قَالَ: نزلت الْآيَات فِي بني إِسْرَائِيل وَرَضي لهَذِهِ الْأمة بهَا
Dedi ki: Bu ayetler İsrâiloğulları hakkında inmiştir; [fakat Allah] bu ümmet için de onlara razı olmuştur.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن الْحسن فِي قَوْله {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} قَالَ: نزلت فِي الْيَهُود وَهِي علينا وَاجِبَة
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Hasan'dan {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Yahudiler hakkında inmiştir, ancak bize de farzdır.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن الشّعبِيّ قَالَ: الثَّلَاث آيَات الَّتِي فِي الْمَائِدَة {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله} أَولهَا فِي هَذِه الْأمة وَالثَّانيَِة فِي الْيَهُود وَالثَّالِثَة فِي النَّصَارَى
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, eş-Şa‘bî'den nakletmiştir: Dedi ki: Mâide sûresindeki {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse...” [ifadesinin geçtiği] üç ayetten ilki bu ümmet hakkında, ikincisi Yahudiler hakkında, üçüncüsü de Hristiyanlar hakkındadır.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي قَوْله {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} قَالَ: من حكم بكتابه الَّذِي كتب بِيَدِهِ وَترك كتاب الله وَزعم أَن كِتَابه هَذَا من عِنْد الله فقد كفر
İbn Cerîr, İbn Zeyd'den {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Kim kendi eliyle yazdığı kitabı ile hükmedip Allah'ın Kitabı'nı terk eder ve kendi yazdığı bu kitabın Allah katından olduğunu iddia ederse, şüphesiz küfre girmiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن حُذَيْفَة أَن هَذِه الْآيَات ذكرت عِنْده {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} والظالمون والفاسقون فَقَالَ رجل: ان هَذَا فِي بني إِسْرَائِيل
Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve sahih olduğunu belirterek el-Hâkim, Huzeyfe'den nakletmiştir: Huzeyfe'nin yanında bu {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir”, 'zalimlerin ta kendileridir' ve 'fasıkların ta kendileridir' ayetleri anıldı da bir adam: "Bu [ayetler] İsrâiloğulları hakkındadır" dedi.
قَالَ حُذَيْفَة: نعم الْأُخوة لكم بَنو إِسْرَائِيل إِن كَانَ لكم كل حلوة وَلَهُم كل مرّة كلا وَالله لتسلكن طريقهم قدر الشرَاك
Huzeyfe dedi ki: "Bütün tatlılar size, bütün acılar da onlara ait olacaksa İsrâiloğulları sizin için ne güzel kardeşlermiş! Hayır, Allah'a yemin olsun ki, ayakkabı bağı mesafesine varıncaya kadar onların yolunu adım adım takip edeceksiniz."
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نعم الْقَوْم أَنْتُم إِن كَانَ مَا كَانَ من حُلو فَهُوَ لكم وماكان من مُر فَهُوَ لأهل الْكتاب كَأَنَّهُ يرى أَن ذَلِك فِي الْمُسلمين {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ}
İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Dedi ki: "Tatlı olan her şey size, acı olan her şey de Ehl-i Kitab'a olacaksa siz ne güzel bir topluluksunuz!" Sanki o, {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir” [ayetinin] Müslümanlar hakkında olduğunu düşünüyordu.
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي مجلز {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} قَالَ: نعم
Abd b. Humeyd ve Ebü'ş-Şeyh, Ebû Miclez'den [{وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir” ayeti hakkında sorulduğunda]: "Evet" dediğini nakletmiştir.
قَالُوا {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الظَّالِمُونَ} قَالَ: نعم
Dediler ki: {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الظَّالِمُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar zalimlerin ta kendileridir” [ayeti de mi böyledir?] "Evet" dedi.
قَالُوا: فَهَؤُلَاءِ يحكمون بِمَا أنزل الله
Dediler ki: "Peki, bunlar Allah'ın indirdiği ile mi hükmediyorlar?"
قَالَ: نعم هُوَ دينهم الَّذِي بِهِ يحكمون وَالَّذِي بِهِ يَتَكَلَّمُونَ وَإِلَيْهِ يدعونَ فَإِذا تركُوا مِنْهُ شَيْئا علمُوا أَنه جور مِنْهُم إِنَّمَا هَذِه الْيَهُود وَالنَّصَارَى وَالْمُشْرِكُونَ الَّذين لايحكمون بِمَا أنزل الله
Dedi ki: "Evet, o onların dinidir; onunla hükmederler, onu konuşurlar ve ona çağırırlar. Ondan bir şeyi terk ettiklerinde bunun kendilerinden kaynaklanan bir haksızlık olduğunu bilirler. Allah'ın indirdiği ile hükmetmeyenler ancak Yahudiler, Hristiyanlar ve müşriklerdir."
وَأخرج عبد بن حميد عَن حَكِيم بن جُبَير قَالَ: سَأَلت سعيد بن جُبَير عَن هَذِه الْآيَات فِي الْمَائِدَة {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الظَّالِمُونَ} {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْفَاسِقُونَ} فَقلت: زعم قوم أَنَّهَا نزلت على بني إِسْرَائِيل وَلم تنزل علينا قَالَ: اقْرَأ ماقبلها وَمَا بعْدهَا فَقَرَأت عَلَيْهِ فَقَالَ: لَا بل نزلت علينا ثمَّ لقِيت مقسمًا مولى ابْن عَبَّاس فَسَأَلته عَن هَذِه الْآيَات الَّتِي فِي الْمَائِدَة قلت: زعم قوم أَنَّهَا نزلت على
Abd b. Humeyd, Hakîm b. Cübeyr'den nakletmiştir: Dedi ki: Saîd b. Cübeyr'e Mâide sûresindeki şu {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir”, {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الظَّالِمُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar zalimlerin ta kendileridir” ve {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْفَاسِقُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar fasıkların ta kendileridir” ayetlerini sordum ve dedim ki: "Bir topluluk, bunların İsrâiloğulları hakkında indiğini, bizim hakkımızda inmediğini iddia etti." Dedi ki: "Öncesini ve sonrasını oku." Ona okudum. Bunun üzerine: "Hayır, aksine bizim hakkımızda indi" dedi. Sonra İbn Abbâs'ın azatlısı Mıksem ile karşılaştım ve ona Mâide sûresindeki bu ayetleri sordum; dedim ki: "Bir topluluk, bunların...
بني إِسْرَائِيل وَلم تنزل علينا
...İsrâiloğulları hakkında indiğini, bizim hakkımızda inmediğini iddia etti."
قَالَ: إِنَّه نزل على بني إِسْرَائِيل وَنزل علينا وَمَا نزل علينا وَعَلَيْهِم فَهُوَ لنا وَلَهُم ثمَّ دخلت على عَليّ بن الْحُسَيْن فَسَأَلته عَن هَذِه الْآيَات الَّتِي فِي الْمَائِدَة وحدثته أَنِّي سَأَلت عَنْهَا سعيد بن جُبَير ومقسماً قَالَ: فَمَا قَالَ مقسم فَأَخْبَرته بِمَا قَالَ
Dedi ki: "O, İsrâiloğulları hakkında da indi, bizim hakkımızda da indi. Bizim ve onların hakkında inen şeyler hem bizim hem de onlar içindir." Sonra Ali b. el-Hüseyin'in yanına girdim ve ona Mâide sûresindeki bu ayetleri sordum; Saîd b. Cübeyr ile Mıksem'e de bunları sorduğumu anlattım. Dedi ki: "Mıksem ne dedi?" Ben de söylediklerini ona haber verdim.
قَالَ صدق وَلكنه كفر لَيْسَ ككفر الشّرك وَفسق لَيْسَ كفسق الشّرك وظلم لَيْسَ كظلم الشّرك فَلَقِيت سعيد بن جُبَير فَأَخْبَرته بِمَا قَالَ: فَقَالَ سعيد بن جُبَير لِابْنِهِ: كَيفَ رَأَيْته لقد وجدت لَهُ فضلا عَلَيْك وعَلى مقسم
Dedi ki: "Doğru söylemiş; ancak bu, şirkin küfrü gibi olmayan bir küfür, şirkin fıskı gibi olmayan bir fısk ve şirkin zulmü gibi olmayan bir zulümdür." Sonra Saîd b. Cübeyr ile karşılaştım ve ona [Ali b. el-Hüseyin'in] söylediklerini haber verdim. Bunun üzerine Saîd b. Cübeyr oğluna şöyle dedi: "Onu nasıl gördün? Gerçekten onun sana da Mıksem'e de bir üstünlüğü olduğunu gördüm."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن عمر قَالَ: مارأيت مثل من قضى بَين إثنين بعد هَذِه الْآيَات
Saîd b. Mansûr, Ömer'den nakletmiştir: Dedi ki: Bu ayetlerden sonra iki kişi arasında hüküm veren kimse gibisini [zor bir durumda] görmedim.
وَأخرج سعيد قَالَ: استُعمل أَبُو الدَّرْدَاء على الْقَضَاء فَأصْبح يهينه
Saîd nakletmiştir: Dedi ki: Ebü'd-Derdâ kadılık görevine tayin edildi ve [kendisini tebrik edenlere karşı] hoşnutsuzluğunu belirtti.
قَالَ: تهينني بِالْقضَاءِ وَقد جعلت على رَأس مهواة منزلتها أبعد من عدن وَأبين وَلَو علم النَّاس مَا فِي الْقَضَاء لأخذوه بالدول رَغْبَة عَنهُ وكراهية لَهُ وَلَو يعلم النَّاس مافي الْأَذَان لأخذوه بالدول رَغْبَة فِيهِ وحرصاً عَلَيْهِ
Dedi ki: "Düşüş mesafesi Aden ve Ebyen'den daha uzak bir uçurumun kenarına konulmuşken beni kadılıkla mı tebrik ediyorsunuz? İnsanlar kadılıkta ne olduğunu bilselerdi, ondan yüz çevirerek ve onu kerih görerek sırayla alırlardı. İnsanlar ezanda ne olduğunu bilselerdi, ona rağbet ederek ve hırs göstererek onu sırayla alırlardı."
وَأخرج ابْن سعد عَن يزِيد بن موهب
İbn Sa‘d, Yezîd b. Mevheb'den nakletmiştir:
أَن عُثْمَان قَالَ لعبد الله بن عمر: اقْضِ بَين النَّاس قَالَ: لَا أَقْْضِي بَين إثنين وَلَا أؤم إثنين قَالَ: لَا وَلكنه بَلغنِي أَن الْقُضَاة ثَلَاثَة
Osman, Abdullah b. Ömer'e: "İnsanlar arasında hüküm ver" dedi. [İbn Ömer] dedi ki: "Ben iki kişi arasında hüküm vermem ve iki kişiye de imamlık yapmam." [Devamla] dedi ki: "Hayır, fakat bana kadıların üç sınıf olduğu haberi ulaştı:
رجل قضى بِجَهْل فَهُوَ فِي النَّار وَرجل حاف وَمَال بِهِ الْهوى فَهُوَ فِي النَّار وَرجل اجْتهد فَأصَاب فَهُوَ كفاف لَا أجر لَهُ وَلَا وزر عَلَيْهِ
Bir adam cehaletle hüküm verir; o cehennemdedir. Bir adam haksızlık eder ve hevasına meyleder; o da cehennemdedir. Bir adam da ictihad eder ve isabet eder; o ise ne sevap ne de günah kazanır, başa baştır."
قَالَ: إِن أَبَاك كَانَ يقْضِي قَالَ: إِن أبي إِذا أشكل عَلَيْهِ شَيْء سَأَلَ النَّبِي ﷺ وَإِذا أشكل على النَّبِي ﷺ سَأَلَ جِبْرِيل وَإِنِّي لَا أجد من أسأَل أما سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول من عاذ بِاللَّه فقد عاذ بمعاذ فَقَالَ عُثْمَان: بلَى
[Osman] dedi ki: "Senin baban hüküm veriyordu." [İbn Ömer] dedi ki: "Babamın bir konuda kafası karışsa Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e sorardı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in kafası karışsa Cibrîl'e sorardı. Benim ise sorabileceğim kimse yok. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in 'Kim Allah'a sığınırsa, şüphesiz sığınılacak en büyük mercie sığınmıştır' buyurduğunu işitmedin mi?" Osman: "Evet" dedi.
قَالَ: فَانِي أعوذ بِاللَّه أَن تَسْتَعْمِلنِي فاعفاه وَقَالَ: لاتخبر بِهَذَا أحدا
[İbn Ömer] dedi ki: "Beni görevlendirmen hususunda Allah'a sığınırım." Bunun üzerine [Osman] onu muaf tuttu ve: "Bunu kimseye haber verme" dedi.
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن عبد الْعَزِيز بن أبي رواد قَالَ: بَلغنِي أَن قَاضِيا كَانَ فِي زمن بني إِسْرَائِيل بلغ من اجْتِهَاده أَن طلب إِلَى ربه أَن يَجْعَل بَينه وَبَينه علما إِذا هُوَ قضى بِالْحَقِّ عرف ذَلِك
el-Hakîm et-Tirmizî, Nevâdirü'l-Usûl'de Abdülazîz b. Ebî Ravvâd'dan nakletmiştir: Dedi ki: Bana ulaştığına göre İsrâiloğulları zamanında bir kadı vardı; ictihad ve gayreti öyle bir dereceye varmıştı ki, hak ile hükmettiğinde bunu bilsin diye Rabbi ile kendi arasında bir işaret kılmasını Rabbinden talep etti.
فَقيل لَهُ: ادخل مَنْزِلك ثمَّ مد يدك فِي جدارك ثمَّ انْظُر كَيفَ تبلغ أصابعك من الْجِدَار فاخطط عِنْده خطا فَإِذا أَنْت قُمْت من مجْلِس الْقَضَاء فَارْجِع إِلَى ذَلِك الْخط فامدد يدك إِلَيْهِ فانك مَتى كنت على الْحق فانك ستبلغه وَإِن قصرت عَن الْحق قصر بك فَكَانَ يَغْدُو إِلَى الْقَضَاء وَهُوَ مُجْتَهد وَكَانَ لايقضي إِلَّا بِالْحَقِّ وَكَانَ إِذا فرغ لم يذقْ طَعَاما وَلَا
Ona denildi ki: "Evine gir, sonra elini duvarına uzat, sonra parmaklarının duvarda nereye ulaştığına bak ve oraya bir çizgi çek. Hüküm meclisinden kalktığında o çizgiye geri dön ve elini ona doğru uzat; zira sen hak üzere olduğun sürece ona ulaşırsın, haktan geri kalırsan elin de kısa kalır." Artık o, gayretle sabah erkenden hüküm vermeye gider ve sadece hak ile hükmederdi. [İşini] bitirdiğinde ne bir yiyecek tadar ne de...
شرابًا وَلَا يُفْضِي إِلَى أَهله بِشَيْء حَتَّى يَأْتِي ذَلِك الْخط فَإِذا بلغه حمد الله وأفضى إِلَى كل ماأحل الله لَهُ من أهل أَو مطعم أَو مشرب فَلَمَّا كَانَ ذَات يَوْم وَهُوَ فِي مجْلِس الْقَضَاء أقبل إِلَيْهِ رجلَانِ بِدَابَّة فَوَقع فِي نَفسه أَنَّهُمَا يُريدَان يختصمان إِلَيْهِ وَكَانَ أَحدهمَا لَهُ صديقا وخدنا فَتحَرك قلبه عَلَيْهِ محبَّة أَن يكون لَهُ فَيَقْضِي لَهُ بِهِ فَلَمَّا إِن تكلما دَار الْحق على صَاحبه فَقضى عَلَيْهِ فَلَمَّا قَامَ من مَجْلِسه ذهب إِلَى خطه كَمَا كَانَ يذهب كل يَوْم فَمد يَده إِلَى الْخط فَإِذا الْخط قد ذهب وتشمر إِلَى السّقف وَإِذا هُوَ لايبلغه فَخر سَاجِدا وَهُوَ يَقُول: يارب شَيْء لم أتعمده فَقيل لَهُ: أتحسبن أَن الله لم يطلع على جور قَلْبك حَيْثُ أَحْبَبْت أَن يكون الْحق لصديقك فتقضي لَهُ بِهِ قد أردته وأحببته وَلَكِن الله قد رد الْحق إِلَى أَهله وَأَنت لذَلِك كَارِه
...bir içecek içer ve o çizgiye gelene kadar ailesiyle hiçbir şekilde baş başa kalmazdı. Çizgiye ulaştığında Allah'a hamdeder ve ailesinden, yiyecekten veya içecekten Allah'ın kendisine helal kıldığı her şeye yönelirdi. Günün birinde o hüküm meclisindeyken yanına bir binek hayvanı ile iki adam geldi. İçine, onların kendisine dava getirmek istedikleri doğdu; adamlardan biri onun dostu ve can yoldaşıydı. Hak onun lehine olsun da onun lehine hükmetsin arzusuyla kalbi ona meyletti. Ancak konuştuklarında hak diğer taraf lehine çıktı ve kadı da [dostunun] aleyhine hükmetti. Meclisinden kalktığında her gün gittiği gibi çizgisine gitti; elini çizgiye doğru uzattı, bir de baktı ki çizgi yukarı tavana doğru çekilmiş gitmiş ve kendisi ona ulaşamıyor! Bunun üzerine secdeye kapanıp: "Ey Rabbim! Kasıtlı yapmadığım bir şey!" diyordu. Ona denildi ki: "Hakkın dostuna ait olmasını ve onun lehine hüküm vermeyi arzuladığın zaman Allah'ın kalbindeki haksızlığı bilmediğini mi sandın? Sen bunu istedin ve arzuladın; fakat sen istemediğin halde Allah hakkı sahibine verdi."
وَأخرج الْحَكِيم وَالتِّرْمِذِيّ عَن لَيْث قَالَ: تقدم عمر بن الْخطاب خصمان فأقامهما ثمَّ عادا ففصل بَينهم فَقيل لَهُ فِي ذَلِك فَقَالَ: تقدما إليَّ فَوجدت لأَحَدهمَا مَا لم أجد لصَاحبه فَكرِهت أَن افصل بَينهمَا ثمَّ عادا فَوجدت بعض ذَلِك فَكرِهت ثمَّ عادا وَقد ذهب ذَلِك ففصلت بَينهمَا
el-Hakîm ve et-Tirmizî, Leys'ten nakletmiştir: Dedi ki: Ömer b. el-Hattâb'ın huzuruna iki davalı geldi; onları ayağa kaldırıp [gönderdi]. Sonra tekrar geldiler ve aralarını ayırdı [hüküm verdi]. Kendisine bunun sebebi sorulunca şöyle dedi: "Bana geldiklerinde içimde birine karşı diğerinde hissetmediğim [bir yakınlık] hissettim, bu yüzden aralarında hüküm vermeyi kerih gördüm. Sonra tekrar geldiler, bu duygunun bir kısmını yine hissettim ve kerih gördüm. Sonra tekrar geldiklerinde o duygu gitmişti, ben de aralarında hüküm verdim."
- قَوْله تَعَالَى: وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا أَن النَّفس بِالنَّفسِ وَالْعين بِالْعينِ وَالْأنف بالأنف وَالْأُذن بالأذن وَالسّن بِالسِّنِّ والجروح قصاص فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الظَّالِمُونَ
- Yüce Allah'ın şu kavli: {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا أَن النَّفس بِالنَّفسِ وَالْعين بِالْعينِ وَالْأنف بالأنف وَالْأُذن بالأذن وَالسّن بِالسِّنِّ والجروح قصاص فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الظَّالِمُونَ} “Orada onlara cana can, göze göz, burna burun, kulağa kulak, dişe diş ve yaralara kısas yazdık. Kim bunu bağışlarsa bu kendisi için bir kefarettir. Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar zalimlerin ta kendileridir.”
- أخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج قَالَ لما رَأَتْ قُرَيْظَة النَّبِي ﷺ حكم بِالرَّجمِ وَقد كَانُوا يخفونه فِي كِتَابهمْ فَنَهَضت قُرَيْظَة فَقَالُوا: يامحمد اقْضِ بَيْننَا وَبَين إِخْوَاننَا بني النَّضِير وَكَانَ بَينهم دم قبل قدوم النَّبِي ﷺ وَكَانَت النَّضِير ينفرون على بني قُرَيْظَة دياتهم على انصاف ديات النَّضِير فَقَالَ: دم الْقرظِيّ وَفَاء دم النَّضِير فَغَضب بنوالنضير وَقَالُوا: لانطيعك فِي الرَّجْم وَلَكنَّا نَأْخُذ بحدودنا الَّتِي كُنَّا عَلَيْهَا فَنزلت {أَفَحكم الْجَاهِلِيَّة يَبْغُونَ} الْمَائِدَة الْآيَة ٥٠ وَنزل {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا أَن النَّفس بِالنَّفسِ} الْآيَة
- İbn Cerîr, İbn Cüreyc'den nakletmiştir: Dedi ki: Kurayza [oğulları], Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in recm ile hükmettiğini -ki onlar bunu kitaplarında gizliyorlardı- görünce harekete geçtiler ve dediler ki: "Ey Muhammed! Bizimle kardeşlerimiz Nadîroğulları arasında hüküm ver." Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in gelişinden önce aralarında kan davası vardı ve Nadîr [kabilesi], Kurayza'nın diyetlerini kendi diyetlerinin yarısı sayarak onlara üstünlük taslıyordu. Bunun üzerine [Peygamber]: "Kurayzalı'nın kanı Nadîrli'nin kanına denktir" buyurdu. Nadîroğulları buna öfkelenip dediler ki: "Recm konusunda sana itaat etmeyiz; ancak biz eskiden beri uyguladığımız kendi hadlerimizi/hükümlerimizi uygularız." Bunun üzerine {أَفَحكم الْجَاهِلِيَّة يَبْغُونَ} “Yoksa onlar Cahiliye hükmünü mü arıyorlar?” (Mâide sûresi 50. ayet) ve {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا أَن النَّفس بِالنَّفسِ} “Orada onlara cana can... yazdık” ayeti indi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر من طَرِيق ابْن جريج عَن ابْن عَبَّاس {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا} قَالَ: فِي التَّوْرَاة
İbnü'l-Münzir, İbn Cüreyc tarikiyle İbn Abbâs'tan {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا} “Orada onlara... yazdık” kavli hakkında nakletmiştir: "Tevrat'ta" dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق مُجَاهِد عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا أَن النَّفس بِالنَّفسِ} قَالَ: كتب عَلَيْهِم هَذَا فِي التَّوْرَاة فَكَانُوا يقتلُون الْحر بِالْعَبدِ وَيَقُولُونَ: كتب علينا أَن النَّفس بِالنَّفسِ
Abdurrezzâk ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid tarikiyle İbn Abbâs'tan {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا أَن النَّفس بِالنَّفسِ} “Orada onlara cana can... yazdık” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: "Bu onlara Tevrat'ta yazılmıştı; onlar ise köleye karşılık hürü öldürüyor ve: 'Bize cana can [kısas] yazıldı' diyorlardı."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: كتب ذَلِك على بني إِسْرَائِيل فَهَذِهِ الْآيَات لنا وَلَهُم
Abdurrezzâk, Saîd b. el-Müseyyeb'den nakletmiştir: Dedi ki: "Bu, İsrâiloğullarına farz kılınmıştı; dolayısıyla bu ayetler hem bizim hem de onlar içindir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن أَنه سُئِلَ عَن قَوْله {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا أَن النَّفس بِالنَّفسِ} إِلَى تَمام الْآيَة
İbn Ebî Hâtim, Hasan'dan nakletmiştir: Kendisine {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا أَن النَّفس بِالنَّفسِ} “Orada onlara cana can... yazdık” ayetinin sonuna kadar olan kısmı soruldu:
أَهِي عَلَيْهِم خَاصَّة قَالَ: بل عَلَيْهِم وَالنَّاس عَامَّة
"Bu sadece onlara mı aittir?" [Hasan] dedi ki: "Hayır, hem onlara hem de genel olarak bütün insanlara aittir."
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا} قَالَ: فِي التَّوْرَاة {أَن النَّفس بِالنَّفسِ} الْآيَة
Abd b. Humeyd ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den nakletmiştir: {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا} “Orada onlara... yazdık” kavli hakkında: "Tevrat'ta" dedi; {أَن النَّفس بِالنَّفسِ} “cana can...” ayeti hakkında da:
قَالَ: إِنَّمَا أنزل مَا تَسْمَعُونَ فِي أهل الْكتاب حِين نبذوا كتاب الله وعطّلوا حُدُوده وَتركُوا كِتَابه وَقتلُوا رسله
Dedi ki: "İşitmekte olduğunuz bu [ayetler], Allah'ın Kitabı'nı arkalarına atıp hadlerini iptal ettikleri, Kitabı'nı terk edip peygamberlerini öldürdükleri vakit Ehl-i Kitap hakkında indirilmiştir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن الْحسن يرويهِ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من قتل عَبده قَتَلْنَاهُ وَمن جدعه جدعناه فراجعوه فَقَالَ: قضى الله {أَن النَّفس بِالنَّفسِ}
Abdurrezzâk, Hasan'dan onun Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiğini nakletmiştir: "Kim kölesini öldürürse onu öldürürüz; kim de [kölesinin] burnunu/kulağını keserse onun da [burnunu/kulağını] keseriz" buyurdu. Ona [hüküm hakkında tekrar] müracaat ettiklerinde: "Allah {أَن النَّفس بِالنَّفسِ} 'cana can [kısastır]' diye hükmetti" buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن شهَاب قَالَ: لما نزلت هَذِه الْآيَة {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا أَن النَّفس بِالنَّفسِ} أقيد الرجل من الْمَرْأَة وَفِيمَا تَعَمّده من الْجَوَارِح
el-Beyhakî es-Sünen'inde İbn Şihâb'dan nakletmiştir: Dedi ki: Bu {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا أَن النَّفس بِالنَّفسِ} “Orada onlara cana can... yazdık” ayeti inince, erkek kadına karşılık [kısas olarak] öldürüldü ve kasten yaralanan organlarda da kısas uygulandı.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: الرجل يقتل بِالْمَرْأَةِ إِذا قَتلهَا
el-Beyhakî, Saîd b. el-Müseyyeb'den nakletmiştir: Dedi ki: Bir adam bir kadını öldürdüğü zaman ona karşılık öldürülür.
قَالَ الله {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا أَن النَّفس بِالنَّفسِ}
Allah şöyle buyurmuştur: {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا أَن النَّفس بِالنَّفسِ} “Orada onlara cana can... yazdık.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه فِي قَوْله {أَن النَّفس بِالنَّفسِ} قَالَ: تقتل بِالنَّفسِ {وَالْعين بِالْعينِ} قَالَ: تفقأ بِالْعينِ {وَالْأنف بالأنف} قَالَ: يقطع الْأنف بالأنف {وَالسّن بِالسِّنِّ والجروح قصاص} قَالَ: وتقتص الْجراح بالجراح {فَمن تصدَّق بِهِ} يَقُول: من عَفا عَنهُ فَهُوَ كَفَّارَة للمطلوب
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'inde el-Beyhakî nakletmiştir: {أَن النَّفس بِالنَّفسِ} “cana can” kavli hakkında: "Cana karşılık can öldürülür", {وَالْعين بِالْعينِ} “göze göz” kavli hakkında: "Göze karşılık göz çıkarılır", {وَالْأنف بالأنف} “burna burun” kavli hakkında: "Burna karşılık burun kesilir", {وَالسّن بِالسِّنِّ والجروح قصاص} “dişe diş ve yaralara kısas” kavli hakkında: "Yaralara karşılık da yaralar kısas yapılır", {فَمن تصدَّق بِهِ} “Kim bunu bağışlarsa” kavli hakkında ise: "Kim [kısas hakkını] bağışlarsa bu, kendisinden kısas talep edilen kişi için bir kefarettir" dedi.
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ قَرَأَهَا {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا أَن النَّفس بِالنَّفسِ وَالْعين بِالْعينِ} بِنصب النَّفس وَرفع الْعين ومابعده الْآيَة كلهَا
Ahmed, Ebû Dâvûd, hasen olduğunu belirterek et-Tirmizî, sahih olduğunu belirterek el-Hâkim ve İbn Merdeveyh, Enes'ten nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bu ayeti {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا أَن النَّفس بِالنَّفسِ وَالْعين بِالْعينِ} “Orada onlara cana can, göze göz... yazdık” şeklinde 'en-nefs' kelimesini mansub (üstün), 'el-ayn' ve sonrasındaki bütün ayeti ise merfû (ötre) olarak okumuştur.
وَأخرج ابْن سعد وَأحمد وَالْبُخَارِيّ وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أنس أَن الرّبيع كسرت ثنية جَارِيَة فَأتوا رَسُول الله ﷺ فَقَالَ أَخُوهَا أنس بن النَّضر: يارسول الله تكسر ثنية فُلَانَة فَقَالَ: رَسُول الله ﷺ: ياأنس كتاب الله الْقصاص
İbn Sa‘d, Ahmed, Buhârî, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdeveyh, Enes'ten nakletmiştir: er-Rubeyyi‘ bir cariyenin ön dişini kırmıştı. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e geldiler. Kardeşi Enes b. en-Nadr: "Ey Allah'ın Resûlü! Filancanın ön dişi mi kırılacak?" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ey Enes! Allah'ın Kitabı kısastır" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَطاء قَالَ: الجروح قصاص وَلَيْسَ للْإِمَام أَن يضْربهُ ولايحبسه إِنَّمَا الْقصاص - ماكان الله نسياً - لَو شَاءَ لأمر بِالضَّرْبِ والسجن
İbn Ebî Şeybe, Atâ'dan nakletmiştir: Dedi ki: Yaralarda kısas vardır; devlet başkanının onu dövme veya hapsetme yetkisi yoktur. Kısas ancak -ki Allah asla unutkan değildir- böyledir; şayet dileseydi dövmeyi ve hapsi emrederdi.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عبد الله بن عمر
el-Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdeveyh ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, Abdullah b. Ömer'den nakletmiştir:
فِي قَوْله {فَمن تصدَّق بِهِ}
{فَمن تصدَّق بِهِ} “Kim bunu bağışlarsa...” kavli hakkında:
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن فِي قَوْله {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} قَالَ كَفَّارَة للمجروح
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Hasan'dan {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} “Kim bunu bağışlarsa bu kendisi için bir kefarettir” kavli hakkında nakletmiştir: "Yaralanan kimse için bir kefarettir" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَابر بن عبد الله {فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} قَالَ للَّذي تصدق بِهِ
İbn Ebî Şeybe, Câbir b. Abdullah'tan {فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} “bu kendisi için bir kefarettir” kavli hakkında nakletmiştir: "Onu bağışlayan kimse içindir" dedi.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن رجل من الْأَنْصَار عَن النَّبِي ﷺ فِي قَوْله {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} قَالَ: الرجل تكسر سنه أَو تقطع يَده أَو يقطع الشَّيْء أَو يجرح فِي بدنه فيعفو عَن ذَلِك فيحط عَنهُ قدر خطاياه فَإِن كَانَ ربع الدِّيَة فربع خطاياه وَإِن كَانَ الثُّلُث فثلث خطاياه وَإِن كَانَت الدِّيَة حطت عَنهُ خطاياه كَذَلِك
İbn Merdeveyh, Ensâr'dan bir adamdan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} “Kim bunu bağışlarsa bu kendisi için bir kefarettir” kavli hakkında nakletmiştir: Buyurdu ki: "Bir adamın dişi kırılır veya eli kesilir veya bir yeri koparılır veya vücudunda bir yara açılır da o bunu bağışlarsa, [bağışladığı oranda] günahları kendisinden silinir. Şayet diyetin dörtte biri ise günahlarının dörtte biri, üçte biri ise günahlarının üçte biri silinir; şayet [tam] diyet ise günahları da aynı şekilde silinir."
وَأخرج الديلمي عَن ابْن عمر قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} الرجل تكسر سنه أَو يجرح من جسده فيعفو عَنهُ فيحط من خطاياه بِقدر مَا عَفا من جسده إِن كَانَ نصف الدِّيَة فَنصف خطاياه وَإِن كَانَ ربع الدِّيَة فربع خطاياه وَإِن كَانَ ثلث الدِّيَة فثلث خطاياه وَإِن كَانَت الدِّيَة كلهَا فخطاياه كلهَا
ed-Deylemî, İbn Ömer'den nakletmiştir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} “Kim bunu bağışlarsa bu kendisi için bir kefarettir” kavli hakkında şöyle buyurdu: "Bir adamın dişi kırılır veya vücudundan bir yara açılır da onu bağışlarsa, vücudundan bağışladığı miktar kadar günahlarından indirilir. Şayet diyetin yarısı ise günahlarının yarısı, diyetin dörtte biri ise günahlarının dörtte biri, diyetin üçte biri ise günahlarının üçte biri, şayet bütün diyet ise bütün günahları indirilir."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن عدي بن ثَابت
Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr ve İbn Merdeveyh, Adî b. Sâbit'ten nakletmiştir:
أَن رجلا هتم فَم رجل على عهد مُعَاوِيَة فَأعْطَاهُ دِيَة فَأبى إِلَّا أَن يقْتَصّ فاعطاه ديتين فَأبى فَأعْطى ثَلَاثًا
Muâviye devrinde bir adam bir adamın ön dişlerini kırdı. Ona bir diyet verdi, ancak o kısas istemekten başka bir şeyi kabul etmedi. Bunun üzerine ona iki diyet verdi, yine kabul etmedi; üç diyet verdi,
فَحدث رجل من أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ قَالَ: من تصدق بِدَم فَمَا دونه فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ من يَوْم ولد إِلَى يَوْم يَمُوت
Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bir adam şöyle rivayet etti: "Kim bir kanı veya daha aşağısını [kısas hakkını] bağışlarsa, bu onun için doğduğu günden öleceği güne kadar [günahlarına] bir kefarettir."
وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: كسر رجل من قُرَيْش سنّ رجل من الْأَنْصَار فاستعدى عَلَيْهِ فَقَالَ مُعَاوِيَة: أَنا أسترضيه فألح الْأنْصَارِيّ فَقَالَ مُعَاوِيَة: شَأْنك بصاحبك وَأَبُو الدَّرْدَاء جَالس فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاء سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: مامن مُسلم يصاب بِشَيْء من جسده فَيصدق بِهِ إِلَّا رَفعه الله بِهِ دَرَجَة وَحط عَنهُ بِهِ خَطِيئَة
Ahmed, Tirmizî, İbn Mâce ve İbn Cerîr, Ebü'd-Derdâ'dan nakletmiştir: Dedi ki: Kureyş'ten bir adam Ensâr'dan bir adamın dişini kırdı. [Ensârî] ona karşı [Muâviye'den] hüküm istedi. Muâviye: "Ben onu razı ederim" dedi. Ensârî [kısasta] ısrar edince Muâviye: "Arkadaşınla dilediğini yap" dedi. Ebü'd-Derdâ da oturuyordu. Ebü'd-Derdâ dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Vücuduna bir zarar gelen hiçbir Müslüman yoktur ki onu bağışlasın da Allah bu sebeple onun derecesini yükseltmesin ve bir günahını silmesin."
فَقَالَ الْأنْصَارِيّ: فَانِي قد عَفَوْت
Bunun üzerine Ensârî: "O hâlde ben bağışladım" dedi.
وَأخرج الديلمي عَن ابْن عمر قَالَ قَالَ رَسُول الله ﷺ {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} قَالَ: هُوَ الرجل تكسر سنه ويجرح من جسده فيعفو عَنهُ فيحط عَنهُ من خطاياه بِقدر ماعفا عَنهُ من جسده إِن كَانَ نصف الدِّيَة فَنصف خطاياه وَإِن كَانَ ربع الدِّيَة فربع خطاياه وَإِن كَانَ ثلث الدِّيَة فثلث خطاياه وَإِن كَانَ الدِّيَة كلهَا فحطاياه كلهَا
ed-Deylemî, İbn Ömer'den nakletmiştir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} “Kim bunu bağışlarsa bu kendisi için bir kefarettir” [ayeti hakkında] şöyle buyurdu: "Bu, dişi kırılan veya vücudundan bir yara açılan ve bunu bağışlayan adamdır; vücudundan bağışladığı miktar kadar günahlarından silinir. Şayet diyetin yarısı ise günahlarının yarısı, diyetin dörtte biri ise günahlarının dörtte biri, diyetin üçte biri ise günahlarının üçte biri, şayet bütün diyet ise bütün günahları [silinir]."
وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير عَن أبي الدَّرْدَاء
Ahmed, Tirmizî, İbn Mâce ve İbn Cerîr, Ebü'd-Derdâ'dan nakletmiştir:
سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول مامن مُسلم يصاب بِشَيْء من جسده فَيتَصَدَّق بِهِ إِلَّا رَفعه الله بِهِ دَرَجَة وَحط بِهِ خَطِيئَة
"Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: Vücuduna bir zarar gelen hiçbir Müslüman yoktur ki onu bağışlasın da Allah bu sebeple onun derecesini yükseltmesin ve bir günahını silmesin."
فَقَالَ الْأنْصَارِيّ: فَانِي قد عَفَوْت
Bunun üzerine Ensârî: "O hâlde ben bağışladım" dedi.
وَأخرج أَحْمد وَالنَّسَائِيّ عَن عبَادَة بن الصَّامِت
Ahmed ve en-Nesâî, Ubâde b. es-Sâmit'ten nakletmiştir:
سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول مامن رجل يجرح من جسده جرحة فَيتَصَدَّق بهَا إِلَّا كفر الله عَنهُ مثل مَا تصدق بِهِ
"Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: Vücudundan bir yara alıp da onu bağışlayan hiçbir adam yoktur ki Allah, bağışladığı miktarın mislince onun [günahlarını] kefaret kılmış olmasın."
وَأخرج أَحْمد عَن رجل من الصَّحَابَة قَالَ: من أُصِيب بِشَيْء من جسده فَتَركه بعد كَانَ كَفَّارَة لَهُ
Ahmed, sahâbeden bir adamdan nakletmiştir: Dedi ki: "Kimin vücuduna bir zarar gelir de sonradan bundan vazgeçerse, bu kendisi için bir kefaret olur."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن يُونُس بن أبي إِسْحَق قَالَ: سَأَلَ مُجَاهِد أَبَا اسحق عَن قَوْله {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} فَقَالَ لَهُ أَبُو اسحق: هُوَ الَّذِي يعْفُو
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Yûnus b. Ebî İshak'tan nakletmiştir: Dedi ki: Mücâhid, Ebû İshak'a {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} “Kim bunu bağışlarsa bu kendisi için bir kefarettir” kavlini sordu. Ebû İshak ona: "O, affeden kimsedir" dedi.
قَالَ مُجَاهِد: بل هُوَ الْجَارِح صَاحب الذَّنب
Mücâhid: "Aksine o, günah sahibi olan yaralayıcıdır" dedi.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} قَالَ: كَفَّارَة للجارح وَأجر الْمُتَصَدّق على الله
el-Firyâbî, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} “Kim bunu bağışlarsa bu kendisi için bir kefarettir” kavli hakkında nakletmiştir: "Yaralayan için bir kefarettir; bağışlayanın mükâfatı ise Allah'a aittir" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد وَإِبْرَاهِيم {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} قَالَ: كَفَّارَة للجارح وَأجر الْمُتَصَدّق على الله
İbn Ebî Şeybe, Mücâhid ve İbrâhim'den {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} “Kim bunu bağışlarsa bu kendisi için bir kefarettir” kavli hakkında nakletmiştir: "Yaralayan için bir kefarettir; bağışlayanın mükâfatı ise Allah'a aittir" dediler.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد وَإِبْرَاهِيم {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} قَالَا: للجارح
İbn Ebî Şeybe, Mücâhid ve İbrâhim'den {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} “Kim bunu bağışlarsa bu kendisi için bir kefarettir” kavli hakkında nakletmiştir: "Yaralayan içindir" dediler.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} للمتصدق عَلَيْهِ
İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} “Kim bunu bağışlarsa bu kendisi için bir kefarettir” kavli hakkında: "Kendisine bağışta bulunulan kimse içindir" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} يَقُول: من جرح فَتصدق بِهِ على الْجَارِح فَلَيْسَ على الْجَارِح سَبِيل ولاقود ولاعقل ولاجرح عَلَيْهِ من أجل أَنه تصدق عَلَيْهِ الَّذِي جرح فَكَانَ كَفَّارَة لَهُ من ظلمه الَّذِي ظلم
İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {فَمن تصدق بِهِ فَهُوَ كَفَّارَة لَهُ} “Kim bunu bağışlarsa bu kendisi için bir kefarettir” kavli hakkında nakletmiştir: Şöyle der: "Kim yaralanır da bunu yaralayana bağışlarsa, yaralanan kişi ona bağışta bulunduğu için yaralayanın aleyhine bir yol, bir kısas, bir diyet ve ona karşı bir yara [hakkı] kalmaz. Böylece bu, işlediği zulmünden ötürü onun için bir kefaret olur."
وَأخرج الْخَطِيب عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من عَفا عَن دم لم يكن لَهُ ثَوَاب إِلَّا الْجنَّة
el-Hatîb, İbn Abbâs'tan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletmiştir: Buyurdu ki: "Kim bir kandan vazgeçerse onun için cennetten başka bir mükâfat olmaz."
- قَوْله تَعَالَى: وقفينا على آثَارهم بِعِيسَى ابْن مَرْيَم مُصدقا لما بَين يَدَيْهِ من التَّوْرَاة وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيل فِيهِ هدى وَنور ومصدقا لما بَين يَدَيْهِ من التَّوْرَاة وَهدى وموعظة لِلْمُتقين وليحكم أهل الْإِنْجِيل بِمَا أنزل الله فِيهِ وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْفَاسِقُونَ
- Yüce Allah'ın şu kavli: {وقفينا على آثَارهم بِعِيسَى ابْن مَرْيَم مُصدقا لما بَين يَدَيْهِ من التَّوْرَاة وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيل فِيهِ هدى وَنور ومصدقا لما بَين يَدَيْهِ من التَّوْرَاة وَهدى وموعظة لِلْمُتقين وليحكم أهل الْإِنْجِيل بِمَا أنزل الله فِيهِ وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْفَاسِقُونَ} “Onların izleri üzerinden, kendisinden önceki Tevrat'ı doğrulayıcı olarak Meryem oğlu İsa'yı gönderdik ve ona, içinde hidayet ve nur bulunan, kendisinden önceki Tevrat'ı doğrulayan, takva sahipleri için bir hidayet ve öğüt olan İncil'i verdik. İncil ehli, Allah'ın onda indirdiği ile hükmetsin. Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar fâsıkların ta kendileridir.”
- أخرج أَبُو الشَّيْخ فِي قَوْله {وقفينا على آثَارهم} يَقُول: بعثنَا من بعدهمْ عِيسَى ابْن مَرْيَم
- Ebü'ş-Şeyh {وقفينا على آثَارهم} “Onların izleri üzerinden gönderdik” kavli hakkında nakletmiştir: Şöyle der: "Onların ardından Meryem oğlu İsa'yı gönderdik."
وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَول الله {وقفينا على آثَارهم} قَالَ: اتَّبعنَا آثَار الْأَنْبِيَاء أَي بعثنَا على آثَارهم قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم أما سَمِعت عدي بن زيد وَهُوَ يَقُول: يَوْم قفت عيرهم من عيرنَا وَاحْتِمَال الْحَيّ فِي الصُّبْح فلق وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي قَوْله {وليحكم أهل الْإِنْجِيل بِمَا أنزل الله فِيهِ} قَالَ: من أهل الْإِنْجِيل {فَأُولَئِك هم الْفَاسِقُونَ} قَالَ: الْكَاذِبُونَ
et-Tastî, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Bana Allah'ın {وقفينا على آثَارهم} “Onların izleri üzerinden gönderdik” kavlini haber ver" dedi. [İbn Abbâs]: "Peygamberlerin izlerine tâbi kıldık, yani onların izleri üzerinden gönderdik demektir" dedi. [Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" diye sordu. [İbn Abbâs]: "Evet, sen Adî b. Zeyd'in şöyle dediğini işitmedin mi: Onların kervanı kervanımızı takip ettiği gün / Ve kabilenin sabahın aydınlığında göç edişi" dedi. İbn Cerîr, İbn Zeyd'den {وليحكم أهل الْإِنْجِيل بِمَا أنزل الله فِيهِ} “İncil ehli, Allah'ın onda indirdiği ile hükmetsin” kavli hakkında: "İncil ehlinden kim [bununla hükmetmezse] {فَأُولَئِك هم الْفَاسِقُونَ} “işte onlar fâsıkların ta kendileridir” [ayetindeki fâsıklar], yalancılardır" dediğini nakletmiştir.
قَالَ ابْن زيد: كل شَيْء فِي الْقُرْآن فَاسق فَهُوَ كَاذِب إِلَّا قَلِيلا وَقَرَأَ قَول الله {إِن جَاءَكُم فاسقٌ بنبإ} الحجرات الْآيَة ٦ فَهُوَ كَاذِب
İbn Zeyd dedi ki: "Kur'an'da geçen her fâsık kelimesi, pek azı müstesna, yalancı anlamındadır." Ve Allah'ın {إِن جَاءَكُم فاسقٌ بنبإ} “Size bir fâsık bir haber getirirse...” (el-Hucurât: 6) kavlini okuyup "Yani yalancıdır" dedi.
قَالَ: الْفَاسِق هَهُنَا كَاذِب
Dedi ki: "Buradaki fâsık, yalancıdır."
- قَوْله تَعَالَى: وأنزلنا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ مُصدقا لما بَين يَدَيْهِ من الْكتاب ومهيمنا عَلَيْهِ فاحكم بَينهم بِمَا أنزل الله وَلَا تتبع أهواءهم عَمَّا جَاءَك من الْحق لكل جعلنَا مِنْكُم شرعة ومنهاجاً وَلَو شَاءَ الله لجعلكم أمة وَاحِدَة وَلَكِن ليَبْلُوكُمْ فِي مَا ءاتاكم فاستبقوا الْخيرَات إِلَى الله مرجعكم جَمِيعًا فينبئكم بِمَا كُنْتُم فِيهِ تختلفون
- Yüce Allah'ın şu kavli: {وأنزلنا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ مُصدقا لما بَين يَدَيْهِ من الْكتاب ومهيمنا عَلَيْهِ فاحكم بَينهم بِمَا أنزل الله وَلَا تتبع أهواءهم عَمَّا جَاءَك من الْحق لكل جعلنَا مِنْكُم شرعة ومنهاجاً وَلَو شَاءَ الله لجعلكم أمة وَاحِدَة وَلَكِن ليَبْلُوكُمْ فِي مَا ءاتاكم فاستبقوا الْخيرَات إِلَى الله مرجعكم جَمِيعًا فينبئكم بِمَا كُنْتُم فِيهِ تختلفون} “Sana da kendisinden önceki kitabı doğrulayıcı ve onun üzerine bir koruyucu olarak Kitab'ı hak ile indirdik. O hâlde aralarında Allah'ın indirdiği ile hükmet ve sana gelen haktan [sapıp da] onların hevalarına uyma. Sizden her biriniz için bir şeriat ve bir yol belirledik. Şayet Allah dileseydi sizi tek bir ümmet yapardı; fakat size verdikleriyle sizi sınamak için [böyle yaptı]. O hâlde hayırlarda yarışın. Hepinizin dönüşü Allah'adır. Artık hakkında ihtilaf ettiğiniz şeyleri O size haber verecektir.”
- أخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة قَالَ: لما أنبأكم الله عَن أهل الْكتاب قبلكُمْ بأعمالهم أَعمال السوء وبحكمهم بِغَيْر ماأنزل الله وعظ نبيه وَالْمُؤمنِينَ موعظة بليغة شافية وليعلم من ولي شَيْئا من هَذَا الحكم أَنه لَيْسَ بَين الْعباد وَبَين الله شَيْء يعطيهم بِهِ خيرا ولايدفع عَنْهُم بِهِ سوءا إِلَّا بِطَاعَتِهِ وَالْعَمَل بِمَا يرضيه فَلَمَّا بيَّن الله لنَبيه وَالْمُؤمنِينَ صَنِيع أهل الْكتاب وجورهم قَالَ {وأنزلنا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ مُصدقا لما بَين يَدَيْهِ} يَقُول: للكتب الَّتِي قد خلت قبله
- Abd b. Humeyd ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den nakletmiştir: Dedi ki: Allah size sizden önceki Ehl-i Kitab'ı, onların kötü amellerini ve Allah'ın indirdiğinden başkasıyla hükmetmelerini haber verince, Peygamberine ve müminlere beliğ ve şifa verici bir öğüt verdi; ta ki bu hükümden bir şeyi üstlenen kimse, kullar ile Allah arasında, kendisi vasıtasıyla onlara bir hayır verecek ya da onlardan bir kötülüğü savuşturacak hiçbir şeyin olmadığını, bunun ancak O'na itaat etmekle ve O'nu razı edecek ameller işlemekle mümkün olacağını bilsin. Allah, Peygamberine ve müminlere Ehl-i Kitab'ın yaptıklarını ve haksızlıklarını açıklayınca: {وأنزلنا إِلَيْك الْكتاب بِالْحَقِّ مُصدقا لما بَين يَدَيْهِ} “Sana da kendisinden öncekini doğrulayıcı olarak Kitab'ı hak ile indirdik” buyurdu. Yani: Kendisinden önce gelip geçmiş kitapları [doğrulayıcı olarak].
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ومهيمناً عَلَيْهِ} قَالَ: مؤتمناً عَلَيْهِ
el-Firyâbî, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdeveyh ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan {ومهيمناً عَلَيْهِ} “ve onun üzerine bir koruyucu olarak” kavli hakkında: "Onun üzerine güvenilir bir gözetici olarak" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ومهيمناً عَلَيْهِ} قَالَ: الْمُهَيْمِن الْأمين وَالْقُرْآن أَمِين على كل كتاب قبله
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan {ومهيمناً عَلَيْهِ} “ve onun üzerine bir koruyucu olarak” kavli hakkında nakletmiştir: "Müheymin, emindir (güvenilirdir). Kur'an da kendisinden önceki her kitap üzerine emindir" dedi.
وَأخرج ابو الشَّيْخ عَن عَطِيَّة {ومهيمناً عَلَيْهِ} قَالَ: أَمينا على التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل يحكم عَلَيْهِمَا وَلَا يحكمان عَلَيْهِ قَالَ: مؤتمنا مُحَمَّد ﷺ
Ebü'ş-Şeyh, Atıyye'den {ومهيمناً عَلَيْهِ} “ve onun üzerine bir koruyucu olarak” kavli hakkında nakletmiştir: "Tevrat ve İncil üzerine bir emindir; onların üzerine hükmeder, onlar ise onun üzerine hükmedemez." [Atıyye]: "Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem güvenilir kılınmıştır" dedi.
وَأخرج آدم بن أبي إِيَاس وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُجَاهِد {ومهيمناً عَلَيْهِ} قَالَ: مُحَمَّد ﷺ مؤتمناً على الْقُرْآن والمهيمن الشَّاهِد على ماقبله من الْكتب
Âdem b. Ebî İyâs, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve el-Beyhakî, Mücâhid'den {ومهيمناً عَلَيْهِ} “ve onun üzerine bir koruyucu olarak” kavli hakkında nakletmiştir: "Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem Kur'an üzerine güvenilir kılınmıştır; müheymin ise kendisinden önceki kitaplar üzerine şahittir" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {ومهيمناً عَلَيْهِ} قَالَ: شَهِيدا على كل كتاب قبله
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {ومهيمناً عَلَيْهِ} “ve onun üzerine bir koruyucu olarak” kavli hakkında: "Kendisinden önceki her kitap üzerine bir şahittir" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن أبي روق {ومهيمناً عَلَيْهِ} قَالَ: شَهِيدا على خلقه بأعمالهم
Ebü'ş-Şeyh, Ebû Ravk'tan {ومهيمناً عَلَيْهِ} “ve onun üzerine bir koruyucu olarak” kavli hakkında: "Yaratıkları üzerine amelleriyle şahittir" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فاحكم بَينهم بِمَا أنزل الله} قَالَ: بحدود الله
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {فاحكم بَينهم بِمَا أنزل الله} “Aralarında Allah'ın indirdiği ile hükmet” kavli hakkında: "Allah'ın hadleriyle" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَسَعِيد بن مَنْصُور وَالْفِرْيَابِي وابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه من طرق عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {شرعة ومنهاجاً} قَالَ: سَبِيلا وَسنة
Abd b. Humeyd, Saîd b. Mansûr, el-Firyâbî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdeveyh çeşitli yollarla İbn Abbâs'tan {شرعة ومنهاجاً} “bir şeriat ve bir yol” kavli hakkında: "Bir yol ve bir sünnet" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج الطستي عَن ابْن عَبَّاس
et-Tastî, İbn Abbâs'tan nakletmiştir:
أَن نَافِع بن الْأَزْرَق قَالَ لَهُ: أَخْبرنِي عَن قَوْله عزوجل {شرعة ومنهاجاً} قَالَ: الشرعة الدّين والمنهاج الطَّرِيق
Nâfi' b. el-Ezrak ona: "Aziz ve Celil olan Allah'ın {شرعة ومنهاجاً} “bir şeriat ve bir yol” kavlini bana haber ver" dedi. [İbn Abbâs]: "Şir'at dindir, minhâc ise yoldur" dedi.
قَالَ: وَهل تعرف الْعَرَب ذَلِك قَالَ: نعم
[Nâfi']: "Araplar bunu bilir mi?" dedi. [İbn Abbâs]: "Evet" dedi,
أما سَمِعت أَبَا سُفْيَان بن الْحَارِث بن عبد الْمطلب وَهُوَ يَقُول: لقد نطق الْمَأْمُون بِالصّدقِ وَالْهدى وَبَين لنا الْإِسْلَام دينا ومنهاجاً يَعْنِي بِهِ النَّبِي ﷺ
"Ebû Süfyân b. el-Hâris b. Abdilmuttalib'in -bununla Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i kastederek- şöyle dediğini işitmedin mi: Emîn olan, doğruluk ve hidayetle konuştu / Bize İslam'ı bir din ve apaçık bir yol olarak açıkladı."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {لكل جعلنَا مِنْكُم شرعة ومنهاجاً} قَالَ: الدّين وَاحِد والشرائع مُخْتَلفَة
Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {لكل جعلنَا مِنْكُم شرعة ومنهاجاً} “Sizden her biriniz için bir şeriat ve bir yol belirledik” kavli hakkında nakletmiştir: "Din birdir, şeriatlar ise farklıdır" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {لكل جعلنَا مِنْكُم شرعة ومنهاجاً} يَقُول: سَبِيلا وَالسّنَن مُخْتَلفَة للتوراة شَرِيعَة وللإنجيل من يطيعه مِمَّن يعصيه وَلَكِن الدّين الْوَاحِد الَّذِي لايقبل غَيره التَّوْحِيد وَالْإِخْلَاص الَّذِي جَاءَت بِهِ الرُّسُل
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den {لكل جعلنَا مِنْكُم شرعة ومنهاجاً} “Sizden her biriniz için bir şeriat ve bir yol belirledik” kavli hakkında nakletmiştir: Şöyle der: "Bir yol [ve yöntem]; sünnetler farklıdır; Tevrat'ın bir şeriatı, İncil'in [bir şeriatı vardır], ta ki O'na itaat eden kimse isyan edenden ayırt edilsin. Fakat başkası kabul edilmeyen tek din, peygamberlerin getirdiği tevhid ve ihlastır."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عبد الله بن كثير فِي قَوْله {وَلَكِن ليَبْلُوكُمْ فِي مَا آتَاكُم} قَالَ: من الْكتب
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Abdullah b. Kesîr'den {وَلَكِن ليَبْلُوكُمْ فِي مَا آتَاكُم} “fakat size verdikleriyle sizi sınamak için” kavli hakkında: "Kitaplardan [verdikleriyle]" dediğini nakletmiştir.
- قَوْله تَعَالَى: وَأَن أحكم بَينهم بِمَا أنزل الله وَلَا تتبع أهواءهم واحذرهم أَن يفتنوك عَن بعض مَا أنزل الله إِلَيْك فَإِن توَلّوا فَاعْلَم أَنما يُرِيد الله أَن يصيبهم بِبَعْض ذنوبهم وَإِن كثيرا من النَّاس لفاسقون
- Yüce Allah'ın şu kavli: {وَأَن أحكم بَينهم بِمَا أنزل الله وَلَا تتبع أهواءهم واحذرهم أَن يفتنوك عَن بعض مَا أنزل الله إِلَيْك فَإِن توَلّوا فَاعْلَم أَنما يُرِيد الله أَن يصيبهم بِبَعْض ذنوبهم وَإِن كثيرا من النَّاس لفاسقون} “Aralarında Allah'ın indirdiği ile hükmet, onların hevalarına uyma ve Allah'ın sana indirdiği şeylerin bir kısmından seni saptırmalarından sakın. Eğer yüz çevirirlerse bil ki Allah, bazı günahları sebebiyle onları cezalandırmak istemektedir. Şüphesiz insanlardan birçoğu fâsıktır.”
- أخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ كَعْب بن أَسد وَعبد الله بن صوريا وشاس بن قيس اذْهَبُوا بِنَا إِلَى مُحَمَّد لَعَلَّنَا نفتنه عَن دينه فَأتوهُ فَقَالُوا: يامحمد إِنَّك عرفت أَنا أَحْبَار يهود
- İbn İshak, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve ed-Delâil'de el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Dedi ki: Kâ'b b. Esed, Abdullah b. Sûriyâ ve Şâs b. Kays: "Bizi Muhammed'e götürün, belki onu dininden saptırırız" dediler. Ona gelip şöyle dediler: "Ey Muhammed! Şüphesiz sen bizim Yahudilerin âlimleri olduğumuzu bildin...
وأشرافهم وساداتهم وَإِنَّا إِن اتَّبَعْنَاك اتَّبعنَا يهود وَلم يخالفونا وَإِن بَيْننَا وَبَين قَومنَا خُصُومَة فنحاكمهم إِلَيْك فتقضي لنا عَلَيْهِم ونؤمن لَك ونصدقك فَأبى ذَلِك وَأنزل الله ﷿ فيهم {وَأَن احكم بَينهم بِمَا أنزل الله} إِلَى قَوْله {لقوم يوقنون}
...ve onların şereflileri ile efendileriyiz. Şayet biz sana tâbi olursak Yahudiler de bize tâbi olur, bize muhalefet etmezler. Bizimle kavmimiz arasında bir dava vardır; onları senin huzurunda muhakeme edelim, sen de onların aleyhine bizim lehimize hüküm ver, biz de sana iman edip seni tasdik edelim." [Resûlullah] bunu reddetti. Bunun üzerine Aziz ve Celil olan Allah onlar hakkında {وَأَن احكم بَينهم بِمَا أنزل الله} “Aralarında Allah'ın indirdiği ile hükmet...” kavlinden {لقوم يوقنون} “...kesin bilgiye sahip bir kavim için” kavline kadar olan ayetleri indirdi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَإِن أحكم بَينهم بِمَا أنزل الله} قَالَ: أَمر الله نبيه أَن يحكم بَينهم بَعْدَمَا كَانَ رخص لَهُ أَن يعرض عَنْهُم إِن شَاءَ فنسخت هَذِه الْآيَة ماكان قبلهَا
Abd b. Humeyd, Katâde'den {وَإِن أحكم بَينهم بِمَا أنزل الله} “Aralarında Allah'ın indirdiği ile hükmet” kavli hakkında nakletmiştir: "Dilerse onlardan yüz çevirmesine ruhsat vermişken, Allah Peygamberine aralarında hükmetmesini emretti. Böylece bu ayet, kendisinden öncekini neshetti" dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: نسخت من هَذِه السُّورَة {فَإِن جاؤوك فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم} الْمَائِدَة الْآيَة ٤٢ قَالَ: فَكَانَ مُخَيّرا حَتَّى أنزل الله {وَأَن احكم بَينهم بِمَا أنزل الله} فَأمر رَسُول الله ﷺ أَن يحكم بَينهم بِمَا فِي كتاب الله
Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Dedi ki: Bu sureden {فَإِن جاؤوك فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم} “Eğer sana gelirlerse aralarında hükmet yahut onlardan yüz çevir” (el-Mâide: 42) ayeti neshedilmiştir. Dedi ki: Allah {وَأَن احكم بَينهم بِمَا أنزل الله} “Aralarında Allah'ın indirdiği ile hükmet” kavlini indirinceye kadar serbest bırakılmıştı; sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e, aralarında Allah'ın Kitabı'nda olanla hükmetmesi emredildi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَإِن أحكم بَينهم بِمَا أنزل الله} قَالَ: أَمر رَسُول الله ﷺ أَن يحكم بَينهم قَالَ: نسخت ماقبلها {فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم} الْمَائِدَة الْآيَة ٤٢
Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den {وَإِن أحكم بَينهم بِمَا أنزل الله} “Aralarında Allah'ın indirdiği ile hükmet” kavli hakkında nakletmiştir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e aralarında hükmetmesi emredildi." Dedi ki: "Kendisinden önceki {فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم} “aralarında hükmet yahut onlardan yüz çevir” (el-Mâide: 42) kavlini neshetti."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن مَسْرُوق
Abdürrezzâk el-Musannef'te Mesrûk'tan nakletmiştir:
أَنه كَانَ يحلف أهل الْكتاب بِاللَّه وَكَانَ يَقُول {وَأَن احكم بَينهم بِمَا أنزل الله}
O, Ehl-i Kitab'a Allah adına yemin ettirir ve {وَأَن احكم بَينهم بِمَا أنزل الله} “Aralarında Allah'ın indirdiği ile hükmet” derdi.