- قَوْله تَعَالَى: أَفَحكم الْجَاهِلِيَّة يَبْغُونَ وَمن أحسن من الله حكما لقوم يوقنون
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: { أَفَحكم الْجَاهِلِيَّة يَبْغُونَ وَمن أحسن من الله حكما لقوم يوقنون } “Yoksa cahiliye hükmünü mü istiyorlar? Kesin bilgiyle inanan bir kavim için hükmü Allah'tan daha güzel olan kimdir?”
- أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {أَفَحكم الْجَاهِلِيَّة يَبْغُونَ} قَالَ: يهود
- Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den { أَفَحكم الْجَاهِلِيَّة يَبْغُونَ } “Yoksa cahiliye hükmünü mü istiyorlar?” kavli hakkında: "[Kastedilenler] Yahudilerdir" dediğini rivayet etmişlerdir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {أَفَحكم الْجَاهِلِيَّة يَبْغُونَ} قَالَ: هَذَا فِي قَتِيل الْيَهُود إِن أهل الْجَاهِلِيَّة كَانَ يَأْكُل شديدهم ضعيفهم وعزيزهم ذليلهم
Abd b. Humeyd, Katâde'den { أَفَحكم الْجَاهِلِيَّة يَبْغُونَ } “Yoksa cahiliye hükmünü mü istiyorlar?” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: "Bu, Yahudilerin maktulü hakkındadır. Cahiliye ehlinin güçlü olanı zayıfını, üstün olanı da düşkününü yerdi."
قَالَ {أَفَحكم الْجَاهِلِيَّة يَبْغُونَ}
{ أَفَحكم الْجَاهِلِيَّة يَبْغُونَ } “Yoksa cahiliye hükmünü mü istiyorlar?” buyurdu.
وَأخرج البُخَارِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أبْغض النَّاس إِلَى الله مبتغ فِي الْإِسْلَام سنة جَاهِلِيَّة وطالب امرىء بِغَيْر حق ليريق دَمه
Buhârî, İbn Abbâs'tan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu nakletmiştir: “İnsanlar arasında Allah'a en sevimsiz olanı; İslam içinde cahiliye âdetini arayan ve haksız yere bir kimsenin kanını dökmek için peşine düşendir.”
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ قَالَ: الحكم حكمان: حكم الله وَحكم الْجَاهِلِيَّة ثمَّ تَلا هَذِه الْآيَة {أَفَحكم الْجَاهِلِيَّة يَبْغُونَ وَمن أحسن من الله حكما لقوم يوقنون}
Ebü'ş-Şeyh, es-Süddî'den nakletmiştir: Dedi ki: "Hüküm ikidir: Allah'ın hükmü ve cahiliye hükmü." Sonra şu ayeti okudu: { أَفَحكم الْجَاهِلِيَّة يَبْغُونَ وَمن أحسن من الله حكما لقوم يوقنون } “Yoksa cahiliye hükmünü mü istiyorlar? Kesin bilgiyle inanan bir kavim için hükmü Allah'tan daha güzel olan kimdir?”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عُرْوَة قَالَ: كَانَت تسمى الْجَاهِلِيَّة العالمية حَتَّى جَاءَت امْرَأَة فَقَالَت: يارسول الله كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّة كَذَا وَكَذَا
İbn Ebî Hâtim, Urve'den nakletmiştir: Dedi ki: Bir kadın gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Cahiliyede şöyle şöyle vardı" deyinceye kadar cahiliye, Âlemiye olarak isimlendirilirdi.
فَأنْزل الله ذكر الْجَاهِلِيَّة
Bunun üzerine Allah, cahiliyenin zikrini indirdi.
- قَوْله تَعَالَى: يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعضهم أَوْلِيَاء بعض وَمن يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُم فَإِنَّهُ مِنْهُم إِن الله لَا يهدي الْقَوْم الظَّالِمين
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعضهم أَوْلِيَاء بعض وَمن يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُم فَإِنَّهُ مِنْهُم إِن الله لَا يهدي الْقَوْم الظَّالِمين } “Ey iman edenler! Yahudileri ve Hristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirlerinin dostudurlar. Sizden kim onları dost edinirse şüphesiz o da onlardandır. Şüphesiz Allah, zalimler topluluğunu hidayete erdirmez.”
- أخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل وَابْن عَسَاكِر عَن عبَادَة بن الْوَلِيد أَن عبَادَة بن الصَّامِت قَالَ: لما حَارَبت بَنو قينقاع رَسُول الله ﷺ تشبث بأمرهم عبد الله بن سلول وَقَامَ دونهم وَمَشى عبَادَة بن الصَّامِت إِلَى رَسُول الله ﷺ وتبرأ إِلَى الله وَإِلَى رَسُوله من حلفهم - وَكَانَ أحد بني عَوْف بن الْخَزْرَج - وَله من حلفهم مثل الَّذِي كَانَ لَهُم من عبد الله بن أبي فخلعهم إِلَى رَسُول الله ﷺ وَقَالَ: أتولى الله وَرَسُوله وَالْمُؤمنِينَ وَأَبْرَأ إِلَى الله وَرَسُوله من حلف هَؤُلَاءِ الْكفَّار وولايتهم وَفِيه وَفِي عبد الله بن أبي نزلت الْآيَات فِي الْمَائِدَة {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعضهم أَوْلِيَاء بعض} إِلَى قَوْله {فَإِن حزب الله هم الغالبون}
- İbn İshak, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdûye, el-Beyhakî ed-Delâil'de ve İbn Asâkir, Ubâde b. el-Velîd'den Ubâde b. es-Sâmit'in şöyle dediğini nakletmişlerdir: Benû Kaynuka, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile savaştığında Abdullah b. Selûl onların davasına sarıldı ve onları savunmak için dikildi. Ubâde b. es-Sâmit ise Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gitti ve -Hazrec'in Avf b. el-Hazrec kolundan idi- onların antlaşmasından Allah'a ve Resûlü'ne sığındı. Abdullah b. Übeyy için olduğu gibi onun için de onlarla bir antlaşma bağı vardı; [fakat] onları Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem uğruna terk etti ve şöyle dedi: "Allah'ı, Resûlü'nü ve müminleri dost ediniyorum; bu kâfirlerin antlaşmasından ve dostluğundan Allah'a ve Resûlü'ne sığınıp beri oluyorum." İşte onun ve Abdullah b. Übeyy hakkında Mâide'deki şu ayetler indi: { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعضهم أَوْلِيَاء بعض } “Ey iman edenler! Yahudileri ve Hristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirlerinin dostudurlar...” kavlinden { فَإِن حزب الله هم الغالبون } “...şüphesiz galip gelecek olanlar Allah'ın taraftarlarıdır” kavline kadar.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أَن عبد الله بن أبيّ بن سلول قَالَ: أَن بيني وَبَين قُرَيْظَة وَالنضير حلف وَإِنِّي أَخَاف الدَّوَائِر فأرتد كَافِرًا
İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Dedi ki: Abdullah b. Übey b. Selûl: "Kureyza ve Nadîr ile benim aramda bir antlaşma vardır ve ben felaketlerin başımıza gelmesinden korkarım" dedi ve inkâr ederek kâfir oldu.
وَقَالَ عبَادَة بن الصَّامِت: أَبْرَأ إِلَى الله من حلف قُرَيْظَة وَالنضير وأتولى الله وَرَسُوله وَالْمُؤمنِينَ فَأنْزل الله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء} إِلَى قَوْله {فترى الَّذين فِي قُلُوبهم مرض يُسَارِعُونَ فيهم} يَعْنِي عبد الله بن أبي
Ubâde b. es-Sâmit ise: "Kureyza ve Nadîr'in antlaşmasından Allah'a sığınırım; Allah'ı, Resûlü'nü ve müminleri dost edinirim" dedi. Bunun üzerine Allah { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء } “Ey iman edenler! Yahudileri ve Hristiyanları dost edinmeyin...” kavlinden { فترى الَّذين فِي قُلُوبهم مرض يُسَارِعُونَ فيهم } “Kalplerinde hastalık olanların onların içine koşuştuklarını görürsün” kavline kadar indirdi; yani Abdullah b. Übeyy'i [kastediyordu].
وَقَوله {إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا الَّذين يُقِيمُونَ الصَّلَاة وَيُؤْتونَ الزَّكَاة وهم رَاكِعُونَ} ) (الْمَائِدَة الْآيَة ٥٥) يَعْنِي
{ إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا الَّذين يُقِيمُونَ الصَّلَاة وَيُؤْتونَ الزَّكَاة وهم رَاكِعُونَ } “Sizin dostunuz ancak Allah'tır, O'nun Resûlüdür ve namazı dosdoğru kılan, rükû ederken zekâtı veren müminlerdir” (el-Mâide: 55) kavliyle
عبَادَة بن الصَّامِت وَأَصْحَاب رَسُول الله ﷺ
Ubâde b. es-Sâmit'i ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabını kastetti.
قَالَ: {وَلَو كَانُوا يُؤمنُونَ بِاللَّه وَالنَّبِيّ وَمَا أنزل إِلَيْهِ مَا اتخذوهم أَوْلِيَاء وَلَكِن كثيرا مِنْهُم فَاسِقُونَ} الْمَائِدَة الْآيَة ٨١
{ وَلَو كَانُوا يُؤمنُونَ بِاللَّه وَالنَّبِيّ وَمَا أنزل إِلَيْهِ مَا اتخذوهم أَوْلِيَاء وَلَكِن كثيرا مِنْهُم فَاسِقُونَ } “Eğer Allah'a, Peygamber'e ve ona indirilene iman etmiş olsalardı onları dost edinmezlerdi; fakat onların çoğu fasıklardır” (el-Mâide: 81) buyurdu.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق عبَادَة بن الْوَلِيد عَن أَبِيه عَن جده عَن عبَادَة بن الصَّامِت قَالَ: فيَّ نزلت هَذِه الْآيَة حِين أتيت رَسُول الله ﷺ فبرأت إِلَيْهِ من حلف الْيَهُود وظاهرت رَسُول الله ﷺ وَالْمُسْلِمين عَلَيْهِم
İbn Merdûye, Ubâde b. el-Velîd yoluyla babasından, o da dedesinden, o da Ubâde b. es-Sâmit'ten nakletmiştir: Dedi ki: "Bu ayet benim hakkımda indi; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gidip Yahudilerin antlaşmasından ona sığındığım ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile Müslümanları onlara karşı desteklediğim zaman."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن عَطِيَّة بن سعد قَالَ جَاءَ عبَادَة بن الصَّامِت من بني الْحَارِث بن الْخَزْرَج إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: يارسول الله إِن لي موَالِي من يهود كثير عَددهمْ وَإِنِّي أَبْرَأ إِلَى الله وَرَسُوله من ولَايَة يهود وأتولى الله وَرَسُوله فَقَالَ عبد الله بن أبي: إِنِّي رجل أَخَاف الدَّوَائِر لَا أَبْرَأ من ولَايَة مواليّ
İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Atiyye b. Sa'd'dan nakletmişlerdir: Dedi ki: Hazrec'in Benû Hâris kolundan Ubâde b. es-Sâmit, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip şöyle dedi: "Ey Allah'ın Resûlü! Benim Yahudilerden çok sayıda mevlâm (antlaşmalım) var. Ben Yahudilerin velâyetinden (dostluğundan) Allah'a ve Resûlü'ne sığınıp berî oluyorum; Allah'ı ve Resûlü'nü dost ediniyorum." Abdullah b. Übeyy ise: "Ben felaketlerin gelmesinden korkan bir adamım, mevlâlarımın velâyetinden vazgeçmem" dedi.
فَقَالَ رَسُول الله ﷺ لعبد الله بن أُبَيِّ: يَا أَبَا حباب أَرَأَيْت الَّذِي نفست بِهِ من وَلَاء يهود على عبَادَة
Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Abdullah b. Übey'e: “Ey Ebû Habbâb! Ubâde'ye karşı Yahudilerin velâyetinden kıskandığın şeyi gördün mü?
فَهُوَ لَك دونه
O, onsuz yalnız senin olsun” buyurdu.
قَالَ: إِذن أقبل
[İbn Übeyy]: "O halde kabul ettim" dedi.
فَأنْزل الله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعضهم أَوْلِيَاء بعض} إِلَى أَن بلغ إِلَى قَوْله {وَالله يَعْصِمك من النَّاس}
Bunun üzerine Allah, { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعضهم أَوْلِيَاء بعض } “Ey iman edenler! Yahudileri ve Hristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirlerinin dostudurlar...” kavlini indirip { وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “...Allah seni insanlardan koruyacaktır” kavline kadar ulaştırdı.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: لما كَانَت وقْعَة أُحد اشْتَدَّ على طَائِفَة من النَّاس وتخوَّفوا أَن يدال عَلَيْهِم الْكفَّار فَقَالَ رجل لصَاحبه: أما أَنا فَألْحق بفلان الْيَهُودِيّ فآخذ مِنْهُ أَمَانًا وأتهوّد مَعَه فَإِنِّي أَخَاف أَن يدال على الْيَهُود
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Uhud savaşı meydana geldiğinde insanlardan bir topluluğa bu ağır geldi ve kâfirlerin kendilerine galebe çalmasından korktular. Bir adam arkadaşına: "Bana gelince, falan Yahudiye katılır, ondan eman alır ve onunla birlikte Yahudileşirim; zira Yahudilere [karşı başkalarının] galebe çalmasından korkuyorum" dedi.
وَقَالَ الآخر: اما أَنا فَألْحق بفلان النَّصْرَانِي بِبَعْض أَرض الشَّام فآخذ مِنْهُ أَمَانًا وأتنصر مَعَه
Diğeri de: "Bana gelince, Şam topraklarındaki falan Hristiyana katılır, ondan eman alır ve onunla birlikte Hristiyanlaşırım" dedi.
فَأنْزل الله تَعَالَى فيهمَا ينهاهما {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعضهم أَوْلِيَاء بعض}
Bunun üzerine Yüce Allah ikisi hakkında onları nehyederek şu ayeti indirdi: { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعضهم أَوْلِيَاء بعض } “Ey iman edenler! Yahudileri ve Hristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirlerinin dostudurlar.”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعضهم أَوْلِيَاء بعض} فِي بني قُرَيْظَة إِذْ غدروا وَنَقَضُوا الْعَهْد بَينهم وَبَين رَسُول الله ﷺ فِي كِتَابه إِلَى أبي سُفْيَان بن حَرْب يَدعُونَهُ وقريشاً ليدخلوهم حصونهم فَبعث النَّبِي ﷺ أَبَا لبَابَة بن عبد الْمُنْذر إِلَيْهِم ان يستنزلهم من حصونهم فَلَمَّا أطاعوا لَهُ بالنزول وَأَشَارَ إِلَى حلقه بِالذبْحِ وَكَانَ طَلْحَة وَالزُّبَيْر يكاتبان النَّصَارَى وَأهل الشَّام وَبَلغنِي أَن رجَالًا من أَصْحَاب النَّبِي ﷺ كَانُوا
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İkrime'den { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعضهم أَوْلِيَاء بعض } “Ey iman edenler! Yahudileri ve Hristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirlerinin dostudurlar” kavli hakkında nakletmişlerdir: [Bu ayet] Benû Kureyza hakkında, onlar hıyanet edip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile aralarındaki ahdi bozarak Ebû Süfyân b. Harb'e mektup yazıp onu ve Kureyş'i kalelerine girmeleri için çağırdıklarında [inmiştir]. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, Ebû Lübâbe b. Abdilmünzir'i onları kalelerinden indirmesi için gönderdi. İnmeyi kabul ettiklerinde boğazına işaret ederek boğazlanacaklarını ima etti. Talha ve Zübeyr de Hristiyanlara ve Şam ehline mektup yazıyorlardı. Bana ulaştığına göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bazı kimseler
يخَافُونَ العوز والفاقة فيكاتبون الْيَهُود من بني قُرَيْظَة وَالنضير فيدسون إِلَيْهِم الْخَبَر من النَّبِي ﷺ يَلْتَمِسُونَ عِنْدهم الْقَرْض والنفع فنهوا عَن ذَلِك
darlık ve yoksulluktan korkuyor, Benû Kureyza ve Nadîr Yahudilerine mektup yazıyor, yanlarında borç ve menfaat arayışıyla Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den gizlice haber ulaştırıyorlardı. Bundan men edildiler.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كلوا من ذَبَائِح بني تغلب وتزوّجوا من نِسَائِهِم فَإِن الله يَقُول {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعضهم أَوْلِيَاء بعض وَمن يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُم فَإِنَّهُ مِنْهُم} فَلَو لم يَكُونُوا مِنْهُم إِلَّا بِالْولَايَةِ لكانوا مِنْهُم
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletmişlerdir: Dedi ki: Benû Tağlib'in kestiklerinden yiyin ve kadınlarıyla evlenin; zira Allah şöyle buyurmaktadır: { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعضهم أَوْلِيَاء بعض وَمن يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُم فَإِنَّهُ مِنْهُم } “Ey iman edenler! Yahudileri ve Hristiyanları dost edinmeyin. Onlar birbirlerinin dostudurlar. Sizden kim onları dost edinirse şüphesiz o da onlardandır.” Şayet onlardan olmaları sadece dostluk sebebiyle olmasaydı bile yine onlardan olurlardı.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي هَذِه الْآيَة {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء} الْآيَة
İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan bu { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء } “Ey iman edenler! Yahudileri ve Hristiyanları dost edinmeyin...” ayeti hakkında nakletmiştir:
قَالَ: إِنَّهَا فِي الذَّبَائِح من دخل فِي دين قوم فَهُوَ مِنْهُم
Dedi ki: "O, kesilen hayvanlar hakkındadır; bir kavmin dinine giren kimse onlardandır."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الايمان عَن عِيَاض
İbn Ebî Hâtim ve Şuabü'l-Îmân'da el-Beyhakî, İyâz'dan nakletmişlerdir:
أَن عمر أَمر أَبَا مُوسَى الْأَشْعَرِيّ أَن يرفع اليه مَا أَخذ وَمَا أعْطى فِي أزيم وَاحِد وَكَانَ لَهُ كَاتب نَصْرَانِيّ فَرفع إِلَيْهِ ذَلِك فَعجب عمر وَقَالَ: إِن هَذَا لحفيظ هَل أَنْت قارىء لنا كتابا فِي الْمَسْجِد جَاءَ من الشَّام فَقَالَ: إِنَّه لايستطيع أَن يدْخل الْمَسْجِد
Ömer, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'ye aldıklarını ve verdiklerini tek bir ciltte kendisine sunmasını emretti. Onun Hristiyan bir kâtibi vardı ve bunu ona sundu. Ömer şaşırdı ve: "Şüphesiz bu çok iyi koruyan biri! Şam'dan gelen bir mektubu bize mescitte okur musun?" dedi. Ebû Mûsâ: "O mescide giremez" dedi.
قَالَ عمر: أجنب هُوَ قَالَ: لَا بل نَصْرَانِيّ
Ömer: "Cünüp müdür?" dedi. "Hayır, aksine o bir Hristiyandır" dedi.
فَانْتَهرنِي وَضرب فَخذي ثمَّ قَالَ: أَخْرجُوهُ ثمَّ قَرَأَ {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء} الْآيَة
Bunun üzerine beni azarladı ve uyluğuma vurdu, sonra: "Onu çıkarın!" dedi, ardından { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُود وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء } “Ey iman edenler! Yahudileri ve Hristiyanları dost edinmeyin...” ayetini okudu.
وَأخرج عبد بن حميد عَن حُذَيْفَة قَالَ: ليتق أحدكُم أَن يكون يَهُودِيّا أَو نَصْرَانِيّا وَهُوَ لايشعر وتلا {وَمن يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُم فَإِنَّهُ مِنْهُم}
Abd b. Humeyd, Huzeyfe'den nakletmiştir: Dedi ki: "Biriniz farkında olmadan Yahudi yahut Hristiyan olmaktan sakınsın!" ve { وَمن يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُم فَإِنَّهُ مِنْهُم } “Sizden kim onları dost edinirse şüphesiz o da onlardandır” ayetini okudu.
- قَوْله تَعَالَى: فترى الَّذين فِي قُلُوبهم مرض يُسَارِعُونَ فيهم يَقُولُونَ نخشى أَن تصيبنا دَائِرَة فَعَسَى الله أَن يَأْتِي بِالْفَتْح أَو أَمر من عِنْده فيصبحوا على مَا أَسرُّوا فِي أنفسهم نادمين وَيَقُول الَّذين آمنُوا أَهَؤُلَاءِ الَّذين أَقْسمُوا بِاللَّه جهد أَيْمَانهم إِنَّهُم لمعكم حبطت أَعْمَالهم فَأَصْبحُوا خاسرين
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: { فترى الَّذين فِي قُلُوبهم مرض يُسَارِعُونَ فيهم يَقُولُونَ نخشى أَن تصيبنا دَائِرَة فَعَسَى الله أَن يَأْتِي بِالْفَتْح أَو أَمر من عِنْده فيصبحوا على مَا أَسرُّوا فِي أنفسهم نادمين وَيَقُول الَّذين آمنُوا أَهَؤُلَاءِ الَّذين أَقْسمُوا بِاللَّه جهد أَيْمَانهم إِنَّهُم لمعكم حبطت أَعْمَالهم فَأَصْبحُوا خاسرين } “Kalplerinde hastalık olanların 'Bize bir felaketin gelip çatmasından korkuyoruz' diyerek onların içine koşuştuklarını görürsün. Umulur ki Allah, bir fetih veya katından bir emir getirir de onlar içlerinde gizledikleri şeyden dolayı pişman olurlar. İman edenler de: 'Bütün güçleriyle sizinle beraber olduklarına dair Allah'a yemin edenler bunlar mıdır?' derler. Onların amelleri boşa gitmiştir ve hüsrana uğrayanlar olmuşlardır.”
- أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عَطِيَّة {فترى الَّذين فِي قُلُوبهم مرض} كَعبد الله بن أبي {يُسَارِعُونَ فيهم} فِي ولايتهم
- İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Atiyye'den { فترى الَّذين فِي قُلُوبهم مرض } “Kalplerinde hastalık olanların... görürsün” kavli hakkında Abdullah b. Übeyy gibi kimseleri; { يُسَارِعُونَ فيهم } “onların içine koşuştuklarını” kavli hakkında da onların velâyetine (dostluğuna) [koştuklarını] nakletmişlerdir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {فترى الَّذين فِي قُلُوبهم مرض يُسَارِعُونَ فيهم} قَالَ: هم المُنَافِقُونَ فِي مصانعة الْيَهُود وملاحاتهم واسترضاعهم أَوْلَادهم اياهم {يَقُولُونَ نخشى} أَن تكون الدائرة للْيَهُود بِالْفَتْح حِينَئِذٍ {فَعَسَى الله أَن يَأْتِي بِالْفَتْح} على النَّاس عَامَّة {أَو أَمر من عِنْده} خَاصَّة لِلْمُنَافِقين {فيصبحوا} المُنَافِقُونَ {على مَا أَسرُّوا فِي أنفسهم} من شَأْن يهود {نادمين}
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den { فترى الَّذين فِي قُلُوبهم مرض يُسَارِعُونَ فيهم } “Kalplerinde hastalık olanların onların içine koşuştuklarını görürsün” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Onlar Yahudilere yaltaklanma, onlarla tartışıp çekişme ve çocuklarını onlara emzirtme hususundaki münafıklardır. { يَقُولُونَ نخشى } 'Diyerek korkuyoruz...', fetihle birlikte talihin o vakit Yahudilerden yana dönmesinden [korkarlar]. { فَعَسَى الله أَن يَأْتِي بِالْفَتْح } 'Umulur ki Allah... bir fetih getirir' genel olarak bütün insanlara, { أَو أَمر من عِنْده } 'veya katından bir emir' özel olarak münafıklara, { فيصبحوا } 'de olurlar' münafıklar, { على مَا أَسرُّوا فِي أنفسهم } 'içlerinde gizledikleri şeyden dolayı' Yahudilerin durumuna dair [gizlediklerinden], { نادمين } 'pişman'."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ {فترى الَّذين فِي قُلُوبهم مرض} قَالَ: شكّ {يَقُولُونَ نخشى أَن تصيبنا دَائِرَة} والدائرة ظُهُور الْمُشْركين عَلَيْهِم {فَعَسَى الله أَن يَأْتِي بِالْفَتْح} فتح مَكَّة {أَو أَمر من عِنْده} قَالَ: وَالْأَمر هُوَ الْجِزْيَة
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, es-Süddî'den { فترى الَّذين فِي قُلُوبهم مرض } “Kalplerinde hastalık olanların... görürsün” kavli hakkında: "Şüphe" dediğini; { يَقُولُونَ نخشى أَن تصيبنا دَائِرَة } “'Bize bir felaketin gelip çatmasından korkuyoruz' diyerek...” kavli hakkında: "Felaket, müşriklerin onlara üstün gelmesidir"; { فَعَسَى الله أَن يَأْتِي بِالْفَتْح } “Umulur ki Allah bir fetih getirir” kavli hakkında: "Mekke'nin fethidir"; { أَو أَمر من عِنْده } “veya katından bir emir” kavli hakkında da: "Emir, cizyedir" dediğini nakletmişlerdir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {فترى الَّذين فِي قُلُوبهم مرض} قَالَ: أنَاس من الْمُنَافِقين كَانُوا يوادّون الْيَهُود ويناصحونهم دون الْمُؤمنِينَ
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den { فترى الَّذين فِي قُلُوبهم مرض } “Kalplerinde hastalık olanların... görürsün” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Müminleri bırakıp Yahudilere sevgi besleyen ve onlara samimiyet gösteren münafıklardan bir grup insandır."
قَالَ الله تَعَالَى {فَعَسَى الله أَن يَأْتِي بِالْفَتْح} أَي بِالْقضَاءِ {أَو أَمر من عِنْده فيصبحوا على مَا أَسرُّوا فِي أنفسهم نادمين} وَأخرج ابْن سعد وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي حَاتِم عَن عَمْرو
Yüce Allah şöyle buyurdu: { فَعَسَى الله أَن يَأْتِي بِالْفَتْح } “Umulur ki Allah bir fetih... getirir” yani bir hüküm, { أَو أَمر من عِنْده فيصبحوا على مَا أَسرُّوا فِي أنفسهم نادمين } “veya katından bir emir getirir de onlar içlerinde gizledikleri şeyden dolayı pişman olurlar.” İbn Sa'd, Saîd b. Mansûr ve İbn Ebî Hâtim, Amr'dan nakletmişlerdir:
انه سمع ابْن الزبير يقْرَأ فَعَسَى الله أَن يَأْتِي بِالْفَتْح أَو أَمر من عِنْده فيصبحوا على ماأسروا فِي أنفسهم من موادتهم الْيَهُود وَمن غمهم الْإِسْلَام وَأَهله نادمين
O, İbnü'z-Zübeyr'in şöyle okuduğunu işitmiştir: "Fe'asallâhu en ye'tiye bi'l-fethi ev emrin min indihî feyusbihû alâ mâ eserrû fî enfusihim min meveddetihimu'l-yehûde ve min gammihimu'l-İslâme ve ehlehû nâdimîn (Umulur ki Allah bir fetih veya katından bir emir getirir de onlar, içlerinde Yahudilere duydukları sevgiden ve İslam ile ehline verdikleri kederden ötürü gizledikleri şeyden dolayı pişman olurlar)."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي حَاتِم عَن عَمْرو
Saîd b. Mansûr ve İbn Ebî Hâtim, Amr'dan nakletmişlerdir:
انه سمع ابْن الزبير يقْرَأ فَعَسَى الله أَن يَأْتِي بِالْفَتْح أَو أَمر من عِنْده فَيُصْبِح الْفُسَّاق على مَا أَسرُّوا فِي أنفسهم نادمين قَالَ عمر: وَلَا أَدْرِي كَانَت قِرَاءَته أم فسر
O, İbnü'z-Zübeyr'in şöyle okuduğunu işitmiştir: "Fe'asallâhu en ye'tiye bi'l-fethi ev emrin min indihî feyusbiha'l-fussâku alâ mâ eserrû fî enfusihim nâdimîn (Umulur ki Allah bir fetih veya katından bir emir getirir de o fasıklar içlerinde gizledikleri şeyden dolayı pişman olurlar)." Amr dedi ki: "Bu onun kıraati miydi yoksa tefsir mi etti bilmiyorum."
- قَوْله تَعَالَى: يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا من يرْتَد مِنْكُم عَن دينه فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّة على الْمُؤمنِينَ أعزة على الْكَافرين يجاهدون فِي سَبِيل الله وَلَا يخَافُونَ لومة لائم ذَلِك فضل الله يؤتيه من يَشَاء وَالله وَاسع عليم
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا من يرْتَد مِنْكُم عَن دينه فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّة على الْمُؤمنِينَ أعزة على الْكَافرين يجاهدون فِي سَبِيل الله وَلَا يخَافُونَ لومة لائم ذَلِك فضل الله يؤتيه من يَشَاء وَالله وَاسع عليم } “Ey iman edenler! Sizden kim dininden dönerse bilsin ki Allah, kendisinin onları sevdiği, onların da kendisini sevdiği, müminlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı izzetli ve zorlu, Allah yolunda cihad eden ve hiçbir kınayanın kınamasından korkmayan bir kavim getirecektir. Bu, Allah'ın dilediğine verdiği bir lütfudur. Allah lütfu geniş olandır, her şeyi bilendir.”
- أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ وَابْن عَسَاكِر عَن قَتَادَة قَالَ: أنزل الله هَذِه الْآيَة وَقد علم أَنه سيرتد مرتدون من النَّاس فَلَمَّا قبض
- Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, Ebü'ş-Şeyh, el-Beyhakî ve İbn Asâkir, Katâde'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Allah bu ayeti, insanlardan dinden dönecek olanların döneceğini bildiği halde indirdi. Ne zaman ki
الله نبيه ارْتَدَّ عَامَّة الْعَرَب عَن الْإِسْلَام إِلَّا ثَلَاثَة مَسَاجِد: أهل الْمَدِينَة وَأهل الجواثي من عبد الْقَيْس وَقَالَ الَّذين ارْتَدُّوا: نصلي الصَّلَاة ولانزكي وَالله يغصب أَمْوَالنَا فَكلم أَبُو بكر فِي ذَلِك ليتجاوز عَنْهُم وَقيل لَهُم أَنهم قد فقهوا أَدَاء الزَّكَاة فَقَالَ: وَالله لَا أفرق بَين شَيْء جمعه الله وَالله لَو مَنَعُونِي عقَالًا مِمَّا فرض الله وَرَسُوله لقاتلتهم عَلَيْهِ فَبعث الله تَعَالَى عصائب مَعَ أبي بكر فَقَاتلُوا حَتَّى أقرُّوا بالماعون وَهُوَ الزَّكَاة قَالَ قَتَادَة: فَكُنَّا نُحدث أَن هَذِه الْآيَة نزلت فِي أبي بكر وَأَصْحَابه {فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ} إِلَى آخر الْآيَة
Allah Peygamberi'nin ruhunu kabzetti, üç mescit hariç Arapların geneli İslam'dan döndü: Medine ehli ve Abdülkays kabilesinden Cüvâsâ ehli. Dinden dönenler: "Namazı kılarız ama zekât vermeyiz; Allah mallarımızı gasp etmiyor ya!" dediler. Ebû Bekir ile onlardan vazgeçmesi için konuşuldu ve onlara zekâtı ödemeyi idrak ettikleri söylendi. Bunun üzerine o: "Allah'a yemin olsun ki, Allah'ın birleştirdiği bir şeyi asla ayırmam! Allah'a yemin olsun ki, Allah'ın ve Resûlü'nün farz kıldığı şeylerden bir deve bukağısını dahi benden esirgeseler, bundan dolayı onlarla savaşırım!" dedi. Yüce Allah Ebû Bekir ile birlikte birlikler gönderdi ve onlar mâûn'u -ki o zekâttır- ikrar edinceye kadar savaştılar. Katâde dedi ki: Biz bu ayetin Ebû Bekir ve ashabı hakkında indiğini rivayet ederdik: { فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ } “Allah, kendisinin onları sevdiği, onların da kendisini sevdiği bir kavim getirecektir...” ayetin sonuna kadar.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ} قَالَ: هُوَ أَبُو بكر وَأَصْحَابه لما ارْتَدَّ من ارْتَدَّ من الْعَرَب عَن الْإِسْلَام جاهدهم أَبُو بكر وَأَصْحَابه حَتَّى ردهم إِلَى الْإِسْلَام
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, ed-Dahhâk'tan { فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ } “Allah, kendisinin onları sevdiği, onların da kendisini sevdiği bir kavim getirecektir” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "O, Ebû Bekir ve ashabıdır. Araplardan dinden dönenler İslam'dan döndüğünde, Ebû Bekir ve ashabı onları tekrar İslam'a döndürünceye kadar onlarla cihad etti."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وخيثمة الاترابلسي فِي فَضَائِل الصَّحَابَة وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن الْحسن {فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ} قَالَ: هم الَّذين قَاتلُوا أهل الرِّدَّة من الْعَرَب بعد رَسُول الله ﷺ أَبُو بكر وَأَصْحَابه
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh, Heyseme el-Atrablusî Fedâilü's-Sahâbe'de ve el-Beyhakî ed-Delâil'de, el-Hasan'dan { فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ } “Allah, kendisinin onları sevdiği, onların da kendisini sevdiği bir kavim getirecektir” kavli hakkında: "Onlar, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den sonra Araplardan dinden dönenlerle savaşanlardır; Ebû Bekir ve ashabıdır" dediğini nakletmişlerdir.
وَأخرج ابْن جرير عَن شُرَيْح بن عبيد قَالَ: لما أنزل الله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا من يرْتَد مِنْكُم عَن دينه فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ} قَالَ عمر: أَنا وقومي هم يارسول الله قَالَ: بل هَذَا وَقَومه يَعْنِي أَبَا مُوسَى الْأَشْعَرِيّ
İbn Cerîr, Şüreyh b. Ubeyd'den nakletmiştir: Dedi ki: Allah { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا من يرْتَد مِنْكُم عَن دينه فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ } “Ey iman edenler! Sizden kim dininden dönerse bilsin ki Allah, kendisinin onları sevdiği, onların da kendisini sevdiği bir kavim getirecektir” ayetini indirdiğinde Ömer: "Onlar ben ve kavmim miyiz ey Allah'ın Resûlü?" dedi. [Resûlullah]: “Hayır, bilakis bu ve kavmidir” buyurdu; yani Ebû Mûsâ el-Eş'arî'yi [kastetti].
وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة فِي مُسْنده وَعبد بن حميد والحكيم التِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن عِيَاض الْأَشْعَرِيّ قَالَ: لما نزلت {فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ} قَالَ رَسُول الله ﷺ هم قوم هَذَا وَأَشَارَ إِلَى أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ
İbn Sa'd, Müsned'inde İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, el-Hakîm et-Tirmizî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh, et-Taberânî, İbn Merdûye, el-Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve ed-Delâil'de el-Beyhakî, İyâz el-Eş'arî'den nakletmişlerdir: Dedi ki: { فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ } “Allah, kendisinin onları sevdiği, onların da kendisini sevdiği bir kavim getirecektir” ayeti indiğinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Onlar bunun kavmidir” buyurdu ve Ebû Mûsâ el-Eş'arî'ye işaret etti.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم فِي جمعه لحَدِيث شُعْبَة وَالْبَيْهَقِيّ {فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ} فَقَالَ النَّبِي ﷺ هم قَوْمك يَا أَبَا مُوسَى أهل الْيمن
Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdûye, Şu'be'nin hadislerini topladığı eserinde el-Hâkim ve el-Beyhakî nakletmişlerdir: { فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ } “Allah, kendisinin onları sevdiği, onların da kendisini sevdiği bir kavim getirecektir” [ayeti hakkında] Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem: “Onlar senin kavmindir ey Ebû Mûsâ, Yemen halkıdır” buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم فِي الكنى وَأَبُو الشَّيْخ وَالطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن مرْدَوَيْه بِسَنَد حسن عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: سُئِلَ رَسُول الله ﷺ عَن قَوْله
İbn Ebî Hâtim, el-Künâ'da el-Hâkim, Ebü'ş-Şeyh, el-Evsat'ta et-Taberânî ve hasen bir senetle İbn Merdûye, Câbir b. Abdillâh'tan nakletmişlerdir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e şu kavli soruldu:
{فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ} قَالَ: هَؤُلَاءِ قوم من أهل الْيمن من كِنْدَة من السّكُون ثمَّ من التحبيب
{ فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ } “Allah, kendisinin onları sevdiği, onların da kendisini sevdiği bir kavim getirecektir.” Buyurdu ki: “Bunlar Yemen ehlinden, Kinde'den, es-Sekûn'dan, sonra da et-Tahbîb'dendir.”
وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس {فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ} قَالَ: هم قوم من أهل الْيمن ثمَّ كِنْدَة من السّكُون
Buhârî Târîh'inde, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan { فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ } “Allah, kendisinin onları sevdiği, onların da kendisini sevdiği bir kavim getirecektir” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: “Onlar Yemen ehlinden bir kavimdir, sonra Kinde'den, es-Sekûn'dandır.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عَبَّاس {فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم} قَالَ: هم أهل الْقَادِسِيَّة
İbn Ebî Şeybe, İbn Abbâs'tan { فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم } “Allah bir kavim getirecektir” kavli hakkında: “Onlar Kādisiye ehlidir” dediğini nakletmiştir.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه عَن الْقَاسِم بن مخيمرة قَالَ: أتيت ابْن عمر فرحَّب بِي ثمَّ تَلا {من يرْتَد مِنْكُم عَن دينه فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ} ثمَّ ضرب على مَنْكِبي وَقَالَ: احْلِف بِاللَّه أَنهم لمنكم أهل الْيمن ثَلَاثًا
Buhârî Târîh'inde el-Kāsım b. Muhaymire'den nakletmiştir: Dedi ki: İbn Ömer'e gittim, beni hoş karşıladı, sonra { من يرْتَد مِنْكُم عَن دينه فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ } “Sizden kim dininden dönerse [bilsin ki] Allah, kendisinin onları sevdiği bir kavim getirecektir” ayetini okudu. Sonra omzuma vurdu ve üç defa: “Allah'a yemin ederim ki onlar kesinlikle sizdendir, ey Yemen ehli!” dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم} قَالَ: هم قوم سبأ
Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den { فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم } “Allah bir kavim getirecektir” kavli hakkında: “Onlar Sebe' kavmidir” dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا من يرْتَد مِنْكُم عَن دينه فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ} قَالَ: هَذَا وَعِيد من عِنْد الله انه من ارْتَدَّ مِنْكُم سيتبدل بهم خيرا
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا من يرْتَد مِنْكُم عَن دينه فَسَوف يَأْتِي الله بِقوم يُحِبهُمْ وَيُحِبُّونَهُ } “Ey iman edenler! Sizden kim dininden dönerse bilsin ki Allah, kendisinin onları sevdiği, onların da kendisini sevdiği bir kavim getirecektir” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Bu, Allah katından bir tehdittir; sizden kim irtidad ederse [Allah], onların yerine daha hayırlısını getirecektir."
وَفِي قَوْله {أَذِلَّة} لَهُ قَالَ: رحماء
Ve O'nun { أَذِلَّة } “alçak gönüllü” kavli hakkında da şöyle dedi: "Merhametlilerdir."
وَأخرج ابْن جرير عَن قَوْله {أَذِلَّة على الْمُؤمنِينَ} قَالَ: أهل رقة على أهل دينهم {أعزة على الْكَافرين} قَالَ: أهل غلظة على من خالفهم فِي دينهم
İbn Cerîr [İbn Abbâs'tan] O'nun { أَذِلَّة على الْمُؤمنِينَ } “Müminlere karşı alçak gönüllü” kavli hakkında: “Kendi dinlerinin ehline karşı şefkatlidirler”, { أعزة على الْكَافرين } “Kafirlere karşı onurlu ve zorlu” kavli hakkında da: “Dinlerinde kendilerine muhalefet edenlere karşı serttirler” dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج فِي قَوْله {أَذِلَّة على الْمُؤمنِينَ} قَالَ: رحماء بَينهم {أعزة على الْكَافرين} قَالَ: أشداء عَلَيْهِم
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den { أَذِلَّة على الْمُؤمنِينَ } “Müminlere karşı alçak gönüllü” kavli hakkında: “Aralarında merhametlidirler”, { أعزة على الْكَافرين } “Kafirlere karşı onurlu ve zorlu” kavli hakkında: “Onlara karşı çetindirler” dediğini nakletmişlerdir.
وَفِي قَوْله {يجاهدون فِي سَبِيل الله} قَالَ: يُسَارِعُونَ فِي الْحَرْب
Ve O'nun { يجاهدون فِي سَبِيل الله } “Allah yolunda cihad ederler” kavli hakkında da: “Savaşta acele ederler/hızlı davranırlar” dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك قَالَ: لما قبض رَسُول الله ﷺ ارْتَدَّ طوائف من الْعَرَب فَبعث الله أَبَا بكر فِي أنصار من أنصار الله فَقَاتلهُمْ حَتَّى ردهم إِلَى الْإِسْلَام فَهَذَا تَفْسِير هَذِه الْآيَة
Ebü'ş-Şeyh, ed-Dahhâk'tan nakletmiştir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem vefat ettiğinde Araplardan birtakım fırkalar dinden döndü. Bunun üzerine Allah, Allah'ın yardımcılarından oluşan yardımcılar içinde Ebû Bekir'i gönderdi; o da onları tekrar İslam'a döndürünceye kadar onlarla savaştı. İşte bu ayetin tefsiri budur.
قَوْله تَعَالَى: {وَلَا يخَافُونَ لومة لائم} أخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَالطَّبَرَانِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن أبي ذَر قَالَ أَمرنِي رَسُول الله ﷺ بِسبع: بحب الْمَسَاكِين وَأَن أدنو مِنْهُم وَأَن لَا أنظر إِلَى من هُوَ فَوقِي وَأَن أصل رحمي وَإِن جفاني وَأَن أَكثر من قَول لاحول ولاقوة إِلَّا
Yüce Allah'ın: { وَلَا يخَافُونَ لومة لائم } “Kınayanın kınamasından korkmazlar” kavli: İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, et-Taberânî ve Şuab'da el-Beyhakî, Ebû Zer'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana yedi şeyi emretti: Yoksulları sevmeyi ve onlara yakın olmayı, benden üstün olana bakmamayı, bana kaba davransa da akrabalık bağlarımı gözetmeyi, 'Lâ havle ve lâ kuvvete illâ
بِاللَّه فَإِنَّهَا من كنز تَحت الْعَرْش وَأَن أَقُول الْحق وَإِن كَانَ مرًّا وَلَا أَخَاف فِي الله لومة لائم وَأَن لَا أسأَل النَّاس شَيْئا
billâh' [sözünü] çokça söylemeyi -çünkü o, Arş'ın altındaki bir hazinedendir-, acı da olsa hakkı söylemeyi, Allah uğrunda kınayanın kınamasından korkmamayı ve insanlardan hiçbir şey istememeyi.
وَأخرج أَحْمد عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَلا لَا يمنعن أحدكُم رهبة النَّاس أَن يَقُول الْحق إِذا رَآهُ وَتَابعه فَإِنَّهُ لَا يقرِّب من أجل وَلَا يباعد من رزق أَن يَقُول بِحَق أَو أَن يذكر بعظيم
Ahmed, Ebû Saîd el-Hudrî'den nakletmiştir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: “Dikkat edin! İnsanların korkusu, birinizin hakkı gördüğünde ve ona şahit olduğunda onu söylemesine asla engel olmasın. Çünkü hakkı söylemek veya büyük bir şeyi hatırlatmak ne eceli yaklaştırır ne de rızkı uzaklaştırır.”
وَأخرج أَحْمد وَابْن ماجة عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لايحقرن أحدكُم نَفسه أَن يرى أَمر الله فِيهِ يُقَال فَلَا يَقُول فِيهِ مَخَافَة النَّاس فَيُقَال: إيَّايَ كنت أَحَق أَن تخَاف
Ahmed ve İbn Mâce, Ebû Saîd el-Hudrî'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: “Biriniz, hakkında söylenmesi gereken bir Allah emrini görüp de insan korkusundan dolayı söylemeyerek nefsini sakın küçük düşürmesin! [Aksi takdirde kıyamette ona]: 'Kendisinden korkmana en layık olan bendim!' denilir.”
وَأخرج ابْن عَسَاكِر فِي تَارِيخه عَن سهل بن سعد السَّاعِدِيّ قَالَ: بَايَعت النَّبِي ﷺ أَنا وَأَبُو ذَر وَعبادَة بن الصَّامِت وَأَبُو سعيد الْخُدْرِيّ وَمُحَمّد بن مسلمة وسادس على أَن لَا تأخذنا فِي الله لومة لائم فَأَما السَّادِس فاستقاله فأقاله
İbn Asâkir Târîh'inde Sehl b. Sa'd es-Sâidî'den nakletmiştir: Dedi ki: Ben, Ebû Zer, Ubâde b. es-Sâmit, Ebû Saîd el-Hudrî, Muhammed b. Mesleme ve altıncı bir kişi, Allah uğrunda hiçbir kınayanın kınamasından çekinmemek üzere Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e biat ettik. Altıncı kişiye gelince, biatini bozmak istedi, [Nebi de] onu serbest bıraktı.
وَأخرج البُخَارِيّ فِي تَارِيخه من طَرِيق الزُّهْرِيّ أَن عمر بن الْخطاب قَالَ: إِن وليت شَيْئا من أَمر النَّاس فَلَا تبال لومة لائم
Buhârî Târîh'inde ez-Zührî yoluyla nakletmiştir: Ömer b. el-Hattâb şöyle demiştir: "İnsanların işinden bir şey üstlendiğinde, kınayanın kınamasına aldırma."
وَأخرج ابْن سعد عَن أبي ذَر قَالَ: مازال بِي الْأَمر بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْي عَن الْمُنكر حَتَّى مَا ترك لي الْحق صديقا
İbn Sa'd, Ebû Zer'den nakletmiştir: Dedi ki: "İyiliği emredip kötülükten sakındırmak peşimi bırakmadı; nihayetinde hak bana hiçbir dost bırakmadı."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن عبَادَة بن الصَّامِت قَالَ بَايعنَا النَّبِي ﷺ على السّمع وَالطَّاعَة فِي الْعسر واليسر والمنشط وَالْمكْره وعَلى أَثَره علينا وَأَن لَا ننازع الْأَمر أَهله وعَلى أَن نقُول بِالْحَقِّ أَيْنَمَا كُنَّا لَا نَخَاف فِي الله لومة
İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Nesâî ve İbn Mâce, Ubâde b. es-Sâmit'ten nakletmişlerdir: Dedi ki: Biz Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e zorlukta ve kolaylıkta, istekli ve isteksiz anlarımızda ve bize karşı başkaları tercih edildiğinde dinleyip itaat etmek, işi ehline bırakıp onunla çekişmemek, nerede olursak olalım hakkı söylemek ve Allah uğrunda hiçbir kınayanın [kınamasından] korkmamak üzere biat ettik.
- قَوْله تَعَالَى: إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا الَّذين يُقِيمُونَ الصَّلَاة وَيُؤْتونَ الزَّكَاة وهم رَاكِعُونَ
- Yüce Allah'ın: "Sizin dostunuz ancak Allah, O'nun Resûlü ve rükû ederek namazı kılan, zekâtı veren müminlerdir" kavli:
- أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عَطِيَّة بن سعد قَالَ: نزلت فِي عبَادَة بن الصَّامِت {إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا}
- İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Atiyye b. Sa'd'dan nakletmişlerdir: Dedi ki: { إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا } “Sizin dostunuz ancak Allah, O'nun Resûlü ve iman edenlerdir” [ayeti], Ubâde b. es-Sâmit hakkında indi.
وَأخرج الْخَطِيب فِي الْمُتَّفق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: تصدق عَليّ بِخَاتمِهِ وَهُوَ
el-Hatîb el-Müttefik'te İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Dedi ki: Ali, rükû hâlindeyken
رَاكِع فَقَالَ النَّبِي ﷺ للسَّائِل من أَعْطَاك هَذَا الْخَاتم قَالَ: ذَاك الرَّاكِع فَأنْزل الله {إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله}
yüzüğünü sadaka olarak verdi. Bunun üzerine Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem dilenciye: “Sana bu yüzüğü kim verdi?” buyurdu. [Dilenci]: "Şu rükû eden" dedi. Bunun üzerine Allah { إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله } “Sizin dostunuz ancak Allah ve O'nun Resûlüdür” [ayetini] indirdi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله} الْآيَة
Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan { إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله } “Sizin dostunuz ancak Allah ve O'nun Resûlüdür...” ayeti hakkında nakletmişlerdir:
قَالَ: نزلت فِي عَليّ بن أبي طَالب
Dedi ki: Ali b. Ebî Tâlib hakkında indi.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن مرْدَوَيْه عَن عمار بن يَاسر قَالَ: وقف بعلي سَائل وَهُوَ رَاكِع فِي صَلَاة تطوّع فَنزع خَاتمه فَأعْطَاهُ السَّائِل فَأتى رَسُول الله ﷺ فاعلمه ذَلِك فَنزلت على النَّبِي ﷺ هَذِه الْآيَة {إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا الَّذين يُقِيمُونَ الصَّلَاة وَيُؤْتونَ الزَّكَاة وهم رَاكِعُونَ} فَقَرَأَ رَسُول الله ﷺ على أَصْحَابه ثمَّ قَالَ: من كنت مَوْلَاهُ فعلي مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَال من وَالَاهُ وَعَاد من عَادَاهُ
el-Evsat'ta et-Taberânî ve İbn Merdûye, Ammâr b. Yâsir'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Ali nafile namazda rükû hâlindeyken yanına bir dilenci dikildi. Bunun üzerine yüzüğünü çıkarıp dilenciye verdi. Dilenci Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip bunu haber verdi. Bunun üzerine Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e şu ayet indi: { إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا الَّذين يُقِيمُونَ الصَّلَاة وَيُؤْتونَ الزَّكَاة وهم رَاكِعُونَ } “Sizin dostunuz ancak Allah, O'nun Resûlü ve rükû ederek namazı kılan, zekâtı veren müminlerdir.” Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem [bu ayeti] ashabına okudu, sonra şöyle buyurdu: “Ben kimin mevlası isem Ali de onun mevlasıdır. Allahım, onu seveni sev, ona düşman olana düşman ol!”
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ نزلت هَذِه الْآيَة على رَسُول الله ﷺ فِي بَيته {إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين} إِلَى آخر الْآيَة
Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, Ali b. Ebî Tâlib'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Bu ayet evindeyken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e indi: { إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين } “Sizin dostunuz ancak Allah, O'nun Resûlü ve [iman edenlerdir...]” ayetin sonuna kadar.
فَخرج رَسُول الله ﷺ فَدخل الْمَسْجِد جَاءَ وَالنَّاس يصلونَ بَين رَاكِع وَسَاجِد وقائم يُصَلِّي فَإِذا سَائل فَقَالَ: ياسائل هَل أَعْطَاك أحد شَيْئا قَالَ: لَا إِلَّا ذَاك الرَّاكِع - لعَلي بن أبي طَالب - أَعْطَانِي خَاتمه
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem çıkıp mescide girdi. İnsanlar rükû eden, secde eden ve ayakta namaz kılanlar hâlinde namaz kılıyorlardı. Derken bir dilenci gördü ve: “Ey dilenci! Biri sana bir şey verdi mi?” diye sordu. [Dilenci]: "Hayır, sadece şu rükû eden -Ali b. Ebî Tâlib'i [kastederek]- bana yüzüğünü verdi" dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن عَسَاكِر عَن سَلمَة بن كهيل قَالَ: تصدق عَليّ بِخَاتمِهِ وَهُوَ رَاكِع فَنزلت {إِنَّمَا وَلِيكُم الله} الْآيَة
İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Asâkir, Seleme b. Küheyl'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Ali rükû hâlindeyken yüzüğünü sadaka olarak verdi, bunun üzerine { إِنَّمَا وَلِيكُم الله } “Sizin dostunuz ancak Allah'tır...” ayeti indi.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله} الْآيَة نزلت فِي عَليّ بن أبي طَالب تصدق وَهُوَ رَاكِع
İbn Cerîr, Mücâhid'den { إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله } “Sizin dostunuz ancak Allah ve O'nun Resûlüdür...” ayeti hakkında: “Ali b. Ebî Tâlib hakkında indi, o rükû hâlindeyken sadaka vermişti” dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ وَعتبَة بن حَكِيم مثله
İbn Cerîr, es-Süddî ve Utbe b. Hakîm'den de bunun benzerini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق الْكَلْبِيّ عَن أبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أَتَى عبد الله بن سَلام ورهط مَعَه من أهل الْكتاب نَبِي الله ﷺ عِنْد الظّهْر فَقَالُوا يارسول الله إِن بُيُوتنَا قاصية لانجد من يجالسنا ويخالطنا دون هَذَا الْمَسْجِد وَإِن قَومنَا لما رأونا قد صدقنا الله وَرَسُوله وَتَركنَا دينهم أظهرُوا الْعَدَاوَة وأقسموا ان لَا يخالطونا وَلَا يؤاكلونا فشق ذَلِك علينا فبيناهم يَشكونَ ذَلِك إِلَى رَسُول الله ﷺ إِذْ نزلت هَذِه الْآيَة على رَسُول الله ﷺ {إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا الَّذين يُقِيمُونَ الصَّلَاة وَيُؤْتونَ الزَّكَاة وهم رَاكِعُونَ}
İbn Merdûye el-Kelbî yoluyla Ebû Sâlih'ten, o da İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Dedi ki: Abdullah b. Selâm ve beraberindeki Ehl-i Kitap'tan bir grup, öğle vaktinde Allah'ın Nebisi sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Evlerimiz uzaktır; bu mescidin haricinde bizimle oturup kalkan, görüşen kimse bulamıyoruz. Kavmimiz ise Allah'ı ve Resûlü'nü tasdik edip onların dinini terk ettiğimizi görünce düşmanlık gösterdiler, bizimle görüşmemeye ve birlikte yemek yememeye yemin ettiler. Bu durum bize çok ağır geldi" dediler. Onlar bunu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e şikâyet ederlerken, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e şu ayet indi: { إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا الَّذين يُقِيمُونَ الصَّلَاة وَيُؤْتونَ الزَّكَاة وهم رَاكِعُونَ } “Sizin dostunuz ancak Allah, O'nun Resûlü ve rükû ederek namazı kılan, zekâtı veren müminlerdir.”
وَنُودِيَ بِالصَّلَاةِ صَلَاة الظّهْر وَخرج رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: أَعْطَاك أحد شَيْئا قَالَ: نعم
Öğle namazı için ezan okundu ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem çıkıp [dilenciye]: “Sana biri bir şey verdi mi?” buyurdu. [Dilenci]: "Evet" dedi.
قَالَ: من قَالَ: ذَاك الرجل الْقَائِم
[Resûlullah]: “Kim?” buyurdu. [Dilenci]: "Şu ayakta duran adam" dedi.
قَالَ: على أَي حَال أعطاكه قَالَ: وَهُوَ رَاكِع
[Resûlullah]: “Sana onu ne hâldeyken verdi?” buyurdu. [Dilenci]: "Rükû hâlindeyken" dedi.
قَالَ: وَذَلِكَ عَليّ بن أبي طَالب فَكبر رَسُول الله ﷺ عِنْد ذَلِك وَهُوَ يَقُول {وَمن يتول الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا فَإِن حزب الله هم الغالبون} الْمَائِدَة الْآيَة ٥٦
[İbn Abbâs] dedi ki: O, Ali b. Ebî Tâlib idi. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem tekbir getirdi ve şöyle buyurdu: { وَمن يتول الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا فَإِن حزب الله هم الغالبون } “Kim Allah'ı, O'nun Resûlü'nü ve iman edenleri dost edinirse, şüphesiz ki galip gelecek olanlar yalnız Allah'ın taraftarlarıdır” (el-Mâide suresi, ayet 56).
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم عَن أبي رَافع قَالَ دخلت على رَسُول الله ﷺ وَهُوَ نَائِم يُوحى إِلَيْهِ فَإِذا حَيَّة فِي جَانب الْبَيْت فَكرِهت أَن أَبيت عَلَيْهَا فأوقظ النَّبِي ﷺ وَخفت أَن يكون يُوحى إِلَيْهِ فاضطجعت بَين الْحَيَّة وَبَين النَّبِي ﷺ لَئِن كَانَ مِنْهَا سوء كَانَ فيَّ دونه فَمَكثت سَاعَة فَاسْتَيْقَظَ النَّبِي ﷺ وَهُوَ يَقُول {إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا الَّذين يُقِيمُونَ الصَّلَاة وَيُؤْتونَ الزَّكَاة وهم رَاكِعُونَ} الْحَمد لله الَّذِي أتمَّ لعَلي نعمه وهيأ لعَلي بِفضل الله إِيَّاه
et-Taberânî, İbn Merdûye ve Ebû Nuaym, Ebû Râfi'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem uyurken ve kendisine vahiy gelirken yanına girdim. Bir de baktım ki odanın bir köşesinde bir yılan var. Ona vurup Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'i uyandırmaktan hoşlanmadım, kendisine vahiy iniyor olmasından da korktum. Bu yüzden ondan bir kötülük gelecek olursa [Nebi'ye değil] bana gelsin diye yılanla Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in arasına uzandım. Bir müddet bekledim; derken Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem uyandı ve şöyle diyordu: { إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا الَّذين يُقِيمُونَ الصَّلَاة وَيُؤْتونَ الزَّكَاة وهم رَاكِعُونَ } “Sizin dostunuz ancak Allah, O'nun Resûlü ve rükû ederek namazı kılan, zekâtı veren müminlerdir.” Ali'ye nimetlerini tamamlayan ve Allah'ın lütfuyla onu Ali için hazırlayan Allah'a hamdolsun.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ عَليّ بن أبي طَالب قَائِما يُصَلِّي فَمر سَائل وَهُوَ رَاكِع فَأعْطَاهُ خَاتمه فَنزلت هَذِه الْآيَة {إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله} الْآيَة
İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Dedi ki: Ali b. Ebî Tâlib ayakta namaz kılıyordu. O rükû hâlindeyken bir dilenci uğradı, o da ona yüzüğünü verdi. Bunun üzerine şu ayet indi: { إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله } “Sizin dostunuz ancak Allah ve O'nun Resûlüdür...” ayeti.
قَالَ: نزلت فِي الَّذين آمنُوا وَعلي بن أبي طَالب أوّلهم
[İbn Abbâs] dedi ki: İman edenler hakkında indi; Ali b. Ebî Tâlib de onların ilkidir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِنَّمَا وَلِيكُم الله} الْآيَة
İbn Ebî Hâtim ve İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan { إِنَّمَا وَلِيكُم الله } “Sizin dostunuz ancak Allah'tır...” ayeti hakkında nakletmişlerdir:
قَالَ: يَعْنِي من أسلم فقد تولى الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا
Dedi ki: Yani kim Müslüman olursa, Allah'ı, Resûlü'nü ve iman edenleri dost edinmiş olur.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن أبي جَعْفَر
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Ebû Ca'fer'den nakletmişlerdir:
أَنه سُئِلَ عَن هَذِه الْآيَة من الَّذين آمنُوا قَالَ: الَّذين آمنُوا
Ona bu ayet ve "iman edenler"in kim olduğu sorulduğunda: "İman edenlerdir" dedi.
قيل لَهُ: بلغنَا أَنَّهَا نزلت فِي عَليّ بن أبي طَالب
Kendisine: "Bize onun Ali b. Ebî Tâlib hakkında indiği ulaştı" denildi.
قَالَ: عَليّ من الَّذين آمنُوا
Şöyle dedi: "Ali de iman edenlerdendir."
وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن عبد الْملك بن أبي سُلَيْمَان قَالَ: سَأَلت أَبَا جَعْفَر مُحَمَّد بن عَليّ عَن قَوْله {إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا الَّذين يُقِيمُونَ الصَّلَاة وَيُؤْتونَ الزَّكَاة وهم رَاكِعُونَ} قَالَ: أَصْحَاب مُحَمَّد ﷺ قلت يَقُولُونَ عَليّ قَالَ: عَليّ مِنْهُم
el-Hilye'de Ebû Nuaym, Abdülmelik b. Ebî Süleymân'dan nakletmiştir: Dedi ki: Ebû Ca'fer Muhammed b. Ali'ye { إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا الَّذين يُقِيمُونَ الصَّلَاة وَيُؤْتونَ الزَّكَاة وهم رَاكِعُونَ } “Sizin dostunuz ancak Allah, O'nun Resûlü ve rükû ederek namazı kılan, zekâtı veren müminlerdir” kavlini sordum. “Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabıdır” dedi. Ben: "Ali diyorlar?" dedim. “Ali de onlardandır” dedi.
وَأخرج ابْن أبي دَاوُد فِي الْمَصَاحِف عَن جرير بن مُغيرَة قَالَ: كَانَ فِي قِرَاءَة عبد الله {إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا الَّذين يُقِيمُونَ الصَّلَاة}
el-Mesâhif'te İbn Ebî Dâvûd, Cerîr b. Mugīre'den nakletmiştir: Dedi ki: Abdullah'ın kıraatinde şöyleydi: { إِنَّمَا وَلِيكُم الله وَرَسُوله وَالَّذين آمنُوا الَّذين يُقِيمُونَ الصَّلَاة } “Sizin dostunuz ancak Allah, O'nun Resûlü ve namazı kılan müminlerdir.”
- قَوْله تَعَالَى: وَمن يتول الله وَرَسُوله والَّذين آمنُوا فَإِن حزب الله هم الغالبون
- Yüce Allah'ın: "Kim Allah'ı, Resûlü'nü ve iman edenleri dost edinirse, şüphesiz ki galip gelecek olanlar yalnız Allah'ın taraftarlarıdır" kavli: