وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ فِي قَوْله {يحرِّفون الْكَلم عَن موَاضعه} (الْمَائِدَة الْآيَة ١٣) قَالَ: كَانَ يَقُول بني إِسْرَائِيل: يابني أحباري فحرفوا ذَلِك فجعلوه يابني أبكاري فَذَلِك قَوْله {يحرفُونَ الْكَلم عَن موَاضعه} وَكَانَ إِبْرَاهِيم يَقْرَأها (يحرفُونَ الْكَلم من موَاضعه)
Ebû'ş-Şeyh, İbrâhim en-Nehaî'den {يحرِّفون الْكَلم عَن موَاضعه} “Kelimeleri yerlerinden kaydırıp değiştirirler” (Mâide sûresi 13. ayet) kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: İsrâiloğullarına 'Ey ahbârımın (bilginlerimin) oğulları' derdi; onlar ise bunu tahrif edip 'Ey ebkârımın (ilk doğanlarımın/bakirelerimin) oğulları' yaptılar. İşte Allah'ın {يحرفُونَ الْكَلم عَن موَاضعه} “Kelimeleri yerlerinden kaydırıp değiştirirler” kavli budur. İbrâhim bunu (يحرفُونَ الْكَلم من موَاضعه) şeklinde okurdu.
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {يحرفُونَ الْكَلم من بعد موَاضعه} الْآيَة
Abd b. Humeyd ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den {يحرفُونَ الْكَلم من بعد موَاضعه} “Kelimeleri yerlerine konulduktan sonra değiştirirler” ayeti hakkında nakletmiştir:
قَالَ: ذكر لنا أَن هَذَا كَانَ فِي قَتِيل بني قُرَيْظَة وَالنضير إِذْ قتل رجل من قُرَيْظَة قَتله النَّضِير وَكَانَت النَّضِير إِذا قتلت من بني قُرَيْظَة لم يقيدوهم إِنَّمَا يعطونهم الدِّيَة لفضلهم عَلَيْهِم فِي أنفسهم تعوذاً فَقدم نَبِي الله ﷺ الْمَدِينَة فَسَأَلَهُمْ فأرادوا ان يرفعوا ذَلِك إِلَى نَبِي الله ﷺ ليحكم بَينهم فَقَالَ لَهُم رجل من الْمُنَافِقين: إِن قتيلكم هَذَا قَتِيل عمد وَإِنَّكُمْ مَتى ترفعون أمره إِلَى مُحَمَّد أخْشَى عَلَيْكُم الْقود فَإِن قبل مِنْكُم الدِّيَة فَخُذُوهُ وَإِلَّا فكونوا مِنْهُم على حذر
Dedi ki: Bize anlatıldığına göre bu durum, Benî Kurayza ve Benî Nadîr'den öldürülen bir kimse hakkında idi. Şöyle ki; Nadîr kabilesi Kurayza'dan bir adamı öldürmüştü. Nadîr kabilesi Kurayza'dan birini öldürdüğünde, kendilerini onlardan üstün gördüklerinden dolayı kısas uygulamaz, bir sığınma/ayrıcalık olarak sadece diyet verirlerdi. Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem Medine'ye gelince, onlar bunu aralarında hükmetmesi için Allah'ın Peygamberi'ne sallallâhu aleyhi ve sellem götürmek istediler. Münafıklardan bir adam onlara dedi ki: 'Sizin bu maktulünüz kasten öldürülmüştür. Siz bu meseleyi Muhammed'e götürdüğünüz takdirde sizin aleyhinize kısas vermesinden korkarım. Eğer sizden diyeti kabul ederse onu alın, yoksa ondan sakının.'
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {يَقُولُونَ إِن أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ} قَالَ: إِن وافقكم وَإِن لم يوافقكم {فَاحْذَرُوهُ} يهود تَقول: لِلْمُنَافِقين
Abd b. Humeyd ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {يَقُولُونَ إِن أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ} “'Eğer size bu verilirse onu alın' derler” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Yahudiler münafıklara, 'Eğer [hüküm] sizin işinize gelirse [alın], şayet işinize gelmezse {فَاحْذَرُوهُ} “sakının”' demektedirler.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يحرفُونَ الْكَلم} يَعْنِي حُدُود الله فِي التَّوْرَاة
İbn Ebî Hâtim, İbnü'l-Münzir ve el-Beyhakî el-Esmâ ve's-Sıfât'ta, İbn Abbâs'tan {يحرفُونَ الْكَلم} “Kelimeleri değiştirirler” kavli hakkında nakletmiştir: Tevrat'taki Allah'ın sınırlarını/hükümlerini kastetmektedir.
وَفِي قَوْله {يَقُولُونَ إِن أُوتِيتُمْ هَذَا} قَالَ: يَقُولُونَ إِن أَمركُم مُحَمَّد بِمَا أَنْتُم عَلَيْهِ فاقبلوه وَإِن خالفكم فَاحْذَرُوهُ
{يَقُولُونَ إِن أُوتِيتُمْ هَذَا} “'Eğer size bu verilirse onu alın' derler” kavli hakkında da şöyle dedi: 'Eğer Muhammed size sizin üzerinde bulunduğunuz şeyi emrederse onu kabul edin, şayet size muhalefet ederse sakının' derler.
وَفِي قَوْله {وَمن يرد الله فتنته} قَالَ: ضلالته {فَلَنْ تملك لَهُ من الله شَيْئا} يَقُول: لن تغني عَنهُ شَيْئا
{وَمن يرد الله فتنته} “Allah kimin fitneye düşmesini (sapmasını) dilerse” kavli hakkında: 'Onun sapıklığını [dilerse]' dedi. {فَلَنْ تملك لَهُ من الله شَيْئا} “Artık sen onun için Allah'a karşı hiçbir şey yapamazsın” kavli hakkında da: 'Ondan [Allah'ın azabından] hiçbir şeyi savamazsın' demektedir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {لَهُم فِي الدُّنْيَا خزي} قَالَ: أما خزيهم فِي الدُّنْيَا فَإِنَّهُ إِذا قَامَ الْهدى فتح الْقُسْطَنْطِينِيَّة فَقَتلهُمْ فَذَلِك الخزي
İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den {لَهُم فِي الدُّنْيَا خزي} “Onlar için dünyada bir rezillik vardır” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Dünyadaki rezilliklerine gelince; hidayet hâkim olup Konstantiniyye fethedildiğinde onları öldürür, işte rezillik budur.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {لَهُم فِي الدُّنْيَا خزي} مَدِينَة تفتح بالروم فيسبون
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh, İkrime'den {لَهُم فِي الدُّنْيَا خزي} “Onlar için dünyada bir rezillik vardır” kavli hakkında nakletmiştir: [Bu rezillik] Rum beldesinde fethedilecek ve esir edilecekleri bir şehirdir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن قَتَادَة فِي قَوْله {لَهُم فِي الدُّنْيَا خزي} قَالَ: يُعْطون الْجِزْيَة عَن يَد وهم صاغرون
Abdurrezzâk, Katâde'den {لَهُم فِي الدُّنْيَا خزي} “Onlar için dünyada bir rezillik vardır” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: 'Kendi elleriyle küçülmüş olarak cizye verirler.'
- قَوْله تَعَالَى: سماعون للكذب أكالون للسحت فَإِن جاؤوك فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم وَإِن تعرض عَنْهُم فَلَنْ يضروك شَيْئا وَإِن حكمت فاحكم بَينهم بِالْقِسْطِ إِن الله يحب المقسطين
Yüce Allah'ın şu kavli: {سماعون للكذب أكالون للسحت فَإِن جاؤوك فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم وَإِن تعرض عَنْهُم فَلَنْ يضروك شَيْئا وَإِن حكمت فاحكم بَينهم بِالْقِسْطِ إِن الله يحب المقسطين} “Yalana kulak verirler, haramı tıkınırlar. Eğer sana gelirlerse aralarında hükmet veya onlardan yüz çevir. Şayet onlardan yüz çevirirsen sana hiçbir zarar veremezler. Eğer hükmedersen aralarında adaletle hükmet. Şüphesiz Allah adaletli davrananları sever.”
- أخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {سمَّاعون للكذب أكَّالون للسحت} وَذَلِكَ أَنهم أخذُوا الرِّشْوَة فِي الحكم وقضوا بِالْكَذِبِ
İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {سمَّاعون للكذب أكَّالون للسحت} “Yalana kulak verirler, haramı tıkınırlar” kavli hakkında nakletmiştir: Bu, onların hüküm verirken rüşvet almaları ve yalanla hükmetmeleridir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي قَوْله {سمَّاعون للكذب أكَّالون للسحت} قَالَ: تِلْكَ أَحْكَام الْيَهُود يسمع كذبه وَيَأْخُذ رشوته
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, el-Hasan'dan {سمَّاعون للكذب أكَّالون للسحت} “Yalana kulak verirler, haramı tıkınırlar” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Bunlar Yahudilerin hükümleridir; yalanını dinler ve rüşvetini alır.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْفِرْيَابِي وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: السُّحت الرِّشْوَة فِي الدّين
Abdurrezzâk, el-Firyâbî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve İbnü'l-Münzir, İbn Mes'ûd'dan nakletmiştir: Dedi ki: 'Süht, dinde rüşvettir.'
قَالَ سُفْيَان: يَعْنِي فِي الحكم
Süfyân dedi ki: Yani hükümde [verilen rüşvettir].
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: من شفع لرجل ليدفع عَنهُ مظلمته أويرد عَلَيْهِ حَقًا فاهدى لَهُ هَدِيَّة فقبلها فَذَلِك السُّحت
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve Şuabu'l-Îmân'da el-Beyhakî, İbn Mes'ûd'dan nakletmiştir: Dedi ki: 'Kim bir kimseye haksızlığı kendisinden defetmek veya bir hakkı ona geri vermek için aracılık yapar da o kişi kendisine bir hediye verip o da bunu kabul ederse, işte bu sühttür (haramdır).'
فَقيل: يَا أَبَا عبد الرَّحْمَن إِنَّا كُنَّا نعد السُّحت الرِّشْوَة فِي الحكم فَقَالَ عبد الله: ذَلِك الْكفْر {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} الْمَائِدَة الْآيَة ٤٤
Bunun üzerine denildi ki: 'Ey Ebû Abdirrahmân! Biz sühtü hükümdeki rüşvet sayıyorduk.' Abdullah şöyle dedi: 'O küfürdür: {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} “Kim Allah'ın indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar kâfirlerin ta kendileridir” (Mâide sûresi 44. ayet).'
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس أَنه سُئِلَ عَن السُّحت فَقَالَ: الرشا
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, et-Taberânî ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Kendisine sühtten sorulduğunda: 'Rüşvettir' dedi.
قيل: فِي الحكم قَالَ: ذَلِك الْكفْر ثمَّ قَرَأَ {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} الْمَائِدَة الْآيَة ٤٤
'Hükümde mi?' denildi. 'O küfürdür' dedi ve sonra {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} “Kim Allah'ın indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar kâfirlerin ta kendileridir” (Mâide sûresi 44. ayet) kavlini okudu.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود أَنه سُئِلَ عَن السُّحت أهوَ الرِّشْوَة فِي الحكم قَالَ: لَا
Abdurrezzâk, Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, Ebû'ş-Şeyh ve el-Beyhakî, İbn Mes'ûd'dan nakletmiştir: Kendisine sühtün hükümdeki rüşvet olup olmadığı soruldu; 'Hayır' dedi,
{وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الظَّالِمُونَ} الْمَائِدَة الْآيَة ٤٥ الْفَاسِقُونَ وَلَكِن السُّحت أَن يستعينك رجل على مظْلمَة فيهدي لَك فتقبله فَذَلِك السُّحت
{وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الظَّالِمُونَ} “Kim Allah'ın indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar zalimlerin ta kendileridir” (Mâide sûresi 45. ayet), [ve fâsıkların ta kendileridir]. 'Fakat süht; bir adamın haksızlığa karşı senden yardım istemesi, sana bir hediye vermesi ve senin de onu kabul etmendir. İşte süht budur.'
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مَسْرُوق قَالَ: قلت لعمر بن الْخطاب: أَرَأَيْت الرِّشْوَة فِي الحكم أَمن السُّحت هِيَ قَالَ: لَا وَلَكِن كفرا إِنَّمَا السُّحت أَن يكون للرجل عِنْد السُّلْطَان جاه ومنزلة وَيكون إِلَى السُّلْطَان حَاجَة فلايقضي حَاجته حَتَّى يهدي إِلَيْهِ هَدِيَّة
İbnü'l-Münzir, Mesrûk'tan nakletmiştir: Dedi ki: Ömer b. el-Hattâb'a dedim ki: 'Hükümdeki rüşvet hakkında ne dersin, o sühtten midir?' Dedi ki: 'Hayır, bilakis küfürdür. Süht ancak, bir adamın hükümdar katında bir makamı ve nüfuzu bulunması, [başka] bir kimsenin de hükümdara bir işinin düşmesi ve o kişinin kendisine bir hediye vermedikçe işini görmemesidir.'
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: رشوة الْحُكَّام حرَام وَهِي السُّحت الَّذِي ذكر الله فِي كِتَابه
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu nakletmiştir: 'Hâkimlerin rüşveti haramdır ve o, Allah'ın Kitabı'nda zikrettiği sühttür.'
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ كل لحم نبت من سحت فَالنَّار أولى بِهِ
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Merdeveyh, İbn Ömer'den nakletmiştir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Sühtten (haramdan) beslenen her ete ateş daha lâyıktır.'
قيل: يارسول الله وَمَا السُّحت قَالَ: الرِّشْوَة فِي الحكم
'Ey Allah'ın Resûlü, süht nedir?' denildi. 'Hükümdeki rüşvettir' buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد عَن زيد بن ثَابت
Abd b. Humeyd, Zeyd b. Sâbit'ten nakletmiştir:
أَنه سُئِلَ عَن السُّحت فَقَالَ: الرِّشْوَة
Kendisine sühtten sorulduğunda: 'Rüşvettir' dedi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَليّ بن أبي طَالب
Abd b. Humeyd, Ali b. Ebî Tâlib'den nakletmiştir:
أَنه سُئِلَ عَن السُّحت فَقَالَ: الرشا
Kendisine sühtten sorulduğunda: 'Rüşvettir' dedi.
فَقيل لَهُ: فِي الحكم قَالَ: ذَاك الْكفْر
Ona: 'Hükümde [verilen] mi?' denildi. 'O küfürdür' dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن عمر قَالَ: بَابَانِ من السُّحت يأكلهما النَّاس
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, İbn Ömer'den nakletmiştir: Dedi ki: İnsanların yediği sühttün iki kapısı vardır:
الرشا فِي الحكم وَمهر الزَّانِيَة
Hükümdeki rüşvet ve zânî kadının kazancı (mehri).
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عَليّ قَالَ: أَبْوَاب السُّحت ثَمَانِيَة: رَأس السُّحت رشوة الْحَاكِم وَكسب الْبَغي وعَسَبُ الْفَحْل وَثمن الْميتَة وَثمن الْخمر وَثمن الْكَلْب وَكسب الْحجام وَأجر الكاهن
Ebû'ş-Şeyh, Ali'den nakletmiştir: Dedi ki: Süht kapıları sekizdir: Sühtün başı hâkimin rüşveti, fahişenin kazancı, erkeğin damızlık ücreti (asebü'l-fahl), leşin bedeli, şarabın bedeli, köpeğin bedeli, hacamatçının kazancı ve kâhinin ücretidir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن طريف قَالَ: مر عَليّ بِرَجُل يحْسب بَين قوم بِأَجْر وَفِي لفظ: يقسم بَين نَاس قسما فَقَالَ لَهُ عَليّ: إِنَّمَا تَأْكُل سحتاً
Abdurrezzâk, Tarif'ten nakletmiştir: Dedi ki: Ali, bir topluluk arasında ücret karşılığı hesap yapan -bir rivayette: insanlar arasında taksimat yapan- bir adamın yanından geçti. Ali ona: 'Sen ancak süht (haram) yiyorsun' dedi.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: من السُّحت مهر الزَّانِيَة وَثمن الْكَلْب إِلَّا كلب الصَّيْد وَمَا أَخذ من شَيْء فِي الحكم
el-Firyâbî ve İbn Cerîr, Ebû Hureyre'den nakletmiştir: Dedi ki: 'Fahişenin mehri (ücreti), av köpeği hariç köpeğin bedeli ve hükümde alınan herhangi bir şey sühttendir.'
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ هَدَايَا الْأُمَرَاء سحت
Abdurrezzâk ve İbn Merdeveyh, Câbir b. Abdillâh'tan nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Yöneticilerin hediyeleri sühttür.'
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه والديلمي عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ سِتّ خِصَال من السُّحت: رشوة الإِمَام وَهِي أَخبث ذَلِك كُله وَثمن الْكَلْب وعسب الْفَحْل وَمهر الْبَغي وَكسب الْحجام وحلوان الكاهن
İbn Merdeveyh ve ed-Deylemî, Ebû Hureyre'den nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Altı haslet sühttendir: İmamın (yöneticinin/hâkimin) rüşveti -ki bu onların hepsinin en habîsidir-, köpeğin bedeli, damızlık ücreti, fahişenin mehri, hacamatçının kazancı ve kâhinin bahşişi (hulvânü'l-kâhin).'
وَأخرج عبد بن حميد عَن طَاوس قَالَ: هَدَايَا الْعمَّال سحت
Abd b. Humeyd, Tâvûs'tan nakletmiştir: Dedi ki: 'Memurların hediyeleri sühttür.'
وَأخرج عبد بن حميد عَن يحيى بن سعيد قَالَ لما بعث النَّبِي ﷺ عبد الله بن رَوَاحَة إِلَى أهل خيبرأهدوا لَهُ فَرْوَة فَقَالَ: سحت
Abd b. Humeyd, Yahyâ b. Saîd'den nakletmiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, Abdullah b. Revâha'yı Hayber ehline gönderdiğinde, ona bir kürk hediye ettiler. [Abdullah:] 'Bu sühttür' dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ قَالَ لعن رَسُول الله ﷺ الراشي والمرتشي
Abdurrezzâk, el-Hâkim ve Şuabu'l-Îmân'da el-Beyhakî, Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan nakletmiştir: Dedi ki: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem rüşvet verene de alana da lanet etti.'
وَأخرج أَحْمد وَالْبَيْهَقِيّ عَن ثَوْبَان قَالَ: لعن رَسُول الله ﷺ الراشي والمرتشي والرائش يَعْنِي الَّذِي يمشي بَينهمَا
Ahmed ve el-Beyhakî, Sevbân'dan nakletmiştir: Dedi ki: 'Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem rüşvet verene, rüşvet alana ve râyişe -yani ikisi arasında aracılık yapana- lanet etti.'
وَأخرج الْحَاكِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ: من ولي عشرَة فَحكم بَينهم بِمَا أَحبُّوا أَو كَرهُوا جِيءَ بِهِ مغلولة يَده فَإِن عدل وَلم يرتش وَلم يحف فك الله عَنهُ وَإِن حكم بِغَيْر ماأنزل الله ارتشى وحابى فِيهِ شدت يسَاره إِلَى يَمِينه ثمَّ رمي فِي جَهَنَّم فَلم يبلغ قعرها خَمْسمِائَة عَام
el-Hâkim, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Kim on kişiye yönetici olur da aralarında sevdikleri yahut hoşlanmadıkları şeyle hükmederse, eli boynuna bağlı olarak getirilir. Eğer adaletle davranmış, rüşvet almamış ve haksızlık etmemişse Allah onun bağını çözer. Eğer Allah'ın indirdiğinden başkasıyla hükmetmiş, rüşvet almış ve taraftarlık yapmışsa, sol eli sağ eline sımsıkı bağlanır ve sonra cehenneme atılır; beş yüz yıl onun dibine ulaşamaz.'
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ سَتَكُون من بعدِي وُلَاة يسْتَحلُّونَ الْخمر بالنبيذ والبخس بِالصَّدَقَةِ والسحت بالهدية وَالْقَتْل بِالْمَوْعِظَةِ يقتلُون البريء لتوطى الْعَامَّة لَهُم فيزدادوا إِثْمًا
İbn Merdeveyh, Âişe'den, o da Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem nakletmiştir: Şöyle buyurdu: 'Benden sonra birtakım idareciler olacak; şarabı nebiz ile, eksik ölçüp tartmayı sadaka ile, sühtü (haramı) hediye ile ve [haksız] öldürmeyi ibretle/öğütle helal sayacaklar. Halk kendilerine boyun eğsin diye suçsuz kimseyi öldürecekler ve böylece günahlarını artıracaklar.'
وَأخرج الْخَطِيب فِي تَارِيخه عَن أبي هُرَيْرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من السُّحت: كسب الْحجام وَثمن الْكَلْب وَثمن القرد وَثمن الْخِنْزِير وَثمن الْخمر وَثمن الْميتَة وَثمن الدَّم وعسب الْفَحْل وَأجر النائحة وَأجر الْمُغنيَة وَأجر الكاهن وَأجر السَّاحر وَأجر الْقَائِف وَثمن جُلُود السبَاع وَثمن جُلُود الْميتَة فَإِذا دبغت فَلَا بَأْس بهَا وَأجر صور التماثيل وهدية الشَّفَاعَة وجعلة الْغَزْو
el-Hatîb Târîh'inde, Ebû Hureyre'den, o da Peygamber'den sallallâhu aleyhi ve sellem nakletmiştir: Buyurdu ki: 'Sühttendir: Hacamatçının kazancı, köpeğin bedeli, maymunun bedeli, domuzun bedeli, şarabın bedeli, leşin bedeli, kanın bedeli, damızlık ücreti, ağıtçı kadının ücreti, şarkıcı kadının ücreti, kâhinin ücreti, sihirbazın ücreti, iz sürücünün (kâif) ücreti, yırtıcı hayvan derilerinin bedeli ve leş derilerinin bedeli -tabaklandıkları takdirde derilerde bir sakınca yoktur-, heykellerin/suretlerin ücreti, şefaat hediyesi ve gazve için [başkasının yerine gitmek üzere] alınan ücret.'
وَأخرج عبد بن حميد عَن عبد الله قَالَ: هَذِه الرغف الَّتِي يَأْخُذهَا المعلمون من السُّحت
Abd b. Humeyd, Abdullah'tan nakletmiştir: Dedi ki: 'Öğretmenlerin aldığı şu ekmekler sühttendir.'
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم والنحاس فِي ناسخه وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: آيتان نسختا من هَذِه السُّورَة - يَعْنِي من الْمَائِدَة - آيَة القلائد وَقَوله {فَإِن جاؤوك فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم} فَكَانَ رَسُول الله ﷺ مُخَيّرا إِن شَاءَ حكم بَينهم وَإِن شَاءَ أعرض عَنْهُم فردهم إِلَى
İbn Ebî Hâtim, en-Nâsih'inde en-Nehhâs, et-Taberânî, sahih olduğunu belirterek el-Hâkim, İbn Merdeveyh ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Dedi ki: Bu sûreden -yani Mâide'den- iki ayet neshedilmiştir: Kurbanlık gerdanlıklar (Kalâid) ayeti ve {فَإِن جاؤوك فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم} “Eğer sana gelirlerse aralarında hükmet veya onlardan yüz çevir” kavli. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem muhayyerdi; dilerse aralarında hükmeder, dilerse onlardan yüz çevirerek kendilerini
أحكامهم فَنزلت {وَأَن أحكم بَينهم بِمَا أنزل الله وَلَا تتبع أهواءهم} الْمَائِدَة الْآيَة ٤٩ قَالَ: فَأمر رَسُول الله ﷺ أَن يحكم بَينهم بِمَا فِي كتَابنَا
kendi hükümlerine havale ederdi. Bunun üzerine {وَأَن أحكم بَينهم بِمَا أنزل الله وَلَا تتبع أهواءهم} “Aralarında Allah'ın indirdiği ile hükmet ve onların hevalarına uyma” (Mâide sûresi 49. ayet) ayeti indi. Dedi ki: 'Böylece Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem Kitabımızda bulunanla aralarında hükmetmesi emrolundu.'
وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم} قَالَ: نسختها هَذِه الْآيَة {وَأَن احكم بَينهم بِمَا أنزل الله} الْمَائِدَة ٤٩
Ebû Ubeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Merdeveyh, İbn Abbâs'tan {فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم} “Aralarında hükmet veya onlardan yüz çevir” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Onu şu ayet neshetti: {وَأَن احكم بَينهم بِمَا أنزل الله} “Aralarında Allah'ın indirdiği ile hükmet” (Mâide sûresi 49. ayet).
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن عِكْرِمَة
Abdurrezzâk, İkrime'den nakletmiştir:
مثله
Aynısını.
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير عَن ابْن شهَاب
İbn İshâk ve İbn Cerîr, İbn Şihâb'dan nakletmiştir:
إِن الْآيَة الَّتِي فِي سُورَة الْمَائِدَة {فَإِن جاؤوك فاحكم بَينهم} كَانَت فِي شَأْن الرَّجْم
Mâide sûresindeki {فَإِن جاؤوك فاحكم بَينهم} “Eğer sana gelirlerse aralarında hükmet” ayeti, recm hususunda [inmişti].
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس أَن الْآيَات من الْمَائِدَة الَّتِي قَالَ الله فِيهَا {فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم} إِلَى قَوْله {المقسطين} إِنَّمَا نزلت فِي الدِّيَة من بني النَّضِير وَقُرَيْظَة وَذَلِكَ أَن قَتْلَى بني النَّضِير كَانَ لَهُم شرف يُرِيدُونَ الدِّيَة كَامِلَة وَأَن بني قُرَيْظَة كَانُوا يُرِيدُونَ نصف الدِّيَة فَتَحَاكَمُوا فِي ذَلِك إِلَى رَسُول الله ﷺ فَأنْزل الله ذَلِك فيهمفحملهم رَسُول الله ﷺ على الْحق فَجعل الدِّيَة سَوَاء
İbn İshâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, et-Taberânî, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdeveyh, İkrime yoluyla İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Mâide sûresinde Allah'ın {فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم} “Aralarında hükmet veya onlardan yüz çevir” kavlinden {المقسطين} “adaletli davrananlar” kavline kadar olan ayetler, Benî Nadîr ve Kurayza arasındaki diyet hakkında inmiştir. Şöyle ki, Benî Nadîr'in maktulleri şerefli [üstün] sayılırdı, onlar tam diyet isterlerdi; Benî Kurayza ise yarım diyet isterdi. Bu hususta Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem muhakeme için başvurdular. Allah da onlar hakkında bunu indirdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onları hakka sevk etti ve diyeti eşit kıldı.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَت قُرَيْظَة وَالنضير وَكَانَ النَّضِير أشرف من قُرَيْظَة فَكَانَ إِذا قتل رجل من النَّضِير رجلا من قُرَيْظَة أدّى مائَة وسق من تمر وَإِذا قتل رجل من قُرَيْظَة رجلا من النَّضِير قتل بِهِ فَلَمَّا بعث رَسُول الله ﷺ قتل رجل من النَّضِير رجلا من قُرَيْظَة فَقَالُوا: ادفعوه إِلَيْنَا نَقْتُلهُ فَقَالُوا: بَيْننَا وَبَيْنكُم النَّبِي ﷺ فَأتوهُ فَنزلت {وَإِن حكمت فاحكم بَينهم بِالْقِسْطِ} والقسط
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdeveyh, sahih olduğunu belirterek el-Hâkim ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Dedi ki: Kurayza ve Nadîr [kabileleri] vardı. Nadîr, Kurayza'dan daha şerefli [üstün] sayılırdı. Nadîr'den bir adam Kurayza'dan bir adamı öldürdüğünde yüz vesk hurma [diyet] öderdi. Kurayza'dan bir adam Nadîr'den bir adamı öldürdüğünde ise ona karşılık öldürülürdü (kısas edilirdi). Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem peygamber olarak gönderilince, Nadîr'den bir adam Kurayza'dan bir adamı öldürdü. [Kurayza]: 'Onu bize teslim edin, onu öldürelim' dediler. [Nadîr ise]: 'Aramızda Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem [hakem olsun]' dediler. Ona geldiler ve bunun üzerine {وَإِن حكمت فاحكم بَينهم بِالْقِسْطِ} “Eğer hükmedersen aralarında adaletle hükmet” ayeti indi. Adalet (kıst) ise
النَّفس بِالنَّفسِ ثمَّ نزلت {أَفَحكم الْجَاهِلِيَّة يَبْغُونَ} الْمَائِدَة الْآيَة ٥٠
cana candır. Sonra {أَفَحكم الْجَاهِلِيَّة يَبْغُونَ} “Onlar hâlâ Câhiliye hükmünü mü arıyorlar?” (Mâide sûresi 50. ayet) ayeti indi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {فَإِن جاؤوك فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم} قَالَ: يَوْم نزلت هَذِه الْآيَة كَانَ فِي سَعَة من أمره إِن شَاءَ حكم وَإِن شَاءَ لم يحكم ثمَّ قَالَ {وَإِن تعرض عَنْهُم فَلَنْ يضروك شَيْئا} قَالَ: نسختها {وَأَن احكم بَينهم بِمَا أنزل الله وَلَا تتبع أهواءهم} الْمَائِدَة الْآيَة ٤٩
Ebü'ş-Şeyh, es-Süddî'den {فَإِن جاؤوك فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم} “Eğer sana gelirlerse aralarında hükmet veya onlardan yüz çevir” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Bu ayet indiği gün [Resûlullah] serbestti; dilerse hükmeder, dilerse hükmetmezdi. Sonra [Allah], {وَإِن تعرض عَنْهُم فَلَنْ يضروك شَيْئا} “Eğer onlardan yüz çevirirsen sana hiçbir şekilde zarar veremezler” buyurdu. [Süddî] dedi ki: Onu {وَأَن احكم بَينهم بِمَا أنزل الله وَلَا تتبع أهواءهم} “Aralarında Allah'ın indirdiği ile hükmet ve onların hevalarına uyma” (Mâide sûresi 49. ayet) ayeti neshetti.
وَأخرج عبد بن حميد والنحاس فِي ناسخه عَن الشّعبِيّ فِي قَوْله {فَإِن جاؤوك فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم} قَالَ: إِن شَاءَ حكم بَينهم وَإِن شَاءَ لم يحكم
Abd b. Humeyd ve en-Nâsih'inde en-Nehhâs, eş-Şa'bî'den {فَإِن جاؤوك فاحكم بَينهم أَو أعرض عَنْهُم} “Eğer sana gelirlerse aralarında hükmet veya onlardan yüz çevir” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Dilerse aralarında hükmeder, dilerse hükmetmez.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وأَبُو الشَّيْخ عَن إِبْرَاهِيم وَالشعْبِيّ قَالَا: إِذا جاؤوا إِلَى حَاكم من حكام الْمُسلمين إِن شَاءَ حكم بَينهم وَإِن شَاءَ أعرض عَنْهُم وَإِن حكم بَينهم حكم بِمَا أنزل الله
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve Ebü'ş-Şeyh, İbrâhîm ve eş-Şa'bî'den nakletmiştir: Her ikisi de şöyle demiştir: Müslüman hakimlerden bir hakime geldiklerinde, dilerse aralarında hükmeder, dilerse onlardan yüz çevirir. Eğer aralarında hükmederse Allah'ın indirdiği ile hükmeder.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن عَطاء فِي الْآيَة قَالَ: هُوَ مخيَّر
Abdurrezzâk ve Abd b. Humeyd, Atâ'dan ayet hakkında nakletmiştir: Dedi ki: O muhayyerdir (serbesttir).
وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير فِي أهل الذِّمَّة يرتفعون إِلَى حكام الْمُسلمين قَالَ: يحكم بَينهم بِمَا أنزل الله
Abd b. Humeyd, Müslüman hakimlere başvuran zimmîler hakkında Saîd b. Cübeyr'den nakletmiştir: Dedi ki: Aralarında Allah'ın indirdiği ile hükmedilir.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد قَالَ: أهل الذِّمَّة إِذْ ارتفعوا إِلَى الْمُسلمين حكم عَلَيْهِم بِحكم الْمُسلمين
Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den nakletmiştir: Dedi ki: Zimmîler Müslümanlara başvurduklarında, haklarında Müslümanların hükmüyle hükmolunur.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ عَن إِبْرَاهِيم التَّيْمِيّ {وَإِن حكمت فاحكم بَينهم بِالْقِسْطِ} قَالَ: بِالرَّجمِ
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, Ebü'ş-Şeyh ve el-Beyhakî, İbrâhîm et-Teymî'den {وَإِن حكمت فاحكم بَينهم بِالْقِسْطِ} “Eğer hükmedersen aralarında adaletle hükmet” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Recm ile [hükmet].
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مَالك فِي قَوْله {إِن الله يحب المقسطين} قَالَ: المعدلين فِي القَوْل وَالْفِعْل
İbn Ebî Hâtim, Mâlik'ten {إِن الله يحب المقسطين} “Şüphesiz Allah adaletli davrananları sever” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Sözde ve fiilde adil davrananları.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن الزُّهْرِيّ فِي الْآيَة قَالَ: مَضَت السّنة أَن يردوا فِي حُقُوقهم ومواريثهم إِلَى أهل دينهم إِلَّا أَن يَأْتُوا راغبين فِي حد يحكم بَينهم فِيهِ فَيحكم بَينهم بِكِتَاب الله وَقد قَالَ لرَسُوله {وَإِن حكمت فاحكم بَينهم بِالْقِسْطِ}
Abdurrezzâk, ez-Zührî'den ayet hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Sünnet, aralarında hükmedilecek bir had (ceza) hususunda istekli olarak gelmeleri müstesna, hakları ve mirasları konusunda kendi dinlerinin mensuplarına sevk edilmeleri şeklinde uygulanagelmiştir. [Böyle bir taleple geldiklerinde] aralarında Allah'ın Kitabı ile hükmolunur. Nitekim [Allah] Resûlü'ne {وَإِن حكمت فاحكم بَينهم بِالْقِسْطِ} “Eğer hükmedersen aralarında adaletle hükmet” buyurmuştur.
- قَوْله تَعَالَى: وَكَيف يحكمونك وَعِنْدهم التَّوْرَاة فِيهَا حكم الله ثمَّ يتولون من بعد ذَلِك وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ
- Yüce Allah'ın şu kavli: {وَكَيف يحكمونك وَعِنْدهم التَّوْرَاة فِيهَا حكم الله ثمَّ يتولون من بعد ذَلِك وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ} “İçinde Allah'ın hükmü bulunan Tevrat yanlarında iken nasıl oluyor da seni hakem kılıyorlar, sonra da bunun ardından yüz çeviriyorlar? İşte onlar mümin değillerdir.”
- أخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن الْبَراء بن عَازِب قَالَ مر على رَسُول الله ﷺ يَهُودِيّ محمم قد جلد فَسَأَلَهُمْ ماشأن هَذَا قَالُوا: زنى
- İbn Merdeveyh, Berâ b. Âzib'den nakletmiştir: Dedi ki: Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yanından yüzü kömürle karartılmış ve kırbaçlanmış bir Yahudi geçirildi. Onlara: 'Bunun durumu nedir?' diye sordu. 'Zina etti' dediler.
فَسَأَلَ رَسُول الله ﷺ الْيَهُود: ماتجدون حد الزَّانِي فِي كتابكُمْ قَالُوا نجد حَده التحميم وَالْجَلد
Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Yahudilere sordu: 'Kitabınızda zina edenin cezasını ne buluyorsunuz?' Onlar: 'Cezasının [yüzünü] karartmak ve kırbaçlamak olduğunu buluyoruz' dediler.
فَسَأَلَهُمْ أَيّكُم أعلم فوركوا ذَلِك إِلَى رجل مِنْهُم قَالُوا: فلَان
Onlara: 'En bilgiliniz kimdir?' diye sordu. Onlar bu işi aralarından bir adama havale edip: 'Falandır' dediler.
فارسل إِلَيْهِ فَسَأَلَهُ قَالَ: نجد التحميم وَالْجَلد فَنَاشَدَهُ رَسُول الله ﷺ ماتجدون حد الزَّانِي فِي كتابكُمْ قَالَ: نجد الرَّجْم وَلكنه
Ona [haber] gönderip sordu. O da: '[Yüzünü] karartmak ve kırbaçlamak buluyoruz' dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona yemin verdirerek: 'Kitabınızda zina edenin cezasını ne buluyorsunuz?' [diye tekrar] sordu. [Adam]: 'Recm buluyoruz, fakat
كثر فِي عظمائنا فامنتعوا مِنْهُم بقومهم وَوَقع الرَّجْم على ضعفائنا فَقُلْنَا نضع شَيْئا يصلح بَينهم حَتَّى يستووا فِيهِ فَجعلنَا التحميم وَالْجَلد فَقَالَ النَّبِي ﷺ: اللَّهُمَّ إِنِّي أول من أَحْيَا أَمرك إِذْ أماتوه فَأمر بِهِ فرجم
bu durum ileri gelenlerimiz arasında çoğaldı. Onlar kavimleri sayesinde cezadan kurtuldular; recm ise zayıflarımıza uygulandı. Bunun üzerine, aralarında eşit olsunlar diye hepsine uyacak bir ceza belirleyelim dedik ve [yüzü] karartıp kırbaçlamayı koyduk' dedi. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Allahım! Onların ortadan kaldırdığı emrini ilk dirilten benim!' Sonra onun hakkında [recm] emretti ve taşlandı.
قَالَ: وَوَقع الْيَهُود بذلك الرجل الَّذِي أخبر النَّبِي ﷺ وشتموه وَقَالُوا: لوكنا نعلم أَنَّك تَقول هَذَا ماقلنا انك أعلمنَا
Dedi ki: Yahudiler Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem haber veren o adama yüklendiler, ona sövdüler ve: 'Bunu söyleyeceğini bilseydik bizim en bilgilimiz olduğunu söylemezdik' dediler.
قَالَ: ثمَّ جعلُوا بعد ذَلِك يسْأَلُون النَّبِي ﷺ: ماتجد فِيمَا أنزل إِلَيْك حد الزَّانِي فَأنْزل الله {وَكَيف يحكمونك وَعِنْدهم التَّوْرَاة فِيهَا حكم الله} يَعْنِي حُدُود الله فَأخْبرهُ الله بِحكمِهِ فِي التَّوْرَاة قَالَ {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا} إِلَى قَوْله {والجروح قصاص} الْمَائِدَة الْآيَة ٤٥
Dedi ki: Daha sonra Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Sana indirilen vahiyde zina edenin cezasını ne buluyorsun?' diye sormaya başladılar. Bunun üzerine Allah {وَكَيف يحكمونك وَعِنْدهم التَّوْرَاة فِيهَا حكم الله} “İçinde Allah'ın hükmü bulunan Tevrat yanlarında iken nasıl oluyor da seni hakem kılıyorlar?” -yani Allah'ın cezaları (hudud)- ayetini indirdi. Allah ona Tevrat'taki hükmünü bildirdi ve {وكتبنا عَلَيْهِم فِيهَا} “Orada onlara yazdık...” kavlinden {والجروح قصاص} “Yaralar da kısastır” kavline kadar (Mâide sûresi 45. ayet) buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَكَيف يحكمونك وَعِنْدهم التَّوْرَاة فِيهَا حكم الله} يَقُول: عِنْدهم بَيَان ماتشاجروا فِيهِ من شَأْن قتيلهم
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den {وَكَيف يحكمونك وَعِنْدهم التَّوْرَاة فِيهَا حكم الله} “İçinde Allah'ın hükmü bulunan Tevrat yanlarında iken nasıl oluyor da seni hakem kılıyorlar?” kavli hakkında nakletmiştir: Şöyle demektedir: Maktulleri konusunda ihtilaf ettikleri şeyin açıklaması yanlarındadır.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وأَبُو الشَّيْخ عَن مقَاتل بن حَيَّان فِي قَوْله {وَكَيف يحكمونك وَعِنْدهم التَّوْرَاة فِيهَا حكم الله} يَقُول: فِيهَا الرَّجْم للمحصن والمحصنة وَالْإِيمَان بِمُحَمد والتصديق لَهُ {ثمَّ يتولون} يَعْنِي عَن الْحق {من بعد ذَلِك} يَعْنِي بعد الْبَيَان {وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ} يَعْنِي الْيَهُود
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mukâtil b. Hayyân'dan {وَكَيف يحكمونك وَعِنْدهم التَّوْرَاة فِيهَا حكم الله} “İçinde Allah'ın hükmü bulunan Tevrat yanlarında iken nasıl oluyor da seni hakem kılıyorlar?” kavli hakkında nakletmiştir: Şöyle demektedir: Orada evli erkek ve evli kadın için recm ile Muhammed'e iman ve onu tasdik etmek vardır. {ثمَّ يتولون} “Sonra yüz çeviriyorlar” yani haktan; {من بعد ذَلِك} “Bunun ardından” yani açıklamadan sonra; {وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ} “İşte onlar mümin değillerdir” yani Yahudiler.
- قَوْله تَعَالَى: إِنَّا أنزلنَا التَّوْرَاة فِيهَا هدى وَنور يحكم بهَا النَّبِيُّونَ الَّذين أَسْلمُوا للَّذين هادوا والربانيون والأحبار بِمَا استحفظوا من كتاب الله وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاء فَلَا تخشوا النَّاس واخشون وَلَا تشتروا بآياتي ثمنا قَلِيلا وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ
- Yüce Allah'ın şu kavli: {إِنَّا أنزلنَا التَّوْرَاة فِيهَا هدى وَنور يحكم بهَا النَّبِيُّونَ الَّذين أَسْلمُوا للَّذين هادوا والربانيون والأحبار بِمَا استحفظوا من كتاب الله وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاء فَلَا تخشوا النَّاس واخشون وَلَا تشتروا بآياتي ثمنا قَلِيلا وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} “Şüphesiz Tevrat'ı biz indirdik; onda hidayet ve nur vardır. Kendilerini [Allah'a] teslim etmiş peygamberler, Yahudilere onunla hükmederlerdi. Rabbânîler (kendini Allah'a adamış din adamları) ve ahbâr (alimler) da Allah'ın Kitabı'ndan korumakla görevlendirildikleri şeylerle [hükmederlerdi] ve ona şahit idiler. Artık insanlardan korkmayın, benden korkun; ayetlerimi az bir değere satmayın. Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir.”
- أخرج ابْن أبي حَاتِم وأَبُو الشَّيْخ عَن مقَاتل فِي قَوْله {إِنَّا أنزلنَا التَّوْرَاة فِيهَا هدى وَنور} يَعْنِي هدى من الضَّلَالَة وَنور من الْعَمى {يحكم بهَا النَّبِيُّونَ} يحكمون بِمَا فِي التَّوْرَاة من لدن مُوسَى إِلَى عِيسَى {للَّذين هادوا} لَهُم وَعَلَيْهِم ثمَّ قَالَ وَيحكم بهَا {الربانيون والأحبار} أَيْضا بِالتَّوْرَاةِ {بِمَا استحفظوا من كتاب الله} من
- İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mukâtil'den {إِنَّا أنزلنَا التَّوْرَاة فِيهَا هدى وَنور} “Şüphesiz Tevrat'ı biz indirdik; onda hidayet ve nur vardır” kavli hakkında nakletmiştir: Yani sapıklıktan hidayet ve körlükten aydınlıktır. {يحكم بهَا النَّبِيُّونَ} “Peygamberler onunla hükmederlerdi”, Mûsâ'dan Îsâ'ya kadar Tevrat'ta olanla hükmederlerdi. {للَّذين هادوا} “Yahudilere” onların lehine ve aleyhine [hükmederlerdi]. Sonra [Allah], {الربانيون والأحبار} “Rabbânîler ve ahbâr da” yine Tevrat ile {بِمَا استحفظوا من كتاب الله} “Allah'ın Kitabı'ndan korumakla görevlendirildikleri şeylerle” hükmederlerdi, buyurmuştur. Yani
الرَّجْم وَالْإِيمَان بِمُحَمد ﷺ {وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاء فَلَا تخشوا النَّاس} فِي أَمر مُحَمَّد ﷺ وَالرَّجم يَقُول: اظهروا أَمر مُحَمَّد وَالرَّجم {واخشون} فِي كِتْمَانه
recmden ve Muhammed'e sallallâhu aleyhi ve sellem imandan [sorumlu tutuldukları şeylerle]. {وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاء فَلَا تخشوا النَّاس} “Ve ona şahit idiler. Artık insanlardan korkmayın”, Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem durumu ve recm hususunda [insanlardan korkmayın]. Şöyle buyurmaktadır: Muhammed'in durumunu ve recmi açıklayın. {واخشون} “Benden korkun”, onu gizlemek hususunda [benden korkun].
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة فِي قَوْله {إِنَّا أنزلنَا التَّوْرَاة فِيهَا هدى وَنور يحكم بهَا النَّبِيُّونَ الَّذين أَسْلمُوا للَّذين هادوا والربانيون والأحبار} قَالَ: أما الربانيون
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den {إِنَّا أنزلنَا التَّوْرَاة فِيهَا هدى وَنور يحكم بهَا النَّبِيُّونَ الَّذين أَسْلمُوا للَّذين هادوا والربانيون والأحبار} “Şüphesiz Tevrat'ı biz indirdik; onda hidayet ve nur vardır. Kendilerini teslim etmiş peygamberler, Rabbânîler ve ahbâr Yahudilere onunla hükmederlerdi” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Rabbânîlere gelince,
ففقهاء الْيَهُود وَأما الْأَحْبَار
onlar Yahudilerin fakihleridir. Ahbâra gelince,
فعلماؤهم
onların alimleridir.
قَالَ: وَذكر لنا أَن نَبِي الله ﷺ قَالَ لما أنزلت هَذِه الْآيَة: نَحن نحكم على الْيَهُود وعَلى من سواهُم من أهل الْأَدْيَان
Dedi ki: Bize anlatıldığına göre Allah'ın Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem bu ayet indiğinde şöyle buyurmuştur: 'Biz Yahudiler hakkında da diğer din mensupları hakkında da hükmederiz.'
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن فِي قَوْله {يحكم بهَا النَّبِيُّونَ الَّذين أَسْلمُوا} قَالَ: النَّبِي ﷺ وَمن قبله من الْأَنْبِيَاء يحكمون بِمَا فِيهَا من الْحق
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, el-Hasan'dan {يحكم بهَا النَّبِيُّونَ الَّذين أَسْلمُوا} “Kendilerini teslim etmiş peygamberler onunla hükmederlerdi” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ve ondan önceki peygamberler, onda bulunan hak ile hükmederlerdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {والربانيون والأحبار} قَالَ: الْفُقَهَاء وَالْعُلَمَاء
İbn Cerîr, Dahhâk'tan {والربانيون والأحبار} “Rabbânîler ve ahbâr” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Fakihler ve alimlerdir.
وَأخرج عَن مُجَاهِد قَالَ: {الربانيون} الْعلمَاء الْفُقَهَاء وهم فَوق الْأَحْبَار
Mücâhid'den naklettiğine göre şöyle demiştir: {الربانيون} “Rabbânîler”, alimler ve fakihlerdir; onlar ahbârdan üstündür.
وَأخرج عَن قَتَادَة قَالَ {الربانيون} فُقَهَاء الْيَهُود {والأحبار} الْعلمَاء
Katâde'den naklettiğine göre şöyle demiştir: {الربانيون} “Rabbânîler”, Yahudilerin fakihleridir; {والأحبار} “ahbâr” ise alimlerdir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ كَانَ رجلَانِ من الْيَهُود أَخَوان يُقَال لَهما ابْنا صوريا قد اتبعا النَّبِي ﷺ وَلم يسلما وأعطياه عهدا أَن لايسألهما عَن شَيْء فِي التَّوْرَاة إِلَّا أخبراه بِهِ وَكَانَ أَحدهمَا ربيّا وَالْآخر حبرًا وَإِنَّمَا الْأَمر كَيفَ حِين زنى الشريف وزنى الْمِسْكِين وَكَيف غيروه فَأنْزل الله {إِنَّا أنزلنَا التَّوْرَاة فِيهَا هدى وَنور يحكم بهَا النَّبِيُّونَ الَّذين أَسْلمُوا للَّذين هادوا} يَعْنِي النَّبِي ﷺ {والربانيون والأحبار} هما ابْنا صوريا
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den nakletmiştir: Dedi ki: Yahudilerden İbna Sûriyâ (Sûriyâ'nın iki oğlu) denilen iki kardeş adam vardı. Peygamber'e sallallâhu aleyhi ve sellem tâbi olmuşlardı fakat Müslüman olmamışlardı. Tevrat'tan kendilerine sorduğu her şeyi ona bildireceklerine dair ona söz vermişlerdi. Onlardan biri rabbânî, diğeri ise habr (alim) idi. Mesele, şerefli biri zina ettiğinde ve yoksul biri zina ettiğinde [hükmün] nasıl olduğu ve onu nasıl değiştirdikleri hakkındaydı. Bunun üzerine Allah: {إِنَّا أنزلنَا التَّوْرَاة فِيهَا هدى وَنور يحكم بهَا النَّبِيُّونَ الَّذين أَسْلمُوا للَّذين هادوا} “Şüphesiz Tevrat'ı biz indirdik; onda hidayet ve nur vardır. Kendilerini teslim etmiş peygamberler Yahudilere onunla hükmederlerdi” -yani Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem- {والربانيون والأحبار} “Rabbânîler ve ahbâr da” -bu ikisi İbna Sûriyâ'dır- ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الربانيون
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Dedi ki: Rabbânîler,
الْفُقَهَاء الْعلمَاء
fakihler ve alimlerdir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {والربانيون} قَالَ: هم الْمُؤْمِنُونَ {والأحبار} قَالَ: هم الْقُرَّاء {وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاء} يَعْنِي الربانيون والأحبار هم الشُّهَدَاء لمُحَمد ﷺ بِمَا قَالَ أَنه حق جَاءَ من عِنْد الله فَهُوَ نَبِي الله مُحَمَّد ﷺ أَتَتْهُ الْيَهُود فَقضى بَينهم بِالْحَقِّ
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {والربانيون} “ve Rabbânîler” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Onlar müminlerdir. {والأحبار} “ve ahbâr” kavli hakkında: Onlar kurrâdır (âlim okuyuculardır), dedi. {وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاء} “Ve ona şahit idiler” yani Rabbânîler ve ahbâr, Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem söylediği şeyin Allah katından gelen hak olduğuna şahitlerdi. O, Allah'ın Nebîsi Muhammed'dir sallallâhu aleyhi ve sellem; Yahudiler ona geldiler, o da aralarında hak ile hükmetti.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن جريج {فَلَا تخشوا النَّاس واخشون} لمُحَمد ﷺ وَأمته
İbnü'l-Münzir ve İbn Cüreyc, {فَلَا تخشوا النَّاس واخشون} “Artık insanlardan korkmayın, benden korkun” [kavlinin] Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem ve ümmeti için [olduğunu nakletmiştir].
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَابْن عَسَاكِر عَن نَافِع قَالَ: كُنَّا مَعَ ابْن عمر فِي سفر فَقيل إِن السَّبع فِي الطَّرِيق قد حبس النَّاس فاستحث ابْن عمر
el-Hakîm et-Tirmizî Nevâdirü'l-Usûl'de ve İbn Asâkir, Nâfi'den nakletmiştir: Dedi ki: Bir yolculukta İbn Ömer ile beraberdik. 'Yolda yırtıcı bir hayvan (aslan) insanları alıkoydu [yolu kesti]' denildi. Bunun üzerine İbn Ömer binitini hızlandırdı.
رَاحِلَته فَلَمَّا بلغ اليه برك فَعَرَكَ أُذُنه وقعده قَالَ: سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول إِنَّمَا يسْخط على ابْن آدم من خافه ابْن آدم وَلَو أَن ابْن آدم لم يخف إِلَّا الله لم يُسَلط عَلَيْهِ غَيره وَإِنَّمَا وكل ابْن آدم عَن رجال ابْن آدم وَلَو أَن ابْن آدم لم يرج إِلَّا الله لم يكله إِلَى سواهُ
Yanına varınca devesini çöktürdü, [aslanın] kulağını büküp onu oturttu ve şöyle dedi: Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurduğunu işittim: 'Âdemoğluna, ancak kendisinden korktuğu şey musallat edilir. Şayet âdemoğlu Allah'tan başkasından korkmasaydı, üzerine O'ndan başkası musallat edilmezdi. Âdemoğlu ancak umut bağladığı insanlara terk edilir/havale edilir. Şayet âdemoğlu Allah'tan başkasından ummasaydı, onu Kendisinden başkasına havale etmezdi.'
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ {فَلَا تخشوا النَّاس} فتكتموا مَا أنزلت {وَلَا تشتروا بآياتي ثمنا قَلِيلا} على أَن تكتموا مَا أنزلت
İbn Cerîr, es-Süddî'den nakletmiştir: {فَلَا تخشوا النَّاس} “Artık insanlardan korkmayın” da indirdiğim şeyi gizlemeyin; {وَلَا تشتروا بآياتي ثمنا قَلِيلا} “Ayetlerimi az bir değere satmayın” indirdiğim şeyi gizlemek karşılığında.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن زيد فِي قَوْله {وَلَا تشتروا بآياتي ثمنا قَلِيلا} قَالَ: لاتأكلوا السُّحت على كتابي
İbn Cerîr, İbn Zeyd'den {وَلَا تشتروا بآياتي ثمنا قَلِيلا} “Ayetlerimi az bir değere satmayın” kavli hakkında nakletmiştir: Dedi ki: Kitabım karşılığında süht (haram kazanç/rüşvet) yemeyin.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله} فقد كفر وَمن أقرّ بِهِ وَلم يحكم بِهِ فَهُوَ ظَالِم فَاسق
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse” kavli hakkında nakletmiştir: [Kim onu inkâr ederse] küfre girmiştir. Kim de onu ikrar ettiği halde onunla hükmetmezse o zalimdir, fasıktır.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور والْفرْيَابِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الظَّالِمُونَ} (الْمَائِدَة آيَة ٤٥) {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْفَاسِقُونَ} (الْمَائِدَة آيَة ٤٧) قَالَ: كفر دون كفر وظلم دون ظلم وَفسق دون فسق
Saîd b. Mansûr, el-Firyâbî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, sahih olduğunu belirterek el-Hâkim ve es-Sünen'inde el-Beyhakî, İbn Abbâs'tan {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir”, {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الظَّالِمُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar zalimlerin ta kendileridir” (Mâide sûresi 45. ayet) ve {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْفَاسِقُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar fasıkların ta kendileridir” (Mâide sûresi 47. ayet) kavilleri hakkında nakletmiştir: Dedi ki: [Büyük] küfür derecesinde olmayan bir küfür, [büyük] zulüm derecesinde olmayan bir zulüm ve [büyük] fısk derecesinde olmayan bir fısktır.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِنَّمَا نزل الله {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} والظالمون والفاسقون فِي الْيَهُود خَاصَّة
Saîd b. Mansûr, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdeveyh, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Dedi ki: Allah {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir”, 'zalimlerin ta kendileridir' ve 'fasıkların ta kendileridir' [ayetlerini] yalnızca Yahudiler hakkında indirmiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي صَالح قَالَ: الثَّلَاث الْآيَات الَّتِي فِي الْمَائِدَة {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} هم الظَّالِمُونَ هم الْفَاسِقُونَ لَيْسَ فِي أهل الْإِسْلَام مِنْهَا شَيْء هِيَ فِي الْكفَّار
İbn Cerîr, Ebû Sâlih'ten nakletmiştir: Dedi ki: Mâide sûresindeki üç ayet -{وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir”, 'onlar zalimlerin ta kendileridir', 'onlar fasıkların ta kendileridir'- hakkında İslam ehlini bağlayan hiçbir şey yoktur; bunlar kâfirler hakkındadır.
وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} هم الظَّالِمُونَ هم الْفَاسِقُونَ نزلت هَؤُلَاءِ الْآيَات فِي أهل الْكتاب
İbn Cerîr, Dahhâk'tan {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله فَأُولَئِك هم الْكَافِرُونَ} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse işte onlar kâfirlerin ta kendileridir”, 'onlar zalimlerin ta kendileridir', 'onlar fasıkların ta kendileridir' kavilleri hakkında nakletmiştir: Bu ayetler Ehl-i Kitap hakkında inmiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ فِي قَوْله {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله} الْآيَات
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, İbrâhîm en-Nehaî'den {وَمن لم يحكم بِمَا أنزل الله} “Kim Allah'ın indirdiği ile hükmetmezse...” ayetleri hakkında nakletmiştir: