وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَليّ أَنه سُئِلَ عَن ذَلِك فَقَالَ: إِذا أحلّت لَك آيَة وَحرمت عَلَيْك أُخْرَى فَإِن أملكهما آيَة الْحَرَام مَا فصل لنا حرتين وَلَا مملوكتين
İbn Ebî Şeybe, Ali'den rivayet etti: Kendisine bu durum sorulduğunda şöyle dedi: "Sana bir ayet helal kılıp diğer bir ayet haram kıldığında, ikisinden [hükmü] en bağlayıcı olanı haram kılan ayettir; [Allah] bize iki hür kadın ile iki cariye kadın arasında bir ayrım yapmamıştır."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَابْن الضريس عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: فِي التَّوْرَاة مَلْعُون من نظر إِلَى فرج امْرَأَة وابنتها مَا فصل لنا حرَّة وَلَا مَمْلُوكَة
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe ve İbnü'd-Durays, Vehb b. Münebbih'ten rivayet ettiler; dedi ki: "Tevrat'ta; 'Bir kadının ve kızının avret yerine bakan kimse lanetlenmiştir' [diye yazılıdır]; bize hür ile cariye arasında bir ayrım yapılmamıştır."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ قَالَ: من نظر إِلَى فرج امْرَأَة وابنتها لم ينظر الله إِلَيْهِ يَوْم الْقِيَامَة
Abdurrezzâk, İbrâhim en-Nehaî'den rivayet etti; dedi ki: "Kim bir kadının ve kızının avret yerine bakarsa, kıyamet gününde Allah ona [rahmet nazarıyla] bakmaz."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: لَا ينظر الله إِلَى رجل نظر إِلَى فرج امْرَأَة وابنتها
İbn Ebî Şeybe, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; dedi ki: "Allah, bir kadının ve kızının avret yerine bakan adama [rahmet nazarıyla] bakmaz."
الْآيَة ٢٤
24. Ayet
أخرج الطَّيَالِسِيّ وَعبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والطَّحَاوِي وَابْن حبَان وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ أَن رَسُول الله ﷺ بعث يَوْم حنين جَيْشًا إِلَى أَوْطَاس فَلَقوا عدوّاً فقاتلوهم فظهروا عَلَيْهِم وَأَصَابُوا لَهُم سَبَايَا فَكَانَ نَاس من أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ تحرَّجوا من غشيانهن من أجل
Tayâlisî, Abdurrezzâk, Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, Ebû Ya'lâ, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Tahâvî, İbn Hibbân ve Sünen'inde Beyhakî, Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet ettiler: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Huneyn günü Evtâs'a bir ordu gönderdi. Düşmanla karşılaşıp savaştılar ve onlara üstün gelerek cariyeler elde ettiler. Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashabından bazı kimseler,
أَزوَاجهنَّ من الْمُشْركين فَأنْزل الله فِي ذَلِك {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} يَقُول: إِلَّا مَا أَفَاء الله عَلَيْكُم فاستحللنا بذلك فروجهن
müşrik olan kocalarından ötürü onlarla cinsel ilişkide bulunmaktan çekindiler. Bunun üzerine Allah bu hususta {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} “Evli kadınlar da [size haram kılındı], sağ ellerinizin malik oldukları (cariyeler) müstesna” [ayetini] indirdi. [Ebû Saîd] der ki: "Yani Allah'ın size fey olarak verdikleri müstesna. Böylece onların ferçlerini kendimize helal kıldık."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: نزلت يَوْم حنين لما فتح الله حنيناً أصَاب الْمُسلمُونَ نسَاء لَهُنَّ أَزوَاج وَكَانَ الرجل إِذا أَرَادَ أَن يَأْتِي الْمَرْأَة قَالَت: إِن لي زوجا فَسئلَ رَسُول الله ﷺ عَن ذَلِك
Taberânî, İbn Abbâs'tan bu ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Huneyn günü indirildi. Allah Huneyn'i fethedince Müslümanlar kocaları olan kadınları esir aldılar. Adam kadına yaklaşmak istediğinde kadın: 'Benim kocam var' diyordu. Bu durum Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) soruldu,"
فأنزلت هَذِه الْآيَة {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} يَعْنِي السبية من الْمُشْركين تصاب لَا بَأْس فِي ذَلِك
bunun üzerine bu ayet indirildi: {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} “Evli kadınlar da [size haram kılındı], sağ ellerinizin malik oldukları (cariyeler) müstesna”. Yani müşriklerden alınan cariyeyle birlikte olunur, bunda bir sakınca yoktur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن سعيد بن جُبَير فِي الْآيَة قَالَ: نزلت فِي نسَاء أهل حنين لما افْتتح رَسُول الله ﷺ حنيناً أصَاب الْمُسلمُونَ سَبَايَا فَكَانَ الرجل إِذا أَرَادَ أَن يَأْتِي الْمَرْأَة مِنْهُنَّ قَالَت: إِن لي زوجا
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te Saîd b. Cübeyr'den bu ayet hakkında rivayet etti; dedi ki: "Huneyn ehlinin kadınları hakkında indi. Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Huneyn'i fethettiğinde Müslümanlar esir kadınlar elde ettiler. Adam onlardan bir kadına yaklaşmak istediğinde kadın: 'Benim kocam var' diyordu."
فَأتوا النَّبِي ﷺ فَذكرُوا ذَلِك لَهُ فَأنْزل الله {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} قَالَ: السبايا من ذَوَات الْأزْوَاج
Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) gelip bunu ona anlattılar. Bunun üzerine Allah: {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} “Evli kadınlar da [size haram kılındı], sağ ellerinizin malik oldukları (cariyeler) müstesna” [ayetini] indirdi. [Saîd b. Cübeyr]: "Kocaları olan esir kadınlardır" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} قَالَ: كل ذَات زوج إتيانها زنا إِلَّا مَا سبيت
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve Beyhakî, {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} “Evli kadınlar da [size haram kılındı], sağ ellerinizin malik oldukları (cariyeler) müstesna” kavli hakkında İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; dedi ki: "Kocası olan her kadına yaklaşmak zinadır; esir aldıkların müstesna."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة يَقُول: كل امْرَأَة لَهَا زوج فَهِيَ عَلَيْك حرَام إِلَّا أمة ملكتها وَلها زوج بِأَرْض الْحَرْب فَهِيَ لَك حَلَال إِذا استبرأتها
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan ayet hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Kocası olan her kadın sana haramdır; sahip olduğun ve harp diyarında kocası bulunan cariye müstesnadır, rahmini istibrâ ettiğinde (temiz olduğunu anladığında) o kadın sana helaldir."
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَالطَّبَرَانِيّ عَن عَليّ وَابْن مَسْعُود فِي قَوْله {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} قَالَ عَليّ: المشركات إِذا سبين حلت لَهُ وَقَالَ ابْن مَسْعُود: المشركات وَالْمُسلمَات
Firyâbî, İbn Ebî Şeybe ve Taberânî, {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} “Evli kadınlar da [size haram kılındı], sağ ellerinizin malik oldukları (cariyeler) müstesna” kavli hakkında Ali ve İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiler; Ali: "Müşrik kadınlar esir edildiklerinde [sahibine] helal olur" dedi. İbn Mes'ûd ise: "Müşrik olanlar da Müslüman olanlar da [helal olur]" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن مَسْعُود فِي قَوْله {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} قَالَ: كل ذَات زوج عَلَيْك حرَام إِلَّا مَا اشْتريت بِمَالك وَكَانَ يَقُول بيع الْأمة طَلاقهَا
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} “Evli kadınlar da [size haram kılındı], sağ ellerinizin malik oldukları (cariyeler) müstesna” kavli hakkında İbn Mes'ûd'dan rivayet ettiler; dedi ki: "Kocası olan her kadın sana haramdır; malınla satın aldığın müstesnadır." Ve şöyle derdi: "Cariyenin satılması, [kocası tarafından] boşanması demektir."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ طَلَاق الْأمة سِتّ بيعهَا طَلاقهَا وعتقها طَلاقهَا وهبتها طَلاقهَا وبراءتها طَلاقهَا وَطَلَاق زَوجهَا طَلاقهَا
İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: "Cariyenin boşanması altı yolladır: Satılması boşanmasıdır, azat edilmesi boşanmasıdır, hibe edilmesi boşanmasıdır, berâeti (istibrâsı) boşanmasıdır ve kocasının boşaması boşanmasıdır."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: إِذا بِيعَتْ الْأمة وَلها زوج فسيدها أَحَق ببضعها
İbn Cerîr, İbn Mes'ûd'dan rivayet etti; dedi ki: "Cariye evli iken satıldığında, efendisi onunla cinsel ilişkide bulunmaya daha çok hak sahibidir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} قَالَ: ذَوَات الْأزْوَاج
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” [ifadesi] hakkında: "Kocaları olan kadınlardır" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف وَابْن الْمُنْذر عَن أنس بن مَالك {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} قَالَ: ذَوَات الْأزْوَاج الْحَرَائِر حرَام إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم
İbn Ebî Şeybe el-Musannef'te ve İbnü'l-Münzir, Enes b. Mâlik'ten {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” [ifadesi] hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Kocaları olan hür kadınlar haramdır; sağ ellerinizin malik oldukları müstesna."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن مَسْعُود {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} قَالَ: ذَوَات الْأزْوَاج
İbn Ebî Şeybe, İbn Mes'ûd'dan {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” [ifadesi] hakkında: "Kocaları olan kadınlardır" dediğini rivayet etti.
وَأخرج مَالك وَعبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن سعيد بن الْمسيب {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} قَالَ: هن ذَوَات الْأزْوَاج ومرجع ذَلِك إِلَى أَن حرَّم الله الزِّنَا
Mâlik, Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve Beyhakî, Saîd b. el-Müseyyeb'den {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” [ifadesi] hakkında rivayet ettiler; dedi ki: "Onlar kocaları olan kadınlardır; bunun aslı ise Allah'ın zinayı haram kılmış olmasına dayanır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} قَالَ: نهين عَن الزِّنَا
İbn Ebî Şeybe, Mücâhid'den {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” [ifadesi] hakkında: "Onlar zinadan nehyedildiler" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الشّعبِيّ فِي الْآيَة قَالَ: نزلت يَوْم أَوْطَاس
İbn Ebî Şeybe, Şa'bî'den ayet hakkında: "Evtâs günü indi" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: كَانَ النِّسَاء يأتيننا ثمَّ يُهَاجر أَزوَاجهنَّ فمنعناهن بقوله {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء}
İbn Cerîr, Ebû Saîd el-Hudrî'den rivayet etti; dedi ki: "Kadınlar bize gelir, sonra da kocaları hicret ederdi; Allah'ın {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” kavli sebebiyle onlara engel olduk."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} يَعْنِي بذلك ذَوَات الْأزْوَاج من النِّسَاء لَا يحل نِكَاحهنَّ يَقُول: لَا تحلب وَلَا تعد فتنشز على بَعْلهَا وكل امْرَأَة لَا تنْكح إِلَّا بِبَيِّنَة وَمهر فَهِيَ من الْمُحْصنَات الَّتِي حرم {إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} يَعْنِي الَّتِي أحل الله من النِّسَاء وَهُوَ مَا أحلَّ من حرائر النِّسَاء مثنى وَثَلَاث وَربَاع
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” [ifadesi] hakkında rivayet ettiler; bununla kadınlardan kocası olanları kastetmektedir, onlarla evlenmek helal değildir. [İbn Abbâs] der ki: "Kocasından süt sağılmaz ve kocasına karşı gelip baş kaldırmaz. Ancak şahit ve mehir ile nikahlanan her kadın, haram kılınan muhsan kadınlardandır. {إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} “...sağ ellerinizin malik oldukları müstesna” kavli ise, Allah'ın kadınlardan helal kıldıklarıdır ki o da hür kadınlardan ikişer, üçer ve dörder olarak helal kıldığıdır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} قَالَ: لَا يحل لَهُ أَن يتزوّج فَوق أَربع فَمَا زَاد فَهُوَ عَلَيْهِ حرَام كَأُمِّهِ وَأُخْته
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” [ifadesi] hakkında rivayet ettiler; dedi ki: "Kişinin dörtten fazla kadınla evlenmesi helal değildir; dörtten fazlası ise annesi ve kız kardeşi gibi ona haramdır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن أبي الْعَالِيَة قَالَ: يَقُول (فانكحوا مَا طَابَ لكم من النِّسَاء مثنى وَثَلَاث وَربَاع) (النِّسَاء الْآيَة ٣) ثمَّ حرَّم مَا حرَّم من النّسَب والصهر ثمَّ قَالَ {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} فَرجع إِلَى أول السُّورَة إِلَى أَربع فَقَالَ: هن حرَام أَيْضا إِلَّا لمن نكح بِصَدَاق وسنَّة وشهود
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Ebü'l-Âliye'den rivayet ettiler; dedi ki: "[Allah Teâlâ] {فانكحوا مَا طَابَ لكم من النِّسَاء مثنى وَثَلَاث وَربَاع} “...Kadınlardan hoşunuza gidenlerle ikişer, üçer ve dörder nikahlayın...” (en-Nisâ: 3) buyurur. Sonra nesep ve sıhriyetten haram kıldıklarını haram kıldı, ardından da {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} “Evli kadınlar da [size haram kılındı], sağ ellerinizin malik oldukları müstesna” buyurdu. Böylece surenin başındaki dörde döndü ve şöyle buyurdu: 'Onlar da mehir, sünnet ve şahitlerle nikahlayan kimse müstesna haramdır.'"
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن عُبَيْدَة قَالَ: أحل الله لَك أَرْبعا فِي أول السُّورَة وَحرم نِكَاح كل مُحصنَة بعد الْأَرْبَع إِلَّا مَا ملكت يَمِينك
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Ubeyde'den rivayet ettiler; dedi ki: "Allah surenin başında sana dördü helal kıldı ve dörtten sonraki her muhsan (hür/iffetli) kadının nikahını sana haram kıldı; sağ elinin malik olduğu (cariyeler) müstesnadır."
وَأخرج ابْن جرير عَن عَطاء أَنه سُئِلَ عَن قَوْله {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} فَقَالَ: حرم مَا فرق الْأَرْبَع مِنْهُنَّ
İbn Cerîr, Atâ'dan rivayet etti: Kendisine {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” kavli soruldu da şöyle dedi: "Onlardan dördün üzerindekileri haram kıldı."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَالْمُحصنَات} قَالَ: العفيفة الْعَاقِلَة من مسلمة أَو من أهل الْكتاب
Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, {وَالْمُحصنَات} “Muhsan kadınlar...” kavli hakkında İbn Abbâs'tan: "Müslüman veya Ehl-i Kitap'tan iffetli ve akıllı kadındır" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} قَالَ: إِلَّا الْأَرْبَع اللَّاتِي ينكحن بِالْبَيِّنَةِ وَالْمهْر
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Taberânî, {إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} “...Sağ ellerinizin malik oldukları müstesna” kavli hakkında İbn Abbâs'tan: "Beyyine (şahitler) ve mehir ile nikahlanan dört kadın müstesna" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} قَالَ: ينْزع الرجل وليدته امْرَأَة عَبده
İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} “...Sağ ellerinizin malik oldukları müstesna” [ifadesi] hakkında: "Kişi, kölesinin karısı olan cariyesini [ondan] geri alır" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} قَالَ هِيَ حل للرجل إِلَّا مَا أنكح مِمَّا ملكت يَمِينه فَإِنَّهَا لَا تحل لَهُ
İbn Ebî Hâtim, {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} “Evli kadınlar da [size haram kılındı], sağ ellerinizin malik oldukları müstesna” kavli hakkında İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: "O erkeğe helaldir; ancak sağ elinin malik olduklarından [başkasıyla] nikahladığı kadın müstesnadır, zira o artık kendisine helal olmaz."
وَأخرج ابْن جرير عَن عَمْرو بن مرّة قَالَ: قَالَ رجل لسَعِيد بن جُبَير: أما رَأَيْت ابْن عَبَّاس حِين سُئِلَ عَن هَذِه الْآيَة {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} فَلم يقل فِيهَا شَيْئا فَقَالَ: كَانَ لَا يعلمهَا
İbn Cerîr, Amr b. Mürre'den rivayet etti; dedi ki: Bir adam Saîd b. Cübeyr'e: "İbn Abbâs'ın, {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” ayeti hakkında sorulduğunda hiçbir şey söylemediğini görmedin mi?" dedi. [Saîd] de: "Onu bilmiyordu" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: لَو أعلم من يُفَسر لي هَذِه الْآيَة لضَرَبْت إِلَيْهِ أكباد الْإِبِل قَوْله {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} الْآيَة
İbn Cerîr, Mücâhid'den rivayet etti; dedi ki: "Eğer bana {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” ayetini tefsir edecek birini bilseydim, onun yanına gitmek için develerin ciğerlerine vururdum (uzun yolculuğu göze alırdım)."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي السَّوْدَاء قَالَ: سَأَلت عِكْرِمَة عَن هَذِه الْآيَة {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} فَقَالَ: لَا أَدْرِي
İbn Ebî Şeybe, Ebü's-Sevdâ'dan rivayet etti; dedi ki: İkrime'ye {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” ayeti hakkında sordum da: "Bilmiyorum" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق الْأَزْهَرِي عَن ابْن الْمسيب عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ الْإِحْصَان إحصانان إِحْصَان نِكَاح وإحصان عفاف قَالَ ابْن أبي حَاتِم: قَالَ أبي: هَذَا حَدِيث مُنكر
İbn Ebî Hâtim, Ezherî yoluyla İbnü'l-Müseyyeb'den, o da Ebû Hüreyre'den rivayet etti; dedi ki: Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "İhsan ikidir: Nikah ihsanı ve iffet ihsanı." İbn Ebî Hâtim dedi ki: "Babam: 'Bu hadis münkerdir' dedi."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن شهَاب أَنه سُئِلَ عَن قَوْله {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} قَالَ: نرى أَنه حرم فِي هَذِه الْآيَة {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} ذَوَات الْأزْوَاج أَن ينكحن مَعَ أَزوَاجهنَّ وَالْمُحصنَات العفائف وَلَا يحللن إِلَّا بِنِكَاح أوملك يَمِين والإحصان إحصانان: إِحْصَان تَزْوِيج وإحصان عفاف فِي الْحَرَائِر والمملوكات كل ذَلِك حرم الله إِلَّا بِنِكَاح أوملك يَمِين
İbn Cerîr, İbn Şihâb'dan rivayet etti: Kendisine {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” kavli hakkında sorulduğunda şöyle dedi: "Biz, Allah'ın bu {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” ayetinde, kocaları varken kocalarıyla birlikte olan kadınların nikahlanmasını ve iffetli kadınları haram kıldığı kanaatindeyiz; onlar ancak nikah yahut mülk-i yemîn (cariyeliğe sahip olma) ile helal olurlar. İhsan iki türlüdür: Hür ve cariye kadınlarda evlilik ihsanı ve iffet ihsanı; bunların hepsini Allah, nikah veya mülk-i yemîn müstesna haram kılmıştır."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد عَن مُجَاهِد أَنه كَانَ يقْرَأ كل شَيْء فِي الْقُرْآن (وَالْمُحصنَات) (الْمَائِدَة الْآيَة ٥) بِكَسْر الصَّاد إِلَّا الَّتِي فِي النِّسَاء {وَالْمُحصنَات} من النِّسَاء بِالنّصب
Saîd b. Mansûr ve Abd b. Humeyd, Mücâhid'den rivayet ettiler: Kendisi Kur'an'daki bütün {وَالْمُحصنَات} (el-Mâide: 5) kelimelerini sâd harfinin kesresiyle okurdu; sadece Nisâ suresindeki {وَالْمُحصنَات} “Evli kadınlar da...” kelimesini fetha ile okurdu.
وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن مَسْعُود أَنه قَرَأَ {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} بِنصب الصَّاد وَكَانَ يحيى بن وثاب يقْرَأ {وَالْمُحصنَات} بِكَسْر الصَّاد
Abd b. Humeyd, İbn Mes'ûd'dan {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء} “Evli kadınlar da...” [ayetini] sâd harfinin fethasıyla okuduğunu; Yahyâ b. Vessâb'ın ise {وَالْمُحصنَات} “Evli kadınlar da...” kelimesini sâd harfinin kesresiyle okuduğunu rivayet etti.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْأسود أَنه كَانَ رُبمَا قَرَأَ {وَالْمُحصنَات} وَالْمُحصنَات
Abd b. Humeyd, Esved'den rivayet etti: O bazen {وَالْمُحصنَات} “Evli kadınlar da...” [şeklinde fetha ile], bazen de {وَالْمُحصنَات} “Evli kadınlar da...” [şeklinde kesre ile] okurdu.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة أَن هَذِه الْآيَة الَّتِي فِي سُورَة النِّسَاء {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} نزلت فِي امْرَأَة يُقَال لَهَا: معَاذَة وَكَانَت تَحت شيخ من بني سدوس يُقَال لَهُ: شُجَاع بن الْحَرْث
Abd b. Humeyd, İkrime'den rivayet etti: Nisâ suresindeki bu {وَالْمُحصنَات من النِّسَاء إِلَّا مَا ملكت أَيْمَانكُم} “Evli kadınlar da [size haram kılındı], sağ ellerinizin malik oldukları müstesna” ayeti, Muâze adında bir kadın hakkında indi. Bu kadın, Benî Sedûs'tan Şucâ' b. el-Hâris adında yaşlı bir adamın nikahı altındaydı.
وَكَانَ مَعهَا ضرَّة لَهَا قد ولدت لشجاع أَوْلَادًا رجَالًا وَإِن شجاعاً انْطلق يُمَيّز أَهله من هجر فَمر بمعاذة ابْن عَم لَهَا فَقَالَت لَهُ: احملني إِلَى أَهلِي فَإِنَّهُ لَيْسَ عِنْد هَذَا الشَّيْخ خير
Onunla birlikte bir kuması vardı ve bu kuma Şucâ'a erkek çocuklar doğurmuştu. Şucâ', ailesini Hecer'den getirmek üzere yola çıkmıştı. Muâze'nin yanına amcasının oğlu uğradı; Muâze ona: 'Beni ailemin yanına götür, zira bu yaşlı adamın yanında bir hayır yok' dedi.
فاحتملها فَانْطَلق بهَا فَوَافَقَ ذَلِك جيئة الشَّيْخ فَانْطَلق إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله وَأفضل الْعَرَب إِنِّي خرجت أبغيها الطَّعَام فِي رَجَب فتولت والطت بالذنب وَهِي شَرّ غَالب لمن غلب رَأَتْ غُلَاما واركاً على قتب لَهَا وَله أرب
Bunun üzerine onu bindirip götürdü. Bu durum yaşlı adamın gelişine denk geldi. Adam Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) gidip şöyle dedi: 'Ey Allah'ın Resûlü ve Arapların en hayırlısı! Ben Recep ayında ona yiyecek aramak için çıkmıştım; o ise yüz çevirip günaha bulaştı. O, mağlup eden için galip gelen en kötü şeydir. Semere oturmuş bir delikanlı gördü de onun da [o delikanlının da] bir arzusu oldu.'
فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: عليّ عليّ فَإِن كَانَ الرجل كشف بهَا ثوبا فارجموها وَإِلَّا فَردُّوا على الشَّيْخ امْرَأَته فَانْطَلق مَالك بن شُجَاع وَابْن ضَرَّتهَا فطلبها فجَاء بهَا وَنزلت بَيتهَا
Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: '[Kadını] bana getirin, bana getirin! Eğer o adam onun örtüsünü açmışsa (zina etmişse) onu recmedin; aksi takdirde yaşlı adama karısını geri verin.' Bunun üzerine Mâlik b. Şucâ' ile kumasının oğlu gidip onu aradılar, getirip evine yerleştirdiler.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عُبَيْدَة السَّلمَانِي فِي قَوْله {كتاب الله عَلَيْكُم} قَالَ: الْأَرْبَع
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ubeyde es-Selmânî yoluyla {كتاب الله عَلَيْكُم} “...Allah'ın üzerinize bir yazısı (farzı) olarak...” kavli hakkında: "Dörttür" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن جرير من طَرِيق عُبَيْدَة عَن عمر بن الْخطاب
İbn Cerîr, Ubeyde yoluyla Ömer b. el-Hattâb'dan
مثله
bunun benzerini [rivayet etti].
وَأخرج ابْن الْمُنْذر من طَرِيق ابْن جريج عَن ابْن عَبَّاس {كتاب الله عَلَيْكُم} قَالَ: وَاحِدَة إِلَى أَربع فِي النِّكَاح
İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc yoluyla İbn Abbâs'tan {كتاب الله عَلَيْكُم} “...Allah'ın üzerinize bir yazısı (farzı) olarak...” [ifadesi] hakkında: "Nikahta birden dörde kadardır" dediğini rivayet etti.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن إِبْرَاهِيم {كتاب الله عَلَيْكُم} قَالَ: مَا حرم عَلَيْكُم
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbrâhim'den {كتاب الله عَلَيْكُم} “...Allah'ın üzerinize bir yazısı (farzı) olarak...” [ifadesi] hakkında: "Size haram kıldıklarıdır" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس أَنه قَرَأَ {وَأحل لكم} بِضَم الْألف وَكسر الْحَاء
Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan onun {وَأحل لكم} “[Bunların dışındakiler] size helal kılındı” [kavmini] elifin zammesi ve hâ'nın kesresiyle [meçhul fiil olarak; {وَأُحِلَّ لَكُمْ}] okuduğunu rivayet etti.
وَأخرج عَن عَاصِم
Yine [Abd b. Humeyd], Âsım'dan rivayet etti:
أَنه قَرَأَ {وَأحل لكم} بِالنّصب
Onun {وَأحل لكم} “[Allah] size helal kıldı” [kavmini] nasb (fetha) ile [malum fiil olarak; {وَأَحَلَّ لَكُمْ}] okuduğunu [rivayet etti].
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي مَالك قَالَ {وَرَاء} أَمَام فِي الْقُرْآن كُله غير حرفين {وَأحل لكم مَا وَرَاء ذَلِكُم} يَعْنِي سوى ذَلِكُم (فَمن ابْتغى وَرَاء ذَلِك) يَعْنِي سوى ذَلِك
İbn Ebî Hâtim, Ebû Mâlik'ten şöyle dediğini rivayet etti: İki yer hariç Kur'an'ın tamamında {وَرَاء} (verâ') kelimesi "ön / önünde" demektir. [Bu iki yer ise] {وَأحل لكم مَا وَرَاء ذَلِكُم} “Bunların dışındakiler size helal kılındı” yani bunların gayrısı, ve (فَمن ابْتغى وَرَاء ذَلِك) “Kim bunun ötesini / gayrısını ararsa” yani bunun gayrısı [anlamındadır].
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ {وَأحل لكم مَا وَرَاء ذَلِكُم} قَالَ: مَا دون الْأَرْبَع
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den {وَأحل لكم مَا وَرَاء ذَلِكُم} “Bunların dışındakiler size helal kılındı” kavli hakkında: "Dörtten az olanlardır" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ {كتاب الله عَلَيْكُم} قَالَ: هَذَا النّسَب {وَأحل لكم مَا وَرَاء ذَلِكُم} قَالَ: مَا وَرَاء هَذَا النّسَب
İbn Ebî Hâtim, İkrime yoluyla İbn Abbâs'tan rivayet etti: {كتاب الله عَلَيْكُم} “...Allah'ın üzerinize bir yazısı (farzı) olarak...” [ifadesi hakkında] şöyle dedi: "Bu neseptir." {وَأحل لكم مَا وَرَاء ذَلِكُم} “Bunların dışındakiler size helal kılındı” [ifadesi hakkında da]: "Bu nesebin dışındakilerdir" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن عَطاء {وَأحل لكم مَا وَرَاء ذَلِكُم} قَالَ: مَا وَرَاء ذَات الْقَرَابَة
İbn Cerîr, Atâ'dan {وَأحل لكم مَا وَرَاء ذَلِكُم} “Bunların dışındakiler size helal kılındı” kavli hakkında: "Akrabalık bağı olanların dışındakilerdir" dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة {وَأحل لكم مَا وَرَاء ذَلِكُم} قَالَ: مَا ملكت أَيْمَانكُم
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den {وَأحل لكم مَا وَرَاء ذَلِكُم} “Bunların dışındakiler size helal kılındı” kavli hakkında: "Sağ ellerinizin malik olduklarıdır (cariyelerinizdir)" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عُبَيْدَة السَّلمَانِي {وَأحل لكم مَا وَرَاء ذَلِكُم} قَالَ: من الْإِمَاء يَعْنِي السراري
İbn Ebî Hâtim, Ubeyde es-Selmânî'den {وَأحل لكم مَا وَرَاء ذَلِكُم} “Bunların dışındakiler size helal kılındı” kavli hakkında: "Cariyelerden, yani kapatmalardandır" dediğini rivayet etti.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {محصنين} قَالَ: متناكحين {غير مسافحين} قَالَ: غير زانين بِكُل زَانِيَة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {محصنين} “iffetli yaşamak...” kavli hakkında: "Nikahlanarak", {غير مسافحين} “...zina etmeksizin...” kavli hakkında da: "Her zina eden kadınla zina etmeksizin" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس أَنه سُئِلَ عَن السفاح قَالَ: الزِّنَا
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre, ona 'sifâh'tan soruldu da: "Zinadır" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس فِي ناسخه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورهنَّ فَرِيضَة} يَقُول: إِذا تزوّج الرجل مِنْكُم الْمَرْأَة ثمَّ نَكَحَهَا مرّة وَاحِدَة فقد وَجب صَدَاقهَا كُله والاستمتاع هُوَ النِّكَاح
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve en-Nâsih adlı eserinde en-Nehhâs, İbn Abbâs'tan {فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورهنَّ فَرِيضَة} “Onlardan hangisiyle faydalandıysanız (zevce edindiyseniz), bir farz olarak onlara mehirlerini verin” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Sizden bir adam bir kadınla evlenip de onunla bir kere dahi cinsel ilişkide bulunursa mehrinin tamamı kesinleşir. Buradaki istimtâ' (faydalanma), nikahtır."
وَهُوَ قَوْله (وآتو النِّسَاء صدقاتهن نحلة) (النِّسَاء الْآيَة ٤)
Ve o, {وآتو النِّسَاء صدقاتهن نحلة} “Kadınlara mehirlerini bir bağış olarak gönül hoşluğuyla verin” (en-Nisâ: 4) kavlidir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ مُتْعَة النِّسَاء فِي أوّل الْإِسْلَام
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet etti: "Mut'a nikahı İslam'ın ilk dönemindeydi."
كَانَ الرجل يقدم الْبَلدة لَيْسَ مَعَه من يصلح لَهُ ضيعته وَلَا يحفظ مَتَاعه فيتزوّج الْمَرْأَة إِلَى قدر مَا يرى أَنه يفرغ من حَاجته فتنظر لَهُ مَتَاعه وَتصْلح لَهُ ضيعته وَكَانَ يقْرَأ / فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ إِلَى أجل مُسَمّى / نسختها {محصنين غير مسافحين} وَكَانَ الْإِحْصَان بيد الرجل يمسك مَتى شَاءَ وَيُطلق مَتى شَاءَ
Kişi bir şehre gelir, yanında işini görecek ve eşyasını koruyacak kimsesi bulunmazdı. Bu yüzden ihtiyacını bitireceğini tahmin ettiği bir süreye kadar bir kadınla evlenirdi; kadın da onun eşyasına bakar ve işlerini görürdü. [İbn Abbâs] {فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ إِلَى أجل مُسَمّى} “Onlardan hangisiyle belirlenmiş bir süreye kadar faydalandıysanız...” şeklinde okurdu. Bu [uygulamayı] {محصنين غير مسافحين} “iffetli yaşamak, zina etmeksizin...” [ayeti] neshetti (hükmünü kaldırdı). İhsân (evlilik bağı) ise erkeğin elindeydi; dilediği zaman [nikahında] tutar, dilediği zaman boşardı.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَت الْمُتْعَة فِي أول الْإِسْلَام وَكَانُوا يقرأون هَذِه الْآيَة ((فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ إِلَى أجل مُسَمّى
Taberânî ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini rivayet ettiler: "Mut'a nikahı İslam'ın ilk dönemindeydi ve onlar bu ayeti ((فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ إِلَى أجل مُسَمّى))
)) الْآيَة
((Onlardan hangisiyle belirlenmiş bir süreye kadar faydalandıysanız...)) ayeti [şeklinde] okuyorlardı.
فَكَانَ الرجل يقدم الْبَلدة لَيْسَ لَهُ بهَا معرفَة فَيَتَزَوَّج بِقدر مَا يرى أَنه يفرغ من حَاجته لتحفظ مَتَاعه وَتصْلح لَهُ شَأْنه حَتَّى نزلت هَذِه الْآيَة (حرمت عَلَيْكُم أُمَّهَاتكُم) (النِّسَاء الْآيَة ٢٣) إِلَى آخر الْآيَة فنسخ الأولى فَحرمت الْمُتْعَة وتصديقها من الْقُرْآن (إِلَّا على أَزوَاجهم أَو مَا ملكت أَيْمَانهم) (الْمُؤْمِنُونَ الْآيَة ٦) وَمَا سوى هَذَا الْفرج فَهُوَ حرَام
Kişi, tanımadığı bir memlekete gelir ve ihtiyacını bitireceğini düşündüğü süre kadar, eşyasını koruması ve işlerini görmesi için evlenirdi. Nihayet (حرمت عَلَيْكُم أُمَّهَاتكُم) “Size analarınız... haram kılındı” (en-Nisâ: 23) ayeti, ayetin sonuna kadar indi de önceki [hükmü] neshetti ve mut'a haram kılındı. Bunun Kur'an'dan tasdiki ise (إِلَّا على أَزوَاجهم أَو مَا ملكت أَيْمَانهم) “Ancak eşleri yahut sağ ellerinin malik oldukları (cariyeleri) müstesnadır” (el-Mü'minûn: 6) ayetidir. Bu [ikisinin] dışındaki her cinsel ilişki haramdır."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف وَالْحَاكِم وَصَححهُ من طرق عَن أبي نَضرة قَالَ: قَرَأت على ابْن عَبَّاس {فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورهنَّ فَرِيضَة} قَالَ ابْن عَبَّاس: (فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ إِلَى أجل مُسَمّى)
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, Kitâbü'l-Mesâhif'te İbnü'l-Enbârî ve sahih olduğunu belirterek el-Hâkim, Ebû Nadre'den gelen yollarla şöyle dediğini rivayet ettiler: İbn Abbâs'a {فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورهنَّ فَرِيضَة} “Onlardan hangisiyle faydalandıysanız, bir farz olarak onlara mehirlerini verin” ayetini okudum. İbn Abbâs: "(فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ إِلَى أجل مُسَمّى) 'Onlardan hangisiyle belirlenmiş bir süreye kadar faydalandıysanız' [şeklindedir]" dedi.
فَقلت مَا نقرؤها كَذَلِك فَقَالَ ابْن عَبَّاس: وَالله لأنزلها الله كَذَلِك
Ben: 'Biz onu böyle okumuyoruz' dedim. İbn Abbâs da: 'Allah'a yemin olsun ki Allah onu kesinlikle böyle indirdi' dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: فِي قِرَاءَة أبي بن كَعْب ((فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ إِلَى أجل مُسَمّى))
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den şöyle dediğini rivayet ettiler: "Ubeyy b. Ka'b'ın kıraatinde ((فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ إِلَى أجل مُسَمّى)) 'Onlardan hangisiyle belirlenmiş bir süreye kadar faydalandıysanız...' şeklindedir."
وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: فِي قِرَاءَة أبيّ بن كَعْب ((فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ إِلَى أجل مُسَمّى))
Kitâbü'l-Mesâhif'te İbn Ebî Dâvûd, Saîd b. Cübeyr'den şöyle dediğini rivayet etti: "Ubeyy b. Ka'b'ın kıraatinde ((فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ إِلَى أجل مُسَمّى)) 'Onlardan hangisiyle belirlenmiş bir süreye kadar faydalandıysanız...' şeklindedir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن عَطاء أَنه سمع ابْن عَبَّاس يقْرؤهَا فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ إِلَى أجل مُسَمّى فَآتُوهُنَّ أُجُورهنَّ وَقَالَ ابْن عَبَّاس: فِي حرف أبي ((إِلَى أجل مُسَمّى))
Abdurrezzâk, Atâ'dan; onun İbn Abbâs'ı bunu {فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ إِلَى أجل مُسَمّى فَآتُوهُنَّ أُجُورهنَّ} “Onlardan hangisiyle belirlenmiş bir süreye kadar faydalandıysanız, kendilerine mehirlerini verin” şeklinde okurken işittiğini rivayet etti. İbn Abbâs: "Ubeyy'in mushafında ((إِلَى أجل مُسَمّى)) 'belirlenmiş bir süreye kadar' [ilavesi vardır]" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد {فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ} قَالَ: يَعْنِي نِكَاح الْمُتْعَة
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid'den {فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ} “Onlardan hangisiyle faydalandıysanız...” kavli hakkında: "Mut'a nikahını kastetmektedir" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ فِي الْآيَة قَالَ: هَذِه الْمُتْعَة الرجل ينْكح الْمَرْأَة بِشَرْط إِلَى أجل مُسَمّى فَإِذا انْقَضتْ الْمدَّة فَلَيْسَ لَهُ عَلَيْهَا سَبِيل وَهِي مِنْهُ بريئة
İbn Cerîr, es-Süddî'den ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: "Bu mut'adır; adam kadınla belirlenmiş bir vakte kadar şart koşarak evlenir. Süre bittiğinde artık onun kadın üzerinde hiçbir hakkı kalmaz ve kadın da ondan ayrılmış olur.
وَعَلَيْهَا أَن تستبرىء مَا فِي رَحمهَا وَلَيْسَ بَينهمَا مِيرَاث
Kadının rahminin boş olduğunu belirlemesi (istibrâ yapması) gerekir ve aralarında miras bağı yoktur.
لَيْسَ يَرث وَاحِد مِنْهُمَا صَاحبه
İkisinden biri diğerine mirasçı olamaz."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: كُنَّا نغزو مَعَ رَسُول الله ﷺ وَلَيْسَ مَعنا نساؤنا فَقُلْنَا أَلا نستخصي فنهانا عَن ذَلِك وَرخّص لنا أَن نتزوّج الْمَرْأَة بِالثَّوْبِ إِلَى أجل ثمَّ قَرَأَ عبد الله (يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تحرموا طَيّبَات مَا أحل الله لكم) (الْمَائِدَة الْآيَة ٨٧)
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Buhârî ve Müslim, İbn Mes'ûd'dan şöyle dediğini rivayet ettiler: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) ile birlikte savaşıyorduk ve yanımızda kadınlarımız yoktu. 'Kendimizi hadım ettirmeyelim mi?' dedik; bizi bundan menetti ve bir elbise karşılığında bir süreye kadar kadınla evlenmemize ruhsat verdi. Sonra Abdullah [şu ayeti] okudu: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تحرموا طَيّبَات مَا أحل الله لكم} “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz şeyleri haram kılmayın” (el-Mâide: 87).
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأحمد وَمُسلم عَن سُبْرَة الْجُهَنِيّ قَالَ: أذن لنا رَسُول الله ﷺ عَام فتح مَكَّة فِي مُتْعَة النِّسَاء فَخرجت أَنا وَرجل من قومِي - ولي عَلَيْهِ فضل فِي الْجمال وَهُوَ قريب من الدمامة - مَعَ كل وَاحِد منا برد أما بردي فخلق وَأما برد ابْن عمي فبرد جَدِيد غض حَتَّى إِذا كُنَّا بِأَعْلَى مَكَّة تلقتنا فتاة مثل البكرة العنطنطة فَقُلْنَا: هَل لَك أَن يسْتَمْتع مِنْك أَحَدنَا قَالَت وَمَا تبذلان فنشر كل وَاحِد منا برده فَجعلت تنظر إِلَى الرجلَيْن فَإِذا رَآهَا صَاحِبي قَالَ: إِن برد هَذَا خلق وبردي جَدِيد غض
Abdurrezzâk, Ahmed ve Müslim, Sebre el-Cühenî'den şöyle dediğini rivayet ettiler: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Mekke'nin fethi yılında kadınlarla mut'a nikahı yapmamıza izin verdi. Ben ve kavmimden bir adam çıktık —ben güzellikte ona üstündüm, o ise çirkinliğe yakındı—, her birimizin yanında bir bürde (hırka) vardı. Benim bürdem eskiydi, amcamın oğlunun bürdesi ise yeni ve taptazeydi. Mekke'nin yukarısına vardığımızda genç ve uzun boylu, taze bir deve gibi bir kızla karşılaştık. 'Bizden birinin seninle mut'a yapmasına razı olur musun?' dedik. Kız: 'Ne verirsiniz?' dedi. Her birimiz bürdesini açıp serdi. Kız iki adama bakmaya başladı; arkadaşım onun baktığını görünce: 'Bunun bürdesi eskidir, benim bürdem ise yeni ve tazedir' dedi.
فَتَقول: وَبرد هَذَا لَا بَأْس بِهِ
Kız da: 'Bunun bürdesinde de bir sakınca yok' dedi.
ثمَّ استمتعت مِنْهَا فَلم تخرج حَتَّى حرمهَا رَسُول الله ﷺ
Sonra onunla mut'a yaptım; Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) onu haram kılıncaya kadar [Mekke'den] ayrılmadım.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَمُسلم عَن سُبْرَة قَالَ رَأَيْت رَسُول الله ﷺ قَائِما بَين الرُّكْن وَالْبَاب وَهُوَ يَقُول: يَا أَيهَا النَّاس إِنِّي كنت أَذِنت لكم فِي الِاسْتِمْتَاع أَلا وَإِن الله حرمهَا إِلَى يَوْم الْقِيَامَة فَمن كَانَ عِنْده مِنْهُنَّ شَيْء فَلْيخل سَبِيلهَا وَلَا تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئا
İbn Ebî Şeybe, Ahmed ve Müslim, Sebre'den şöyle dediğini rivayet ettiler: Resûlullah'ı (sallallâhu aleyhi ve sellem) Rükn ile Kapı arasında ayakta dururken şöyle buyururken gördüm: 'Ey insanlar! Ben kadınlarla mut'a yapmanıza izin vermiştim. Haberiniz olsun ki Allah onu kıyamet gününe kadar kesinlikle haram kılmıştır. Yanında onlardan bir kadın bulunan kimse onu serbest bıraksın ve onlara verdiklerinizden hiçbir şeyi geri almayın.'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَمُسلم عَن سَلمَة بن الْأَكْوَع قَالَ: رخص لنا رَسُول الله ﷺ فِي مُتْعَة النِّسَاء عَام أَوْطَاس ثَلَاثَة أَيَّام ثمَّ نهى عَنْهَا بعْدهَا
İbn Ebî Şeybe, Ahmed ve Müslim, Seleme b. el-Ekva'dan şöyle dediğini rivayet ettiler: "Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) Evtâs yılında bize kadınlarla mut'a nikahı konusunda üç gün ruhsat verdi, sonra ise onu yasakladı."
وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن الْمُنْذر والنحاس من طَرِيق عَطاء عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورهنَّ فَرِيضَة} قَالَ: نسختها (يَا أَيهَا النَّبِي إِذا طلّقْتُم النِّسَاء فطلقوهن لعدتهن) (الطَّلَاق الْآيَة ١)
en-Nâsih adlı eserinde Ebû Dâvûd, İbnü'l-Münzir ve en-Nehhâs, Atâ yoluyla İbn Abbâs'tan {فَمَا استمتعتم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورهنَّ فَرِيضَة} “Onlardan hangisiyle faydalandıysanız, bir farz olarak onlara mehirlerini verin” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Onu [şu ayetler] neshetmiştir: {يَا أَيهَا النَّبِي إِذا طلّقْتُم النِّسَاء فطلقوهن لعدتهن} “Ey Peygamber! Kadınları boşayacağınız zaman onları iddetlerini gözeterek boşayın” (et-Talâk: 1),
(والمطلقات يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَة قُرُوء) (الْبَقَرَة الْآيَة ٢٢٨)
{والمطلقات يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَة قُرُوء} “Boşanmış kadınlar kendi kendilerine üç kur' (üç hayız veya temizlik süresi) beklerler” (el-Bakara: 228),
(واللائي يئسن من الْمَحِيض من نِسَائِكُم إِن ارتبتم فعدتهن ثَلَاثَة أشهر) (الطَّلَاق الْآيَة ٤)
{واللائي يئسن من الْمَحِيض من نِسَائِكُم إِن ارتبتم فعدتهن ثَلَاثَة أشهر} “Kadınlarınızdan âdetten kesilmiş olanlar hakkında şüpheye düşerseniz, onların bekleme süresi üç aydır” (et-Talâk: 4)."
وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن الْمُنْذر والنحاس وَالْبَيْهَقِيّ عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: نسخت آيَة الْمِيرَاث الْمُتْعَة
en-Nâsih adlı eserinde Ebû Dâvûd, İbnü'l-Münzir, en-Nehhâs ve el-Beyhakî, Saîd b. el-Müseyyeb'den şöyle dediğini rivayet ettiler: "Miras ayeti mut'ayı neshetmiştir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: الْمُتْعَة مَنْسُوخَة نسخهَا الطَّلَاق وَالصَّدَََقَة وَالْعدة وَالْمِيرَاث
Abdurrezzâk, İbnü'l-Münzir ve el-Beyhakî, İbn Mes'ûd'dan şöyle dediğini rivayet ettiler: "Mut'a neshedilmiştir; onu talak, sadaka (mehir), iddet ve miras hükümleri neshetmiştir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن عَليّ قَالَ: نسخ رَمَضَان كل صَوْم وَنسخت الزَّكَاة كل صَدَقَة وَنسخ الْمُتْعَة الطَّلَاق وَالْعدة وَالْمِيرَاث وَنسخت الضحية كل ذَبِيحَة
Abdurrezzâk ve İbnü'l-Münzir, Ali'den şöyle dediğini rivayet ettiler: "Ramazan [orucu] diğer bütün oruçları neshetti; zekat diğer bütün sadakaları neshetti; talak, iddet ve miras hükümleri mut'ayı neshetti; kurban da diğer bütün [cahiliye] kurban kesmelerini neshetti."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأَبُو دَاوُد فِي ناسخه وَابْن جرير عَن الحكم أَنه سُئِلَ عَن هَذِه الْآيَة أمنسوخة قَالَ: لَا
Abdurrezzâk, en-Nâsih adlı eserinde Ebû Dâvûd ve İbn Cerîr, Hakem'den; bu ayetin neshedilip edilmediği sorulduğunda: "Hayır" dediğini rivayet ettiler.
وَقَالَ عليّ: لَوْلَا أَن عمر نهى عَن الْمُتْعَة مَا زنا إِلَّا شقي
Ali de şöyle demiştir: "Eğer Ömer mut'ayı yasaklamasaydı, bedbaht kimseden başkası zina etmezdi."
وَأخرج البُخَارِيّ عَن أبي جَمْرَة قَالَ: سُئِلَ ابْن عَبَّاس عَن مُتْعَة النِّسَاء فَرخص فِيهَا
Buhârî, Ebû Cemre'den rivayet ettiğine göre şöyle dedi: İbn Abbâs'a mut'a nikahı soruldu da ona ruhsat verdi.
فَقَالَ لَهُ مولى لَهُ: إِنَّمَا كَانَ ذَلِك وَفِي النِّسَاء قلَّة وَالْحَال شَدِيد فَقَالَ ابْن عَبَّاس: نعم
Bunun üzerine onun azatlı bir kölesi kendisine: 'Bu ancak kadınların azlığı ve durumun şiddetli olduğu zamanlardaydı' deyince İbn Abbâs: 'Evet' dedi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَليّ قَالَ: نهى رَسُول الله ﷺ عَن الْمُتْعَة وَإِنَّمَا كَانَت لمن لم يجد
el-Beyhakî, Ali'den şöyle dediğini rivayet etti: "Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) mut'ayı yasakladı. O ancak [evlenmeye güç] bulamayan kimseler içindi.
فَلَمَّا نزل النِّكَاح وَالطَّلَاق وَالْعدة وَالْمِيرَاث بَين الزَّوْج وَالْمَرْأَة نسخت
Karı ile koca arasındaki nikah, talak, iddet ve miras hükümleri inince [mut'a] neshedildi."
وَأخرج النّحاس عَن عَليّ بن أبي طَالب أَنه قَالَ لِابْنِ عَبَّاس: إِنَّك رجل تائه أَن رَسُول الله ﷺ نهى عَن الْمُتْعَة
en-Nehhâs, Ali b. Ebî Tâlib'den; onun İbn Abbâs'a şöyle dediğini rivayet etti: "Şüphesiz sen şaşırmış bir adamsın; zira Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) mut'ayı yasaklamıştır."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أبي ذَر قَالَ: إِنَّمَا أحلّت لأَصْحَاب رَسُول الله ﷺ مُتْعَة النِّسَاء ثَلَاثَة أَيَّام نهى عَنْهَا رَسُول الله ﷺ
el-Beyhakî, Ebû Zerr'den şöyle dediğini rivayet etti: "Mut'a nikahı Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) ashabına ancak üç gün helal kılındı, [sonra] Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) onu yasakladı."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عمر أَنه خطب فَقَالَ: مَا بَال رجال ينْكحُونَ هَذِه الْمُتْعَة وَقد نهى رَسُول الله ﷺ عَنْهَا لَا أُوتِيَ بِأحد نَكَحَهَا إِلَّا رَجَمْته
el-Beyhakî, Ömer'den; onun bir hutbe irat edip şöyle dediğini rivayet etti: "Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) onu yasaklamışken birtakım adamlara ne oluyor ki bu mut'a nikahını yapıyorlar?! Onu yapan birisi bana getirilirse mutlaka onu recmederim."
وَأخرج مَالك وَعبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن عَليّ بن أبي طَالب أَن رَسُول الله ﷺ نهى عَن مُتْعَة النِّسَاء يَوْم خَيْبَر وَعَن أكل لُحُوم الْحمر الإنسية
Mâlik, Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce, Ali b. Ebî Tâlib'den; Resûlullah'ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) Hayber günü kadınlarla mut'a yapmayı ve ehil eşeklerin etlerini yemeyi yasakladığını rivayet ettiler.
وَأخرج مَالك وَعبد الرَّزَّاق عَن عُرْوَة بن الزبير أَن خَوْلَة بنت حَكِيم دخلت على عمر بن الْخطاب فَقَالَت: إِن ربيعَة بن أُميَّة استمتع بِامْرَأَة مولدة فَحملت مِنْهُ
Mâlik ve Abdurrezzâk, Urve b. ez-Zübeyr'den; Havle bnt. Hakîm'in Ömer b. el-Hattâb'ın yanına girip şöyle dediğini rivayet ettiler: "Rabîa b. Ümeyye mevla olan (hür olmayan / sonradan hürriyete kavuşmuş) bir kadınla mut'a nikahı yaptı ve kadın ondan hamile kaldı."