قَالَ: والغلو الرَّغْبَة وَالْفِسْق التَّقْصِير عَنهُ
Dedi ki: Aşırılık (gulüv), [aşırı] rağbettir; fısk ise [dinde] kusur etmektir.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ {أمة مقتصدة} يَقُول مُؤمنَة
Ebû'ş-Şeyh, Süddî'den { أمة مقتصدة } “orta yolu tutan bir topluluk” [kavli hakkında]: "Mümin [bir topluluk]" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن جُبَير بن نفير
İbn Ebî Hâtim, Cübeyr b. Nüfeyr'den nakletmiştir:
أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: يُوشك أَن يرفع الْعلم
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "İlmin kaldırılması yakındır" buyurdu.
قلت: كَيفَ وَقد قَرَأنَا الْقُرْآن وعلمناه أبناءنا فَقَالَ: ثكلتك أمك يَا ابْن نفير إِن كنت لأرَاك من أفقه أهل الْمَدِينَة أوليست التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل بأيدي الْيَهُود وَالنَّصَارَى فَمَا أغْنى عَنْهُم حِين تركُوا أَمر الله ثمَّ قَرَأَ {وَلَو أَنهم أَقَامُوا التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل} الْآيَة
[Cübeyr] dedi ki: Ben: "Bizler Kur'an'ı okuyup çocuklarımıza da öğretmişken bu nasıl olur?" dedim. Bunun üzerine [Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem] buyurdu ki: "Anan seni kaybetsin ey İbn Nüfeyr! Ben seni Medine ehlinin en fakihi sayardım. Tevrat ve İncil Yahudilerle Hristiyanların ellerinde değil midir? Allah'ın emrini terk ettiklerinde bu [kitaplar] onlara hiçbir fayda sağlamadı." Sonra da: { وَلَو أَنهم أَقَامُوا التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل } “Eğer onlar Tevrat'ı ve İncil'i uygulasalardı...” ayetini okudu.
وَأخرج أَحْمد وَابْن ماجة من طَرِيق ابْن أبي الْجَعْد عَن زِيَاد بن لبيد قَالَ ذكر النَّبِي ﷺ شَيْئا فَقَالَ: وَذَلِكَ عِنْد ذهَاب أَبْنَائِنَا يارسول الله وَكَيف يذهب الْعلم وَنحن نَقْرَأ الْقُرْآن ونقرئه أبناءنا ويقرئه أَبْنَاؤُنَا أَبْنَاءَهُم إِلَى يَوْم الْقِيَامَة قَالَ: ثكلتك أمك يَا ابْن أم لبيد
Ahmed ve İbn Mâce, İbn Ebi'l-Ca'd tarikiyle Ziyâd b. Lebîd'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem bir şey zikredip: "Bu, ilmimizin gittiği vakittir" buyurdu. Ey Allah'ın Resûlü! Bizler Kur'an'ı okurken, çocuklarımıza okuturken ve çocuklarımız da kıyamet gününe kadar kendi çocuklarına okutacakken ilim nasıl gider? dedim. Buyurdu ki: "Anan seni kaybetsin ey İbn Ümmi Lebîd!
إِن كنت لأرَاك من أفقه رجل بِالْمَدِينَةِ أوليس هَذِه الْيَهُود وَالنَّصَارَى يقرؤون التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل ولاينتفعون مِمَّا فيهمَا بِشَيْء
Ben seni Medine'deki insanların en fakihi sayardım. İşte şu Yahudiler ve Hristiyanlar Tevrat ve İncil'i okuyorlar da o ikisindeki hiçbir şeyden faydalanmıyorlar değil mi?"
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق يَعْقُوب بن زيد بن طَلْحَة عَن زيد بن أسلم عَن أنس بن مَالك قَالَ: كُنَّا عِنْد رَسُول الله ﷺ فَذكر حَدِيثا قَالَ: ثمَّ حَدثهمْ النَّبِي ﷺ فَقَالَ: تفرَّقت أمة مُوسَى على إِحْدَى وَسبعين مِلَّة سَبْعُونَ مِنْهَا فِي النَّار وَوَاحِدَة مِنْهَا فِي الْجنَّة
İbn Merdûye, Ya'kûb b. Zeyd b. Talha tarikiyle, Zeyd b. Eslem'den, o da Enes b. Mâlik'ten nakletmiştir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanındaydık... Bir hadis zikretti ve dedi ki: Sonra Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem onlara anlatıp şöyle buyurdu: "Mûsâ'nın ümmeti yetmiş bir fırkaya ayrıldı; yetmişi ateşte, biri cennettedir.
وَتَفَرَّقَتْ أمة عِيسَى على اثْنَيْنِ وَسبعين مِلَّة وَاحِدَة مِنْهَا فِي الْجنَّة وَإِحْدَى وَسَبْعُونَ فِي النَّار
Îsâ'nın ümmeti yetmiş iki fırkaya ayrıldı; biri cennette, yetmiş biri ateştedir.
وتعلوا أَنْتُم على الْفَرِيقَيْنِ جَمِيعًا بِملَّة وَاحِدَة فِي الْجنَّة وَاثْنَتَانِ وَسَبْعُونَ فِي النَّار قَالُوا: من هم يارسول الله قَالَ: الْجَمَاعَات الْجَمَاعَات
Siz ise her iki fırkanın da üstüne çıkacaksınız; [sizden] bir fırka cennette, yetmiş iki [fırka] ateştedir." "Onlar kimlerdir ey Allah'ın Resûlü?" dediler. "Cemaatlerdir, cemaatlerdir" buyurdu.
قَالَ يَعْقُوب بن زيد: كَانَ عَليّ بن أبي طَالب إِذا حدث بِهَذَا الحَدِيث عَن رَسُول الله ﷺ تَلا فِيهِ قُرْآنًا {وَلَو أَن أهل الْكتاب آمنُوا وَاتَّقوا} إِلَى قَوْله {سَاءَ مَا يعْملُونَ} وتلا أَيْضا {وَمِمَّنْ خلقنَا أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يعدلُونَ} الْأَعْرَاف الْآيَة ١٨١ يَعْنِي أمة مُحَمَّد صلى الله عَلَيْهِ وَسلم
Ya'kûb b. Zeyd dedi ki: Ali b. Ebî Tâlib, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den bu hadisi rivayet ettiğinde Kur'an'dan { وَلَو أَن أهل الْكتاب آمنُوا وَاتَّقوا } “Eğer Kitap ehli iman edip sakınsalardı...” ayetinden { سَاءَ مَا يعْملُونَ } “...yapmakta oldukları şey ne kötüdür!” kavline kadar olan kısmı ve ayrıca A'râf 181. ayetteki { وَمِمَّنْ خلقنَا أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يعدلُونَ } “Yarattıklarımızdan öyle bir topluluk da vardır ki, hakka iletirler ve onunla adalet yaparlar” ayetini tilavet ederdi; yani Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ümmetini [kastederdi].
- قَوْله تَعَالَى: يَا أَيهَا الرَّسُول بلغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك وَإِن لم تفعل فَمَا بلغت رسَالَته وَالله يَعْصِمك من النَّاس إِن الله لَا يهدي الْقَوْم الْكَافرين
- Allah Teâlâ'nın: { يَا أَيهَا الرَّسُول بلغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك وَإِن لم تفعل فَمَا بلغت رسَالَته وَالله يَعْصِمك من النَّاس إِن الله لَا يهدي الْقَوْم الْكَافرين } “Ey Resûl! Rabbinden sana indirileni tebliğ et. Eğer bunu yapmazsan O'nun elçiliğini yapmamış olursun. Allah seni insanlardan koruyacaktır. Şüphesiz Allah, kâfirler topluluğunu hidayete erdirmez” kavli.
- أخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ إِن الله بَعَثَنِي برسالة فضقت
- Ebû'ş-Şeyh, Hasan'dan nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Allah beni bir elçilikle gönderdi de göğsüm daraldı,
بهَا ذرعاً وَعرفت أَن النَّاس مُكَذِّبِي فوعدني لأبلغن أَو ليعذبني فَأنْزل {يَا أَيهَا الرَّسُول بلِّغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك}
insanların beni yalanlayacağını anladım. Bunun üzerine [Allah] bana tebliğ etmemi, aksi takdirde bana azap edeceğini vaat etti. Bunun üzerine: { يَا أَيهَا الرَّسُول بلِّغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك } “Ey Resûl! Rabbinden sana indirileni tebliğ et” [ayeti] indirildi."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد قَالَ: لما نزلت {بلغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك} قَالَ: يارب إِنَّمَا أَنا وَاحِد كَيفَ أصنع ليجتمع عليّ النَّاس فَنزلت {وَإِن لم تفعل فَمَا بلغت رسَالَته} وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة {يَا أَيهَا الرَّسُول بلغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك} على رَسُول الله ﷺ يَوْم غَدِير خم فِي عَليّ بن أبي طَالب
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den nakletmişlerdir: Dedi ki: { بلغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك } “Rabbinden sana indirileni tebliğ et” [ayeti] indiğinde [Resûlullah]: "Ey Rabbim! Ben ancak tek bir kişiyim, insanlar bana karşı toplanırlarsa ne yaparım?" dedi. Bunun üzerine { وَإِن لم تفعل فَمَا بلغت رسَالَته } “Eğer bunu yapmazsan O'nun elçiliğini yapmamış olursun” [ayeti] indi. İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve İbn Asâkir, Ebû Saîd el-Hudrî'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Bu { يَا أَيهَا الرَّسُول بلغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك } “Ey Resûl! Rabbinden sana indirileni tebliğ et” ayeti, Gadîr-i Hum gününde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e Ali b. Ebî Tâlib hakkında inmiştir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: كُنَّا نَقْرَأ على عهد رَسُول الله ﷺ {يَا أَيهَا الرَّسُول بلغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك} أَن عليا مولى الْمُؤمنِينَ {وَإِن لم تفعل فَمَا بلغت رسَالَته وَالله يَعْصِمك من النَّاس}
İbn Merdûye, İbn Mes'ûd'dan nakletmiştir: Dedi ki: Biz Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde { يَا أَيهَا الرَّسُول بلغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك } “Ey Resûl! Rabbinden sana indirileni tebliğ et” [ayetini]: "Şüphesiz Ali müminlerin mevlasıdır" [ilavesiyle] { وَإِن لم تفعل فَمَا بلغت رسَالَته وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “Eğer bunu yapmazsan O'nun elçiliğini yapmamış olursun. Allah seni insanlardan koruyacaktır” şeklinde okurduk.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عنترة
İbn Ebî Hâtim, Antara'dan nakletmiştir:
أَنه قَالَ لعَلي هَل عنْدكُمْ شَيْء لم يُبْدِهِ رَسُول الله ﷺ للنَّاس فَقَالَ: ألم تعلم إِن الله قَالَ {يَا أَيهَا الرَّسُول بلغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك} وَالله ماورثنا رَسُول الله ﷺ سَوْدَاء فِي بَيْضَاء
O, Ali'ye: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in insanlara açıklamadığı bir şey yanınızda var mıdır?" diye sordu. [Ali] dedi ki: "Allah'ın { يَا أَيهَا الرَّسُول بلغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك } “Ey Resûl! Rabbinden sana indirileni tebliğ et” buyurduğunu bilmedin mi? Vallahi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize beyaz [sahife] üzerinde siyah bir yazı miras bırakmadı."
أما قَوْله تَعَالَى: {وَالله يَعْصِمك من النَّاس}
Allah Teâlâ'nın: { وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “Allah seni insanlardan koruyacaktır” kavline gelince:
أخرج ابْن مرْدَوَيْه والضياء فِي المختارة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: سُئِلَ رَسُول الله ﷺ أَي آيَة أنزلت من السَّمَاء أَشد عَلَيْك فَقَالَ كنت بمنى أَيَّام موسم وَاجْتمعَ مُشْرِكُوا الْعَرَب وافناء النَّاس فِي الْمَوْسِم فَنزل عليّ جِبْرِيل فَقَالَ {يَا أَيهَا الرَّسُول بلغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك وَإِن لم تفعل فَمَا بلغت رسَالَته وَالله يَعْصِمك من النَّاس} قَالَ: فَقُمْت عِنْد الْعقبَة فناديت: ياأيها النَّاس من ينصرني على أَن أبلغ رِسَالَة رَبِّي وَلكم الْجنَّة أَيهَا النَّاس قُولُوا لَا إِلَه إِلَّا الله وَأَنا رَسُول الله إِلَيْكُم وتنجحوا وَلكم الْجنَّة
İbn Merdûye ve el-Muhtâre'de Ziyâ, İbn Abbâs'tan nakletmişlerdir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Semadan sana indirilen hangi ayet en ağır geldi?" diye soruldu. Buyurdu ki: "Hac mevsimi günlerinde Mina'daydım; Arap müşrikleri ve mevsimde bulunan çeşitli kabilelerden insanlar toplanmıştı. Cibril bana inip { يَا أَيهَا الرَّسُول بلغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك وَإِن لم تفعل فَمَا بلغت رسَالَته وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “Ey Resûl! Rabbinden sana indirileni tebliğ et. Eğer bunu yapmazsan O'nun elçiliğini yapmamış olursun. Allah seni insanlardan koruyacaktır” dedi. Dedi ki: Akabe'nin yanında ayağa kalkıp: 'Ey insanlar! Rabbimin elçiliğini tebliğ etmem hususunda cennet karşılığında bana kim yardım eder? Ey insanlar! 'Lâ ilâhe illallâh' ve 'Ben size gönderilmiş Allah'ın elçisiyim' deyiniz ki kurtuluşa eresiniz ve cennet sizin olsun!' diye seslendim.
قَالَ: فَمَا بَقِي رجل وَلَا امْرَأَة وَلَا صبي إِلَّا يرْمونَ عليّ بِالتُّرَابِ وَالْحِجَارَة ويبصقون فِي وَجْهي وَيَقُولُونَ: كَذَّاب صابىء فَعرض عَليّ عَارض فَقَالَ: يامحمد إِن كنت رَسُول الله فقد آن لَك أَن تَدْعُو عَلَيْهِم كَمَا دَعَا نوح على قومه بِالْهَلَاكِ
Dedi ki: Üzerime toprak ve taş atmayan, yüzüme tükürmeyen ve 'Yalancı, sâbiî (dinden çıkmış)' demeyen ne bir erkek, ne bir kadın, ne de bir çocuk kaldı. Bana bir kimse görünüp dedi ki: 'Ey Muhammed! Eğer sen Allah'ın elçisiysen, Nûh'un kavmine helak dilediği gibi senin de onlara beddua etme vaktin gelmiştir.'
فَقَالَ النَّبِي ﷺ: اللَّهُمَّ اهد قومِي فانهم لايعلمون وَانْصُرْنِي عَلَيْهِم أَن يجيبوني إِلَى طَاعَتك فجَاء الْعَبَّاس عَمه فأنقذه مِنْهُم وطردهم عَنهُ قَالَ: الْأَعْمَش فبذلك تفتخر بنوالعباس وَيَقُولُونَ: فيهم نزلت {إِنَّك لَا تهدي من أَحْبَبْت وَلَكِن الله يهدي من يَشَاء}
Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Allahım, kavmime hidayet ver, çünkü onlar bilmiyorlar. Sana itaate icabet etmeleri için onlara karşı bana yardım et.' Bunun üzerine amcası Abbâs geldi, onu onların elinden kurtardı ve onları yanından uzaklaştırdı. A'meş dedi ki: Abbâsoğulları bununla övünür ve haklarında: { إِنَّك لَا تهدي من أَحْبَبْت وَلَكِن الله يهدي من يَشَاء } “Şüphesiz sen sevdiğini hidayete erdiremezsin; fakat Allah dilediğine hidayet verir” [ayetinin] indiğini söylerler.
الْقَصَص الْآيَة ٥٦ هوى النَّبِي ﷺ أَبَا طَالب وَشاء الله عَبَّاس بن عبد الْمطلب
Kasas 56. ayet: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem Ebû Tâlib'i [hidayete ermesini] arzuladı, Allah ise Abbâs b. Abdilmuttalib'i diledi.
وَأخرج عبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْحَاكِم وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ كِلَاهُمَا فِي الدَّلَائِل وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة قَالَت: كَانَ النَّبِي ﷺ يحرس حَتَّى نزلت {وَالله يَعْصِمك من النَّاس} فَأخْرج رَأسه من الْقبَّة فَقَالَ: أَيهَا النَّاس انصرفوا فقد عصمني الله
Abd b. Humeyd, Tirmizî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh, Hâkim, Delâil'de hem Ebû Nuaym hem Beyhakî ve İbn Merdûye, Âişe'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, { وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “Allah seni insanlardan koruyacaktır” [ayeti] ininceye kadar korunurdu. [Ayet inince] başını çadırdan çıkarıp: "Ey insanlar! Dağılınız, zira Allah beni korumuştur" buyurdu.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: كَانَ الْعَبَّاس عَم النَّبِي ﷺ فِيمَن يَحْرُسهُ فَلَمَّا نزلت {وَالله يَعْصِمك من النَّاس} ترك رَسُول الله ﷺ الحرس
Taberânî ve İbn Merdûye, Ebû Saîd el-Hudrî'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in amcası Abbâs onu koruyanlar arasındaydı. { وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “Allah seni insanlardan koruyacaktır” [ayeti] inince, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem nöbet tutulmasını bıraktı.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن عبد الله قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا خرج بعث مَعَه أَبُو طَالب من يكلؤه حَتَّى نزلت {وَالله يَعْصِمك من النَّاس} فَذهب ليَبْعَث مَعَه فَقَالَ: ياعم أَن الله قد عصمني لاحاجة لي إِلَى من تبْعَث
İbn Merdûye, Câbir b. Abdillâh'tan nakletmiştir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem dışarı çıktığında Ebû Tâlib onunla birlikte kendisini koruyacak birini gönderirdi. Nihayet { وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “Allah seni insanlardan koruyacaktır” [ayeti] indi. [Ebû Tâlib] yine onunla birini göndermeye kalkışınca [Resûlullah]: "Ey amca! Şüphesiz Allah beni korumuştur, göndereceğin kimseye ihtiyacım yoktur" buyurdu.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل وَابْن مرْدَوَيْه وَابْن عَسَاكِر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ كَانَ النَّبِي ﷺ يحرس وَكَانَ يُرْسل مَعَه عَمه أَبُو طَالب كل يَوْم رجلا من بني هَاشم يحرسونه فَقَالَ: ياعم أَن الله قد عصمني لاحاجة لي إِلَى من تبْعَث
Taberânî, Ebû'ş-Şeyh, Delâil'de Ebû Nuaym, İbn Merdûye ve İbn Asâkir, İbn Abbâs'tan nakletmişlerdir: Dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem korunurdu. Amcası Ebû Tâlib her gün onunla birlikte Hâşimoğulları'ndan kendisini koruyacak bir adam gönderirdi. [Resûlullah]: "Ey amca! Şüphesiz Allah beni korumuştur, göndereceğin kimseye ihtiyacım yoktur" buyurdu.
وَأخرج أَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن أبي ذَر قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ لاينام إِلَّا وَنحن حوله من مَخَافَة الغوائل حَتَّى نزلت آيَة الْعِصْمَة {وَالله يَعْصِمك من النَّاس}
Delâil'de Ebû Nuaym, Ebû Zerr'den nakletmiştir: Dedi ki: İsmet ayeti olan { وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “Allah seni insanlardan koruyacaktır” ininceye kadar, başımıza bir tehlike gelmesi korkusuyla Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ancak biz onun etrafındayken uyurdu.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عصمَة بن مَالك الخطمي قَالَ كُنَّا نحرس رَسُول الله ﷺ بِاللَّيْلِ حَتَّى نزلت {وَالله يَعْصِمك من النَّاس} فَترك الحرس
Taberânî ve İbn Merdûye, İsme b. Mâlik el-Hatmî'den nakletmişlerdir: Dedi ki: { وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “Allah seni insanlardan koruyacaktır” [ayeti] ininceye kadar geceleyin Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in nöbetini tutardık; [ayet inince] nöbet tutmayı bıraktı.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: لما غزا رَسُول الله ﷺ بني أَنْمَار نزل ذَات الرّقاع بِأَعْلَى نخل فَبينا هُوَ جَالس على رَأس بِئْر قد دلى رجلَيْهِ فَقَالَ غورث بن الْحَرْث: لأقتلن مُحَمَّد فَقَالَ لَهُ أَصْحَابه: كَيفَ تقتله قَالَ: أَقُول لَهُ أعطيني سَيْفك فَإِذا أعطانيه قتلته بِهِ
İbn Ebî Hâtim, Câbir b. Abdillâh'tan nakletmiştir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Benû Enmâr ile savaştığında Zâtü'r-Rikâ'da, Nahle'nin yukarı taraflarında konakladı. Bir kuyunun başında ayaklarını sarkıtmış otururken Gavres b. el-Hâris: "Muhammed'i kesinlikle öldüreceğim" dedi. Arkadaşları ona: "Onu nasıl öldüreceksin?" dediler. Dedi ki: "Ona 'Kılıcını bana ver' diyeceğim; bana verince de onunla kendisini öldüreceğim."
فَأَتَاهُ فَقَالَ: يامحمد اعطني سَيْفك أشمه
Yanına gelip: "Ey Muhammed! Kılıcını bana ver, koklayayım" dedi.
فَأعْطَاهُ إِيَّاه فَرعدَت يَده فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: حَال الله بَيْنك وَبَين ماتريد فَأنْزل الله {يَا أَيهَا الرَّسُول بلغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك} الْآيَة
[Resûlullah] onu kendisine verdi. [Adamın] eli titredi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Allah seninle istediğin şey arasına girdi" buyurdu. Bunun üzerine Allah { يَا أَيهَا الرَّسُول بلغ مَا أنزل إِلَيْك من رَبك } “Ey Resûl! Rabbinden sana indirileni tebliğ et...” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن حبَان وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ كُنَّا إِذا صَحِبنَا رَسُول الله ﷺ فِي سفر تركنَا لَهُ أعظم دوحة وأظلها فَينزل تحتهَا فَنزل ذَات يَوْم تَحت شَجَرَة وعلق سَيْفه فِيهَا فجَاء رجل فَأَخذه فَقَالَ: يامحمد من يمنعك مني فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: الله ينمعني مِنْك ضع عَنْك السَّيْف فَوَضعه فَنزلت {وَالله يَعْصِمك من النَّاس}
İbn Hibbân ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte bir sefere çıktığımızda, ağaçların en büyüğünü ve en gölgelisini ona bırakırdık; o da onun altına inerdi. Bir gün bir ağacın altına indi ve kılıcını ona astı. Bir adam gelip onu aldı ve: "Ey Muhammed! Seni benden kim korur?" dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Allah beni senden korur; kılıcı elinden bırak!" buyurdu. Adam da kılıcı bıraktı. Bunun üzerine { وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “Allah seni insanlardan koruyacaktır” [ayeti] indi.
وَأخرج أحمدعن جعدة بن خَالِد بن الصمَّة الْجُشَمِي قَالَ: أَتَى النَّبِي ﷺ بِرَجُل فَقيل: هَذَا أَرَادَ أَن يقتلك
Ahmed, Ca'de b. Hâlid b. es-Sımme el-Cüşemî'den nakletmiştir: Dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir adam getirildi ve: "Bu, seni öldürmek istedi" denildi.
فَقَالَ لَهُ النَّبِي ﷺ: الم ترع
Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem ona: "Korkma!"
وَلَو أردْت ذَلِك لم يسلطك الله عَليّ
"Sen bunu istemiş olsaydın bile, Allah seni bana musallat etmezdi" buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: أخبر الله نبيه ﷺ أَنه سيكفيه النَّاس ويعصمه مِنْهُم وَأمره بالبلاغ وَذكر لنا أَن نَبِي الله ﷺ قيل لَهُ: لَو احتجت فَقَالَ: وَالله لايدع الله عَقبي للنَّاس مَا صاحبتهم
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, bu ayet hakkında Katâde'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Allah, Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem'e insanlara karşı ona yeteceğini ve kendisini onlardan koruyacağını bildirmiş, ona tebliği emretmiştir. Bize nakledildiğine göre Allah'ın Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem'e: "Keşke koruma tutsaydın" denildiğinde: "Vallahi onlarla beraber olduğum sürece Allah beni insanların eline bırakmaz" buyurmuştur.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: لما نزلت {يَا أَيهَا الرَّسُول} إِلَى قَوْله {وَالله يَعْصِمك من النَّاس} قَالَ رَسُول الله ﷺ: لَا تحرسوني إِن رَبِّي قد عصمني
İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr'den nakletmişlerdir: Dedi ki: { يَا أَيهَا الرَّسُول } kavlinden { وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “Ey Resûl!... Allah seni insanlardan koruyacaktır” kavline kadar [olan kısım] inince, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Benim nöbetimi tutmayın, şüphesiz Rabbim beni korumuştur" buyurdu.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن شَقِيق قَالَ أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يتعقبه نَاس من أَصْحَابه فَلَمَّا نزلت {وَالله يَعْصِمك من النَّاس} فَخرج فَقَالَ: ياأيها النَّاس الحقوا بملاحقكم فَإِن الله قد عصمني من النَّاس
İbn Cerîr ve İbn Merdûye, Abdullah b. Şakîk'ten nakletmişlerdir: Dedi ki: Sahabesinden bazı kimseler Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i takip edip [korurlardı]. { وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “Allah seni insanlardan koruyacaktır” [ayeti] inince, dışarı çıkıp: "Ey insanlar! Yerlerinize dönün; zira Allah beni insanlardan korumuştur" buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ أَن رَسُول الله ﷺ مَا زَالَ يحرس يحارسه أَصْحَابه حَتَّى أنزل الله {وَالله يَعْصِمك من النَّاس} فَترك الحرس حِين أخبرهُ أَنه سيعصمه من النَّاس
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den nakletmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Allah { وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “Allah seni insanlardan koruyacaktır” ayetini indirinceye kadar sahabesi tarafından korunmaya devam etti. Allah kendisini insanlardan koruyacağını bildirince nöbet tutmayı bıraktı.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا نزل منزلا اخْتَار لَهُ أَصْحَابه شَجَرَة ظليلة فيقيل تحتهَا فَأَتَاهُ اعرابي فاخترط سَيْفه ثمَّ قَالَ: من يمنعك مني قَالَ: الله فَرعدَت يَد الْأَعرَابِي وَسقط السَّيْف مِنْهُ قَالَ: وَضرب بِرَأْسِهِ الشَّجَرَة حَتَّى انتثرت دماغه فَأنْزل الله {وَالله يَعْصِمك من النَّاس}
İbn Cerîr, Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den nakletmiştir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir yerde konakladığında sahabesi onun için gölgeli bir ağaç seçerler, o da altında kaylûle (öğle uykusu) yapardı. Bir bedevî gelip kılıcını kınından çekti ve: "Seni benden kim korur?" dedi. [Resûlullah]: "Allah" buyurdu. Bedevînin eli titredi ve kılıç elinden düştü. Dedi ki: Başını ağaca vurdu, öyle ki beyni dağıldı. Bunun üzerine Allah: { وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “Allah seni insanlardan koruyacaktır” [ayetini] indirdi.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج قَالَ كَانَ النَّبِي ﷺ يهاب قُريْشًا فَأنْزل الله {وَالله يَعْصِمك من النَّاس} فاستلقى ثمَّ قَالَ: من شَاءَ فليخذلني مرَّتَيْنِ أَو ثَلَاثًا
İbn Cerîr, İbn Cüreyc'den nakletmiştir: Dedi ki: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem Kureyş'ten çekinirdi. Allah { وَالله يَعْصِمك من النَّاس } “Allah seni insanlardan koruyacaktır” [ayetini] indirdi. Bunun üzerine sırtüstü uzandı, sonra iki veya üç kez: "Dileyen beni yardımsız bıraksın!" buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن مرْدَوَيْه عَن الرّبيع بن أنس قَالَ كَانَ النَّبِي ﷺ يَحْرُسهُ أَصْحَابه حَتَّى نزلت هَذِه الْآيَة {يَا أَيهَا الرَّسُول بلغ مَا أنزل إِلَيْك} الْآيَة
Abd b. Humeyd ve İbn Merdûye, Rebî' b. Enes'ten nakletmişlerdir: Dedi ki: Bu { يَا أَيهَا الرَّسُول بلغ مَا أنزل إِلَيْك } “Ey Resûl! Sana indirileni tebliğ et...” ayeti ininceye kadar sahabesi Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in nöbetini tutarlardı.
فَخرج إِلَيْهِم فَقَالَ: لاتحرسوني فَإِن الله قد عصمني من النَّاس
Yanlarına çıkıp: "Benim nöbetimi tutmayın; çünkü Allah beni insanlardan korumuştur" buyurdu.
- قَوْله تَعَالَى: قل يَا أهل الْكتاب لَسْتُم على شَيْء حَتَّى تُقِيمُوا التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل وَمَا أنزل إِلَيْكُم من ربكُم وليزيدن كثيرا مِنْهُم مَا أنزل إِلَيْك من رَبك طغياناً وَكفرا فَلَا تأس على الْقَوْم الْكَافرين إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا والصابئون وَالنَّصَارَى من آمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر وَعمل صَالحا فَلَا خوف عَلَيْهِم وَلَا هم يَحْزَنُونَ لقد أَخذنَا مِيثَاق بني إِسْرَائِيل وَأَرْسَلْنَا إِلَيْهِم رسلًا كلما جَاءَهُم رَسُول بِمَا لَا تهوى أنفسهم فريقا كذبُوا وفريقا يقتلُون
- Allah Teâlâ'nın: { قل يَا أهل الْكتاب لَسْتُم على شَيْء حَتَّى تُقِيمُوا التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل وَمَا أنزل إِلَيْكُم من ربكُم وليزيدن كثيرا مِنْهُم مَا أنزل إِلَيْك من رَبك طغياناً وَكفرا فَلَا تأس على الْقَوْم الْكَافرين إِن الَّذين آمنُوا وَالَّذين هادوا والصابئون وَالنَّصَارَى من آمن بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر وَعمل صَالحا فَلَا خوف عَلَيْهِم وَلَا هم يَحْزَنُونَ لقد أَخذنَا مِيثَاق بني إِسْرَائِيل وَأَرْسَلْنَا إِلَيْهِم رسلًا كلما جَاءَهُم رَسُول بِمَا لَا تهوى أنفسهم فريقا كذبُوا وفريقا يقتلُون } “De ki: 'Ey Kitap ehli! Tevrat'ı, İncil'i ve Rabbinizden size indirileni gereğince uygulamadıkça hiçbir esas üzerinde değilsiniz.' Rabbinden sana indirilen, elbette onlardan birçoğunun azgınlığını ve küfrünü artıracaktır. O halde kâfirler topluluğu için üzülme. İman edenler, Yahudiler, Sâbiîler ve Hristiyanlardan kim Allah'a ve ahiret gününe inanır ve salih amel işlerse, onlara hiçbir korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir de. Andolsun ki biz İsrailoğullarının kesin sözünü almış ve onlara peygamberler göndermiştik. Onlara her ne zaman bir elçi nefislerinin hoşlanmadığı bir şey getirdiyse, bir kısmını yalanladılar, bir kısmını da öldürüyorlardı” kavli.
- أخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: جَاءَ رَافع بن حَارِثَة وَسَلام بن مشْكم وَمَالك بن الصَّيف وَرَافِع بن حَرْمَلَة قَالُوا: يامحمد أَلَسْت تزْعم أَنَّك على مِلَّة إِبْرَاهِيم وَدينه وتؤمن بِمَا عندنَا من التَّوْرَاة وَتشهد أَنَّهَا من حق الله فَقَالَ النَّبِي ﷺ بلَى وَلَكِنَّكُمْ أحدثتم وجحدتم مافيها مِمَّا أَخذ عَلَيْكُم من الْمِيثَاق كتمتم مِنْهَا مَا أمرْتُم أَن تبينوا للنَّاس فبرئت من أحداثكم
- İbn İshâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan nakletmişlerdir: Dedi ki: Râfi' b. Hârise, Selâm b. Mişkem, Mâlik b. es-Sayf ve Râfi' b. Harmele geldiler ve: "Ey Muhammed! İbrâhim'in milleti ve dini üzere olduğunu iddia etmiyor musun? Yanımızdaki Tevrat'a inanıp onun Allah katından bir hak olduğuna şahitlik etmiyor musun?" dediler. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem: "Evet, fakat siz [onda olmayan şeyler] ihdas ettiniz (uydurdunuz) ve sizden alınan misak gereği onda bulunanları inkâr ettiniz, insanlara açıklamakla emrolunduğunuz şeyleri gizlediniz. Ben sizin ihdas ettiğiniz şeylerden uzağım" buyurdu.
قَالُوا: فَإنَّا نَأْخُذ مِمَّا فِي أَيْدِينَا فَإنَّا على الْهدى وَالْحق وَلَا نؤمن بك وَلَا نتبعك فَأنْزل الله فيهم {قل يَا أهل الْكتاب لَسْتُم على شَيْء حَتَّى تُقِيمُوا التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل} إِلَى قَوْله {الْقَوْم الْكَافرين}
Dediler ki: "Biz elimizde bulunana sarılırız; şüphesiz biz hidayet ve hak üzerindeyiz; sana inanmıyor ve sana uymuyoruz." Bunun üzerine Allah onlar hakkında: { قل يَا أهل الْكتاب لَسْتُم على شَيْء حَتَّى تُقِيمُوا التَّوْرَاة وَالْإِنْجِيل } “De ki: 'Ey Kitap ehli! Tevrat'ı ve İncil'i uygulamadıkça hiçbir esas üzerinde değilsiniz...'” ayetinden { الْقَوْم الْكَافرين } “...kâfirler topluluğu” kavline kadar [olan kısmı] indirdi.
- قَوْله تَعَالَى: وَحَسبُوا أَلا تكون فتْنَة فعموا وصموا ثمَّ تَابَ الله عَلَيْهِم ثمَّ عموا وصموا كثير مِنْهُم وَالله بَصِير بِمَا يعْملُونَ
- Allah Teâlâ'nın: { وَحَسبُوا أَلا تكون فتْنَة فعموا وصموا ثمَّ تَابَ الله عَلَيْهِم ثمَّ عموا وصموا كثير مِنْهُم وَالله بَصِير بِمَا يعْملُونَ } “Bir fitne (azap) olmayacağını sandılar da körleştiler ve sağırlaştılar. Sonra Allah onların tövbelerini kabul etti. Ardından onlardan birçoğu yine körleşti ve sağırlaştı. Allah, onların yapmakta olduklarını hakkıyla görendir” kavli.
- أخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد {وَحَسبُوا أَلا تكون فتْنَة} قَالَ: يهود
- İbn Cerîr, Mücâhid'den { وَحَسبُوا أَلا تكون فتْنَة } “Bir fitne olmayacağını sandılar” [kavli hakkında]: "[Onlar] Yahudilerdir" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن فِي قَوْله {وَحَسبُوا أَلا تكون فتْنَة} قَالَ: بلَاء
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Hasan'dan { وَحَسبُوا أَلا تكون فتْنَة } “Bir fitne olmayacağını sandılar” kavli hakkında: "[Fitne], beladır" dediğini nakletmişlerdir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة {وَحَسبُوا أَلا تكون فتْنَة} قَالَ: حسب الْقَوْم أَن لَا يكون بلَاء {فعموا وصموا} قَالَ: كلما عرض لَهُم بلَاء ابتلوا بِهِ هَلَكُوا فِيهِ
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den { وَحَسبُوا أَلا تكون فتْنَة } “Bir fitne olmayacağını sandılar” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Topluluk bir bela olmayacağını sandı." { فعموا وصموا } “körleştiler ve sağırlaştılar” kavli hakkında da: "Kendilerine imtihan edilecekleri bir bela ne zaman arz olunduysa, onun içinde helak olup gittiler" dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ {وَحَسبُوا أَلا تكون فتْنَة} قَالَ: حسبوا أَن لَا يبتلوا فعموا عَن الْحق
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, es-Süddî'den { وَحَسبُوا أَلا تكون فتْنَة } “Bir fitne olmayacağını sandılar” kavli hakkında: "İmtihan edilmeyeceklerini sandılar da haktan yana körleştiler" dediğini nakletmişlerdir.
- قَوْله تَعَالَى: لقد كفر الَّذين قَالُوا إِن الله هُوَ الْمَسِيح ابْن مَرْيَم وَقَالَ الْمَسِيح يَا بني إِسْرَائِيل اعبدوا الله رَبِّي وربكم أَنه من يُشْرك بِاللَّه فقد حرم الله عَلَيْهِ الْجنَّة ومأواه النَّار وَمَا للظالمين من أنصار لقد كفر الَّذين قَالُوا إِن الله ثَالِث ثَلَاثَة وَمَا من إِلَه إِلَّا إِلَه وَاحِد وَأَن لم ينْتَهوا عَمَّا يَقُولُونَ ليمسن الَّذين كفرُوا مِنْهُم عَذَاب أَلِيم أَفلا يتوبون إِلَى الله ويستغفرونه وَالله غَفُور رَحِيم مَا الْمَسِيح ابْن مَرْيَم إِلَّا رَسُول قد خلت من قبله الرُّسُل وَأمه صديقَة كَانَا يأكلان الطَّعَام انْظُر كَيفَ نبين لَهُم الْآيَات ثمَّ انْظُر أَنى يؤفكون قل أتعبدون من دون الله مَا لَا يملك لكم ضرا وَلَا نفعا وَالله هُوَ السَّمِيع الْعَلِيم
- Allah Teâlâ'nın: { لقد كفر الَّذين قَالُوا إِن الله هُوَ الْمَسِيح ابْن مَرْيَم وَقَالَ الْمَسِيح يَا بني إِسْرَائِيل اعبدوا الله رَبِّي وربكم أَنه من يُشْرك بِاللَّه فقد حرم الله عَلَيْهِ الْجنَّة ومأواه النَّار وَمَا للظالمين من أنصار لقد كفر الَّذين قَالُوا إِن الله ثَالِث ثَلَاثَة وَمَا من إِلَه إِلَّا إِلَه وَاحِد وَأَن لم ينْتَهوا عَمَّا يَقُولُونَ ليمسن الَّذين كفرُوا مِنْهُم عَذَاب أَلِيم أَفلا يتوبون إِلَى الله ويستغفرونه وَالله غَفُور رَحِيم مَا الْمَسِيح ابْن مَرْيَم إِلَّا رَسُول قد خلت من قبله الرُّسُل وَأمه صديقَة كَانَا يأكلان الطَّعَام انْظُر كَيفَ نبين لَهُم الْآيَات ثمَّ انْظُر أَنى يؤفكون قل أتعبدون من دون الله مَا لَا يملك لكم ضرا وَلَا نفعا وَالله هُوَ السَّمِيع الْعَلِيم } “Andolsun, 'Allah, Meryem oğlu Mesih'tir' diyenler kâfir olmuşlardır. Oysa Mesih şöyle demişti: 'Ey İsrailoğulları! Benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz olan Allah'a kulluk edin. Kim Allah'a ortak koşarsa, şüphesiz Allah ona cenneti haram kılmıştır ve onun varacağı yer ateştir. Zalimlerin hiçbir yardımcısı yoktur.' Andolsun, 'Allah üçün üçüncüsüdür' diyenler de kâfir olmuşlardır. Oysa tek bir ilahtan başka hiçbir ilah yoktur. Eğer dediklerinden vazgeçmezlerse, onlardan kâfir olanlara mutlaka elem dolu bir azap dokunacaktır. Hâlâ Allah'a tövbe edip O'ndan bağışlanma dilemeyecekler mi? Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. Meryem oğlu Mesih, yalnızca bir elçidir; ondan önce de elçiler gelip geçmiştir. Annesi de dosdoğru bir kadındır. İkisi de yemek yerlerdi. Bak, onlara ayetleri nasıl açıklıyoruz! Sonra da bak, nasıl yüz çeviriyorlar! De ki: 'Allah'ı bırakıp da size ne bir zarar ne de bir yarar vermeye gücü yetmeyen şeylere mi kulluk ediyorsunuz? Oysa Allah, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir'” kavli.
- أخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُحَمَّد بن كَعْب قَالَ: لما رفع الله عِيسَى بن مَرْيَم اجْتمع من عُلَمَاء بني إِسْرَائِيل مائَة رجل فَقَالَ بَعضهم: أَنْتُم كثير نتخوف الْفرْقَة اخْرُجُوا عشرَة فاخرجوا عشرَة ثمَّ قَالُوا: أَنْتُم كثير نتخوف الْفرْقَة اخْرُجُوا عشرَة فاخرجوا عشرَة ثمَّ قَالُوا: أَنْتُم كثير فاخرجوا عشرَة فاخرجوا عشرَة ثمَّ قَالُوا: أَنْتُم كثير فاخرجوا عشرَة حَتَّى بَقِي عشرَة فَقَالُوا: أَنْتُم كثير حَتَّى الْآن فاخرجوا سِتَّة وَبَقِي أَرْبَعَة فَقَالَ بَعضهم: ماتقولون فِي عِيسَى فَقَالَ رجل مِنْهُم: أتعلمون أَنه لايعلم الْغَيْب إِلَّا الله قَالُوا: لَا
- İbnü'l-Münzir, Muhammed b. Ka'b'dan nakletmiştir: Dedi ki: Allah, Meryem oğlu İsa'yı yükselttiğinde İsrailoğullarının âlimlerinden yüz adam toplandı. İçlerinden biri: "Siz çoksunuz, ayrılığa düşülmesinden korkuyoruz, on kişi ayrılın" dedi. On kişi ayrıldılar. Sonra: "Siz çoksunuz, ayrılıktan korkuyoruz, on kişi ayrılın" dediler, on kişi ayrıldılar. Sonra: "Siz çoksunuz, on kişi ayrılın" dediler, on kişi ayrıldılar. Sonra: "Siz çoksunuz, on kişi ayrılın" dediler; nihayet geriye on kişi kaldı. Dediler ki: "Hâlâ çoksunuz, altı kişi ayrılsın." Geriye dört kişi kaldı. İçlerinden biri: "İsa hakkında ne diyorsunuz?" dedi. Onlardan bir adam: "Gaybı Allah'tan başkasının bilmediğini biliyor musunuz?" dedi. Onlar: "Hayır" dediler.
فَقَالَ الرجل: هُوَ الله كَانَ فِي الأَرْض مَا بدا لَهُ ثمَّ صعد إِلَى السَّمَاء حِين بدا لَهُ
Bunun üzerine o adam: "O Allah'tır; dilediği kadar yeryüzünde kaldı, sonra dilediği vakit göğe yükseldi" dedi.
وَقَالَ الآخر: قد عرفنَا عِيسَى وعرفنا أمه هُوَ وَلَده وَقَالَ الآخر: لَا أَقُول كَمَا تَقولُونَ قد كَانَ عِيسَى يخبرنا أَنه عبد الله وروحه وكلمته أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَم فَنَقُول كَمَا قَالَ لنَفسِهِ لقد خشيت أَن تَكُونُوا قُلْتُمْ قولا عَظِيما
Bir diğeri: "Biz İsa'yı da bildik, annesini de bildik; o O'nun çocuğudur" dedi. Bir diğeri ise: "Ben sizin dediğiniz gibi demem. İsa bize Allah'ın kulu, ruhu ve Meryem'e ulaştırdığı kelimesi olduğunu haber veriyordu. Biz de onun kendisi hakkında dediği gibi söyleriz. Muhakkak ki ben, sizin pek büyük bir söz söylemiş olmanızdan korktum" dedi.
قَالَ: فَخَرجُوا على النَّاس فَقَالُوا لرجل مِنْهُم: مَاذَا قلت قَالَ: قلت هُوَ الله كَانَ فِي الأَرْض مابدا لَهُ ثمَّ صعد إِلَى السَّمَاء حِين بدا لَهُ
[Muhammed b. Ka'b] dedi ki: İnsanların karşısına çıktılar. Onlardan bir adama: "Sen ne dedin?" dediler. O da: "O Allah'tır; dilediği kadar yeryüzünde kaldı, sonra dilediği vakit göğe yükseldi dedim" dedi.
قَالَ: فَاتبعهُ عنق من النَّاس وَهَؤُلَاء النسطورية واليعقوبية ثمَّ خرج الرَّابِع فَقَالُوا لَهُ: مَاذَا قلت قَالَ: قلت هُوَ عبد الله روحه وكلمته أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَم فَاتبعهُ عنق من النَّاس فَقَالَ مُحَمَّد بن كَعْب فَكل قد ذكره الله فِي الْقُرْآن {لقد كفر الَّذين قَالُوا إِن الله ثَالِث ثَلَاثَة} الْآيَة
Dedi ki: İnsanlardan büyük bir grup ona uydu; işte bunlar Nasturiler ve Yakubilerdir. Sonra dördüncü kişi çıktı. Ona: "Sen ne dedin?" dediler. O da: "O Allah'ın kulu, ruhu ve Meryem'e ulaştırdığı kelimesidir dedim" dedi. İnsanlardan bir grup da ona uydu. Muhammed b. Ka'b dedi ki: "Allah bunların hepsini Kur'an'da: { لقد كفر الَّذين قَالُوا إِن الله ثَالِث ثَلَاثَة } “Andolsun, 'Allah üçün üçüncüsüdür' diyenler kâfir olmuşlardır...” ayetinde zikretmiştir."
ثمَّ قَرَأَ {وبكفرهم وَقَوْلهمْ على مَرْيَم بهتاناً عَظِيما} النِّسَاء الْآيَة ١٥٦ ثمَّ قَرَأَ {وَلَو أَن أهل الْكتاب آمنُوا وَاتَّقوا} الْمَائِدَة الْآيَة ٦٥ إِلَى قَوْله {مِنْهُم أمة مقتصدة وَكثير مِنْهُم سَاءَ مَا يعْملُونَ} الْمَائِدَة الْآيَة ٦٦ قَالَ مُحَمَّد بن كَعْب: فَهَؤُلَاءِ أمة مقتصدة الَّذين قَالُوا: عِيسَى عبد الله وكلمته وروحه أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَم
Sonra: { وبكفرهم وَقَوْلهمْ على مَرْيَم بهتاناً عَظِيما } “İnkârları ve Meryem'e büyük bir iftirada bulunmaları sebebiyle...” (en-Nisâ, 156) ayetini okudu; sonra { وَلَو أَن أهل الْكتاب آمنُوا وَاتَّقوا } “Eğer Kitap ehli iman edip sakınsalardı...” (el-Mâide, 65) ayetinden { مِنْهُم أمة مقتصدة وَكثير مِنْهُم سَاءَ مَا يعْملُونَ } “İçlerinden mutedil (orta yolu tutan) bir topluluk vardır; fakat çoğunun yaptıkları ne kötüdür!” (el-Mâide, 66) kavline kadar okudu. Muhammed b. Ka'b: "İşte bu 'mutedil topluluk', 'İsa, Allah'ın kulu, kelimesi ve Meryem'e ulaştırdığı ruhudur' diyenlerdir" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {لقد كفر الَّذين قَالُوا إِن الله ثَالِث ثَلَاثَة} قَالَ: النَّصَارَى يَقُولُونَ: {إِن الله ثَالِث ثَلَاثَة} وكذبوا
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den { لقد كفر الَّذين قَالُوا إِن الله ثَالِث ثَلَاثَة } “Andolsun, 'Allah üçün üçüncüsüdür' diyenler kâfir olmuşlardır” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Hristiyanlar: { إِن الله ثَالِث ثَلَاثَة } 'Allah üçün üçüncüsüdür' diyorlar; yalan söylediler."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد قَالَ: تفرق بَنو إِسْرَائِيل ثَلَاث فرق فِي
İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den nakletmiştir: Dedi ki: İsrailoğulları üç fırkaya ayrıldı...
عِيسَى فَقَالَت فرقة هُوَ الله
...İsa hakkında bir fırka: "O Allah'tır" dedi.
وَقَالَت فرقة: هُوَ ابْن الله
Bir fırka: "O Allah'ın oğludur" dedi.
وَقَالَت فرقة: هُوَ عبد الله وروحه وَهِي المقتصدة وَهِي مسلمة أهل الْكتاب
Bir fırka da: "O, Allah'ın kulu ve ruhudur" dedi ki o, mutedil olan ve Kitap ehlinin Müslüman olan grubudur.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {لقد كفر الَّذين قَالُوا إِن الله ثَالِث ثَلَاثَة} قَالَ: قَالَت النَّصَارَى: إِن الله هُوَ الْمَسِيح وَأمه فَذَلِك قَوْله {أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله} الْمَائِدَة الْآيَة ١١٦
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den { لقد كفر الَّذين قَالُوا إِن الله ثَالِث ثَلَاثَة } “Andolsun, 'Allah üçün üçüncüsüdür' diyenler kâfir olmuşlardır” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Hristiyanlar: 'Allah, Mesih ve onun annesidir' dediler. İşte bu, O'nun: { أَأَنْت قلت للنَّاس اتخذوني وَأمي إِلَهَيْنِ من دون الله } “İnsanlara: 'Beni ve annemi Allah'tan başka iki ilah edinin' diye sen mi söyledin?” (el-Mâide, 116) kavlidir."
قَالَ ابْن أبي حَاتِم: حَدثنَا عبد الله بن هِلَال الدِّمَشْقِي حَدثنَا أَحْمد بن أبي الْحوَاري قَالَ: قَالَ أَبُو سُلَيْمَان الدَّارَانِي: ياأحمد - وَالله - مَا حرك ألسنتهم بقَوْلهمْ ثَالِث ثَلَاثَة إِلَّا هُوَ وَلَو شَاءَ الله لأخرس ألسنتهم
İbn Ebî Hâtim dedi ki: Bize Abdullah b. Hilâl ed-Dımaşkī rivayet etti, bize Ahmed b. Ebi'l-Havârî rivayet etti, dedi ki: Ebû Süleyman ed-Dârânî dedi ki: "Ey Ahmed! Vallahi onların dillerini 'üçün üçüncüsü' sözüyle hareket ettiren ancak O'dur. Eğer Allah dileseydi onların dillerini lâl ederdi (konuşamaz kılardı)."
- قَوْله تَعَالَى: قل يَا أهل الْكتاب لَا تغلوا فِي دينكُمْ غير الْحق وَلَا تتبعوا أهواء قوم قد ضلوا من قبل وأضلوا كثيرا وَضَلُّوا عَن سَوَاء السَّبِيل
- Allah Teâlâ'nın: { قل يَا أهل الْكتاب لَا تغلوا فِي دينكُمْ غير الْحق وَلَا تتبعوا أهواء قوم قد ضلوا من قبل وأضلوا كثيرا وَضَلُّوا عَن سَوَاء السَّبِيل } “De ki: 'Ey Kitap ehli! Dininizde haksız yere haddi aşmayın (aşırılığa gitmeyin). Daha önce sapmış, birçoğunu da saptırmış ve doğru yoldan çıkmış bir topluluğun heva ve heveslerine uymayın'” kavli.
- أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم أَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {لَا تغلوا فِي دينكُمْ} يَقُول لَا تبتدعوا
- İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den { لَا تغلوا فِي دينكُمْ } “Dininizde haddi aşmayın” kavli hakkında: "Bidat çıkarmayın buyuruyor" dediğini nakletmişlerdir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد فِي قَوْله {لَا تغلوا فِي دينكُمْ} قَالَ: الغلوا فِرَاق الْحق وَكَانَ مِمَّا غلوا فِيهِ أَن دعوا الله صَاحِبَة وَولدا
İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd'den { لَا تغلوا فِي دينكُمْ } “Dininizde haddi aşmayın” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: "Gulat (haddi aşmak), haktan ayrılmaktır. Haddi aştıkları şeylerden biri de Allah'a eş ve çocuk isnat etmeleridir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع بن أنس قَالَ: قد كَانَ قَائِم قَامَ عَلَيْهِم فَأخذ بِالْكتاب وَالسّنة زَمَانا فَأَتَاهُ الشَّيْطَان فَقَالَ: إِنَّمَا تركب اثر وأمراً قد عمل بِهِ قبلك فَلَا تحمد عَلَيْهِ وَلَكِن ابتدع أمرا من قبل نَفسك وادع إِلَيْهِ واجبر النَّاس عَلَيْهِ فَفعل ثمَّ ادّكر من بعد فعله زَمَانا فاراد أَن يَمُوت فَخلع سُلْطَانه وَملكه وَأَرَادَ أَن يتعبد فَلبث فِي عِبَادَته أَيَّامًا فَأتي فَقيل لَهُ: لَو أَنَّك تبت من خَطِيئَة عملتها فِيمَا بَيْنك وَبَين رَبك عَسى أَن يُتَاب عَلَيْك وَلَكِن ضل فلَان وَفُلَان فِي سَبِيلك حَتَّى فارقوا الدُّنْيَا وهم على الضَّلَالَة فَكيف لَك بهداهم فَلَا تَوْبَة لَك أبدا فَفِيهِ سمعنَا وَفِي
İbn Ebî Hâtim, Rebî' b. Enes'ten nakletmiştir: Dedi ki: Onların başına geçen bir önder vardı, bir zaman Kitap ve Sünnet'e sarıldı. Sonra şeytan ona gelip: "Sen sadece senden önce amel edilmiş bir iz ve emri takip ediyorsun, bu yüzden övülmezsin. Fakat kendi nefsinden bir iş uydur (ihdas et), insanları ona çağır ve onları buna zorla" dedi. O da bunu yaptı. Sonra yaptığı bu işin ardından bir zaman geçince aklı başına geldi, ölmek istedi; hükümdarlığını ve krallığını bıraktı, ibadet etmek istedi. İbadetinde birkaç gün kaldıktan sonra kendisine gelinip şöyle denildi: "Eğer sen Rabbinle kendi arandaki bir günahtan tövbe etmiş olsaydın, tövbenin kabul edilmesi umulurdu. Fakat falan ve filan senin yolunda saptı, hatta sapıklık üzerindeyken dünyadan ayrıldılar. Artık onları nasıl hidayete erdirebilirsin? Senin için asla tövbe yoktur." İşte onun ve...
اشباهه هَذِه الْآيَة {يَا أهل الْكتاب لَا تغلوا فِي دينكُمْ غير الْحق وَلَا تتبعوا أهواء قوم قد ضلوا من قبل وأضلوا كثيرا وَضَلُّوا عَن سَوَاء السَّبِيل}
...benzerleri hakkında şu ayetin indiğini işittik: { يَا أهل الْكتاب لَا تغلوا فِي دينكُمْ غير الْحق وَلَا تتبعوا أهواء قوم قد ضلوا من قبل وأضلوا كثيرا وَضَلُّوا عَن سَوَاء السَّبِيل } “Ey Kitap ehli! Dininizde haksız yere haddi aşmayın. Daha önce sapmış, birçoğunu da saptırmış ve doğru yoldan çıkmış bir topluluğun heva ve heveslerine uymayın.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {وَلَا تتبعوا أهواء قوم قد ضلوا من قبل وأضلوا كثيرا} فهم أُولَئِكَ الَّذين ضلوا وأضلوا أتباعهم {وَضَلُّوا عَن سَوَاء السَّبِيل} عَن عدل السَّبِيل
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, es-Süddî'den { وَلَا تتبعوا أهواء قوم قد ضلوا من قبل وأضلوا كثيرا } “Daha önce sapmış, birçoğunu da saptırmış bir topluluğun heva ve heveslerine uymayın” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Onlar sapmış ve tâbilerini de saptırmış olan kimselerdir." { وَضَلُّوا عَن سَوَاء السَّبِيل } “Ve doğru yoldan saptılar” [kavli ise], yolun adaletinden (doğruluğundan) [saptılar demektir].
وَالله أعلم
Doğrusunu en iyi Allah bilir.
- قَوْله تَعَالَى: لعن الَّذين كفرُوا من بني إِسْرَائِيل على لِسَان دَاوُد وَعِيسَى ابْن مَرْيَم ذَلِك بِمَا عصوا وَكَانُوا يعتدون كَانُوا لَا يتناهون عَن مُنكر فَعَلُوهُ لبئس مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ
- Allah Teâlâ'nın: { لعن الَّذين كفرُوا من بني إِسْرَائِيل على لِسَان دَاوُد وَعِيسَى ابْن مَرْيَم ذَلِك بِمَا عصوا وَكَانُوا يعتدون كَانُوا لَا يتناهون عَن مُنكر فَعَلُوهُ لبئس مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ } “İsrailoğullarından kâfir olanlar, Davud'un ve Meryem oğlu İsa'nın diliyle lanetlenmişlerdir. Bu, isyan etmeleri ve haddi aşıyor olmaları sebebiyledir. Onlar işledikleri kötülükten birbirlerini vazgeçirmeye çalışmazlardı. Yapmakta oldukları şey ne kötüydü!” kavli.
- أخرج عبد الرَّزَّاق وَأحمد وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: كَانَ الرجل يلقى الرجل فَيَقُول لَهُ: ياهذا اتَّقِ الله ودع ماتصنع فانه لايحل لَك ثمَّ يلقاه من الْغَد فَلَا يمنعهُ ذَلِك أَن يكون أكيله وشريبه وقعيده فَلَمَّا فعلوا ذَلِك ضرب الله على قُلُوب بَعضهم بِبَعْض
- Abdürrezzâk, Ahmed, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, Tirmizî -hasen olduğunu belirterek-, İbn Mâce, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakī, İbn Mes'ûd'dan nakletmişlerdir: Dedi ki: [İsrailoğullarından] bir adam bir adama rastlar ve ona: 'Ey adam! Allah'tan kork ve yaptığın şeyi bırak, çünkü o sana helal değildir' derdi. Ertesi gün onunla tekrar karşılaşır; ancak bu durum onunla birlikte yiyip içmesine ve oturup kalkmasına engel olmazdı. Onlar böyle yapınca, Allah onların kalplerini birbirine benzetti (birbirine vurdu).
قَالَ {لعن الَّذين كفرُوا من بني إِسْرَائِيل على لِسَان دَاوُد} إِلَى قَوْله {فَاسِقُونَ} ثمَّ قَالَ: كلا وَالله لتأمرن بِالْمَعْرُوفِ ولتنهون عَن الْمُنكر ولتأخذن على يَدي الظَّالِم ولتأطرنه على الْحق اطراء
[İbn Mes'ûd]: { لعن الَّذين كفرُوا من بني إِسْرَائِيل على لِسَان دَاوُد } “İsrailoğullarından kâfir olanlar, Davud'un diliyle lanetlenmişlerdir...” ayetinden { فَاسِقُونَ } “...yoldan çıkmış kimselerdir” kavline kadar okudu. Sonra şöyle dedi: "Hayır, vallahi ya iyiliği emreder, kötülükten sakındırır, zalimin elini tutar ve onu hakka zorla yöneltirsiniz (veya hak üzerinde tutarsınız)..."
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن بني اسرئيل لما عمِلُوا الْخَطِيئَة نَهَاهُم علماؤهم تعزيراً ثمَّ جالسوهم وآكلوهم وشاربوهم كَأَن لم يعملوا بالْأَمْس خَطِيئَة فَلَمَّا رأى الله ذَلِك مِنْهُم ضرب بقلوب بَعضهم على بعض ولعنهم على لِسَان نَبِي من الْأَنْبِيَاء ثمَّ قَرَأَ رَسُول الله ﷺ: وَالله لتأمرن بِالْمَعْرُوفِ ولتنهن عَن الْمُنكر ولتأطرنهم على الْحق أطراً أَو ليضربن الله بقلوب بَعْضكُم على بعض وليلعننكم كَمَا لعنهم
Abd b. Humeyd, Ebû'ş-Şeyh, Taberânî ve İbn Merdûye, İbn Mes'ûd'dan nakletmişlerdir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "İsrailoğulları günah işlediklerinde âlimleri onları öylesine (hafifçe) uyardılar. Sonra dün hiç günah işlememişler gibi onlarla oturup kalktılar, yiyip içtiler. Allah onlardan bu durumu görünce, kalplerini birbirine vurdu ve peygamberlerden bir peygamberin diliyle onları lanetledi." Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Vallahi ya iyiliği emreder, kötülükten nehyeder ve onları hakka zorla yöneltirsiniz ya da Allah kalplerinizi birbirine vurur ve onları lanetlediği gibi sizi de lanetler" buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد عَن معَاذ بن جبل قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ خُذُوا الْعَطاء ماكان عَطاء فَإِذا كَانَ رشوة عَن دينكُمْ فَلَا تأخذوه وَلنْ تتركوه يمنعكم
Abd b. Humeyd, Muâz b. Cebel'den nakletmiştir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bağış (devlet tahsisatı) bağış olduğu sürece onu alın. Dininiz aleyhine bir rüşvet olduğunda ise onu almayın. Fakat siz onu bırakmayacaksınız; sizi bundan..."
من ذَلِك الْفقر والمخافة إِن بني يَأْجُوج قد جاؤوا وَإِن رحى الْإِسْلَام ستدور فَحَيْثُ مَا دَار الْقُرْآن فدوروا بِهِ يُوشك السُّلْطَان وَالْقُرْآن أَن يقتتلا ويتفرقا إِنَّه سَيكون عَلَيْكُم مُلُوك يحكمون لكم بِحكم وَلَهُم بِغَيْرِهِ فَإِن أطعتموهم أضلوكم وَإِن عصيتموهم قتلوكم قَالُوا: يارسول الله فَكيف بِنَا ان أدركنا ذَلِك قَالَ: تَكُونُونَ كأصحاب عِيسَى نشرُوا بالمناشير وَرفعُوا على الْخشب موت فِي طَاعَة خير من حَيَاة فِي مَعْصِيّة إِن أول ماكان نقص فِي بني اسرئيل أَنهم كَانُوا يأمرون بِالْمَعْرُوفِ وَينْهَوْنَ عَن الْمُنكر شبه التَّعْزِير فَكَانَ أحدهم إِذا لَقِي صَاحبه الَّذِي كَانَ يعيب عَلَيْهِ آكله وشاربه كَأَنَّهُ لم يعب عَلَيْهِ شَيْئا فلعنهم الله على لِسَان دَاوُد وَذَلِكَ بِمَا عصوا وَكَانُوا يعتدون وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لتأمرن بِالْمَعْرُوفِ ولتنهون عَن الْمُنكر أَو ليسلطنَّ الله عَلَيْكُم شِرَاركُمْ ثمَّ ليدعون خياركم فَلَا يُسْتَجَاب لكم وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لتأمرن بِالْمَعْرُوفِ ولتنهن عَن الْمُنكر ولتأخذن على يَد الظَّالِم فلتأطرنه عَلَيْهِ اطراً أَو ليضربن الله قُلُوب بَعْضكُم بِبَعْض
"...fakirlik ve korku engelleyecektir. Şüphesiz Ye'cûc oğulları gelmiştir ve İslam değirmeni dönecektir; Kur'an nereye dönerse siz de onunla dönün. Çok geçmeden saltanat ile Kur'an birbirleriyle savaşacak ve ayrılacaklar. Şüphesiz sizin başınıza öyle krallar (hükümdarlar) geçecek ki kendilerine başka, size başka hüküm uygulayacaklar. Onlara itaat ederseniz sizi saptırırlar, isyan ederseniz sizi öldürürler." Dediler ki: "Ey Allah'ın Resulü! Buna yetişirsek halimiz nice olur?" Buyurdu ki: "Testerelerle biçilen ve ağaçlara asılan İsa'nın ashabı gibi olursunuz. [Allah'a] itaatte bir ölüm, [O'na] isyanda bir hayattan daha hayırlıdır. Şüphesiz İsrailoğullarındaki ilk eksilme (bozulma) şöyle oldu: İyiliği emreder ve kötülükten nehyederlerdi, fakat bunu hafif bir kınama kabilinden yaparlardı. Biri, ayıpladığı arkadaşıyla karşılaştığında sanki onu hiç ayıplamamış gibi onunla yer içerdi. Bunun üzerine Allah onları Davud'un diliyle lanetledi. Bu, isyan etmeleri ve haddi aşıyor olmaları sebebiyledir. Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, ya iyiliği emreder ve kötülükten nehyedersiniz ya da Allah en kötülerinizi üzerinize musallat eder; sonra en hayırlılarınız dua eder de dualarına icabet edilmez. Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, ya iyiliği emreder, kötülükten nehyeder ve zalimin elini tutup onu hakka zorla yöneltirsiniz ya da Allah kalplerinizi birbirine vurur."
وَأخرج ابْن رَاهَوَيْه وَالْبُخَارِيّ فِي الوحدانيات وَابْن السكن وَابْن مَنْدَه والباوردي فِي معرفَة الصَّحَابَة وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو نعيم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن أَبْزَى عَن أَبِيه قَالَ خطب رَسُول الله ﷺ فَحَمدَ الله وَأثْنى عَلَيْهِ ثمَّ ذكر طوائف من الْمُسلمين فَأثْنى عَلَيْهِم خيرا ثمَّ قَالَ: مَا بَال أَقوام لَا يعلمُونَ جيرانهم وَلَا يفقهونهم وَلَا يفطنونهم وَلَا يأمرونهم وَلَا ينهونهم وَمَا بَال أَقوام لَا يتعلمون من جيرانهم وَلَا يتفقهمون وَلَا يتفطنون وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ ليعلمن جِيرَانه أَو ليتفقهن أَو ليفطنن أَو لأعاجلنهم بالعقوبة فِي دَار الدُّنْيَا ثمَّ نزل فَدخل بَيته
İbn Râhûye, el-Vahdâniyyât'ta Buhârî, İbnü's-Seken, İbn Mende, Ma'rifetü's-Sahâbe'de el-Bâverdî, Taberânî, Ebû Nuaym ve İbn Merdûye, İbn Ebzâ'dan, o da babasından nakletmiştir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir hutbe irat etti; Allah'a hamd ve senada bulundu. Sonra Müslümanlardan bazı zümreleri anıp onları hayırla övdü. Ardından şöyle buyurdu: "Birtakım topluluklara ne oluyor ki komşularına öğretmiyor, onları dinde anlayışlı kılmıyor, onları bilinçlendirmiyor, onlara emretmiyor ve onları nehyetmiyorlar? Birtakım topluluklara da ne oluyor ki komşularından öğrenmiyor, dinde anlayış sahibi olmuyor ve bilinçlenmiyorlar? Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, ya [bir kimse] komşularına mutlaka öğretir, onları anlayışlı kılar ve bilinçlendirir ya da onlara bu dünya yurdunda cezayı çarçabuk veririm!" Sonra [minberden] indi ve evine girdi.
فَقَالَ أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ: من يَعْنِي بِهَذَا الْكَلَام قَالُوا: مَا نعلم يَعْنِي بِهَذَا الْكَلَام إِلَّا الْأَشْعَرِيين فُقَهَاء عُلَمَاء وَلَهُم جيران من أهل الْمِيَاه جُفَاة جهلة فَاجْتمع جمَاعَة من الْأَشْعَرِيين فَدَخَلُوا على النَّبِي ﷺ فَقَالَ: ذكرت طوائف من الْمُسلمين بِخَير وذكرتنا بشر فَمَا بالنا فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: لتعلمن جِيرَانكُمْ ولتفقهنهم ولتأمرنهم ولتنهونهم أَو لأعاجلنكم بالعقوبة فِي دَار الدُّنْيَا فَقَالُوا: يارسول الله فاما إِذن فامهلنا سنة فَفِي سنة مَا نعلمهُ ويتعلمون فامهلهم سنة ثمَّ قَرَأَ رَسُول الله ﷺ {لعن الَّذين كفرُوا من بني إِسْرَائِيل على لِسَان دَاوُد وَعِيسَى ابْن مَرْيَم ذَلِك بِمَا عصوا وَكَانُوا يعتدون كَانُوا لَا يتناهون عَن مُنكر فَعَلُوهُ لبئس مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ}
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı: "Bu sözle kimi kastediyor?" dediler. [Bazıları]: "Bu sözle ancak Eş'arîleri kastediyor olmalı; onlar fakih ve âlim kimselerdir, su başlarında yaşayan kaba ve cahil komşuları vardır" dediler. Bunun üzerine Eş'arîlerden bir grup toplanıp Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna girdiler ve: "Müslümanlardan bazı zümreleri hayırla andın, bizi ise kötü andın; bizim durumumuz nedir?" dediler. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: "Ya komşularınıza mutlaka öğretir, onları dinde anlayışlı kılar, onlara emreder ve nehyedersiniz ya da bu dünya yurdunda size cezayı çarçabuk veririm!" buyurdu. Onlar: "Ey Allah'ın Resulü! Öyleyse bize bir yıl mühlet ver; bir yıl içinde biz öğretir, onlar da öğrenirler" dediler. [Resûlullah da] onlara bir yıl mühlet verdi. Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: { لعن الَّذين كفرُوا من بني إِسْرَائِيل على لِسَان دَاوُد وَعِيسَى ابْن مَرْيَم ذَلِك بِمَا عصوا وَكَانُوا يعتدون كَانُوا لَا يتناهون عَن مُنكر فَعَلُوهُ لبئس مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ } “İsrailoğullarından kâfir olanlar, Davud'un ve Meryem oğlu İsa'nın diliyle lanetlenmişlerdir. Bu, isyan etmeleri ve haddi aşıyor olmaları sebebiyledir. Onlar işledikleri kötülükten birbirlerini vazgeçirmeye çalışmazlardı. Yapmakta oldukları şey ne kötüydü!” ayetini okudu.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لُعِن الَّذين كفرُوا من بني إِسْرَائِيل على لِسَان دَاوُد} يَعْنِي فِي الزبُور {وَعِيسَى} يَعْنِي فِي الْإِنْجِيل
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan { لُعِن الَّذين كفرُوا من بني إِسْرَائِيل على لِسَان دَاوُد } “İsrailoğullarından kâfir olanlar Davud'un diliyle lanetlenmişlerdir” kavli hakkında: "Yani Zebur'da", { وَعِيسَى } “ve İsa'nın [diliyle]” kavli hakkında da: "Yani İncil'de" dediğini nakletmişlerdir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لعن الَّذين كفرُوا} الْآيَة
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan { لعن الَّذين كفرُوا } “İnkâr edenler lanetlenmiştir...” ayeti hakkında nakletmişlerdir:
قَالَ: لعنُوا بِكُل لِسَان لعنُوا على عهد مُحَمَّد فِي الْقُرْآن
Dedi ki: "Onlar her dilde lanetlendiler; Muhammed zamanında da Kur'an'da lanetlendiler."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس {لعن الَّذين كفرُوا} الْآيَة
Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan { لعن الَّذين كفرُوا } “İnkâr edenler lanetlenmiştir...” ayeti hakkında nakletmiştir:
خالطوهم بعد النَّهْي على تجارهم فَضرب الله قُلُوب بَعضهم على بعض وهم ملعونون على لِسَان دَاوُد وَعِيسَى بن مَرْيَم
"[Kötülükten] nehyedildikten sonra ticaretleri üzere onlara karıştılar. Bunun üzerine Allah onların kalplerini birbirine vurdu; onlar Davud'un ve Meryem oğlu İsa'nın diliyle lanetlenmişlerdir."
وَأخرج أَبُو عبيد وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي مَالك الْغِفَارِيّ فِي الْآيَة قَالَ: لعنُوا على لِسَان دَاوُد فجُعلوا قردة وعَلى لِسَان عِيسَى فجُعِلوا خنازير
Ebû Ubeyd, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Ebû Mâlik el-Gıfârî'den ayet hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Davud'un diliyle lanetlendiler ve maymunlara dönüştürüldüler; İsa'nın diliyle lanetlendiler ve domuzlara dönüştürüldüler."
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد
İbn Cerîr, Mücâhid'den...
مثله
...bunun benzerini nakletmiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: لعنهم الله على لِسَان دَاوُد فِي زمانهم فجعلهم قردة خَاسِئِينَ ولعنهم فِي الْإِنْجِيل على لِسَان عِيسَى فجعلهم خنازير
Abd b. Humeyd ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den ayet hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Allah onları kendi zamanlarında Davud'un diliyle lanetledi ve onları aşağılık maymunlar kıldı; İncil'de de İsa'nın diliyle lanetledi ve onları domuzlar kıldı."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد فِي قَوْله {ذَلِك بِمَا عصوا وَكَانُوا يعتدون} مَاذَا كَانَ بَعضهم قَالُوا {لَا يتناهون عَن مُنكر فَعَلُوهُ}
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd'den { ذَلِك بِمَا عصوا وَكَانُوا يعتدون } “Bu, isyan etmeleri ve haddi aşıyor olmaları sebebiyledir” kavli hakkında nakletmişlerdir: "İsyanları ne idi? { لَا يتناهون عَن مُنكر فَعَلُوهُ } 'İşledikleri kötülükten birbirlerini vazgeçirmeye çalışmazlardı' dediler."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن أبي عَمْرو بن حماس أَن ابْن الزبير قَالَ لكعب: هَل لله من عَلامَة فِي الْعباد إِذا سخط عَلَيْهِم قَالَ: نعم يذلهم فَلَا يامرون بِالْمَعْرُوفِ ولاينهون عَن الْمُنكر وَفِي الْقُرْآن {لعن الَّذين كفرُوا من بني إِسْرَائِيل} الْآيَة
Ebû'ş-Şeyh, Ebû Amr b. Hımâs'tan nakletmiştir: İbnü'z-Zübeyr, Ka'b'a: "Allah'ın, kullarına gazap ettiği zaman [onlarda görünen] bir alameti var mıdır?" diye sordu. O da: "Evet, onları zelil kılar da iyiliği emretmez, kötülükten nehyetmezler. Kur'an'da da: { لعن الَّذين كفرُوا من بني إِسْرَائِيل } 'İsrailoğullarından inkâr edenler lanetlenmişlerdir...' ayeti vardır" dedi.
وَأخرج الديلمي فِي مُسْند الفردوس عَن أبي عُبَيْدَة بن الْجراح مَرْفُوعا قتلت بَنو إِسْرَائِيل ثَلَاثَة وَأَرْبَعين نَبيا من أوّل النَّهَار فَقَامَ مائَة وَاثنا عشر رجلا من عبادهم فأمروهم بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْهُمْ عَن الْمُنكر فَقتلُوا جَمِيعًا فِي آخر النَّهَار فهم الَّذين ذكر الله {لعن الَّذين كفرُوا من بني إِسْرَائِيل} الْآيَات
Deylemî Müsnedü'l-Firdevs'te Ebû Ubeyde b. el-Cerrâh'tan merfû olarak nakletmiştir: "İsrailoğulları günün başında kırk üç peygamberi öldürdüler. Bunun üzerine onların âbidlerinden yüz on iki adam kalkıp onlara iyiliği emrettiler ve kötülükten sakındırdılar. Günün sonunda onların hepsi de öldürüldü. İşte Allah'ın: { لعن الَّذين كفرُوا من بني إِسْرَائِيل } 'İsrailoğullarından inkâr edenler lanetlenmişlerdir...' ayetlerinde zikrettiği kimseler bunlardır."
وَأخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالْبَيْهَقِيّ عَن حُذَيْفَة بن الْيَمَان عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لتأمرن بِالْمَعْرُوفِ ولتنهون عَن الْمُنكر أَو ليوشكن أَن يبْعَث الله عَلَيْكُم عقَابا من عِنْده ثمَّ لتدعنه فَلَا يستجيب لكم
Ahmed, Tirmizî -hasen olduğunu belirterek- ve Beyhakī, Huzeyfe b. el-Yemân'dan, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletmiştir: Buyurdu ki: "Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, ya iyiliği emreder ve kötülükten nehyedersiniz ya da Allah çok geçmeden kendi katından üzerinize bir azap gönderir; sonra O'na dua edersiniz de duanıza icabet etmez."
وَأخرج ابْن مَاجَه عَن عَائِشَة قَالَت: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول مروا بِالْمَعْرُوفِ وانهوا عَن الْمُنكر قبل أَن تدعوا فَلَا يُسْتَجَاب لكم
İbn Mâce, Âişe'den nakletmiştir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: "Dua edip de duanıza icabet olunmayacağı [zaman gelmeden] önce iyiliği emredin ve kötülükten sakındırın."
وَأخرج مُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من رأى مِنْكُم مُنْكرا فليغيره بِيَدِهِ فَإِن لم يسْتَطع فبلسانه فَإِن لم يسْتَطع فبقلبه وَذَلِكَ أَضْعَف الْإِيمَان
Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce, Ebû Saîd el-Hudrî'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Sizden kim bir kötülük (münker) görürse onu eliyle düzeltsin (değiştirsin). Eğer gücü yetmezse diliyle, ona da gücü yetmezse kalbiyle [buğzetsin]; bu ise imanın en zayıf derecesidir."
وَأخرج أَحْمد عَن عدي بن عميرَة
Ahmed, Adiy b. Amîre'den nakletmiştir:
سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول إِن الله لايعذب الْعَامَّة بِعَمَل الْخَاصَّة حَتَّى يرَوا الْمُنكر بَين ظهرانيهم وهم قادرون على أَن ينكروه فَإِذا فعلوا ذَلِك عذب الله الْعَامَّة والخاصة
"Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: 'Şüphesiz Allah, aralarında münkeri (kötülüğü) görüp de onu inkâr etmeye (engellemeye) güçleri yettiği halde engellemedikçe, avam tabakasını (halkı) havassın (seçkinlerin) ameli sebebiyle azaba uğratmaz. Bunu yaptıkları (engellemedikleri) zaman ise Allah hem avamı hem de havassı azaba uğratır.'"
وَأخرج الْخَطِيب فِي رُوَاة مَالك من طَرِيق أبي سَلمَة عَن أَبِيه عَن النَّبِي ﷺ قَالَ إِن الله لايعذب الْعَامَّة بِعَمَل الْخَاصَّة حَتَّى يرَوا الْمُنكر بَين ظهرانيهم وهم قادرون على أَن ينكروه فَلَا ينكرونه فَإِذا فعلوا ذَلِك عذب الله الْخَاصَّة والعامة
Hatîb, Ruvâtü Mâlik'te Ebû Seleme tarikiyle babasından, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletmiştir: Buyurdu ki: "Şüphesiz Allah, aralarında münkeri görüp de onu inkâr etmeye güçleri yettiği halde inkâr etmedikçe (karşı çıkmadıkça), avamı havassın ameli sebebiyle azaba uğratmaz. Bunu yaptıkları zaman ise Allah hem havassı hem de avamı azaba uğratır."
وَأخرج الْخَطِيب فِي رُوَاة مَالك من طَرِيق أبي سَلمَة عَن أَبِيه عَن النَّبِي ﷺ قَالَ وَالَّذِي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ ليخرجن من أمتِي اناس من قُبُورهم فِي صُورَة القردة والخنازير داهنوا أهل الْمعاصِي سكتوا عَن نهيهم وهم يَسْتَطِيعُونَ
Hatîb, Ruvâtü Mâlik'te Ebû Seleme tarikiyle babasından, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletmiştir: Buyurdu ki: "Muhammed'in nefsi elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, ümmetimden birtakım insanlar kabirlerinden maymun ve domuz suretinde çıkacaklardır. [Çünkü onlar] günah ehline yağcılık (müdâhene) ettiler, güçleri yettiği halde onları [kötülükten] nehyetmeyip sustular."