وَأخرج أَحْمد وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن ماجة وَاللَّفْظ لَهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: إِن الرجل ليعْمَل بِعَمَل أهل الْخَيْر سبعين سنة فَإِذا أوصى حاف فِي وَصيته فيختم لَهُ بشر عمله فَيدْخل النَّار وَإِن الرجل ليعْمَل بِعَمَل أهل الشَّرّ سبعين سنة فيعدل فِي وَصيته فيختم لَهُ بِخَير عمله فَيدْخل الْجنَّة
Ahmed, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, -hasen olduğunu belirterek- Tirmizî, lafız ona ait olmak üzere İbn Mâce ve el-Beyhakî, Ebû Hureyre'den rivayet ettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz bir adam yetmiş yıl hayır ehlinin ameliyle amel eder; fakat vasiyet ettiğinde vasiyetinde haksızlık yapar ve ameli en kötü olanıyla mühürlenir de ateşe girer. Ve şüphesiz bir adam yetmiş yıl şer ehlinin ameliyle amel eder; fakat vasiyetinde adaletli davranır ve ameli en hayırlı olanıyla mühürlenir de cennete girer."
ثمَّ يَقُول أَبُو هُرَيْرَة: اقرأوا إِن شِئْتُم {تِلْكَ حُدُود الله} إِلَى قَوْله {عَذَاب مهين}
Sonra Ebû Hureyre: "Dilerseniz {تِلْكَ حُدُود الله} “Bunlar Allah'ın sınırlarıdır” kavlinden {عَذَاب مهين} “...alçaltıcı bir azap vardır” kavline kadar okuyun" derdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَسَعِيد بن مَنْصُور عَن سُلَيْمَان بن مُوسَى قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من قطع مِيرَاثا فَرْضه الله قطع الله مِيرَاثه من الْجنَّة
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te ve Saîd b. Mansûr, Süleyman b. Mûsâ'dan rivayet ettiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim Allah'ın farz kıldığı bir mirası keserse, Allah da onun cennetteki mirasını keser."
وَأخرج ابْن مَاجَه من وَجه آخر عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من قطع مِيرَاث وَارثه قطع الله مِيرَاثه من الْجنَّة يَوْم الْقِيَامَة
İbn Mâce başka bir yoldan Enes'ten rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim vârisinin mirasını keserse, Allah da kıyamet gününde onun cennetteki mirasını keser."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث من وَجه ثَالِث عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من قطع مِيرَاثا فَرْضه الله وَرَسُوله قطع الله بِهِ مِيرَاثه من الْجنَّة
el-Beyhakî el-Ba's'ta üçüncü bir yoldan Ebû Hureyre'den rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kim Allah'ın ve Resûlünün farz kıldığı bir mirası keserse, Allah bu sebeple onun cennetteki mirasını keser."
وَأخرج الْحَاكِم عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: إِن السَّاعَة لَا تقوم حَتَّى لَا يقسم مِيرَاث وَلَا يفرح بغنيمة عَدو
el-Hâkim, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti: "Miras taksim edilmedikçe ve [düşmandan alınan] ganimete sevinilmedikçe kıyamet kopmaz" dedi.
الْآيَة ١٥
Ayet 15
أخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس فِي ناسخه وَالْبَزَّار وَالطَّبَرَانِيّ من طَرِيق مُجَاهِد عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {واللاتي يَأْتِين الْفَاحِشَة} الْآيَة
el-Firyâbî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, en-Nâsih adlı eserinde en-Nehhâs, el-Bezzâr ve et-Taberânî, Mücâhid tarikiyle İbn Abbâs'tan {واللاتي يَأْتِين الْفَاحِشَة} “Kadınlarınızdan fuhuş yapanlar...” ayeti hakkında rivayet ettiler:
قَالَ: كَانَت الْمَرْأَة إِذا فجرت حبست فِي الْبيُوت فَإِن مَاتَت مَاتَت وَإِن عاشت عاشت حَتَّى نزلت الْآيَة فِي سُورَة النُّور (الزَّانِيَة وَالزَّانِي) (النُّور الْآيَة ٢) فَجعل الله لهنَّ سَبِيلا فَمن عمل شَيْئا جلد وَأرْسل
Şöyle dedi: "Kadın fuhuş yaptığı zaman evlerde hapsedilirdi. Artık ölürse ölür, yaşarsa yaşardı; nihayet Nûr suresindeki (الزَّانِيَة وَالزَّانِي) (en-Nûr, 2. ayet) ayeti indi. Böylece Allah onlar için bir yol kıldı; kim bir şey (zina) yaparsa celde vurulur ve salıverilirdi."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر والنحاس فِي ناسخه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: كَانَت الْمَرْأَة إِذا زنت حبست فِي الْبَيْت حَتَّى تَمُوت ثمَّ أنزل الله بعد ذَلِك (الزَّانِيَة وَالزَّانِي فاجلدوا كل وَاحِد مِنْهُمَا مائَة جلدَة) (النُّور الْآيَة ٢) فَإِن كَانَا محصنين رجما
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, en-Nâsih adlı eserinde en-Nehhâs ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, Ali tarikiyle İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Kadın zina ettiği zaman ölünceye kadar evde hapsedilirdi. Sonra Allah bundan sonra: (الزَّانِيَة وَالزَّانِي فاجلدوا كل وَاحِد مِنْهُمَا مائَة جلدَة) (en-Nûr, 2. ayet) [ayetini] indirdi. Eğer evli (muhsan) iseler recmedilirlerdi."
فَهَذَا السَّبِيل الَّذِي جعله الله لَهما
İşte bu, Allah'ın her ikisi için kıldığı yoldur.
وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَطاء عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {واللاتي يَأْتِين الْفَاحِشَة من نِسَائِكُم} وَقَوله {لَا تخرجوهن من بُيُوتهنَّ وَلَا يخْرجن إِلَّا أَن يَأْتِين بِفَاحِشَة مبينَة} الطَّلَاق الْآيَة ١ وَقَوله {وَلَا تعضلوهن لتذهبوا بِبَعْض مَا آتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَن يَأْتِين بِفَاحِشَة مبينَة} النِّسَاء الْآيَة ١٩ قَالَ: كَانَ ذكر الْفَاحِشَة فِي هَؤُلَاءِ الْآيَات قبل أَن تنزل سُورَة النُّور بِالْجلدِ وَالرَّجم فَإِن جَاءَت الْيَوْم بِفَاحِشَة مبينَة فَإِنَّهَا تخرج فترجم فنسختها هَذِه الْآيَة {الزَّانِيَة وَالزَّانِي فاجلدوا كل وَاحِد مِنْهُمَا مائَة جلدَة} النُّور الْآيَة ٢ والسبيل الَّذِي جعل الله لَهُنَّ الْجلد وَالرَّجم
Ebû Dâvûd en-Nâsih'inde ve İbn Ebî Hâtim, Atâ tarikiyle İbn Abbâs'tan rivayet ettiler: {واللاتي يَأْتِين الْفَاحِشَة من نِسَائِكُم} “Kadınlarınızdan fuhuş yapanlar...” kavli, {لَا تخرجوهن من بُيُوتهنَّ وَلَا يخْرجن إِلَّا أَن يَأْتِين بِفَاحِشَة مبينَة} “Açık bir hayasızlık yapmadıkça onları evlerinden çıkarmayın, kendileri de çıkmasınlar” (et-Talâk, 1. ayet) kavli ve {وَلَا تعضلوهن لتذهبوا بِبَعْض مَا آتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَن يَأْتِين بِفَاحِشَة مبينَة} “Açık bir hayasızlık yapmadıkları sürece, onlara verdiğinizin bir kısmını alıp götürmek için onları sıkıştırmayın” (en-Nisâ, 19. ayet) kavli hakkında şöyle dedi: "Bu ayetlerdeki fuhşun zikredilmesi, Nûr suresi celde ve recm hükmüyle inmeden önceydi. Bugün açık bir fuhuş yaparsa dışarı çıkarılır ve recmedilir. Dolayısıyla {الزَّانِيَة وَالزَّانِي فاجلدوا كل وَاحِد مِنْهُمَا مائَة جلدَة} “Zina eden kadın ve zina eden erkekten her birine yüzer celde vurun” (en-Nûr, 2. ayet) ayeti onu neshetti. Allah'ın onlar için kıldığı yol ise celde ve recmdir."
وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي سنَنه وَالْبَيْهَقِيّ من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس {واللاتي يَأْتِين الْفَاحِشَة من نِسَائِكُم} إِلَى قَوْله {سَبِيلا} وَذكر الرجل بعد الْمَرْأَة ثمَّ جَمعهمَا جَمِيعًا فَقَالَ (واللذان يأتيانهما مِنْكُم فآذوهما
Ebû Dâvûd es-Sünen'inde ve el-Beyhakî, İkrime tarikiyle İbn Abbâs'tan {واللاتي يَأْتِين الْفَاحِشَة من نِسَائِكُم} “Kadınlarınızdan fuhuş yapanlar...” kavlinden {سَبِيلا} “...bir yol” kavline kadar rivayet ettiler. [İbn Abbâs] kadından sonra erkeği zikretti, sonra her ikisini bir arada toplayıp: (واللذان يأتيانهما مِنْكُم فآذوهما
) (النِّسَاء الْآيَة ١٦) الْآيَة
) (en-Nisâ, 16. ayet) buyurdu dedi.
ثمَّ نسخ ذَلِك بِآيَة الْجلد فَقَالَ: (الزَّانِيَة وَالزَّانِي فاجلدوا كل وَاحِد مِنْهُمَا مائَة جلدَة) (النُّور الْآيَة ٢)
Sonra bu, celde ayetiyle neshedildi ve: (الزَّانِيَة وَالزَّانِي فاجلدوا كل وَاحِد مِنْهُمَا مائَة جلدَة) (en-Nûr, 2. ayet) buyurdu.
وَأخرج آدم الْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {واللاتي يَأْتِين الْفَاحِشَة من نِسَائِكُم}
Âdem ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, Mücâhid'den {واللاتي يَأْتِين الْفَاحِشَة من نِسَائِكُم} “Kadınlarınızdan fuhuş yapanlar...” kavli hakkında rivayet ettiler:
يَعْنِي الزِّنَا كَانَ أَمر أَن يحبس ثمَّ نسختها (الزَّانِيَة وَالزَّانِي فاجلدوا) (النُّور الْآيَة ٢)
"Yani zinayı [kastediyor]. Hapsedilmeleri emredilmişti, sonra bunu (الزَّانِيَة وَالزَّانِي فاجلدوا) (en-Nûr, 2. ayet) [ayeti] neshetti."
وَأخرج آدم وَأَبُو دَاوُد فِي سنَنه وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُجَاهِد قَالَ السَّبِيل الْحَد
Âdem, es-Sünen'inde Ebû Dâvûd ve el-Beyhakî, Mücâhid'den: "Yol, had (ceza)dir" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {واللاتي يَأْتِين الْفَاحِشَة} الْآيَة
Abd b. Humeyd, en-Nâsih'inde Ebû Dâvûd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den {واللاتي يَأْتِين الْفَاحِشَة} “Kadınlarınızdan fuhuş yapanlar...” ayeti hakkında rivayet ettiler:
قَالَ: كَانَ هَذَا بَدْء عُقُوبَة الزِّنَا كَانَت الْمَرْأَة تحبس ويؤذيان جَمِيعًا ويعيران بالْقَوْل وبالسب
Şöyle dedi: "Bu, zina cezasının başlangıcıydı. Kadın hapsedilir, her ikisine de eziyet edilir ve sözle ve kınamayla ayıplanırlardı."
ثمَّ إِن الله أنزل بعد ذَلِك فِي سُورَة النُّور جعل الله لَهُنَّ سَبِيلا فَصَارَت السّنة فِيمَن أحصن بِالرَّجمِ بِالْحِجَارَةِ وفيمن لم يحصن جلد مائَة وَنفي سنة
"Sonra Allah bundan sonra Nûr suresinde [hüküm] indirdi ve onlar için bir yol kıldı. Böylece sünnet (uygulama), evli olan hakkında taşla recmedilmek, evli olmayan hakkında ise yüz celde ve bir yıl sürgün oldu."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد والنحاس عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: نسختها الْحُدُود
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve en-Nehhâs, Katâde'den bu ayet hakkında: "Onu hadler neshetti" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن الْحسن فِي قَوْله {واللاتي يَأْتِين الْفَاحِشَة} الْآيَة
el-Beyhakî es-Sünen'inde el-Hasan'dan {واللاتي يَأْتِين الْفَاحِشَة} “Kadınlarınızdan fuhuş yapanlar...” ayeti hakkında rivayet etti:
قَالَ: كَانَ أول حُدُود النِّسَاء أَن يحبسن فِي بيُوت لَهُنَّ حَتَّى نزلت الْآيَة الَّتِي فِي النُّور
Şöyle dedi: "Kadınların cezalarının ilki, Nûr suresindeki ayet ininceye kadar kendilerine ait evlerde hapsedilmeleriydi."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {واللاتي يَأْتِين الْفَاحِشَة} يَعْنِي الزِّنَا {من نِسَائِكُم} يَعْنِي الْمَرْأَة الثّيّب من الْمُسلمين {فاستشهدوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَة مِنْكُم} يَعْنِي من الْمُسلمين الْأَحْرَار {فَإِن شهدُوا} يَعْنِي بِالزِّنَا {فأمسكوهن} يَعْنِي احبسوهن {فِي الْبيُوت} يَعْنِي فِي السجون
İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti: {واللاتي يَأْتِين الْفَاحِشَة} “Fuhuş yapanlar”; yani zinayı, {من نِسَائِكُم} “kadınlarınızdan”; yani Müslümanlardan dul (evlenmiş) kadını, {فاستشهدوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَة مِنْكُم} “onlara karşı aranızdan dört şahit getirin”; yani hür Müslümanlardan, {فَإِن شهدُوا} “eğer şahitlik ederlerse”; yani zina ettiklerine, {فأمسكوهن} “onları tutun”; yani onları hapsedin, {فِي الْبيُوت} “evlerde”; yani zindanlarda.
وَكَانَ هَذَا فِي أول الْإِسْلَام كَانَت الْمَرْأَة إِذا شهد عَلَيْهَا أَرْبَعَة من الْمُسلمين عدُول بِالزِّنَا حبست فِي السجْن فَإِن كَانَ لَهَا زوج أَخذ الْمهْر مِنْهَا وَلكنه ينْفق عَلَيْهَا من غير طَلَاق وَلَيْسَ عَلَيْهَا حد وَلَا يُجَامِعهَا وَلَكِن يحبسها فِي السجْن {حَتَّى يتوفاهن الْمَوْت} يَعْنِي حَتَّى تَمُوت الْمَرْأَة وَهِي على تِلْكَ الْحَال {أَو يَجْعَل الله لَهُنَّ سَبِيلا} يَعْنِي مخرجا من الْحَبْس والمخرج الْحَد
"Bu, İslam'ın ilk dönemindeydi. Bir kadının aleyhine Müslümanlardan adaletli dört kişi zina isnadıyla şahitlik ettiğinde kadın zindana hapsedilirdi. Eğer kocası varsa mehri ondan geri alırdı; fakat boşamaksızın onun nafakasını karşılardı. Kadına had uygulanmaz, kocası da onunla cinsel ilişkide bulunmaz, ancak onu zindanda hapsederdi. {حَتَّى يتوفاهن الْمَوْت} “Ölüm onları alıp götürünceye kadar”; yani kadın bu hal üzere ölünceye kadar, {أَو يَجْعَل الله لَهُنَّ سَبِيلا} “yahut Allah onlar için bir yol kılıncaya kadar”; yani hapisten bir çıkış yolu [kılıncaya kadar]. Çıkış yolu ise haddir."
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ فِي الْآيَة قَالَ: هَؤُلَاءِ اللَّاتِي قد أنكحن وَأحْصن إِذا زنت الْمَرْأَة كَانَت تحبس فِي الْبيُوت وَيَأْخُذ زَوجهَا مهرهَا فَهُوَ لَهُ
İbn Cerîr, es-Süddî'den bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Bunlar evlenmiş ve iffetli kılınmış kadınlardır. Kadın zina ettiğinde evlerde hapsedilir ve kocası mehrini alır, bu da ona ait olurdu."
وَذَلِكَ قَوْله (وَلَا يحل لكم أَن تَأْخُذُوا مِمَّا أتيتموهن شَيْئا) (الْبَقَرَة الْآيَة ٢٢٩) (إِلَّا أَن يَأْتِين بِفَاحِشَة مبينَة) الزِّنَا حَتَّى جَاءَت الْحُدُود فنسختها فجلدت ورجمت وَكَانَ مهرهَا مِيرَاثا فَكَانَ السَّبِيل هُوَ الْحَد
"Bu da (وَلَا يحل لكم أَن تَأْخُذُوا مِمَّا أتيتموهن شَيْئا) (el-Bakara, 229. ayet) (إِلَّا أَن يَأْتِين بِفَاحِشَة مبينَة) kavlidir. [Fahişe-i mübeyyine] zinadır. Nihayet hadler geldi ve bunu neshetti; böylece [zina eden kadın] celdeye vuruldu ve recmedildi, mehri de miras oldu. Yol ise haddin ta kendisiydi."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالشَّافِعِيّ وَالطَّيَالِسِي وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد والدرامي وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن الْجَارُود والطَّحَاوِي وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس وَابْن حبَان عَن عبَادَة بن الصَّامِت قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا نزل عَلَيْهِ الْوَحْي كرب لذَلِك وَتَربد وَجهه
Abdürrezzâk, eş-Şâfiî, et-Tayâlisî, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, ed-Dârimî, Müslim, Ebû Dâvûd, et-Tirmizî, en-Nesâî, İbn Mâce, İbnü'l-Cârûd, et-Tahâvî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, en-Nehhâs ve İbn Hibbân, Ubâde b. es-Sâmit'ten rivayet ettiler: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e vahiy indiğinde bundan dolayı sıkıntı duyar ve yüzünün rengi değişirdi."
وَفِي لفظ لِابْنِ جرير: يَأْخُذهُ كَهَيئَةِ الغشي لما يجد من ثقل ذَلِك
İbn Cerîr'in bir lafzında ise: "Bunun ağırlığından dolayı hissettiği şey sebebiyle kendisini baygınlık benzeri bir hâl kaplardı" [şeklindedir].
فَأنْزل الله عَلَيْهِ ذَات يَوْم فَلَمَّا سري عَنهُ قَالَ: خُذُوا عني قد جعل الله لَهُنَّ سَبِيلا الثّيّب جلد مائَة ورجم بِالْحِجَارَةِ وَالْبكْر جلد مائَة ثمَّ نفي سنة
Bir gün Allah ona [vahiy] indirdi; üzerinden [vahiy hâli] açılınca şöyle buyurdu: "Benden alınız [hükmü öğreniniz]! Allah onlar için bir yol kılmıştır: Dul (evlenmiş) için yüz celde ve taşla recm; bekâr için yüz celde, sonra bir yıl sürgündür."
وَأخرج أَحْمد عَن سَلمَة بن المحبق قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: خُذُوا عني خُذُوا عني قد جعل الله لَهُنَّ سَبِيلا الْبكر بالبكر جلد مائَة وَنفي سنة وَالثَّيِّب بِالثَّيِّبِ جلد مائَة وَالرَّجم
Ahmed, Seleme b. el-Muhabbak'tan rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Benden alınız, benden alınız! Allah onlar için bir yol kılmıştır: Bekârın bekârla [zinasında ceza] yüz celde ve bir yıl sürgün; dulun dulla [zinasında ise] yüz celde ve recmdir."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ لما نزلت الْفَرَائِض فِي سُورَة النِّسَاء قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا حبس بعد سُورَة النِّسَاء
et-Taberânî ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler: "Nisâ suresinde miras payları (ferâiz) indiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Nisâ suresinden sonra hapis yoktur' buyurdu."
الْآيَة ١٦
Ayet 16
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {واللذان يأتيانها مِنْكُم} الْآيَة
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ali tarikiyle İbn Abbâs'tan {واللذان يأتيانها مِنْكُم} “İçinizden onu yapan her ikisine...” ayeti hakkında rivayet ettiler:
قَالَ: كَانَ الرجل إِذا زنى أوذي بالتعيير وَضرب بالنعال
Şöyle dedi: "Erkek zina ettiği zaman ayıplanarak eziyet edilir ve pabuçlarla dövülürdü."
فَأنْزل الله بعد هَذِه الْآيَة (الزَّانِيَة وَالزَّانِي فاجلدوا كل وَاحِد مِنْهُمَا مائَة جلدَة) (النُّور الْآيَة ٢) وَإِن كَانَا غير محصنين رجما فِي سنة رَسُول الله ﷺ
"Allah bu ayetten sonra: (الزَّانِيَة وَالزَّانِي فاجلدوا كل وَاحِد مِنْهُمَا مائَة جلدَة) (en-Nûr, 2. ayet) [ayetini] indirdi. Eğer ikisi muhsan olmayan kimseler iseler, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in sünnetinde recmedilirlerdi."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد {واللذان يأتيانها مِنْكُم} قَالَ: الرّجلَانِ الفاعلان
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {واللذان يأتيانها مِنْكُم} “İçinizden onu yapan her ikisi” kavli hakkında: "Onu yapan iki erkek" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج آدم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {فآذوهما} يَعْنِي سبأ
Âdem ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, Mücâhid'den {فآذوهما} “onlara eziyet edin” kavli hakkında: "Yani söverek/kınayarak" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير {واللذان} يَعْنِي البكرين اللَّذين لم يحصنا {يأتيانها} يَعْنِي الْفَاحِشَة وَهِي الزِّنَا {مِنْكُم} يَعْنِي من الْمُسلمين {فآذوهما} يَعْنِي بِاللِّسَانِ بالتعيير وَالْكَلَام الْقَبِيح لَهما بِمَا عملا وَلَيْسَ عَلَيْهِمَا
İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti: {واللذان} “Her ikisi”; yani henüz evlenmemiş iki bekârı, {يأتيانها} “onu yapan”; yani fahşayı ki o da zinadır, {مِنْكُم} “içinizden”; yani Müslümanlardan, {فآذوهما} “onlara eziyet edin”; yani yaptıklarından dolayı dille, ayıplayarak ve kendilerine çirkin söz söyleyerek [eziyet edin]. Onlara...
حبس لِأَنَّهُمَا بكران وَلَكِن يعيران ليتوبا ويندما {فَإِن تابا} يَعْنِي من الْفَاحِشَة {وأصلحا} يَعْنِي الْعَمَل {فأعرضوا عَنْهُمَا} يَعْنِي لَا تسمعوهما الْأَذَى بعد التَّوْبَة {إِن الله كَانَ تَوَّابًا رحِيما} فَكَانَ هَذَا يفعل بالبكر وَالثَّيِّب فِي أول الْإِسْلَام ثمَّ نزل حد الزَّانِي فَصَارَ الْحَبْس والأذى مَنْسُوخا نسخته الْآيَة الَّتِي فِي السُّورَة الَّتِي يذكر فِيهَا النُّور (الزَّانِيَة وَالزَّانِي
...hapis cezası yoktur; çünkü onlar iki bekârdır, ancak tevbe edip pişman olsunlar diye ayıplanırlar. {فَإِن تابا} “Eğer tevbe ederlerse”; yani fuhuş [günahın]dan, {وأصلحا} “ve ıslah olurlarsa”; yani amellerini, {فأعرضوا عَنْهُمَا} “artık onlardan vazgeçin”; yani tevbeden sonra onlara eziyet [sözleri] işittirmeyin. {إِن الله كَانَ تَوَّابًا رحِيما} “Şüphesiz Allah tevbeleri çokça kabul eden ve çok merhamet edendir”. Bu, İslam'ın başlangıcında bekâra ve dula uygulanırdı. Sonra zina edenin had cezası indi de hapis ve eziyet neshedilmiş oldu. Bunu, içinde nur zikredilen surenin (الزَّانِيَة وَالزَّانِي
) (النُّور الْآيَة ٢)
) (en-Nûr, 2. ayet) ayeti neshetti.
وَأخرج ابْن جرير عَن عَطاء {واللذان يأتيانها مِنْكُم} قَالَ: الرجل وَالْمَرْأَة
İbn Cerîr, Atâ'dan {واللذان يأتيانها مِنْكُم} “İçinizden onu yapan her ikisi” [kavli hakkında]: "Erkek ve kadındır" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: ثمَّ ذكر الْجَوَارِي والفتيان الَّذين لم ينكحوا فَقَالَ {واللذان يأتيانها مِنْكُم} الْآيَة
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den rivayet ettiler: "Sonra evlenmemiş genç kızlar ile delikanlıları zikrederek {واللذان يأتيانها مِنْكُم} “İçinizden onu yapan her ikisi...” ayetini buyurdu" dedi.
فَكَانَت الْجَارِيَة والفتى إِذا زَنَيَا يعنفان ويعيران حَتَّى يتركا ذَلِك
"Genç kız ile delikanlı zina ettiklerinde bundan vazgeçinceye kadar kendilerine sert davranılır ve ayıplanırlardı."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الضَّحَّاك {فَإِن تابا وأصلحا فأعرضوا عَنْهُمَا} قَالَ: عَن تعييرهما
İbnü'l-Münzir, ed-Dahhâk'tan {فَإِن تابا وأصلحا فأعرضوا عَنْهُمَا} “Eğer tevbe edip ıslah olurlarsa artık onlardan vazgeçin” kavli hakkında: "Onları ayıplamaktan [vazgeçin]" dediğini rivayet etti.
الْآيَة ١٧ - ١٨
Ayet 17 - 18
أخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي الْعَالِيَة فِي قَوْله {إِنَّمَا التَّوْبَة على الله} الْآيَة
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebu'l-Âliye'den {إِنَّمَا التَّوْبَة على الله} “Allah'ın kabul edeceği tevbe ancak...” ayeti hakkında rivayet ettiler:
قَالَ: هَذِه للْمُؤْمِنين
"Bu, müminler içindir" dedi.
وَفِي قَوْله {وَلَيْسَت التَّوْبَة للَّذين يعْملُونَ السَّيِّئَات} قَالَ: هَذِه لأهل النِّفَاق {وَلَا الَّذين يموتون وهم كفار} قَالَ: هَذِه لأهل الشّرك
{وَلَيْسَت التَّوْبَة للَّذين يعْملُونَ السَّيِّئَات} “Kötülükleri yapıp duranların tevbesi geçerli değildir” kavli hakkında: "Bu, nifak ehli içindir"; {وَلَا الَّذين يموتون وهم كفار} “Kâfir olarak ölenlerin de [tevbesi yoktur]” kavli hakkında ise: "Bu da şirk ehli içindir" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن الرّبيع قَالَ: نزلت الأولى فِي الْمُؤمنِينَ وَنزلت الْوُسْطَى فِي الْمُنَافِقين وَالْأُخْرَى فِي الْكفَّار
İbn Cerîr, er-Rebî'den: "Birincisi müminler hakkında indi, ortadaki münafıklar hakkında indi, diğeri ise kâfirler hakkında indi" dediğini rivayet etti.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من وَجه آخر عَن أبي الْعَالِيَة أَن أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ كَانُوا يَقُولُونَ: كل ذَنْب أَصَابَهُ عبد فَهُوَ جَهَالَة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir başka bir tarikten Ebu'l-Âliye'den rivayet ettiler ki Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashabı şöyle derlerdi: "Kulun işlediği her günah bir cehalettir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: اجْتمع أَصْحَاب مُحَمَّد ﷺ فَرَأَوْا أَن كل شَيْء عصي بِهِ فَهُوَ جَهَالَة عمدا كَانَ أَو غَيره
Abdürrezzâk ve İbn Cerîr, Katâde'den rivayet ettiler: "Muhammed'in (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashabı toplandılar ve bilerek olsun veya olmasın [Allah'a] isyan edilen her şeyin cehalet olduğu görüşüne vardılar" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن مُجَاهِد فِي قَوْله جَهَالَة قَالَ: كل من عصى ربه فَهُوَ جَاهِل حَتَّى ينْزع عَن مَعْصِيَته
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Şuab'da Beyhakî, Mücâhid'den "cehalet" kavli hakkında şöyle rivayet ettiler: "Rabbine isyan eden herkes, isyanından vazgeçinceye kadar cahildir."
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق الْكَلْبِيّ عَن أبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِنَّمَا التَّوْبَة على الله} الْآيَة
İbn Cerîr, el-Kelbî tarikinden, Ebû Sâlih'ten, İbn Abbâs'tan {إِنَّمَا التَّوْبَة على الله} “Allah'ın kabul edeceği tevbe ancak...” ayeti hakkında rivayet etti:
قَالَ: من عمل السوء فَهُوَ جَاهِل من جهالته عمل السوء {ثمَّ يتوبون من قريب} قَالَ: فِي الْحَيَاة وَالصِّحَّة
"Kötülük yapan kimse cahildir, cehaletinden dolayı kötülük işlemiştir. {ثمَّ يتوبون من قريب} “Sonra çok geçmeden tevbe ederler” [kavli hakkında]: Hayattayken ve sağlık halindeyken [demektir]" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ثمَّ يتوبون من قريب} قَالَ الْقَرِيب مَا بَينه وَبَين أَن ينظر إِلَى ملك الْمَوْت
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Ali tarikinden İbn Abbâs'tan {ثمَّ يتوبون من قريب} “Sonra çok geçmeden tevbe ederler” kavli hakkında: "Yakın olan, ölüm meleğine bakmasıyla kendisi arasındaki zamandır" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي مجلز قَالَ: لَا يزَال الرجل فِي تَوْبَة حَتَّى يعاين الْمَلَائِكَة
İbn Cerîr, Ebû Miclez'den: "Kişi, melekleri bizzat görünceye kadar tevbe halindedir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُحَمَّد بن قيس قَالَ الْقَرِيب مَا لم تنزل بِهِ آيَة من آيَات الله أَو ينزل بِهِ الْمَوْت
İbn Cerîr, Muhammed b. Kays'tan: "Yakın olan, kendisine Allah'ın ayetlerinden bir ayet (alamet) inmediği veya kendisine ölüm inmediği müddetçedir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن الضَّحَّاك فِي الْآيَة قَالَ: كل شَيْء قبل الْمَوْت فَهُوَ قريب لَهُ التَّوْبَة مَا بَينه وَبَين أَن يعاين ملك الْمَوْت فَإِذا تَابَ حِين ينظر إِلَى ملك الْمَوْت فَلَيْسَ لَهُ ذَاك
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Şuab'da Beyhakî, ed-Dahhâk'tan ayet hakkında şöyle rivayet ettiler: "Ölümden önceki her an yakındır. Ölüm meleğini bizzat görünceye kadar onun için tevbe [imkanı] vardır. Ölüm meleğine baktığı anda tevbe ederse, artık onun için bu [hak] yoktur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي الْآيَة قَالَ: الدُّنْيَا كلهَا قريب والمعاصي كلهَا جَهَالَة
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İkrime'den ayet hakkında: "Dünyanın tamamı yakındır ve günahların hepsi cehalettir" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن {ثمَّ يتوبون من قريب} قَالَ: مَا لم يُغَرْغر
İbn Ebî Hâtim, el-Hasan'dan {ثمَّ يتوبون من قريب} “Sonra çok geçmeden tevbe ederler” [kavli hakkında]: "Can boğaza gelmedikçe (hırıltı başlamadıkça)" dediğini rivayet etti.
وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عمر فِي الْآيَة قَالَ: لَو غرغر بهَا - يَعْنِي الْمُشرك بِالْإِسْلَامِ - لرجوت لَهُ خيرا كثيرا
Abd b. Humeyd, İbn Ömer'den ayet hakkında: "Eğer onunla -yani müşrik İslam ile- can boğazına gelseydi (son nefesinde iman etseydi), onun için çok hayır umardım" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن قَالَ: بَلغنِي أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن إِبْلِيس لما رأى آدم أجوف قَالَ: وَعزَّتك لَا أخرج من جَوْفه مَا دَامَ فِيهِ الرّوح
İbn Cerîr, el-Hasan'dan şöyle rivayet etti: "Bana ulaştığına göre Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: 'İblis, Âdem'in içinin boş olduğunu görünce: İzzetine yemin olsun ki onda ruh bulunduğu müddetçe onun içinden çıkmayacağım, dedi.'"
فَقَالَ الله ﵎: وَعِزَّتِي لَا أَحول بَينه وَبَين التَّوْبَة مَا دَامَ الرّوح فِيهِ
"Allah (azze ve celle) da şöyle buyurdu: 'İzzetime yemin olsun ki onda ruh bulunduğu müddetçe onunla tevbe arasına girmeyeceğim (tevbe etmesine engel olmayacağım).'"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن قَتَادَة قَالَ: كُنَّا عِنْد أنس بن مَالك وَثمّ أَبُو قلَابَة فَحدث أَبُو قلَابَة قَالَ: إِن الله تَعَالَى لما لعن إِبْلِيس سَأَلَهُ النظرة
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve el-Ba's'ta Beyhakî, Katâde'den rivayet ettiler: "Enes b. Mâlik'in yanındaydık, Ebû Kılâbe de oradaydı. Ebû Kılâbe rivayet edip dedi ki: 'Allah Teâlâ İblis'e lanet ettiğinde, o mühlet istedi.'"
فأنظره إِلَى يَوْم الدّين فَقَالَ: وَعزَّتك لَا أخرج من قلب ابْن آدم مَا دَامَ فِيهِ الرّوح
"Bunun üzerine [Allah] ona din gününe kadar mühlet verdi. O da: 'İzzetine yemin olsun ki Âdemoğlunda ruh bulunduğu müddetçe onun kalbinden çıkmayacağım' dedi."
قَالَ: وَعِزَّتِي لَا أحجب عَنهُ التَّوْبَة مَا دَامَ فِيهِ الرّوح
"[Allah da] şöyle buyurdu: 'İzzetime yemin olsun ki onda ruh bulunduğu müddetçe tevbeyi ona perdelemeyeceğim (ondan esirgemeyeceğim).'"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَمُسلم وَأَبُو يعلى وَابْن حبَان عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: لَا أخْبركُم إِلَّا مَا سَمِعت من فِي رَسُول الله ﷺ سمعته أذناي ووعاه قلبِي أَن عبدا قتل تِسْعَة وَتِسْعين نفسا ثمَّ عرضت لَهُ التَّوْبَة فَسَأَلَ عَن أعلم أهل الأَرْض فَدلَّ على رجل فَأَتَاهُ فَقَالَ: إِنِّي قتلت تِسْعَة وَتِسْعين نفسا فَهَل لي من تَوْبَة قَالَ بعد قتل تِسْعَة وَتِسْعين نفسا
İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Müslim, Ebû Ya'lâ ve İbn Hibbân, Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet ettiler: "Size ancak Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) ağzından işittiğimi, iki kulağımın duyup kalbimin kavradığını haber veririm: [Vaktiyle] bir kul doksan dokuz cana kıymıştı. Sonra ona tevbe [arzusu] geldi. Yeryüzünün en bilgili adamını sordu; ona bir adam gösterildi. Ona gidip: 'Ben doksan dokuz cana kıydım, benim için tevbe var mıdır?' dedi. [Adam]: 'Doksan dokuz cana kıydıktan sonra mı?' dedi."
قَالَ: فانتضى سَيْفه فَقتله فأكمل بِهِ مائَة
"Dedi ki: [Bunun üzerine] kılıcını sıyırıp onu öldürdü ve onunla [öldürdüğü sayıyı] yüze tamamladı."
ثمَّ عرضت لَهُ التَّوْبَة فَسَأَلَ عَن أعلم أهل الأَرْض فَدلَّ على رجل فَأَتَاهُ فَقَالَ: إِنِّي قتلت مائَة نفس فَهَل لي من تَوْبَة فَقَالَ: وَمن يحول بَيْنك وَبَين التَّوْبَة أخرج من الْقرْيَة الخبيثة الَّتِي أَنْت فِيهَا إِلَى الْقرْيَة الصَّالِحَة قَرْيَة كَذَا وَكَذَا
"Sonra ona tevbe [arzusu] geldi. Yeryüzünün en bilgili adamını sordu; ona bir adam gösterildi. Ona gidip: 'Ben yüz cana kıydım, benim için tevbe var mıdır?' dedi. O da: 'Seninle tevbe arasına kim girebilir ki? İçinde bulunduğun şu kötü beldeden falan falan iyi beldeye çık git'"
فاعبد رَبك فِيهَا
"'ve orada Rabbine ibadet et' dedi."
فَخرج يُرِيد الْقرْيَة الصَّالِحَة فَعرض لَهُ أَجله فِي الطَّرِيق فاختصم فِيهِ مَلَائِكَة الرَّحْمَة وملائكة الْعَذَاب فَقَالَ إِبْلِيس أَنا أولى بِهِ إِنَّه لم يعصيني سَاعَة قطّ
"Bunun üzerine iyi beldeye gitmek üzere yola çıktı. Yolda ona eceli yetişti. Rahmet melekleri ile azap melekleri onun hakkında tartıştılar. İblis: 'Ona en layık olan benim, zira o bana bir an bile isyan etmedi' dedi."
فَقَالَت الْمَلَائِكَة: إِنَّه خرج تَائِبًا
"Melekler ise: 'O, tevbe etmiş olarak yola çıktı' dediler."
فَبعث الله ملكا فاختصموا إِلَيْهِ فَقَالَ: انْظُرُوا أَي القريتين كَانَت أقرب إِلَيْهِ فألحقوه بهَا
"Bunun üzerine Allah bir melek gönderdi ve ona başvurdular. O da: 'İki beldeden hangisinin ona daha yakın olduğuna bakın ve onu oraya dahil edin' dedi."
فَقرب الله مِنْهُ الْقرْيَة الصَّالِحَة وباعد مِنْهُ الْقرْيَة الخبيثة فألحقه بِأَهْل الْقرْيَة الصَّالِحَة
"Allah da salih beldeyi ona yaklaştırdı, kötü beldeyi ondan uzaklaştırdı ve onu salih belde ehline dahil etti."
وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه ابْن ماجة وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عمر عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: إِن الله يقبل تَوْبَة العَبْد مَا لم يُغَرْغر
Ahmed, Tirmizî (hasen görerek), İbn Mâce, Hâkim (sahih görerek) ve Şuab'da Beyhakî, İbn Ömer'den rivayet ettiler ki Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah, kulun tevbesini can boğaza gelmedikçe kabul eder."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن رجل من الصَّحَابَة: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: مَا مَا إِنْسَان يَتُوب إِلَى الله ﷿ قبل أَن تغرغر نَفسه فِي شدقه إِلَّا قبل الله تَوْبَته
Beyhakî Şuab'da sahabeden bir adamdan rivayet etti: "Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyururken işittim: 'Hiçbir insan yoktur ki canı avurduna gelmeden önce Allah'a (azze ve celle) tevbe etsin de Allah onun tevbesini kabul etmesin.'"
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عمر قَالَ: التَّوْبَة مبسوطة للْعَبد مَا لم يسق
Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Beyhakî, İbn Ömer'den: "Kul sevk edilmedikçe (can çekişme haline girmedikçe) tevbe [kapısı] onun için açıktır" dediğini rivayet ettiler.
ثمَّ قَرَأَ {وَلَيْسَت التَّوْبَة للَّذين يعْملُونَ السَّيِّئَات حَتَّى إِذا حضر أحدهم الْمَوْت قَالَ إِنِّي تبت الْآن} ثمَّ قَالَ: وَهل الْحُضُور إِلَّا السُّوق
Sonra {وَلَيْسَت التَّوْبَة للَّذين يعْملُونَ السَّيِّئَات حَتَّى إِذا حضر أحدهم الْمَوْت قَالَ إِنِّي تبت الْآن} “Kötülükleri yapıp duran, nihayet kendilerine ölüm gelip çatınca 'İşte ben şimdi tevbe ettim' diyen kimselerin tevbesi geçerli değildir” [ayetini] okudu, sonra: "[Ayetin bahsettiği] hazır bulunma, sevk olunmaktan (can çekişmekten) başka nedir ki!" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْله {حَتَّى إِذا حضر أحدهم الْمَوْت قَالَ إِنِّي تبت الْآن} قَالَ: لَا يقبل ذَلِك مِنْهُ
İbn Ebî Hâtim, İbn Mes'ûd'dan {حَتَّى إِذا حضر أحدهم الْمَوْت قَالَ إِنِّي تبت الْآن} “Nihayet kendilerine ölüm gelip çatınca 'İşte ben şimdi tevbe ettim' der” kavli hakkında: "Bu ondan kabul edilmez" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَيْسَت التَّوْبَة للَّذين يعْملُونَ السَّيِّئَات} الْآيَة
İbnü'l-Münzir, İkrime tarikinden, İbn Abbâs'tan {وَلَيْسَت التَّوْبَة للَّذين يعْملُونَ السَّيِّئَات} “Kötülükleri yapıp duranların tevbesi geçerli değildir...” ayeti hakkında rivayet etti:
قَالَ هم أهل الشّرك
"Onlar şirk ehlidir" dedi.
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق الْكَلْبِيّ عَن أبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَيْسَت التَّوْبَة للَّذين يعْملُونَ السَّيِّئَات} الْآيَة
İbn Cerîr, el-Kelbî tarikinden, Ebû Sâlih'ten, İbn Abbâs'tan {وَلَيْسَت التَّوْبَة للَّذين يعْملُونَ السَّيِّئَات} “Kötülükleri yapıp duranların tevbesi geçerli değildir...” ayeti hakkında rivayet etti:
قَالَ هم أهل الشّرك
"Onlar şirk ehlidir" dedi.
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق الْكَلْبِيّ عَن أبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس {وَلَيْسَت التَّوْبَة للَّذين يعْملُونَ السَّيِّئَات حَتَّى إِذا حضر أحدهم الْمَوْت قَالَ إِنِّي تبت الْآن} فَلَيْسَ لهَذَا عِنْد الله تَوْبَة {وَلَا الَّذين يموتون وهم كفار} أُولَئِكَ أبعد من التَّوْبَة
İbn Cerîr, el-Kelbî tarikinden, Ebû Sâlih'ten, İbn Abbâs'tan rivayet etti: {وَلَيْسَت التَّوْبَة للَّذين يعْملُونَ السَّيِّئَات حَتَّى إِذا حضر أحدهم الْمَوْت قَالَ إِنِّي تبت الْآن} “Kötülükleri yapıp duran, nihayet kendilerine ölüm gelip çatınca 'İşte ben şimdi tevbe ettim' diyen kimselerin tevbesi geçerli değildir”; işte bunun Allah katında bir tevbesi yoktur. {وَلَا الَّذين يموتون وهم كفار} “Kâfir olarak ölenlerin de [tevbesi yoktur]”; işte onlar tevbeden daha da uzaktırlar.
وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَيْسَت التَّوْبَة} الْآيَة
Ebû Dâvûd Nâsih'inde, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ali tarikinden İbn Abbâs'tan {وَلَيْسَت التَّوْبَة} “Tevbe [geçerli] değildir...” ayeti hakkında rivayet ettiler:
قَالَ: فَأنْزل الله بعد ذَلِك (إِن الله لَا يغْفر أَن يُشْرك بِهِ وَيغْفر مَا دون ذَلِك لمن يَشَاء) (النِّسَاء الْآيَة ٤٨) فَحرم الله الْمَغْفِرَة على من مَاتَ وَهُوَ كَافِر وأرجأ أهل التَّوْحِيد إِلَى مَشِيئَته فَلم يؤيسهم من الْمَغْفِرَة
Dedi ki: Allah bundan sonra (إِن الله لَا يغْفر أَن يُشْرك بِهِ وَيغْفر مَا دون ذَلِك لمن يَشَاء) (en-Nisâ, 48. ayet) ayetini indirdi. Böylece Allah, kâfir olarak ölen kimseye bağışlanmayı haram kıldı, tevhid ehlini ise kendi dilemesine bıraktı da onları bağışlanmaktan ümitsiz kılmadı.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَمْرو قَالَ: مَا من ذَنْب مِمَّا يعْمل بَين السَّمَاء وَالْأَرْض يَتُوب مِنْهُ العَبْد قبل أَن يَمُوت إِلَّا تَابَ الله عَلَيْهِ
İbnü'l-Münzir, İbn Amr'dan: "Gök ile yer arasında işlenen günahlardan hiçbir günah yoktur ki kul ölmeden önce ondan tevbe etsin de Allah onun tevbesini kabul etmiş olmasın" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ قَالَ: كَانَ يُقَال: التَّوْبَة مبسوطة مَا لم يُؤْخَذ بكظمه
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbrâhîm en-Nehaî'den şöyle rivayet ettiler: "Şöyle denilirdi: Can boğaza dayanmadıkça tevbe [kapısı] açıktır."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن ابْن عَمْرو قَالَ: من تَابَ قبل مَوته بفواق تيب عَلَيْهِ
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Şuab'da Beyhakî, İbn Amr'dan: "Kim ölümünden önce [iki sağım arası] bir süre kadar önce tevbe ederse tevbesi kabul edilir" dediğini rivayet ettiler.
قيل: ألم يقل الله {وَلَيْسَت التَّوْبَة للَّذين يعْملُونَ السَّيِّئَات حَتَّى إِذا حضر أحدهم الْمَوْت قَالَ إِنِّي تبت الْآن} فَقَالَ: إِنَّمَا أحَدثك مَا سَمِعت من رَسُول الله ﷺ
Denildi ki: "Allah {وَلَيْسَت التَّوْبَة للَّذين يعْملُونَ السَّيِّئَات حَتَّى إِذا حضر أحدهم الْمَوْت قَالَ إِنِّي تبت الْآن} “Kötülükleri yapıp duran, nihayet kendilerine ölüm gelip çatınca 'İşte ben şimdi tevbe ettim' diyen kimselerin tevbesi geçerli değildir” buyurmadı mı?" Bunun üzerine: "Ben sana ancak Resûlullah'tan (sallallâhu aleyhi ve sellem) işittiğimi rivayet ediyorum" dedi.
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ فِي التَّارِيخ وَالْحَاكِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي ذَر أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن الله يقبل تَوْبَة عَبده
Ahmed, et-Târîh'te Buhârî, Hâkim ve İbn Merdûye, Ebû Zer'den rivayet ettiler ki Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Şüphesiz Allah kulunun tevbesini kabul eder,"
أَو يغْفر لعَبْدِهِ مَا لم يَقع الْحجاب
"yahut perde düşmedikçe kulunu bağışlar."
قيل: وَمَا وُقُوع الْحجاب قَالَ: تخرج النَّفس وَهِي مُشركَة
"Perdenin düşmesi nedir?" diye soruldu. "Canın müşrik olarak çıkmasıdır" buyurdu.
الْآيَة ١٩
Ayet 19
أخرج البُخَارِيّ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا يحل لكم أَن ترثوا النِّسَاء كرها} قَالَ: كَانُوا إِذا مَاتَ الرجل كَانَ أولياؤه أَحَق بامرأته إِن شَاءَ بَعضهم تزوّجها وَإِن شاؤوا زوجوها وَإِن شاؤوا لم يزوّجوها فهم أَحَق بهَا من أَهلهَا
Buhârî, Ebû Dâvûd, Nesâî, Sünen'inde Beyhakî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İkrime tarikinden İbn Abbâs'tan {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا يحل لكم أَن ترثوا النِّسَاء كرها} “Ey iman edenler! Kadınlara zorla mirasçı olmanız size helal değildir” kavli hakkında rivayet ettiler: "Bir adam öldüğünde, onun velileri karısı üzerinde daha çok hak sahibi idiler. İçlerinden biri dilerse onunla evlenir, dilerlerse onu [başkasıyla] evlendirirler, dilerlerse evlendirmezlerdi. Onlar, kadının ailesinden daha çok hak sahibi idiler."
فَنزلت هَذِه الْآيَة فِي ذَلِك
"Bunun üzerine bu konuda bu ayet indi."
وَأخرج أَبُو دَاوُد من وَجه آخر عَن عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس فِي هَذِه الْآيَة قَالَ: كَانَ الرجل يَرث امْرَأَة ذِي قرَابَته فيعضلها حَتَّى تَمُوت أَو ترد إِلَيْهِ صَدَاقهَا فاحكم الله عَن ذَلِك
Ebû Dâvûd başka bir tarikten İkrime'den, İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında şöyle rivayet etti: "Kişi akrabasının karısına mirasçı olur, ölünceye veya mehrini kendisine geri verinceye kadar ona engel olur (baskı yapar)dı. Allah bunu yasakladı (kesin bir hüküm koydu);"
أَي نهى عَن ذَلِك
"yani bundan nehyetti."