonra [İsa'nın] annesi ile İsa'nın tedavi ettiği ve Allah'ın delilikten şifa verdiği kadın, çarmıha gerilenin bulunduğu yere ağlayarak geldiler. İsa yanlarına gelip: "Niçin ağlıyorsunuz?" dedi. İkisi: "Senin için [ağlıyoruz]" dediler.
قَالَ: إِنِّي قد رفعني الله إِلَيْهِ وَلم يُصِبْنِي إِلَّا خير وَإِن هَذَا شَيْء شبِّه لَهُم فَأمروا الحواريين أَن يلقوني إِلَى مَكَان كَذَا وَكَذَا فألقوه إِلَى ذَلِك الْمَكَان أحد عشر وَقعد الَّذِي كَانَ بَاعه وَدلّ عَلَيْهِ الْيَهُود فَسَأَلَ عَنهُ أَصْحَابه فَقَالُوا: إِنَّه نَدم على مَا صنع فاختنق وَقتل قَالَ: لَو تَابَ تَابَ الله عَلَيْهِ ثمَّ سَأَلَهُمْ عَن غُلَام يتبعهُم يُقَال لَهُ يحنا فَقَالَ: هُوَ مَعكُمْ فَانْطَلقُوا فَإِنَّهُ سيصبح كل إِنْسَان مِنْكُم يحدث بلغَة فليتدبرهم وليدعهم
[İsa] şöyle dedi: "Şüphesiz Allah beni kendi katına yükseltti ve bana hayırdan başka bir şey dokunmadı. Bu [gördüğünüz], onlara benzetilmiş bir şeydir. Havarilere haber verin, falanca ve filanca yere gelip benimle buluşsunlar." On bir kişi o yere gelip onunla buluştu. Onu satmış ve Yahudilere yerini göstermiş olan kimse ise gelmedi. [İsa] arkadaşlarına onu sordu; onlar: "Yaptığı şeyden ötürü pişman oldu, kendini astı ve öldü" dediler. [İsa]: "Tövbe etseydi Allah tövbesini kabul ederdi" dedi. Sonra onlara kendilerine tabi olan Yuhanna adındaki bir genci sordu; ardından: "O sizinle beraberdir, haydi gidin! Çünkü her biriniz sabahleyin farklı bir dille konuşuyor olacaktır; onlara öğüt versin ve onları [dine] davet etsin" buyurdu.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: إِن عِيسَى ﵇ كَانَ سياحاً فَمر على امْرَأَة تستقي فَقَالَ: اسقيني من مائك الَّذِي من شرب مِنْهُ مَاتَ وأسقيك من مائي الَّذِي من شرب مِنْهُ حييّ قَالَ: وصادف امْرَأَة حكيمة فَقَالَت لَهُ: أما تكتفي بمائك الَّذِي من شرب مِنْهُ حييّ عَن مائي الَّذِي من شرب مِنْهُ مَاتَ قَالَ: إِن ماءك عَاجل ومائي آجل
İbnü'l-Münzir'in bildirdiğine göre Vehb b. Münebbih şöyle demiştir: İsa aleyhisselâm seyahat eden biriydi. Su çeken bir kadına rastladı ve: "Ondan içenin öldüğü senin suyundan bana içir, ben de sana ondan içenin ebediyen diri kaldığı suyumdan içireyim" dedi. [Vehb] dedi ki: [İsa] hikmet sahibi bir kadına denk gelmişti. Kadın ona: "Ondan içenin diri kaldığı kendi suyun varken, ondan içenin öldüğü benim suyuma ne diye ihtiyaç duyuyorsun?" dedi. [İsa]: "Senin suyun peşin/dünyevidir, benim suyum ise vadelidir/ahirete aittir" dedi.
قَالَت: لَعَلَّك هَذَا الرجل الَّذِي يُقَال لَهُ عِيسَى بن مَرْيَم قَالَ: فَإِنِّي أَنا هُوَ وَأَنا أَدْعُوك إِلَى عبَادَة الله وَترك مَا تعبدين من دون الله ﷿
Kadın: "Herhalde sen, kendisine Meryem oğlu İsa denilen o adamsın?" dedi. [İsa]: "Evet, ben oyum; seni Allah'a ibadet etmeye ve Allah celle ve alâ'dan başka taptığın şeyleri terk etmeye davet ediyorum" dedi.
قَالَت: فأتني على مَا تَقول ببرهان قَالَ: برهَان ذَلِك أَن تَرْجِعِي إِلَى زَوجك فيطلقك
Kadın: "Öyleyse söylediğine dair bana bir delil getir" dedi. [İsa]: "Bunun delili, kocana döndüğünde seni boşamasıdır" dedi.
قَالَت: إِن فِي هَذَا لآيَة بَيِّنَة مَا فِي بني إِسْرَائِيل امْرَأَة أكْرم على زَوجهَا مني وَلَئِن كَانَ كَمَا تَقول إِنِّي لأعرف أَنَّك صَادِق
Kadın: "Doğrusu bunda apaçık bir delil vardır; çünkü İsrailoğulları içinde kocası yanında benden daha değerli bir kadın yoktur. Eğer dediğin gibi olursa, senin doğru sözlü olduğunu kesinlikle anlarım" dedi.
قَالَ: فَرَجَعت إِلَى زَوجهَا وَزوجهَا شَاب غيور فَقَالَ: مَا بَطُؤ بِكِ قَالَت: مر عَليّ رجل فَأَرَادَتْ أَن تخبره عَن عِيسَى فاحتملته الْغيرَة فَطلقهَا فَقَالَت: لقد صدقني صَاحِبي
[Vehb] dedi ki: Kadın kocasına döndü; kocası ise kıskanç bir gençti. [Kocası]: "Seni geciktiren nedir?" dedi. Kadın: "Yanıma bir adam uğradı..." deyip İsa'dan haber vermek istedi. Bunun üzerine adam kıskançlık krizine girip kadını boşadı. Kadın: "Gerçekten de arkadaşım bana doğruyu söyledi" dedi.
فَخرجت تتبع عِيسَى وَقد آمَنت بِهِ فَأتى عِيسَى وَمَعَهُ سَبْعَة وَعِشْرُونَ من الحواريين فِي بَيت وَأَحَاطُوا بهم فَدَخَلُوا عَلَيْهِم وَقد صوّرهم الله على صُورَة عِيسَى فَقَالُوا: قد سحرتمونا لتبرزن لنا عِيسَى أَو لنقتلكم جَمِيعًا فَقَالَ عِيسَى لأَصْحَابه: من يَشْتَرِي مِنْكُم نَفسه بِالْجنَّةِ فَقَالَ رجل من الْقَوْم: أَنا
Kadın, İsa'ya iman etmiş olarak onun ardından yola çıktı. İsa, beraberinde havarilerden yirmi yedi kişiyle birlikte bir eve geldi. [Düşmanları] onları kuşatıp üzerlerine baskın yaptılar. O sırada Allah, onların hepsini İsa'nın suretine sokmuştu. Bunun üzerine [baskın yapanlar]: "Bize büyü yaptınız! Ya İsa'yı karşımıza çıkarırsınız ya da hepinizi öldürürüz!" dediler. İsa da arkadaşlarına: "Cennet karşılığında canını kim satar?" dedi. Topluluktan bir adam: "Ben" dedi.
فَأَخَذُوهُ فَقَتَلُوهُ وصلبوه فَمن ثمَّ شُبِّه لَهُم وظنوا أَنهم قد قتلوا عِيسَى وصلبوه فظنت النَّصَارَى مثل ذَلِك وَرفع الله عِيسَى من يَوْمه ذَلِك
Onu yakalayıp öldürdüler ve astılar. İşte bu yüzden [İsa] onlara benzetilmiş oldu. Onlar İsa'yı öldürüp astıklarını sandılar; Hristiyanlar da böyle zannetti. Allah ise o gün İsa'yı [kendi katına] yükseltti.
فَبلغ الْمَرْأَة أَن عِيسَى قد قتل وصلب فَجَاءَت حَتَّى بنت مَسْجِدا إِلَى أصل شجرته فَجعلت تصلي وتبكي على عِيسَى فَسمِعت صَوتا من فَوْقهَا صَوت عِيسَى لَا تنكره: أَي فُلَانَة إِنَّهُم وَالله مَا قتلوني وَمَا صلبوني وَلَكِن شُبِّه لَهُم وَآيَة ذَلِك أَن
İsa'nın öldürülüp asıldığı haberi kadına ulaştı. Kadın gelip [İsa'nın bulunduğu] ağacın dibine bir mescit yaptı; namaz kılıyor ve İsa için ağlıyordu. Derken üstünden bir ses işitti; bu, asla yabancısı olmadığı İsa'nın sesiydi: "Ey falan kadın! Vallahi onlar beni öldürmediler ve beni asmadılar; fakat [o kişi] kendilerine benzetildi. Bunun delili de şudur:
الحواريين يَجْتَمعُونَ اللَّيْلَة فِي بَيْتك فيفترقون اثْنَتَيْ عشرَة فرقة كل فرقة مِنْهُم تَدْعُو قوما إِلَى دين الله فَلَمَّا أَمْسوا اجْتَمعُوا فِي بَيتهَا فَقَالَت لَهُم: إِنِّي سَمِعت اللَّيْلَة شَيْئا أحدِّثكم بِهِ وَعَسَى أَن تكذبوني وَهُوَ الْحق سَمِعت صَوت عِيسَى وَهُوَ يَقُول: يَا فُلَانَة إِنِّي وَالله مَا قتلت وَلَا صلبت وَآيَة ذَلِك أَنكُمْ تجتمعون اللَّيْلَة فِي بَيْتِي فتفترقون اثْنَتَيْ عشرَة فرقة فَقَالُوا: إِن الَّذِي سَمِعت كَمَا سَمِعت فَإِن عِيسَى لم يقتل وَلم يصلب إِنَّمَا قتل فلَان وصلب وَمَا اجْتَمَعنَا فِي بَيْتك إِلَّا لما قَالَ نُرِيد أَن نخرج دعاة فِي الأَرْض فَكَانَ مِمَّن توجه إِلَى الرّوم نسطور وصاحبان لَهُ فَأَما صَاحِبَاه فَخَرَجَا وَأما نسطور فحسبته حَاجَة لَهُ فَقَالَ لَهما: ارفقا وَلَا تخرقا وَلَا تستبطئاني فِي شَيْء فَلَمَّا قدما الكورة الَّتِي أَرَادَا قدما فِي يَوْم عيدهم وَقد برز ملكهم وبرز وبرز مَعَه أهل مَمْلَكَته فَأَتَاهُ الرّجلَانِ فقاما بَين يَدَيْهِ فَقَالَا لَهُ: اتَّقِ الله فَإِنَّكُم تَعْمَلُونَ بمعاصي الله وتنتهكون حرم الله مَعَ مَا شَاءَ الله أَن يَقُولَا
Havariler bu gece senin evinde toplanacak ve her biri bir topluluğu Allah'ın dinine davet etmek üzere on iki gruba ayrılacaktır." Akşam olunca kadının evinde toplandılar. Kadın onlara: "Bu gece bir şey duydum, onu size anlatayım; her ne kadar hakkın ta kendisi olsa da belki beni yalanlarsınız. İsa'nın sesini işittim, şöyle diyordu: 'Ey falan kadın! Vallahi ben öldürülmedim ve asılmadım. Bunun delili de sizin bu gece benim evimde toplanıp on iki gruba ayrılacak olmanızdır'" dedi. [Havariler]: "İşittiğin şey aynen duyduğun gibidir; İsa öldürülmedi ve asılmadı, sadece falanca kişi öldürüldü ve asıldı. Biz de senin evinde ancak onun söylediği şey için, yeryüzünde davetçiler olarak yola çıkmak amacıyla toplandık" dediler. Rum diyarına yönelenler arasında Nestûr ve iki arkadaşı vardı. İki arkadaşı yola çıktı; Nestûr'u ise bir ihtiyacı alıkoydu ve onlara: "Yumuşak davranın, sert ve kaba olmayın, hiçbir konuda benden acele edip öne geçmeyin" dedi. İki arkadaş varmak istedikleri şehre vardıklarında, oranın bayram gününe denk geldiler. Kralları meydana çıkmıştı; krallığının halkı da onunla beraber çıkmıştı. İki adam onun yanına varıp huzurunda durdular ve ona: "Allah'tan kork! Çünkü sizler Allah'a isyan olan işler yapıyor ve Allah'ın haramlarını çiğniyorsunuz" dediler ve Allah'ın söyletmek istediği başka şeyleri de söylediler.
قَالَ: فأسف الْملك وهمَّ بِقَتْلِهِمَا فَقَامَ إِلَيْهِ نفر من أهل مَمْلَكَته فَقَالُوا: إِن هَذَا يَوْم لَا تهرق فِيهِ دَمًا وَقد ظَفرت بصاحبيك فَإِن أَحْبَبْت أَن تحبسهما حَتَّى يمْضِي عيدنا ثمَّ ترى فيهمَا رَأْيك فعلت فَأمر بحبسهما ثمَّ ضُرِب على أُذُنه بِالنِّسْيَانِ لَهما حَتَّى قدم نسطور فَسَأَلَ عَنْهُمَا فَأخْبر بشأنهما وإنهما محبوسان فِي السجْن فَدخل عَلَيْهِمَا فَقَالَ: ألم أقل لَكمَا ارفقا وَلَا تخرقا وَلَا تستبطئاني فِي شَيْء هَل تدريان مَا مثلكما مثلكما مثل امْرَأَة لم تصب ولدا حَتَّى دخلت فِي السن فأصابت بَعْدَمَا دخلت فِي السن ولدا فأحبت أَن تعجل شبابه لتنتفع بِهِ فَحملت على معدته مَا لَا تطِيق فَقتلته ثمَّ قَالَ لَهما: والآن فَلَا تستبطئاني فِي شَيْء ثمَّ خرج فَانْطَلق حَتَّى أَتَى بَاب الْملك وَكَانَ إِذا جلس النَّاس وضع سَرِيره وَجلسَ النَّاس سمطاً بَين يَدَيْهِ وَكَانُوا إِذا ابتلوا بحلال أَو حرَام رفعوا لَهُ فَنظر فِيهِ ثمَّ سَأَلَ عَنهُ من يَلِيهِ فِي مَجْلِسه وَسَأَلَ النَّاس بَعضهم بَعْضًا حَتَّى تَنْتَهِي الْمَسْأَلَة إِلَى أقْصَى الْمجْلس وَجَاء نسطور حَتَّى جلس فِي أقْصَى الْقَوْم فَلَمَّا ردوا على الْملك جَوَاب من أَجَابَهُ وردوا عَلَيْهِ جَوَاب نسطور فَسمع بِشَيْء عَلَيْهِ نور وحلا فِي مسامعه فَقَالَ: من صَاحب هَذَا القَوْل فَقيل: الرجل الَّذِي فِي أقْصَى الْقَوْم
[Vehb] dedi ki: Kral öfkelendi ve ikisini öldürmeye niyetlendi. Krallık halkından bir grup onun yanına gelip: "Bugün kan dökmeyeceğin bir gündür. İki arkadaşı ele geçirdin; bayramımız geçene kadar onları hapsetmek, sonra haklarında karar vermek istersen öyle yap" dediler. [Kral] onların hapsedilmesini emretti, ardından Nestûr gelene kadar onlar krala unutturuldu. Nestûr gelince ikisini sordu; durumları ve zindanda hapis oldukları kendisine haber verildi. Yanlarına girip: "Ben size 'Yumuşak davranın, kaba olmayın ve hiçbir konuda benden acele edip öne geçmeyin' dememiş miydim? Sizin durumunuzun neye benzediğini biliyor musunuz? Sizin durumunuz, yaşı ilerleyene kadar çocuk sahibi olamayan, yaşlandıktan sonra bir çocuk sahibi olan ve ondan faydalanmak için bir an önce büyümesini isteyip midesine kaldıramayacağı şeyleri yükleyerek onu öldüren kadının durumuna benzer" dedi. Sonra onlara: "Artık hiçbir konuda benden acele edip öne geçmeyin" dedi ve çıkıp kralın kapısına gitti. Kral, insanlar toplandığında tahtını kurdurur, insanlar da onun huzurunda sıra sıra otururlardı. Bir helal veya haram konusunda güçlükle karşılaştıklarında meseleyi krala iletirler, o da bakar, sonra meclisinde yanında bulunanlara sorar, insanlar da mesele meclisin en ucuna varıncaya kadar birbirlerine sorarlardı. Nestûr da gelip topluluğun en ucunda oturdu. Krala cevap verenlerin cevabını ve Nestûr'un cevabını ilettiklerinde, [kral] üzerinde nur olan ve kulaklarına tatlı gelen bir söz işitti. "Bu sözün sahibi kim?" dedi. "Topluluğun en ucundaki adam" denildi.
فَقَالَ: عليَّ بِهِ
Bunun üzerine: "Onu bana getirin" dedi.
فَقَالَ: أَنْت الْقَائِل كَذَا وَكَذَا قَالَ: نعم
[Kral]: "Falanca ve filanca sözü söyleyen sen misin?" dedi. O: "Evet" dedi.
قَالَ: فَمَا تَقول فِي كَذَا وَكَذَا قَالَ: كَذَا وَكَذَا
[Kral]: "Peki şu ve şu hususta ne dersin?" dedi. O da: "Şöyledir ve böyledir" dedi.
فَجعل لَا يسْأَله عَن شَيْء إِلَّا فسَّره لَهُ
Ona ne sorduysa hepsini açıkladı.
فَقَالَ: عنْدك هَذَا الْعلم وَأَنت تجْلِس فِي آخر الْقَوْم ضَعُوا لَهُ عِنْد
[Kral] şöyle dedi: "Sende bu ilim varken topluluğun en arkasında mı oturuyorsun? Ona
سَرِيرِي مَجْلِسا ثمَّ قَالَ: إِن أَتَاك ابْني فَلَا تقم لَهُ عَنهُ ثمَّ أقبل على نسطور وَترك النَّاس فَلَمَّا عرف أَن مَنْزِلَته قد تثبتت قَالَ: لأزورنه
tahtımın yanında bir oturma yeri hazırlayın." Sonra [Nestûr'a]: "Eğer oğlum gelirse sakın onun için ayağa kalkma" dedi. Sonra insanları bırakıp Nestûr'a yöneldi. [Nestûr] kralın yanındaki makamının sağlamlaştığını anlayınca: "Ona bir uğrayayım" dedi.
فَقَالَ: أَيهَا الْملك رجل بعيد الدَّار بعيد الضَّيْعَة فَإِن أَحْبَبْت أَن تقضي حَاجَتك مني وتأذن لي فأنصرف إِلَى أَهلِي
Şöyle dedi: "Ey kral! Ben yurdu uzak, köyü/malı mülkü uzakta olan bir adamım. Eğer bana olan ihtiyacını giderir ve bana izin verirsen ailemin yanına döneyim."
فَقَالَ: يَا نسطور لَيْسَ إِلَى ذَلِك سَبِيل فَإِن أَحْبَبْت أَن تحمل أهلك إِلَيْنَا فلك الْمُوَاسَاة وَإِن أَحْبَبْت أَن تَأْخُذ من بَيت المَال حَاجَتك فتبعث بِهِ إِلَى أهلك فعلت فَسكت نسطور
[Kral]: "Ey Nestûr! Buna imkân yok. Eğer aileni yanımıza getirmek istersen sana ihsanda bulunuruz; yok eğer beytülmalden ihtiyacını alıp ailene göndermek istersen bunu da yaparsın" dedi. Nestûr sustu.
ثمَّ تحيَّن يَوْمًا فَمَاتَ لَهُم فِيهِ ميت فَقَالَ: أَيهَا الْملك بَلغنِي أَن رجلَيْنِ أتياك يعيبان دينك قَالَ: فذكرهما فَأرْسل إِلَيْهِمَا فَقَالَ: يَا نسطور أَنْت حكم بيني وَبَينهمَا مَا قلت من شَيْء رضيت
Sonra aralarından birinin öldüğü bir günü kolladı ve: "Ey kral! Bana ulaştığına göre iki adam sana gelip dinini ayıplamış" dedi. [Vehb] dedi ki: Kral onları hatırlayıp haber gönderdi ve: "Ey Nestûr! Benimle onlar arasında sen hakemsin; ne dersen razıyım" dedi.
قَالَ: نعم أَيهَا الْملك هَذَا ميت قد مَاتَ فِي بني إِسْرَائِيل فمرهما حَتَّى يَدْعُوَا ربهما فيحييه لَهما فَفِي ذَلِك آيَة بيِّنة قَالَ: فَأتى بِالْمَيتِ فَوضع عِنْده فقاما وتوضآ ودعوا ربهما فَرد عَلَيْهِ روحه وَتكلم فَقَالَ: أَيهَا الْملك إِن فِي هَذِه لآيَة بَيِّنَة وَلَكِن مرهما بِغَيْر مَا أجمع أهل مملكتك ثمَّ قل لآلهتك فَإِن كَانَت تقدر أَن تضر هذَيْن فَلَيْسَ أَمرهمَا بِشَيْء وَإِن كَانَ هَذَانِ يقدران أَن يضرا آلهتك فَأَمرهمَا قوي فَجمع الْملك أهل مَمْلَكَته وَدخل الْبَيْت الَّذِي فِيهِ الْآلهَة فَخر سَاجِدا هُوَ وَمن مَعَه من أهل مَمْلَكَته وخرَّ نسطور سَاجِدا وَقَالَ: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسجد لَك وأكيد هَذِه الْآلهَة أَن تعبد من دُونك ثمَّ رفع الْملك رَأسه فَقَالَ: إِن هذَيْن يُريدَان أَن يبدلا دينكُمْ ويدعوا إِلَى إِلَه غَيْركُمْ فافقأوا أعينهما أَو اجذموهما أَو شلوهما فَلم تردَّ عَلَيْهِ الْآلهَة شَيْئا وَقد كَانَ نسطور أَمر صَاحِبيهِ أَن يحملا مَعَهُمَا فأساً فَقَالَ: أَيهَا الْملك قل لهذين أيقدران أَن يضرا آلهتك قَالَ: أتقدران على أَن تضرا آلِهَتنَا قَالَا: خلِّ بَيْننَا وَبَينهَا فَأَقْبَلَا عَلَيْهَا فكسراها فَقَالَ نسطور: أما أَنا فآمنت بِرَبّ هذَيْن وَقَالَ الْملك: وَأَنا آمَنت بِرَبّ هذَيْن وَقَالَ جَمِيع النَّاس: آمنا بِرَبّ هذَيْن فَقَالَ نسطور لصاحبيه: هَكَذَا الرِّفْق
[Nestûr]: "Evet ey kral! İşte İsrailoğullarından ölmüş bir ölü; o ikisine emret de Rablerine dua etsinler, Rableri de bunu onlar için diriltsin. Zira bunda apaçık bir delil vardır" dedi. [Vehb] dedi ki: Ölü getirilip onun yanına konuldu. İkisi kalkıp abdest aldılar ve Rablerine dua ettiler. Bunun üzerine ruhu ona geri döndü ve ölü konuştu. [Nestûr]: "Ey kral! Şüphesiz bunda apaçık bir delil vardır; fakat onlara, krallığının halkının üzerinde birleştiği şeyden başkasını emret. Sonra ilahlarına söyle; şayet bu ikisine zarar vermeye güçleri yetiyorsa onların davası bir hiçtir; yok eğer bu ikisinin senin ilahlarına zarar vermeye gücü yetiyorsa o zaman onların davası güçlüdür" dedi. Kral krallığının halkını topladı ve putların/ilahların bulunduğu eve girdi; o ve beraberindeki krallık halkı secdeye kapandılar. Nestûr da secdeye kapandı ve: "Allahım! Ben Sana secde ediyor ve Senden başka kendilerine tapılan bu ilahlara tuzak kuruyorum" dedi. Sonra kral başını kaldırıp: "Bu ikisi dininizi değiştirmek ve sizden başkalarının ilahına davet etmek istiyor; onların gözlerini oyun yahut organlarını kesin ya da onları kötürüm bırakın!" dedi. Fakat putlar ona hiçbir karşılık vermedi. Nestûr ise iki arkadaşına yanlarında balta taşımalarını emretmişti. [Nestûr]: "Ey kral! Bu ikisine sor bakalım, senin ilahlarına zarar vermeye güçleri yeter miymiş?" dedi. Kral: "Bizim ilahlarımıza zarar vermeye gücünüz yeter mi?" dedi. Onlar: "Bizimle onların arasından çekil" dediler. Hemen putlara yönelip onları kırdılar. Bunun üzerine Nestûr: "Bana gelince, ben bu ikisinin Rabbine iman ettim" dedi. Kral da: "Ben de bu ikisinin Rabbine iman ettim" dedi. Bütün insanlar da: "Bu ikisinin Rabbine iman ettik" dediler. Bunun üzerine Nestûr iki arkadaşına: "İşte yumuşak davranmak (rıfk) böyledir" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَكَانَ الله عَزِيزًا حكيماً} قَالَ: معنى ذَلِك أَنه كَذَلِك
İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {وَكَانَ الله عَزِيزًا حكيماً} “Allah Azîzdir, Hakîmdir (üstündür, hikmet sahibidir)” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Bunun anlamı, O'nun ezelden beri böyle olduğudur."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس أَن يَهُودِيّا قَالَ لَهُ: إِنَّكُم تَزْعُمُونَ أَن الله كَانَ عَزِيزًا حكيماً فَكيف هُوَ الْيَوْم قَالَ ابْن عَبَّاس: إِنَّه كَانَ من نَفسه عَزِيزًا حكيما
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre bir Yahudi ona: "Siz Allah'ın Azîz ve Hakîm olduğunu iddia ediyorsunuz; peki bugün O nasıldır?" dedi. İbn Abbâs: "O, zatı gereği ezelden beri Azîz ve Hakîm idi [ve öyledir]" dedi.
الْآيَة ١٥٩
159. Ayet
أخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} قَالَ: خُرُوج عِيسَى بن مَرْيَم
Feryâbî, Abd b. Humeyd ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} “Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın” ayeti hakkında: "[Bu,] Meryem oğlu İsa'nın çıkışıdır/inişidir" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طرق عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَأَن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} قَالَ: قبل موت عِيسَى
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in çeşitli yollardan İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {وَأَن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} “Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın” ayeti hakkında: "İsa'nın ölümünden önce" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: يَعْنِي أَنه سيدرك أنَاس من أهل الْكتاب حِين يبْعَث عِيسَى سيؤمنون بِهِ
İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre [İbn Abbâs] bu ayet hakkında şöyle demiştir: "Yani İsa gönderildiği zaman Kitap ehlinden birtakım insanlar ona yetişecek ve ona iman edeceklerdir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَأَن من أهل الْكتاب} قَالَ: الْيَهُود خَاصَّة {إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} قَالَ: قبل موت الْيَهُودِيّ
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {وَأَن من أهل الْكتاب} “Kitap ehlinden...” ifadesi hakkında: "Özellikle Yahudilerdir" demiş; {إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} “...ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın” ifadesi hakkında da: "Yahudinin ölümünden önce" demiştir.
وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} قَالَ: هِيَ فِي قِرَاءَة أبي قبل مَوْتهمْ
Tayâlisî, Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} “Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Bu [ayet], Übeyy'in kıraatinde 'kendi ölümlerinden önce' (قبل مَوْتهمْ) şeklindedir."
قَالَ: لَيْسَ يَهُودِيّ أبدا حَتَّى يُؤمن بِعِيسَى
[İbn Abbâs] dedi ki: "Hiçbir Yahudi yoktur ki İsa'ya iman etmeden ölsün."
قيل لِابْنِ عَبَّاس: أَرَأَيْت إِن خر من فَوق بَيت قَالَ: يتَكَلَّم بِهِ فِي الْهَوَاء
İbn Abbâs'a: "Peki bir evin üzerinden düşse ne dersin?" denildi. O: "Havadayken bunu söyler" dedi.
فَقيل: أَرَأَيْت إِن ضرب عنق أحدهم قَالَ: يتلجلج بهَا لِسَانه
Bunun üzerine: "Peki onlardan birinin boynu vurulsa ne dersin?" denildi. O: "Dili bununla peltekleşir/kıpırdar [ve söyler]" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَو ضربت عُنُقه لم تخرج نَفسه حَتَّى يُؤمن بِعِيسَى
İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre [İbn Abbâs] şöyle demiştir: "Boynu vurulsa bile İsa'ya iman etmeden canı çıkmaz."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَا يَمُوت يَهُودِيّ حَتَّى يشْهد أَن عِيسَى عبد الله وَرَسُوله وَلَو عجل عَلَيْهِ بِالسِّلَاحِ
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre [İbn Abbâs] şöyle demiştir: "Silahla acelece öldürülse bile hiçbir Yahudi, İsa'nın Allah'ın kulu ve elçisi olduğuna şahitlik etmeden ölmez."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} قَالَ: لَو أَن يَهُودِيّا ألقِي من فَوق قصر مَا خلص إِلَى الأَرْض حَتَّى يُؤمن أَن عِيسَى عبد الله وَرَسُوله
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} “Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Bir Yahudi bir sarayın tepesinden atılsa bile, İsa'nın Allah'ın kulu ve elçisi olduğuna iman etmeden yere ulaşmaz."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: لَا يَمُوت يَهُودِيّ حَتَّى يُؤمن بِعِيسَى
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in bildirdiğine göre İbn Abbâs bu ayet hakkında: "Hiçbir Yahudi, İsa'ya iman etmeden ölmez" demiştir.
قيل: وَإِن ضرب بِالسَّيْفِ قَالَ: يتَكَلَّم بِهِ
"Kılıçla vurulsa da mı?" denildi. "Bunu söyler" dedi.
قيل: وَإِن هوى قَالَ: يتَكَلَّم بِهِ وَهُوَ يهوي
"Aşağı düşerken de mi?" denildi. "Düşmekte iken bunu söyler" dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي هَاشم وَعُرْوَة قَالَا: فِي مصحف أبي بن كَعْب: وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوْتهمْ
İbnü'l-Münzir'in Ebû Hâşim ve Urve'den bildirdiğine göre ikisi şöyle demiştir: "Übeyy b. Ka'b'ın mushafında [bu ayet]: 'Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, kendi ölümlerinden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın' (وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوْتهمْ) şeklindedir."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن شهر بن حَوْشَب فِي قَوْله {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} عَن مُحَمَّد بن عَليّ بن أبي طَالب هُوَ ابْن الحنيفة قَالَ: لَيْسَ من أهل الْكتاب أحد إِلَّا أَتَتْهُ الْمَلَائِكَة يضْربُونَ وَجهه وَدبره ثمَّ يُقَال: يَا عَدو الله إِن عِيسَى روح الله وكلمته كذبت على الله وَزَعَمت أَنه الله إِن عِيسَى لم يمت وَإنَّهُ رفع إِلَى السَّمَاء وَهُوَ نَازل قبل أَن تقوم السَّاعَة فَلَا يبْقى يَهُودِيّ وَلَا نَصْرَانِيّ إِلَّا آمن بِهِ
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Şehr b. Havşeb'den bildirdiğine göre, {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} “Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın” ayeti hakkında İbnü'l-Hanefiyye olan Muhammed b. Ali b. Ebî Tâlib şöyle demiştir: "Kitap ehlinden hiç kimse yoktur ki melekler gelip onun yüzüne ve arkasına vurmasınlar. Sonra [ona]: 'Ey Allah'ın düşmanı! Şüphesiz İsa Allah'ın ruhu ve O'nun kelimesidir. Sen Allah'a iftira ettin ve onun Allah olduğunu iddia ettin. Şüphesiz İsa ölmedi; o göğe yükseltildi ve kıyamet kopmadan önce inecektir' denilir. Böylece ne bir Yahudi ne de bir Hristiyan kalır, hepsi ona iman eder."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن شهر بن حَوْشَب قَالَ: قَالَ لي الْحجَّاج: يَا شهر آيَة من كتاب الله مَا قرأتها إِلَّا اعْترض فِي نَفسِي مِنْهَا شَيْء قَالَ الله {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} وَإِنِّي أُوتى بالأسارى فَأَضْرب أَعْنَاقهم وَلَا أسمعهم يَقُولُونَ شَيْئا فَقلت: رفعت إِلَيْك على غير وَجههَا وَإِن النَّصْرَانِي إِذا خرجت روحه ضَربته الْمَلَائِكَة من قبله وَمن دبره وَقَالُوا: أَي خَبِيث إِن الْمَسِيح الَّذِي زعمت أَنه الله أَو ابْن الله أَو ثَالِث ثَلَاثَة عبد الله وروحه وكلمته فَيُؤمن حِين لَا يَنْفَعهُ إيمَانه وَإِن الْيَهُودِيّ إِذا خرجت نَفسه ضَربته الْمَلَائِكَة من قبله وَمن دبره وَقَالُوا: أَي خَبِيث إِن الْمَسِيح الَّذِي زعمت أَنَّك قتلته عبد الله وروحه فَيُؤمن بِهِ حِين لَا يَنْفَعهُ الْإِيمَان فَإِذا كَانَ عِنْد نزُول عِيسَى آمَنت بِهِ أحياؤهم كَمَا آمَنت بِهِ موتاهم
İbnü'l-Münzir'in Şehr b. Havşeb'den bildirdiğine göre şöyle demiştir: Haccâc bana: "Ey Şehr! Allah'ın Kitabı'ndan bir ayet var ki onu her okuduğumda içimde bir şüphe beliriyor. Allah: {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} “Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın” buyuruyor. Oysa bana esirler getiriliyor, onların boyunlarını vuruyorum da hiçbir şey söylediklerini duymuyorum" dedi. Ben de: "Bu [ayet] sana asıl manasından başka türlü aktarılmış. Hristiyanın canı çıktığı zaman melekler onun önünden ve arkasından vurur ve: 'Ey habis! Allah, Allah'ın oğlu veya üçün üçüncüsü olduğunu iddia ettiğin Mesih; Allah'ın kulu, ruhu ve kelimesidir' derler. O da imanının kendisine fayda vermeyeceği bir zamanda iman eder. Yahudinin canı çıktığı zaman da melekler onun önünden ve arkasından vurur ve: 'Ey habis! Öldürdüğünü iddia ettiğin Mesih; Allah'ın kulu ve ruhudur' derler. O da imanın kendisine fayda vermeyeceği bir zamanda ona iman eder. İsa indiği zaman ise ölülerinin ona iman ettiği gibi dirileri de ona iman edecektir" dedim.
فَقَالَ: من أَيْن أَخَذتهَا فَقلت: من مُحَمَّد بن عَليّ
Bunun üzerine [Haccâc]: "Bunu nereden aldın?" dedi. Ben: "Muhammed b. Ali'den" dedim.
قَالَ: لقد أَخَذتهَا من مَعْدِنهَا
[Haccâc]: "Onu tam kaynağından almışsın" dedi.
قَالَ شهر: وأيم الله مَا حَدَّثَنِيهِ إِلَّا أم سَلمَة وَلَكِنِّي أَحْبَبْت أَن أَغيظهُ
Şehr dedi ki: "Allah'a yemin olsun ki bunu bana ancak Ümmü Seleme rivayet etmişti; fakat ben onu öfkelendirmek istedim."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} قَالَ: إِذا نزل آمَنت بِهِ الْأَدْيَان كلهَا {وَيَوْم الْقِيَامَة يكون عَلَيْهِم شَهِيدا} أَنه قد بلَّغ رِسَالَة ربه وأقرَّ على نَفسه بالعبودية
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Katâde'den bildirdiğine göre {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} “Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın” ayeti hakkında: "[İsa] indiği zaman bütün dinler ona iman edecektir" demiş; {وَيَوْم الْقِيَامَة يكون عَلَيْهِم شَهِيدا} “Kıyamet gününde de o, onların aleyhine şahit olacaktır” ayeti hakkında da: "Rabbinin elçiliğini tebliğ ettiğine ve bizzat kendisinin kulluğunu ikrar ettiğine [şahitlik edecektir]" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي قَوْله {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} قَالَ: إِذا نزل عِيسَى ﵇ فَقتل الدَّجَّال لم يبْق يَهُودِيّ فِي الأَرْض إِلَّا آمن بِهِ فَذَلِك حِين لَا يَنْفَعهُمْ الْإِيمَان
İbn Cerîr'in İbn Zeyd'den bildirdiğine göre {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} “Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın” ayeti hakkında şöyle demiştir: "İsa aleyhisselâm inip Deccâl'i öldürdüğü zaman, yeryüzünde ona iman etmedik hiçbir Yahudi kalmayacaktır; fakat bu, imanın onlara fayda vermeyeceği bir zamandır."
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي مَالك {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته}
İbn Cerîr'in Ebû Mâlik'ten bildirdiğine göre {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} “Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın” ayeti hakkında:
قَالَ: ذَلِك عِنْد نزُول عِيسَى ابْن مَرْيَم لَا يبْقى أحد من أهل الْكتاب إِلَّا آمن بِهِ
Şöyle demiştir: "Bu, Meryem oğlu İsa'nın inişi sırasındadır; Kitap ehlinden hiç kimse kalmaz ki ona iman etmesin."
وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} قَالَ: قبل موت عِيسَى وَالله إِنَّه الْآن حَيّ عِنْد الله وَلَكِن إِذا نزل آمنُوا بِهِ أَجْمَعُونَ
İbn Cerîr'in Hasan[-ı Basrî]'den bildirdiğine göre {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} “Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın” ayeti hakkında şöyle demiştir: "İsa'nın ölümünden önce [iman edeceklerdir]. Vallahi o, şu anda Allah katında diridir; fakat indiği zaman hepsi ona iman edecektir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن أَن رجلا سَأَلَهُ عَن قَوْله {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} قَالَ: قبل موت عِيسَى وَإِن الله رفع إِلَيْهِ عِيسَى وَهُوَ باعثه قبل يَوْم الْقِيَامَة مقَاما يُؤمن بِهِ الْبر والفاجر
İbn Ebî Hâtim'in Hasan[-ı Basrî]'den bildirdiğine göre bir adam ona {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} “Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın” ayeti hakkında sordu. Hasan: "İsa'nın ölümünden önce [iman edeceklerdir]. Allah İsa'yı kendi katına yükseltmiştir ve kıyamet gününden önce onu, iyinin de kötünün de kendisine iman edeceği bir makamda/konumda gönderecektir" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ ليوشكن أَن ينزل فِيكُم ابْن مَرْيَم حكما عدلا فيكسر الصَّلِيب وَيقتل الْخِنْزِير وَيَضَع الْجِزْيَة وَيفِيض المَال حَتَّى لَا يقبله أحد حَتَّى تكون السَّجْدَة خيرا من الدِّينَا وَمَا فِيهَا
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Buhârî ve Müslim'in Ebû Hureyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki çok sürmez Meryem oğlu aranıza adil bir hakem olarak iner; haçı kırar, domuzu öldürür, cizyeyi kaldırır ve mal öyle çoğalır ki kimse onu kabul etmez. Hatta tek bir secde, dünyadan ve içindekilerden daha hayırlı olur."
ثمَّ يَقُول أَبُو هُرَيْرَة: واقرأوا إِن شِئْتُم {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته وَيَوْم الْقِيَامَة يكون عَلَيْهِم شَهِيدا}
Sonra Ebû Hureyre şöyle der: "Dilerseniz {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته وَيَوْم الْقِيَامَة يكون عَلَيْهِم شَهِيدا} “Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın. Kıyamet gününde de o, onların aleyhine şahit olacaktır” ayetini okuyun."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: يُوشك أَن ينزل فِيكُم ابْن مَرْيَم حكما عدلا يقتل الدَّجَّال وَيقتل الْخِنْزِير وَيكسر الصَّلِيب وَيَضَع الْجِزْيَة وَيفِيض المَال وَتَكون السَّجْدَة وَاحِدَة لله رب الْعَالمين واقرأوا إِن شِئْتُم {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} موت عِيسَى بن مَرْيَم ثمَّ يُعِيدهَا أَبُو هُرَيْرَة ثَلَاث مَرَّات
İbn Merdûye'nin Ebû Hureyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Çok sürmez Meryem oğlu aranıza adil bir hakem olarak iner; Deccâl'i öldürür, domuzu öldürür, haçı kırar, cizyeyi kaldırır, mal taşıp çoğalır ve tek bir secde âlemlerin Rabbi olan Allah için olur. Dilerseniz {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته} “Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın” ayetini okuyun; [yani] Meryem oğlu İsa'nın ölümünden önce [iman edeceklerdir]." Sonra Ebû Hureyre bunu üç kez tekrarladı.
وَأخرج أَحْمد وَابْن جرير عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: ينزل عِيسَى ابْن مَرْيَم ﵇ فَيقْتل الْخِنْزِير وَيكسر الصَّلِيب وَيجمع لَهُ الصَّلَاة وَيُعْطِي المَال حَتَّى لَا يقبل وَيَضَع الْخراج وَينزل الروحاء فيحج مِنْهَا أَو يعْتَمر أَو يجمعهما
Ahmed ve İbn Cerîr'in Ebû Hureyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Meryem oğlu İsa aleyhisselâm iner; domuzu öldürür, haçı kırar, namaz için insanları toplar, malı kimse kabul etmeyecek derecede [bolca] verir, haracı kaldırır ve Ravhâ'ya inip oradan hac veya umre yapar yahut her ikisini birden yapar."
قَالَ: وتلا أَبُو هُرَيْرَة {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته وَيَوْم الْقِيَامَة يكون عَلَيْهِم شَهِيدا} قَالَ أَبُو هُرَيْرَة: يُؤمن بِهِ قبل موت عِيسَى
[Ravi] dedi ki: Ebû Hureyre {وَإِن من أهل الْكتاب إِلَّا ليُؤْمِنن بِهِ قبل مَوته وَيَوْم الْقِيَامَة يكون عَلَيْهِم شَهِيدا} “Kitap ehlinden hiçbir kimse yoktur ki, ölmeden önce ona kesinlikle iman edecek olmasın. Kıyamet gününde de o, onların aleyhine şahit olacaktır” ayetini okudu ve: "İsa'nın ölümünden önce ona iman eder" dedi.
وَأخرج أَحْمد وَمُسلم عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: ليهلن عِيسَى بن مَرْيَم بفج الروحاء بِالْحَجِّ أَو بِالْعُمْرَةِ أَو ليثنينهما جَمِيعًا
Ahmed ve Müslim'in Ebû Hureyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Meryem oğlu İsa, Ravhâ geçidinde hac veya umre için ya da her ikisini birden yapmak üzere mutlaka telbiye getirecektir."