وَأخرج الْحَكِيم وَالتِّرْمِذِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا عظمت أمتِي الدُّنْيَا نزعت مِنْهَا هَيْبَة الْإِسْلَام واذا تركت الْأَمر بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْي عَن الْمُنكر حرمت بَرَكة الْوَحْي وَإِذا تسابَّت امتي سَقَطت من عين الله
Hakîm ve Tirmizî, Ebû Hureyre'den nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Ümmetim dünyayı gözünde büyüttüğü zaman, İslâm'ın heybeti (saygınlığı) ondan sökülüp alınır. İyiliği emredip kötülükten nehyetmeyi terk ettiğinde, vahyin bereketinden mahrum bırakılır. Ümmetim birbirine sövüp saydığı zaman da Allah'ın gözünden düşer."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ قيل يارسول الله أتهلك الْقرْيَة فيهم الصالحون قَالَ: نعم
Taberânî, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Dedi ki: 'Ey Allah'ın Resûlü! İçlerinde salih kimseler bulunduğu halde bir belde helak edilir mi?' diye soruldu. 'Evet' buyurdu.
فَقيل يارسول الله
'[Bu ne sebeple olur] ey Allah'ın Resûlü?' denildi.
قَالَ: تهانونهم وسكوتهم عَن معاصي الله ﷿
Buyurdu ki: 'Onların [günahları] hafife almaları ve Allah azze ve celle'ye karşı işlenen günahlara karşı susmaları sebebiyle.'
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ عَن النَّبِي ﷺ قَالَ إِن من كَانَ قبلكُمْ من بني إِسْرَائِيل إِذا عمل الْعَامِل فيهم الْخَطِيئَة فَنَهَاهُ الناهي تعزيراً فَإِذا كَانَ من الْغَد جالسه وآكله وشاربه كَأَنَّهُ لم يره على خَطِيئَة بالْأَمْس فَلَمَّا رأى الله ذَلِك مِنْهُم ضرب بقلوب بَعضهم على بعض ولعنهم على لِسَان دَاوُد وَعِيسَى بن مَرْيَم {ذَلِك بِمَا عصوا وَكَانُوا يعتدون} وَالَّذِي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ لتأمرن بِالْمَعْرُوفِ ولتنهن عَن الْمُنكر ولتأخذن على يَد الْمُسِيء ولتأطرنه على الْحق أطرا أَو ليضربن الله بقلوب بَعْضكُم على بعض ويلعنكم كَمَا لعنهم
Taberânî, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletmiştir: Buyurdu ki: "Sizden önceki İsrâiloğulları'nda bir kimse bir günah işlediğinde, onu nehyeden kişi yalnızca göstermelik olarak nehyederdi. Ertesi gün olduğunda ise sanki dün onu o günah üzere görmemiş gibi onunla oturup kalkar, birlikte yer içerdi. Allah onların bu halini görünce kalplerini birbirine çarptı (birbirine benzetti) ve Dâvûd ile Meryem oğlu Îsâ'nın diliyle onları lanetledi. {ذَلِك بِمَا عصوا وَكَانُوا يعتدون} “Bu, onların isyan etmeleri ve haddi aşmalarından dolayı idi.” Muhammed'in nefsi elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, ya iyiliği emreder, kötülükten nehyeder, kötülük yapanın elinden tutar ve onu hakka zorla döndürürsünüz ya da Allah kalplerinizi birbirine çarpar ve onları lanetlediği gibi sizi de lanetler."
وَأخرج الديلمي عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا اسْتغنى النِّسَاء بِالنسَاء وَالرِّجَال بِالرِّجَالِ فبشروهم برِيح حَمْرَاء تخرج من قبل الْمشرق فَينْسَخ بَعضهم ويخسف بِبَعْض {ذَلِك بِمَا عصوا وَكَانُوا يعتدون}
Deylemî, Enes'ten nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Kadınlar kadınlarla, erkekler de erkeklerle yetindiği zaman, onları doğu tarafından çıkacak kızıl bir rüzgârla müjdeleyin; o vakit bazılarının sureti değiştirilir (mesh edilir), bazıları da yere batırılır (hasfedilir). {ذَلِك بِمَا عصوا وَكَانُوا يعتدون} “Bu, onların isyan etmeleri ve haddi aşmalarından dolayı idi.”"
- قَوْله تَعَالَى: ترى كثيرا مِنْهُم يتولون الَّذين كفرُوا لبئس مَا قدمت لَهُم أنفسهم أَن سخط الله عَلَيْهِم وَفِي الْعَذَاب هم خَالدُونَ
Yüce Allah'ın şu kavli: {تَرَىٰ كَثِيرًا مِّنْهُمْ يَتَوَلَّوْنَ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ لَبِئْسَ مَا قَدَّمَتْ لَهُمْ أَنفُسُهُمْ أَن سَخِطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَفِي الْعَذَابِ هُمْ خَالِدُونَ} “Onlardan birçoğunun kâfirleri dost edindiklerini görürsün. Nefislerinin kendileri için önden gönderdiği şey ne kötüdür! [Bu yüzden] Allah onlara gazap etmiştir ve onlar azapta ebedî kalıcıdırlar.”
- أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لبئس مَا قدمت لَهُم أنفسهم} قَالَ: مَا أَمرتهم
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan {لبئس مَا قدمت لَهُم أنفسهم} “Nefislerinin kendileri için önden gönderdiği şey ne kötüdür!” kavli hakkında: "Onlara emrettiği şeylerdir" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم والخرائطي فِي مساوىء الْأَخْلَاق وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب وَضَعفه عَن حُذَيْفَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ يامعشر الْمُسلمين إيَّاكُمْ وَالزِّنَا فَإِن فِيهِ سِتّ خِصَال: ثَلَاث فِي الدُّنْيَا وَثَلَاث فِي الْآخِرَة فاما الَّتِي فِي الدُّنْيَا قد طَابَ إِلَيْهَا ودوام الْفقر وَقصر الْعُمر وَأما الَّتِي فِي الْآخِرَة فسخط الله وَطول الْحساب وَالْخُلُود فِي النَّار ثمَّ تَلا رَسُول الله ﷺ {لبئس مَا قدمت لَهُم أنفسهم أَن سخط الله عَلَيْهِم وَفِي الْعَذَاب هم خَالدُونَ}
İbn Ebî Hâtim, el-Harâitî Mesâvi'ü'l-Ahlâk'ta, İbn Merdûye ve zayıf olduğunu belirterek Beyhakī Şuab'da, Huzeyfe'den, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den nakletmiştir: Buyurdu ki: "Ey Müslümanlar topluluğu! Zinadan sakının; çünkü onda altı haslet (kötü sonuç) vardır: Üçü dünyada, üçü de ahirettedir. Dünyada olanlara gelince: [Yüzün] güzelliğini giderir, fakirliği süreklileştirir ve ömrü kısaltır. Ahirette olanlara gelince: Allah'ın gazabı, hesabın çetinliği/uzunluğu ve ateşte ebedî kalmaktır." Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şu ayeti okudu: {لبئس مَا قدمت لَهُم أنفسهم أَن سخط الله عَلَيْهِم وَفِي الْعَذَاب هم خَالدُونَ} “Nefislerinin kendileri için önden gönderdiği şey ne kötüdür! [Bu yüzden] Allah onlara gazap etmiştir ve onlar azapta ebedî kalıcıdırlar.”
- قَوْله تَعَالَى: وَلَو كَانُوا يُؤمنُونَ بِاللَّه وَالنَّبِيّ وَمَا أنزل إِلَيْهِ مَا اتخذوهم أَوْلِيَاء وَلَكِن كثيرا مِنْهُم فَاسِقُونَ
Yüce Allah'ın şu kavli: {وَلَوْ كَانُوا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالنَّبِيِّ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِيَاءَ وَلَٰكِنَّ كَثِيرًا مِّنْهُمْ فَاسِقُونَ} “Eğer Allah'a, Peygamber'e ve ona indirilene iman etmiş olsalardı, onları dost edinmezlerdi. Fakat onlardan birçoğu fasıklardır.”
- أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَلَو كَانُوا يُؤمنُونَ بِاللَّه وَالنَّبِيّ وَمَا أنزل إِلَيْهِ مَا اتخذوهم أَوْلِيَاء} الْآيَة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {وَلَو كَانُوا يُؤمنُونَ بِاللَّه وَالنَّبِيّ وَمَا أنزل إِلَيْهِ مَا اتخذوهم أَوْلِيَاء} “Eğer Allah'a, Peygamber'e ve ona indirilene iman etmiş olsalardı, onları dost edinmezlerdi...” ayetini nakletmişlerdir.
- قَوْله تَعَالَى: لتجدن أَشد النَّاس عَدَاوَة للَّذين آمنُوا الْيَهُود وَالَّذين أشركوا ولتجدن أقربهم مَوَدَّة للَّذين آمنُوا الَّذين قَالُوا إِنَّا نَصَارَى ذَلِك بِأَن مِنْهُم قسيسن وَرُهْبَانًا وَأَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ وَإِذا سمعُوا مَا أنزل إِلَى الرَّسُول ترى أَعينهم تفيض من الدمع مِمَّا عرفُوا من الْحق يَقُولُونَ رَبنَا آمنا فاكتبنا مَعَ الشَّاهِدين وَمَا لنا لَا نؤمن بِاللَّه وَمَا جَاءَنَا من الْحق ونطمع أَن يدخلنا رَبنَا مَعَ الْقَوْم الصَّالِحين فأثابهم الله بِمَا قَالُوا جنَّات تجْرِي من تحتهَا الْأَنْهَار خَالِدين فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاء الْمُحْسِنِينَ وَالَّذين كفرُوا وكذبوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَاب الْجَحِيم
Yüce Allah'ın şu kavli: {لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِّلَّذِينَ آمَنُوا الْيَهُودَ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا ۖ وَلَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُم مَّوَدَّةً لِّلَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَىٰ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا وَأَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَىٰ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ ۖ يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ وَمَا لَنَا لَا نُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا جَاءَنَا مِنَ الْحَقِّ وَنَطْمَعُ أَن يُدْخِلَنَا رَبُّنَا مَعَ الْقَوْمِ الصَّالِحِينَ فَأَثَابَهُمُ اللَّهُ بِمَا قَالُوا جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ۚ وَذَٰلِكَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِينَ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ} “İman edenlere düşmanlık bakımından insanların en şiddetlisi olarak kesinlikle Yahudileri ve şirk koşanları bulursun. İman edenlere sevgi bakımından en yakın olarak da kesinlikle 'Biz Hristiyanlarız' diyenleri bulursun. Bu, onların içinde keşişler ve rahipler bulunmasından ve onların büyüklük taslamamalarındandır. Peygamber'e indirileni işittikleri zaman, haktan tanıdıkları (öğrendikleri) şeyler sebebiyle gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün. Derler ki: 'Rabbimiz! İman ettik, bizi de şahitlerle beraber yaz! Rabbimizin bizi salihler topluluğu ile beraber [cennete] girdirmesini umup dururken, niçin Allah'a ve bize gelen hakka inanmayalım?' Allah da bu söylediklerine karşılık onları, altından ırmaklar akan ve içinde ebedî kalacakları cennetlerle mükâfatlandırdı. İşte bu, güzel davrananların mükâfatıdır. İnkâr edip ayetlerimizi yalanlayanlar ise, işte onlar cehennem ehlidir.”
- أخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ ماخلا يَهُودِيّ بِمُسلم إِلَّا هم بقتْله وَفِي لفظ: إِلَّا حدَّث نَفسه بقتْله
Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre'den nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Bir Yahudi bir Müslümanla baş başa kalmaya görsün, mutlaka onu öldürmeyi aklından geçirir." Bir lafızda ise: "...mutlaka içinden onu öldürmeyi geçirir" şeklindedir.
أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {ولتجدن أقربهم مَوَدَّة للَّذين آمنُوا الَّذين قَالُوا إِنَّا نَصَارَى} قَالَ: هم الْوَفْد الَّذين جاؤوا مَعَ جَعْفَر وَأَصْحَابه من أَرض الْحَبَشَة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {ولتجدن أقربهم مَوَدَّة للَّذين آمنُوا الَّذين قَالُوا إِنَّا نَصَارَى} “İman edenlere sevgi bakımından en yakın olarak da kesinlikle 'Biz Hristiyanlarız' diyenleri bulursun” kavli hakkında: "Onlar, Habeşistan diyarından Ca'fer ve arkadaşlarıyla birlikte gelen heyettir" dediğini nakletmişlerdir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء قَالَ: مَا ذكر الله بِهِ النَّصَارَى قَالَ: هم نَاس من الْحَبَشَة آمنُوا إِذْ جَاءَتْهُم مهاجرة الْمُؤمنِينَ فَذَلِك لَهُم
İbn Ebî Hâtim, Atâ'dan nakletmiştir: Allah'ın Hristiyanlardan övgüyle bahsettiği kimseler hakkında şöyle dedi: "Onlar, müminlerin hicreti kendilerine ulaştığında iman eden Habeşistanlı bir topluluktur; bu [övgü] onlar içindir."
وَأخرج النَّسَائِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن الزبير قَالَ: نزلت هَذِه الْآيَة فِي النَّجَاشِيّ وَأَصْحَابه {وَإِذا سمعُوا مَا أنزل إِلَى الرَّسُول ترى أَعينهم تفيض من الدمع}
Nesâî, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, Abdullah b. ez-Zübeyr'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Şu ayet Necâşî ve arkadaşları hakkında nazil olmuştur: {وَإِذا سمعُوا مَا أنزل إِلَى الرَّسُول ترى أَعينهم تفيض من الدمع} “Peygamber'e indirileni işittikleri zaman, haktan tanıdıkları şeyler sebebiyle gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو نعيم فِي الْحِلْية والواحدي من طَرِيق ابْن شهَاب قَالَ: أَخْبرنِي سعيد بن الْمسيب وَأَبُو بكر بن عبد الرَّحْمَن ابْن الْحَارِث بن هِشَام وَعُرْوَة بن الزبير قَالُوا بعث رَسُول الله ﷺ عَمْرو بن أُميَّة الضمرِي وَكتب مَعَه كتابا إِلَى النَّجَاشِيّ فَقدم على النَّجَاشِيّ فَقَرَأَ كتاب رَسُول الله ﷺ ثمَّ دَعَا جَعْفَر بن أبي طَالب والمهاجرين مَعَه وَأرْسل النَّجَاشِيّ إِلَى الرهبان والقسيسين فَجَمعهُمْ ثمَّ أَمر جَعْفَر بن أبي طَالب أَن يقْرَأ عَلَيْهِم الْقُرْآن فَقَرَأَ عَلَيْهِم سُورَة
İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî Hâtim, Ebû Nuaym Hilye'de ve Vâhidî, İbn Şihâb tarikiyle nakletmişlerdir: Dedi ki: Bana Saîd b. el-Müseyyeb, Ebû Bekr b. Abdirrahmân b. el-Hâris b. Hişâm ve Urve b. ez-Zübeyr şöyle haber verdiler: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Amr b. Ümeyye ed-Damrî'yi elçi olarak gönderdi ve onunla Necâşî'ye bir mektup yazdı. Amr, Necâşî'nin yanına vardı. Necâşî, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in mektubunu okudu; sonra Ca'fer b. Ebî Tâlib'i ve beraberindeki muhacirleri çağırdı. Necâşî ayrıca rahiplere ve keşişlere haber gönderip onları topladı. Ardından Ca'fer b. Ebî Tâlib'e onlara Kur'an okumasını emretti. O da onlara
مَرْيَم فآمنوا بِالْقُرْآنِ وفاضت أَعينهم من الدمع وهم الَّذين أنزل فيهم {ولتجدن أقربهم مَوَدَّة} إِلَى قَوْله {مَعَ الشَّاهِدين}
Meryem sûresini okudu; bunun üzerine Kur'an'a iman ettiler ve gözlerinden yaşlar boşandı. İşte haklarında {ولتجدن أقربهم مَوَدَّة} “...sevgi bakımından en yakın olarak da kesinlikle... bulursun” ayetinden {مَعَ الشَّاهِدين} “...şahitlerle beraber...” kavline kadar olan kısım indirilen kimseler bunlardır.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {ذَلِك بِأَن مِنْهُم قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا} قَالَ: هم رسل النَّجَاشِيّ الَّذين أرسل بِإِسْلَامِهِ وَإِسْلَام قومه كَانُوا سبعين رجلا اخْتَارَهُمْ من قومه الخيِّر الخيِّر فالخير فِي الْفِقْه وَالسّن وَفِي لفظ: بعث من خِيَار أَصْحَابه إِلَى رَسُول الله ﷺ ثَلَاثِينَ رجلا فَلَمَّا أَتَوا رَسُول الله ﷺ دخلُوا عَلَيْهِ فَقَرَأَ عَلَيْهِم سُورَة يس فبكوا حِين سمعُوا الْقُرْآن وَعرفُوا أَنه الْحق فَأنْزل الله فيهم {ذَلِك بِأَن مِنْهُم قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا} الْآيَة
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, Saîd b. Cübeyr'den {ذَلِك بِأَن مِنْهُم قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا} “Bu, onların içinde keşişler ve rahipler bulunmasındandır” kavli hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Onlar, Necâşî'nin kendi İslâm'ını ve kavminin İslâm'ını [bildirmek üzere] gönderdiği elçilerdir. Yetmiş kişiydiler; onları kavminin en hayırlılarından, fıkıh ve yaşça en faziletlilerinden seçmişti." Bir lafızda ise: "Ashabının en hayırlılarından otuz kişiyi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gönderdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna varıp girdiklerinde onlara Yâsîn sûresini okudu. Kur'an'ı işitip onun hak olduğunu anlayınca ağladılar; bunun üzerine Allah onlar hakkında {ذَلِك بِأَن مِنْهُم قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا} “Bu, onların içinde keşişler ve rahipler bulunmasındandır...” ayetini indirdi" şeklindedir.
وَنزلت هَذِه الْآيَة فيهم أَيْضا {الَّذين آتَيْنَاهُم الْكتاب من قبله هم بِهِ يُؤمنُونَ} الْقَصَص الْآيَة ٥٢ إِلَى قَوْله {أُولَئِكَ يُؤْتونَ أجرهم مرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا} الْقَصَص الْآيَة ٥٤ وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو الشَّيْخ عَن عُرْوَة قَالَ: كَانُوا يرَوْنَ أَن هَذِه الْآيَة نزلت فِي النَّجَاشِيّ {وَإِذا سمعُوا مَا أنزل إِلَى الرَّسُول} قَالَ: إِنَّهُم كَانُوا برايين يَعْنِي ملاحين قدمُوا مَعَ جَعْفَر بن أبي طَالب من الْحَبَشَة فَلَمَّا قَرَأَ عَلَيْهِم رَسُول الله ﷺ الْقُرْآن آمنُوا وفاضت أَعينهم فَقَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا رجعتم إِلَى أَرْضكُم انقلبتم عَن دينكُمْ فَقَالُوا لن ننقلب عَن ديننَا فَأنْزل الله ذَلِك من قَوْلهم {وَإِذا سمعُوا مَا أنزل إِلَى الرَّسُول}
Ayrıca onlar hakkında şu ayet de nazil olmuştur: {الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ مِن قَبْلِهِ هُم بِهِ يُؤْمِنُونَ} “Ondan (Kur'an'dan) önce kendilerine kitap verdiklerimiz var ya, onlar buna da inanırlar” (Kasas sûresi 52. ayet) kavlinden {أُولَٰئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا} “İşte onlara, sabretmelerinden ötürü mükâfatları iki defa verilecektir” (Kasas sûresi 54. ayet) kavline kadar. İbn Ebî Şeybe ve Ebû'ş-Şeyh, Urve'den nakletmişlerdir: Dedi ki: "Onlar bu ayetin {وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنزِلَ إِلَى الرَّسُولِ} “Peygamber'e indirileni işittikleri zaman...” Necâşî hakkında indiği görüşündeydiler." [Urve] dedi ki: "Onlar dümenciler (gemiciler) idi; Ca'fer b. Ebî Tâlib ile birlikte Habeşistan'dan gelmişlerdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onlara Kur'an okuyunca iman ettiler ve gözleri yaşla doldu. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Memleketinize döndüğünüzde dininizden dönersiniz' buyurdu. Onlar: 'Dinimizden asla dönmeyiz' dediler. Allah da onların bu sözü üzerine şu ayeti indirdi: {وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنزِلَ إِلَى الرَّسُولِ} “Peygamber'e indirileni işittikleri zaman...”"
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة قَالَ ذكر لنا أَن هَذِه الْآيَة نزلت فِي الَّذين أَقبلُوا مَعَ جَعْفَر من أَرض الْحَبَشَة وَكَانَ جَعْفَر لحق بِالْحَبَشَةِ هُوَ وَأَرْبَعُونَ مَعَه من قُرَيْش وَخَمْسُونَ من الْأَشْعَرِيين مِنْهُم أَرْبَعَة من عك أكبرهم أَبُو عَامر الْأَشْعَرِيّ وأصغرهم عَامر فَذكر لنا أَن قُريْشًا بعثوا فِي طَلَبهمْ عَمْرو بن الْعَاصِ وَعمارَة بن الْوَلِيد فَأتوا النَّجَاشِيّ فَقَالُوا: إِن هَؤُلَاءِ قد أفسدوا دين قَومهمْ فَأرْسل اليهم فجاؤوا فَسَأَلَهُمْ فَقَالُوا: بعث الله فِينَا نَبيا كَمَا بعث فِي الْأُمَم قبلنَا يَدْعُونَا إِلَى الله وَحده ويأمرنا بِالْمَعْرُوفِ وينهانا عَن الْمُنكر ويأمرنا بالصلة وينهانا عَن القطيعة ويأمرنا بِالْوَفَاءِ وينهانا عَن النكث وَإِن قَومنَا بغوا علينا وأخرجونا حِين صدقناه وآمنا بِهِ فَلم نجد
Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den nakletmiştir: Dedi ki: Bize anlatıldığına göre bu ayet, Habeşistan diyarından Ca'fer ile birlikte gelenler hakkında nazil olmuştur. Ca'fer, Kureyş'ten beraberindeki kırk kişiyle ve Eş'arîler'den elli kişiyle birlikte Habeşistan'a sığınmıştı; bu elli kişinin dördü Akk kabilesindendi, en büyükleri Ebû Âmir el-Eş'arî, en küçükleri ise Âmir idi. Bize anlatıldığına göre Kureyş onları geri getirmek için Amr b. el-Âs ve Umâre b. el-Velîd'i gönderdi. Necâşî'ye gelip: 'Bunlar kavimlerinin dinini bozdular' dediler. [Necâşî] onlara haber gönderdi, geldiler. Onlara [durumu] sordu; onlar da şöyle dediler: 'Allah bizden önceki ümmetlere gönderdiği gibi bize de bir peygamber gönderdi; bizi bir olan Allah'a çağırıyor, bize iyiliği emredip kötülükten nehyediyor, akrabalık bağlarını gözetmeyi emredip bağları koparmaktan sakındırıyor, ahde vefayı emredip ahdi bozmaktan sakındırıyor. Kavmimiz ise bize zulmetti; biz onu tasdik edip ona iman edince bizi [yurdumuzdan] çıkardılar. Biz de
أحد نلجأ اليه غَيْرك فَقَالَ: مَعْرُوفا
kendisine sığınacak senden başka kimse bulamadık.' [Necâşî]: 'Güzel söylediniz' dedi.
فَقَالَ عَمْرو وَصَاحبه: إِنَّهُم يَقُولُونَ فِي عِيسَى غير الَّذِي تَقول
Bunun üzerine Amr ve arkadaşı: 'Onlar Îsâ hakkında senin söylediğinden farklı şeyler söylüyorlar' dedi.
قَالَ: وَمَا تَقولُونَ فِي عِيسَى قَالُوا: نشْهد أَنه عبد الله وَرَسُوله وكلمته وروحه وَلدته عذراء بتول
[Necâşî]: 'Îsâ hakkında ne diyorsunuz?' diye sordu. Onlar: 'Şahitlik ederiz ki o, Allah'ın kulu, elçisi, O'nun kelimesi ve O'ndan bir ruhtur; onu bakire ve iffetli bir kadın doğurmuştur' dediler.
قَالَ: مَا أخطأتم ثمَّ قَالَ لعَمْرو وَصَاحبه: لَوْلَا أنكما أقبلتما فِي جواري لفَعَلت بكما وَذكر لنا أَن جَعْفَر وَأَصْحَابه إِذْ أَقبلُوا جَاءَ أُولَئِكَ مَعَهم فآمنوا بِمُحَمد ﷺ
[Necâşî]: 'Hiç yanılmadınız' dedi. Sonra Amr ile arkadaşına şöyle dedi: 'Eğer benim himayeme sığınarak gelmiş olmasaydınız size yapacağımı bilirdim!' Bize anlatıldığına göre Ca'fer ve arkadaşları [Medine'ye] geldiklerinde, o [Habeşliler de] onlarla beraber geldi ve Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e iman ettiler.
قَالَ قَائِل: لَو قد رجعُوا إِلَى أَرضهم لَحِقُوا بدينهم فحدثنا أَنه قدم مَعَ جَعْفَر سَبْعُونَ مِنْهُم فَلَمَّا قَرَأَ عَلَيْهِم نَبِي الله ﷺ فاضت أَعينهم
Birisi: 'Kendi memleketlerine dönseler eski dinlerine dönerler' dedi. Bize rivayet edildiğine göre onlardan yetmiş kişi Ca'fer ile birlikte geldi; Allah'ın Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem onlara [Kur'an] okuyunca gözleri yaşla dolup taştı.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ بعث إِلَى رَسُول الله ﷺ إثنا عشر رجلا سَبْعَة قِسِّيسِينَ وَخَمْسَة رهباناً ينظرُونَ إِلَيْهِ ويسألونه فَلَمَّا لقوه قَرَأَ عَلَيْهِم مَا أنزل الله بكوا وآمنوا وَأنزل الله فيهم {وَإِذا سمعُوا مَا أنزل إِلَى الرَّسُول} الْآيَة
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Süddî'den nakletmişlerdir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e, onu görmek ve ona sorular sormak üzere yedisi keşiş, beşi rahip olmak üzere on iki adam gönderildi. Onunla karşılaştıklarında, [Resûlullah] Allah'ın indirdiği [Kur'an'ı] onlara okudu; ağladılar ve iman ettiler. Allah da onlar hakkında şu ayeti indirdi: {وَإِذا سمعُوا مَا أنزل إِلَى الرَّسُول} “Peygamber'e indirileni işittikleri zaman...”
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ وَهُوَ بِمَكَّة يخَاف على أَصْحَابه من الْمُشْركين فَبعث جَعْفَر بن أبي طَالب وَابْن مَسْعُود وَعُثْمَان بن مَظْعُون فِي رَهْط من أَصْحَابه إِلَى النَّجَاشِيّ ملك الْحَبَشَة فَلَمَّا بلغ الْمُشْركين بعثوا عَمْرو بن الْعَاصِ فِي رَهْط مِنْهُم وَذكروا أَنهم سبقوا أَصْحَاب النَّبِي ﷺ إِلَى النَّجَاشِيّ فَقَالُوا إِنَّه قد خرج فِينَا رجل سفه عقول قُرَيْش وأحلامها زعم أَنه نَبِي وَأَنه بعث إِلَيْك رهطاً ليفسدوا عَلَيْك قَوْمك فأحببنا أَن نَأْتِيك ونخبرك خبرهم
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan nakletmişlerdir: Dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'de iken ashabı adına müşriklerden endişe ediyordu. Bu sebeple Ca'fer b. Ebî Tâlib, İbn Mes'ûd ve Osman b. Maz'ûn'u ashabından bir grupla birlikte Habeş hükümdarı Necâşî'ye gönderdi. Bu durum müşriklere ulaşınca, onlar da kendi aralarından bir grupla Amr b. el-Âs'ı gönderdiler. Rivayet ettiklerine göre onlar, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından önce Necâşî'nin huzuruna vardılar ve şöyle dediler: 'İçimizden Kureyş'in akıllarını ve fikirlerini hafif/akılsız gören bir adam çıktı; peygamber olduğunu iddia ediyor. Halkını senin aleyhine kışkırtıp bozsunlar diye sana bir grup gönderdi. Sana gelip onların haberini bizzat bildirmeyi arzu ettik.'
قَالَ: إِن جاؤوني نظرت فِيمَا يَقُولُونَ فَلَمَّا قدم أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ فَأتوا إِلَى بَاب النَّجَاشِيّ فَقَالُوا: اسْتَأْذن لأولياء الله فَقَالَ: ائْذَنْ لَهُم فمرحباً بأولياء الله فَلَمَّا دخلُوا عَلَيْهِ سلمُوا فَقَالَ الرَّهْط من الْمُشْركين: ألم تَرَ أَيهَا الْملك انا صدقناك وانهم لم يحيوك بتحيتك الَّتِي تحيى بهَا
[Necâşî]: 'Bana gelsinler, ne söylediklerine bakarım' dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı gelip Necâşî'nin kapısına vardıklarında: 'Allah'ın velî kulları için izin isteyin' dediler. [Necâşî]: 'Onlara izin verin, Allah'ın velî kullarına merhaba (hoş geldiniz)!' dedi. Huzuruna girdiklerinde selam verdiler. Bunun üzerine müşrikler grubu: 'Gördün mü ey hükümdar! Sana doğru söylediğimizi [anladın mı]? Sana, karşılandığın o [kraliyet] selamınla selam vermediler' dedi.
فَقَالَ لَهُم: مَا يمنعكم أَن تحيوني بتيحيتي قَالُوا: إِنَّا حييناك بِتَحِيَّة أهل الْجنَّة وتحية الْمَلَائِكَة
[Necâşî] onlara: 'Beni kendi [hükümdarlık] selamımla selamlamaktan sizi alıkoyan nedir?' diye sordu. Onlar: 'Biz seni cennet ehlinin ve meleklerin selamıyla selamladık' dediler.
فَقَالَ لَهُم: مايقول صَاحبكُم فِي عِيسَى وَأمه قَالُوا: يَقُول عبد الله وَرَسُوله وَكلمَة من الله وروح مِنْهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَم وَيَقُول فِي مَرْيَم: إِنَّهَا الْعَذْرَاء الطّيبَة البتول
[Necâşî] onlara: 'Arkadaşınız (Peygamberiniz) Îsâ ve annesi hakkında ne diyor?' diye sordu. Onlar: 'O, [Îsâ'nın] Allah'ın kulu, elçisi, Allah'tan bir kelime ve O'ndan Meryem'e ilka ettiği bir ruh olduğunu söyler. Meryem hakkında ise onun bakire, tertemiz ve iffetli bir kadın olduğunu söyler' dediler.
قَالَ: فَأخذ عوداً من الأَرْض فَقَالَ: مَا زَاد عِيسَى وَأمه على مَا قَالَ صَاحبكُم هَذَا الْعود فكره الْمُشْركُونَ قَوْله وَتغَير لون وُجُوههم فَقَالَ: هَل تقرأون شَيْئا مِمَّا أنزل عَلَيْكُم قَالُوا: نعم
[Râvi] dedi ki: [Necâşî] yerden bir çöp aldı ve: 'Îsâ ve annesi, arkadaşınızın söylediğinden şu çöp kadar bile fazla değildir' dedi. Müşrikler onun bu sözünden hoşlanmadılar ve yüzlerinin rengi değişti. Sonra [Necâşî]: 'Size indirilenden bir şey okur musunuz?' dedi. 'Evet' dediler.
قَالَ: فاقرأوا وَحَوله القسيسون والرهبان وَسَائِر النَّصَارَى فَجعلت طَائِفَة من
'O halde okuyun' dedi. Etrafında keşişler, rahipler ve diğer Hristiyanlar vardı. Derken
القسيسسن والرهبان كلما قرأوا آيَة انحدرت دموعهم مِمَّا عرفُوا من الْحق
keşişlerden ve rahiplerden bir topluluk, her ayet okundukça haktan tanıdıkları (öğrendikleri) şeyler sebebiyle gözyaşlarını dökmeye başladı.
قَالَ الله {ذَلِك بِأَن مِنْهُم قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا وَأَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ وَإِذا سمعُوا مَا أنزل إِلَى الرَّسُول ترى أَعينهم تفيض من الدمع مِمَّا عرفُوا من الْحق}
Allah Teâlâ şöyle buyurdu: {ذَلِك بِأَن مِنْهُم قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا وَأَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ وَإِذا سمعُوا مَا أنزل إِلَى الرَّسُول ترى أَعينهم تفيض من الدمع مِمَّا عرفُوا من الْحق} “Bu, onların içinde keşişler ve rahipler bulunmasından ve onların büyüklük taslamamalarındandır. Peygamber'e indirileni işittikleri zaman, haktan tanıdıkları şeyler sebebiyle gözlerinin yaşla dolup taştığını görürsün.”
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن سلمَان فِي إِسْلَامه قَالَ لما قدم النَّبِي الله ﷺ الْمَدِينَة صنعت طَعَاما فَجئْت بِهِ فَقَالَ: ماهذا قلت: صَدَقَة
Taberânî, Selmân'ın Müslüman oluşu kıssasında ondan şöyle nakletmiştir: Dedi ki: Allah'ın Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem Medine'ye geldiğinde bir yemek hazırlayıp getirdim. 'Bu nedir?' diye sordu. 'Sadakadır' dedim.
فَقَالَ لأَصْحَابه: كلوا وَلم يَأْكُل ثمَّ إِنِّي رجعت حَتَّى جمعت طَعَاما فَأَتَيْته بِهِ فَقَالَ: ماهذا قلت: هَدِيَّة
Ashabına: 'Yiyin' buyurdu, kendisi yemedi. Sonra geri döndüm; bir yemek daha toparlayıp ona getirdim. 'Bu nedir?' diye sordu. 'Hediyedir' dedim.
فَأكل وَقَالَ لأَصْحَابه: كلوا
Bunun üzerine yedi ve ashabına: 'Yiyin' buyurdu.
قلت يَا رَسُول الله أَخْبرنِي عَن النَّصَارَى قَالَ: لَا خير فيهم ولافيمن أحبهم فَقُمْت وَأَنا مثقل فَأنْزل الله {لتجدن أَشد النَّاس عَدَاوَة للَّذين آمنُوا الْيَهُود} حَتَّى بلغ {تفيض من الدمع} فَأرْسل إلىَّ رَسُول الله ﷺ فَقَالَ لي: ياسلمان إِن أَصْحَابك هَؤُلَاءِ الَّذين ذكر الله
'Ey Allah'ın Resûlü! Bana Hristiyanlardan haber ver' dedim. 'Onlarda da onları sevenlerde de hayır yoktur' buyurdu. Bunun üzerine içime bir ağırlık çökmüş vaziyette kalktım. Sonra Allah şu ayeti indirdi: {لتجدن أَشد النَّاس عَدَاوَة للَّذين آمنُوا الْيَهُود} “İman edenlere düşmanlık bakımından insanların en şiddetlisi olarak kesinlikle Yahudileri... bulursun” ayetinden {تفيض من الدمع} “...gözlerinin yaşla dolup taştığını [görürsün]” kısmına kadar. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana haber gönderip şöyle buyurdu: 'Ey Selmân! Şüphesiz senin arkadaşların, Allah'ın [övgüyle] bahsettiği işte bu kimselerdir.'
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {ولتجدن أقربهم مَوَدَّة} الْآيَة
Abd b. Humeyd ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den {ولتجدن أقربهم مَوَدَّة} “...sevgi bakımından en yakın olarak da kesinlikle... bulursun...” ayeti hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir:
قَالَ: أنَاس من أهل الْكتاب كَانُوا على شَرِيعَة من الْحق مِمَّا جَاءَ بِهِ عِيسَى يُؤمنُونَ بِهِ وينتهون إِلَيْهِ فَلَمَّا بعث الله مُحَمَّدًا صدقوه وآمنوا بِهِ وَعرفُوا مَا جَاءَ بِهِ من الْحق أَنه من الله فَأثْنى عَلَيْهِم بِمَا تَسْمَعُونَ
"Onlar Ehl-i Kitap'tan bir topluluk idi; Îsâ'nın getirdiği hak şeriat üzere bulunuyorlar, ona inanıyor ve onun çizgisinde duruyorlardı. Allah, Muhammed'i peygamber olarak gönderince onu tasdik ettiler, ona iman ettiler ve onun getirdiği hakkın Allah katından olduğunu bildiler. Allah da onları işittiğiniz bu ayetlerle övdü."
وَأخرج أَبُو عبيد فِي فضائله وَابْن أبي شيبَة فِي مُسْنده وَعبد بن حميد وَالْبُخَارِيّ فِي تَارِيخه والْحَارث بن أُسَامَة فِي مُسْنده والحكيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَالْبَزَّار وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن سلمَان أَنه سُئِلَ عَن قَوْله {ذَلِك بِأَن مِنْهُم قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا} قَالَ: الرهبان الَّذين فِي الصوامع نزلت على رَسُول الله ﷺ {ذَلِك بِأَن مِنْهُم قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا} وَلَفظ الْبَزَّار دع القسيسين أَقْرَأَنِي رَسُول الله ﷺ / ذَلِك بِأَن مِنْهُم صديقين / وَلَفظ الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ: قَرَأت على النَّبِي ﷺ {ذَلِك بِأَن مِنْهُم قِسِّيسِينَ} فأقرأني / ذَلِك بِأَن مِنْهُم صديقين /
Ebû Ubeyd Fedâil'de, İbn Ebî Şeybe Müsned'inde, Abd b. Humeyd, Buhârî Târîh'inde, el-Hâris b. Üsâme Müsned'inde, el-Hakîm et-Tirmizî Nevâdiru'l-Usûl'de, Bezzâr, İbnü'l-Enbârî el-Mesâhif'te, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdûye, Selmân'dan nakletmişlerdir: Kendisine {ذَلِك بِأَن مِنْهُم قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا} “Bu, onların içinde keşişler ve rahipler bulunmasındandır” kavli hakkında sorulduğunda şöyle dedi: "Rahipler manastırlarda bulunanlardır. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e {ذَلِك بِأَن مِنْهُم قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا} şeklinde inmiştir." Bezzâr'ın lafzında: "Kıssîsîn'i (keşişleri) bırak; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana / ذَلِك بِأَن مِنْهُم صديقين / (Bu, onların içinde sıddîkların bulunmasındandır) şeklinde okuttu" demiştir. el-Hakîm et-Tirmizî'nin lafzında ise: "Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e {ذَلِك بِأَن مِنْهُم قِسِّيسِينَ} diye okudum, o da bana / ذَلِك بِأَن مِنْهُم صديقين / diye okuttu" şeklindedir.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن سلمَان قَالَ: كنت يَتِيما من رامهرمز وَكَانَ ابْن دهقان رامهرمز يخْتَلف إِلَى معلم يُعلمهُ فَلَزِمته لأَكُون فِي كنفه وَكَانَ لي أَخ أكبر مني وَكَانَ مستغنياً فِي نَفسه وَكنت غُلَاما فَقِيرا فَكَانَ إِذا قَامَ من مَجْلِسه تفرق من يحفظه فَإِذا تفَرقُوا خرج فتقنع بِثَوْبِهِ ثمَّ صعد الْجَبَل فَكَانَ يفعل ذَلِك غير مرّة متنكراً قَالَ: فَقلت أما أَنَّك تفعل كَذَا وَكَذَا فَلم لَا تذْهب بِي مَعَك قَالَ:
Beyhakī Delâil'de, Selmân'dan nakletmiştir: Dedi ki: "Ben Râmhürmüz'den bir yetim idim. Râmhürmüz dihkanının (köy ağasının/reisinin) oğlu kendisine ders veren bir muallime gidip gelirdi; ben de onun himayesinde bulunmak için onun yanından ayrılmazdım. Benden büyük bir kardeşim vardı, o kendi kendine yetebiliyordu; bense fakir bir çocuktum. [Dihkanın oğlu] meclisinden kalktığı zaman kendisini koruyanlar dağılırdı. Onlar dağılınca o dışarı çıkar, elbisesine bürünür ve dağa tırmanırdı. Bunu kılık değiştirerek defalarca yapardı." [Selmân] dedi ki: "Ben: 'Sen şöyle şöyle yapıyorsun; beni de neden kendinle beraber götürmüyorsun?' dedim. Şöyle dedi:
أَنْت غُلَام وأخاف أَن يظْهر مِنْك شَيْء
'Sen bir çocuksun, senden bir şey açığa çıkar [ve duyulur] diye korkuyorum.'
قَالَ: قلت لاتخف
[Selmân] dedi ki: 'Korkma' dedim.
قَالَ: فَإِن فِي هَذَا الْجَبَل قوما فِي برطيل لَهُم عبَادَة وَصَلَاح يذكرُونَ الله ﷿ ويذكرون الْآخِرَة يَزْعمُونَ أَنا عَبدة النيرَان وَعَبدَة الْأَوْثَان وَأَنا على غير دين
[Dihkanın oğlu] dedi ki: 'Bu dağda bir mağarada ibadet ve salâh ehli bir topluluk var; Allah azze ve celle'yi anıyorlar, ahireti yâd ediyorlar. Bizim ateşe ve putlara tapan kimseler olduğumuzu, hak bir din üzere bulunmadığımızı iddia ediyorlar.'
قلت: فَاذْهَبْ بِي مَعَك إِلَيْهِم
'O halde beni de onlara götür' dedim.
قَالَ: لَا أقدر على ذَلِك حَتَّى أستأمرهم وَأَنا أَخَاف أَن يظْهر مِنْك شَيْء فَيعلم أبي فَيقْتل الْقَوْم فَيجْرِي هلاكهم على يَدي
Dedi ki: 'Onlara danışmadıkça buna güç yetiremem. Çünkü senden bir şeyin açığa çıkmasından, babamın bunu öğrenip bu topluluğu öldürmesinden ve onların helakinin benim elimle gerçekleşmesinden korkuyorum.'
قَالَ: قلت لن يظْهر مني ذَلِك فاستأمرهم فَقَالَ: غُلَام عِنْدِي يَتِيم فَأحب أَن يأتيكم وَيسمع كلامكم قَالُوا: إِن كنت تثق بِهِ
[Selmân] dedi ki: 'Benden böyle bir şey asla açığa çıkmaz' dedim. Bunun üzerine onlara danıştı ve: 'Yanımda yetim bir çocuk var; size gelip sözlerinizi işitmesini arzu ediyorum' dedi. Onlar: 'Eğer ona güveniyorsan [getir]' dediler.
قَالَ: أَرْجُو أَن لَا يَجِيء مِنْهُ إِلَّا مَا أحب
[Dihkanın oğlu]: 'Ondan sadece arzu ettiğim şeyin (güvenilirliğin) sadır olacağını umuyorum' dedi."
قَالُوا: فجيء بِهِ
[Onlar]: "Onu getir" dediler.
فَقَالَ لي: قد اسْتَأْذَنت الْقَوْم أَن تَجِيء معي فَإِذا كَانَت السَّاعَة الَّتِي رَأَيْتنِي أخرج فِيهَا فأتني وَلَا يعلم بك أحد فَإِن أبي إِن علم قَتلهمْ
Bana şöyle dedi: "Benimle gelmen için o topluluktan izin aldım. Benim çıktığımı gördüğün vakit olunca, kimseye hissettirmeden yanıma gel; çünkü babam [bunu] öğrenecek olursa onları öldürür."
قَالَ: فَلَمَّا كَانَت السَّاعَة الَّتِي يخرج تَبعته فَصَعدَ الْجَبَل فَانْتَهَيْنَا إِلَيْهِم فَإِذا هم فِي برطيلهم
[Selmân] dedi ki: "Çıktığı vakit gelince onu takip ettim. Dağa tırmandı, nihayet onların yanına vardık. Bir de baktık ki onlar mağaralarındalar."
قَالَ: عَليّ
Ali dedi ki:
وَأرَاهُ قَالَ: هم سِتَّة أَو سَبْعَة
Sanırım şöyle dedi: "Onlar altı veya yedi kişiydiler."
قَالَ: وَكَانَت الرّوح قد خرجت مِنْهُم من الْعِبَادَة يَصُومُونَ النَّهَار ويقومون اللَّيْل يَأْكُلُون الشّجر وَمَا وجدوا فَقَعَدْنَا إِلَيْهِم فَأثْنى ابْن الدهْقَان عليَّ خيرا فتكلموا فحمدوا الله وأثنوا عَلَيْهِ وَذكروا من مضى من الرُّسُل والأنبياء حَتَّى خلصوا إِلَى عِيسَى بن مَرْيَم قَالُوا: بَعثه الله وَولده بِغَيْر ذكر بَعثه الله رَسُوله وسخر لَهُ ماكان يفعل من إحْيَاء الْمَوْتَى وَخلق الطير وابراء الْأَعْمَى والأبرص فَكفر بِهِ قوم وَتَبعهُ قوم
[Selmân] dedi ki: "İbadetten ötürü sanki onlardan ruhları çıkmış gibiydi. Gündüzleri oruç tutuyor, geceleri ibadete kalkıyorlardı. Ağaç [yaprakları] ve buldukları şeyleri yiyorlardı. Yanlarına oturduk; dihkanın oğlu beni övdü. Konuşmaya başladılar; Allah'a hamdedip O'na övgüde bulundular. Geçmiş elçileri ve peygamberleri andılar, nihayet sözü Meryem oğlu İsa'ya getirdiler. Dediler ki: 'Allah onu bir erkek olmaksızın dünyaya getirdi ve onu elçisi olarak gönderdi. Ölüleri diriltmek, kuş yaratmak (kuş biçimi vermek), körü ve alacalıyı iyileştirmek gibi yaptığı şeyleri onun emrine verdi. Bir topluluk onu inkâr etti, bir topluluk da ona uydu.'"
وَإِنَّمَا كَانَ عبد الله وَرَسُوله ابتلى بِهِ خلقه
"Oysa o ancak Allah'ın kulu ve elçisiydi; [Allah] onunla kullarını imtihan etmiştir."
قَالَ: وَقَالُوا قبل ذَلِك: ياغلام إِن لَك رَبًّا وَإِن لَك معاداً وَإِن بَين يَديك جنَّة وَنَارًا إِلَيْهَا تصير وَإِن هَؤُلَاءِ الْقَوْم الَّذين يعْبدُونَ النيرَان أهل كفر وضلالة لايرضى الله بِمَا يصنعون وَلَيْسوا على دين فَلَمَّا حضرت السَّاعَة الَّتِي ينْصَرف فِيهَا الْغُلَام انْصَرف وانصرفت مَعَه ثمَّ غدونا إِلَيْهِم فَقَالُوا مثل ذَلِك وَأحسن فلزمتهم فَقَالُوا: ياغلام إِنَّك غُلَام وَإنَّك لَا تَسْتَطِيع أَن تصنع كَمَا نصْنَع فَكل واشرب وصل ونم
[Selmân] dedi ki: "Bundan önce de şöyle demişlerdi: 'Ey çocuk! Şüphesiz senin bir Rabbin ve döneceğin bir yer vardır. Önünde varacağın bir cennet ve bir cehennem bulunmaktadır. Ateşe tapan bu kavim ise küfür ve dalâlet ehlidir; Allah onların yaptıklarından razı değildir ve onlar [hak] bir din üzere değildirler.' Çocuğun (dihkanın oğlunun) döneceği vakit gelince o döndü, ben de onunla birlikte döndüm. Sonra sabahleyin erkenden yine onların yanına gittik; öncekine benzer hatta daha güzel sözler söylediler. Ben de onların yanından ayrılmaz oldum. Dediler ki: 'Ey çocuk! Sen bir çocuksun; bizim yaptığımız gibi yapmaya güç yetiremezsin. O halde ye, iç, namaz kıl ve uyu.'"
قَالَ: فَاطلع الْملك على صَنِيع ابْنه فَركب الْخَيل حَتَّى أَتَاهُم فِي برطيلهم فَقَالَ: ياهؤلاء قد جاورتموني فأحسنت جوراكم وَلم تروا مني سوءا فعمدتم إِلَى ابْني فافسدتموه عليَّ قد أجلتكم ثَلَاثًا فَإِن قدرت عَلَيْكُم بعد ثَلَاث أحرقت عَلَيْكُم برطيلكم هَذَا فالحقوا ببلادكم فَإِنِّي أكره أَن يكون مني إِلَيْكُم سوء
[Selmân] dedi ki: "Hükümdar oğlunun yaptığından haberdar oldu. Atına binip mağaralarında onların yanına geldi ve şöyle dedi: 'Ey cemaat! Bana komşu oldunuz, ben de size iyi komşuluk ettim ve benden bir kötülük görmediniz. Siz ise oğluma yönelip onu bana karşı bozdunuz. Size üç gün mühlet verdim; üç günden sonra sizi yakalarsam bu mağaranızı üzerinize yakarım! Kendi memleketinize dönün; zira benden size bir kötülük gelmesini istemem.'"
قَالُوا: نعم ماتعمدنا اساءتك وَلَا أردنَا إِلَّا الْخَيْر فكفَّ ابْنه عَن إتيانهم فَقلت لَهُ: اتَّقِ الله
Dediler ki: "Pekâlâ, biz sana kötülük etmeyi kasdetmedik ve sadece iyilik istedik." Bunun üzerine oğlu onların yanına gitmekten vazgeçti. Ben de ona: "Allah'tan kork!" dedim.
فَإنَّك تعرف أَن هَذَا الدّين دين الله وَإِن أَبَاك وَنحن على غير دين إِنَّمَا هم عَبدة النيرَان لايعرفون الله فَلَا تبع آخرتك بدنيا غَيْرك
"Çünkü sen bu dinin Allah'ın dini olduğunu, babanın ve bizim ise [hak] bir din üzere olmadığımızı biliyorsun. Onlar sadece ateşe tapan ve Allah'ı tanımayan kimselerdir. Sakın başkasının dünyalığı için ahiretini satma!"
قَالَ: ياسلمان هُوَ كَمَا تَقول وَإِنَّمَا أَتَخَلَّف عَن الْقَوْم بقيا عَلَيْهِم ان اتبعت الْقَوْم يطلبني أبي فِي الْخَيل وَقد جزع من إتياني إيَّاهُم حَتَّى طردهم وَقد أعرف أَن الْحق فِي أَيْديهم
Dedi ki: "Ey Selmân! Dediğin gibidir; fakat ben o topluluğu korumak için onlardan geri kalıyorum. Eğer onların peşinden gidersem babam atlılarla beni arattırır; o benim onlara gitmemden o kadar rahatsız oldu ki sonunda onları kovdu. Oysa hakkın onların elinde olduğunu pekâlâ biliyorum."
قلت: أَنْت أعلم ثمَّ لقِيت أخي فعرضت عَلَيْهِ فَقَالَ: أَنا مشتغل بنفسي وَطلب الْمَعيشَة فأتيتهم فِي الْيَوْم الَّذِي أَرَادوا أَن يرتحلوا فِيهِ فَقَالُوا: ياسلمان قد كُنَّا نحذر فَكَانَ مَا رَأَيْت اتَّقِ الله وَاعْلَم أَن الدّين مَا أوصيناك بِهِ وَإِن هَؤُلَاءِ عَبدة النيرَان لايعرفون الله ولايذكرونه فَلَا يخدعنَّك أحد عَن ذَلِك
"Sen daha iyi bilirsin" dedim. Sonra kardeşime rastlayıp [durumu] ona açtım. O: "Ben kendimle ve geçimimi temin etmekle meşgulüm" dedi. Bunun üzerine göç etmek istedikleri gün onların yanına gittim. Dediler ki: "Ey Selmân! Biz zaten çekiniyorduk, nihayet gördüğün şey başımıza geldi. Allah'tan kork ve bil ki din sana tavsiye ettiğimiz şeydir. Bu ateşe tapanlar ise Allah'ı tanımazlar ve O'nu anmazlar; sakın kimse seni bundan saptırıp aldatmasın!"
قلت: مَا أَنا بمفارقكم
"Ben sizden ayrılacak değilim" dedim.
قَالُوا: إِنَّك لَا تقدر على أَن تكون مَعنا نَحن نَصُوم النَّهَار ونقوم اللَّيْل وَنَأْكُل الشّجر وَمَا أصبْنَا وَأَنت لاتستطيع ذَلِك
Dediler ki: "Sen bizimle birlikte olmaya güç yetiremezsin. Biz gündüzleri oruç tutar, geceleri ibadete kalkarız; ağaç [yaprakları] ve bulabildiğimiz şeyleri yeriz. Sen ise buna dayanamazsın."
قَالَ: قلت: لَا أفارقكم
[Selmân] dedi ki: "Sizden ayrılmam" dedim.
قَالُوا: أَنْت أعلم قد أعلمناك حَالنَا فَإِذا أَبيت فاطلب أحدا يكون مَعَك واحمل مَعَك شَيْئا تَأْكُله لَا تَسْتَطِيع مانستطيع نَحن
Dediler ki: "Sen daha iyi bilirsin; durumumuzu sana bildirdik. Eğer ille de diretiyorsan, yanında bulunacak birini bul ve yanına yiyecek bir şeyler al; zira bizim katlandığımız şeylere sen güç yetiremezsin."
قَالَ: فَفعلت فَلَقِيت أخي فعرضت عَلَيْهِ فَأبى فأتيتهم فتحمَّلوا فَكَانُوا يَمْشُونَ وأمشي مَعَهم فرزقنا الله السَّلامَة حَتَّى أَتَيْنَا الْموصل فأتينا بَيْعه بالموصل فَلَمَّا دخلُوا حفوا بهم وَقَالُوا: أَيْن كُنْتُم قَالُوا: كُنَّا فِي بِلَاد لَا يذكرُونَ الله بهَا عبّاد نيران فطردونا فقدمنا عَلَيْكُم فَلَمَّا كَانَ بعد قَالُوا: يَا سلمَان ان هَهُنَا قوما فِي هَذِه الْجبَال هم أهل دين وَإِنَّا نُرِيد لقاءهم فَكُن أَنْت هَهُنَا مَعَ هَؤُلَاءِ فَإِنَّهُم أهل دين وسترى مِنْهُم مَا تحب قلت: مَا أَنا بمفارقكم
[Selmân] dedi ki: "Bunun üzerine öyle yaptım. Kardeşime rastlayıp teklif ettim, fakat o reddetti. Ben de onların yanına gittim, yüklerini yüklenip yola koyuldular. Onlar yürüyor, ben de onlarla birlikte yürüyordum. Allah bize selamet ihsan etti, nihayet Musul'a vardık. Musul'da bir manastıra geldik. İçeri girdiklerinde [oradakiler] etraflarını sardılar ve: 'Neredeydiniz?' dediler. Onlar: 'İçinde Allah'ın anılmadığı, ateşe tapanların memleketindeydik; bizi kovdular, biz de size geldik' dediler. Bir süre sonra [bana]: 'Ey Selmân! Bu dağlarda din ehli bir topluluk var, biz onlarla buluşmak istiyoruz. Sen burada bunların yanında kal; zira bunlar da din ehlidir ve onlardan hoşlanacağın şeyler göreceksin' dediler. Ben: 'Ben sizden ayrılacak değilim' dedim."
قَالَ: وأوصوا بِي أهل الْبيعَة فَقَالَ أهل دين الْبيعَة: أقِم مَعنا فانه لايعجزك شَيْء يسعنا
[Selmân] dedi ki: "Manastır ehline beni tavsiye ettiler. Manastırın din ehli: 'Bizim yanımızda kal; zira bize yeten hiçbir şey senin için de yetersiz kalmaz' dediler."
قلت: مَا أَنا بمفارقكم
"Ben sizden ayrılacak değilim" dedim.
فَخَرجُوا وَأَنا مَعَهم فأصبحنا بَين الْجبَال فَإِذا صَخْرَة وَمَاء كثير فِي جرار وخبز كثير فَقَعَدْنَا عِنْد الصَّخْرَة فَلَمَّا طلعت الشَّمْس خَرجُوا من بَين تِلْكَ الْجبَال يخرج رجل رجل من مَكَانَهُ كَأَن الْأَرْوَاح انتزعت مِنْهُم حَتَّى كَثُرُوا فرحبوا بهم وحفوا وَقَالُوا: أَيْن كُنْتُم لم نركم قَالُوا: كُنَّا فِي بِلَاد لَا يذكرُونَ اسْم الله فِيهَا عَبدة النيرَان وَكُنَّا نعْبد الله فِيهَا فطردونا فَقَالُوا: ماهذا الْغُلَام قَالَ: فطفقوا يثنون عليَّ وَقَالُوا: صَحِبنَا من تِلْكَ الْبِلَاد فَلم نرَ مِنْهُ إِلَّا خيرا
Yola çıktılar, ben de onlarla beraberdim. Sabahı dağların arasında ettik; bir de baktık ki bir kaya, testiler içinde bol su ve çokça ekmek var. Kayanın yanına oturduk. Güneş doğunca, sanki ruhları bedenlerinden çekilmiş gibi, adamlar teker teker bulundukları yerlerden o dağların arasından çıktılar; nihayet çoğaldılar. Onlara hoş geldiniz deyip etraflarını sardılar ve: "Neredeydiniz, sizi göremedik?" dediler. Onlar: "İçinde Allah'ın isminin anılmadığı, ateşe tapanların memleketindeydik; biz orada Allah'a ibadet ediyorduk, bizi kovdular" dediler. [Dağdakiler]: "Bu çocuk kimdir?" dediler. [Selmân] dedi ki: "Beni övmeye başladılar ve: 'O memleketten beri bize yoldaşlık etti, kendisinden hayırdan başka bir şey görmedik' dediler."
قَالَ: فو الله إِنَّهُم لكذا إِذْ طلع عَلَيْهِم رجل من كَهْف رجل طَوِيل فجَاء حَتَّى سلم وَجلسَ فحف بِهِ أَصْحَابِي الَّذين كنت مَعَهم وعظموه وَأَحْدَقُوا بِهِ فَقَالَ لَهُم: أَيْن كُنْتُم فأخبروه
[Selmân] dedi ki: "Vallahi onlar bu haldeyken birden bir mağaradan uzun boylu bir adam çıkageldi; gelip selam verdi ve oturdu. Beraberinde olduğum arkadaşlarım onun etrafını sarıp hürmet gösterdiler ve çevresini kuşattılar. Onlara: 'Neredeydiniz?' dedi; onlar da durumu anlattılar."
فَقَالَ: وَمَا هَذَا الْغُلَام مَعكُمْ فَأَثْنوا عليَّ خيرا وَأَخْبرُوهُ باتباعي إيَّاهُم وَلم أرَ مثل إعظامهم إِيَّاه فَحَمدَ الله وَأثْنى عَلَيْهِ ثمَّ ذكر من أرسل من رسله وأنبيائه وَمَا لقوا وَمَا صنع بهم حَتَّى ذكر مولد عِيسَى بن مَرْيَم وَأَنه ولد بِغَيْر ذكر فَبَعثه الله رَسُولا وأجرى على يَدَيْهِ إحْيَاء الْمَوْتَى وإبراء الْأَعْمَى والأبرص وَأَنه يخلق من الطين كَهَيئَةِ الطير فينفخ فِيهِ فَيكون طيراً بِإِذن الله وَأنزل عَلَيْهِ الْإِنْجِيل وَعلمه التَّوْرَاة وَبَعثه رَسُولا إِلَى بني إِسْرَائِيل فَكفر بِهِ قوم وآمن بِهِ قوم وَذكر بعض مَا لَقِي عِيسَى بن مَرْيَم وَأَنه كَانَ عبدا أنعم الله عَلَيْهِ فَشكر ذَلِك لَهُ وَرَضي عَنهُ حَتَّى قَبضه الله وَهُوَ يعظمهم وَيَقُول: اتَّقوا الله والزموا مَا جَاءَ عِيسَى بِهِ وَلَا تخالفوا فيخالف بكم ثمَّ قَالَ: من أَرَادَ أَن يَأْخُذ من هَذَا شَيْئا فليأخذ
Bunun üzerine: "Yanınızdaki bu çocuk da kimdir?" dedi. Beni hayırla andılar ve kendilerine tabi olduğumu haber verdiler. Onların o zata gösterdiği saygının bir benzerini görmemiştim. [O zat] Allah'a hamdedip O'na övgüde bulundu; sonra gönderilen elçileri, peygamberleri, onların nelerle karşılaştıklarını ve kendilerine neler yapıldığını anlattı. Nihayet Meryem oğlu İsa'nın doğumunu, onun bir erkek olmaksızın doğduğunu, Allah'ın onu elçi olarak gönderdiğini, onun eliyle ölüleri diriltmeyi, körü ve alacalıyı iyileştirmeyi gerçekleştirdiğini, çamurdan kuş biçiminde bir şey yapıp ona üflediğini ve Allah'ın izniyle kuş olduğunu, ona İncil'i indirip Tevrat'ı öğrettiğini ve onu İsrailoğullarına elçi kıldığını, bir topluluğun onu inkâr edip bir topluluğun da iman ettiğini zikretti. Meryem oğlu İsa'nın maruz kaldığı bazı şeyleri ve onun Allah'ın kendisini nimetlendirdiği bir kul olduğunu, bunun için O'na şükrettiğini, Allah'ın da kendisini vefat ettirinceye kadar ondan razı olduğunu anlattı. [O zat] onlara nasihat edip şöyle diyordu: "Allah'tan korkun, İsa'nın getirdiklerine sımsıkı sarılın ve muhalefet etmeyin; yoksa helake uğrarsınız." Sonra: "Bundan bir şey almak isteyen alsın" dedi.
فَجعل الرجل يقوم فَيَأْخُذ الجرة من المَاء وَالطَّعَام وَالشَّيْء وَقَامَ إِلَيْهِ أَصْحَابِي الَّذين جِئْت مَعَهم فَسَلمُوا عَلَيْهِ وعظموه فَقَالَ لَهُم: الزموا هَذَا الدّين وَإِيَّاكُم أَن تفَرقُوا وَاسْتَوْصُوا بِهَذَا الْغُلَام خيرا وَقَالَ لي: هَذَا دين الله الَّذِي لَيْسَ لَهُ دين فَوْقه وَمَا سواهُ هُوَ الْكفْر
Herkes kalkıp bir testi su, yiyecek ve benzeri şeyleri almaya başladı. Birlikte geldiğim arkadaşlarım da onun yanına varıp selam verdiler ve ona hürmet ettiler. O zat onlara: "Bu dine sımsıkı sarılın, sakın ayrılığa düşmeyin ve bu çocuğa iyi davranmayı birbirinize tavsiye edin" dedi. Bana da şöyle dedi: "Bu, üstünde başka bir din olmayan Allah'ın dinidir; bunun dışındaki her şey ise küfürdür."
قَالَ: قلت: مَا أُفَارِقك
[Selmân] dedi ki: "Senden ayrılmam" dedim.
قَالَ: إِنَّك لن تَسْتَطِيع أَن تكون معي إِنِّي لَا أخرج من كهفي هَذَا إِلَّا كل يَوْم أحد لَا تقدر على الكينونة معي
Dedi ki: "Benimle birlikte olmaya asla güç yetiremezsin. Şüphesiz ben bu mağaramdan sadece her pazar günü çıkarım; benim yanımda kalmaya güç yetiremezsin."
قَالَ: وَأَقْبل على أَصْحَابه فَقَالُوا: يَا غُلَام إِنَّك لَا تَسْتَطِيع أَن تكون مَعَه
[Selmân] dedi ki: "Arkadaşlarına yöneldi; onlar da: 'Ey çocuk! Sen onunla birlikte olmaya güç yetiremezsin' dediler."
قلت: مَا أَنا بمفارقك
"Ben senden ayrılacak değilim" dedim.
قَالَ: يَا غُلَام فَإِنِّي أعلمك الْآن إِنِّي أَدخل هَذَا الْكَهْف وَلَا أخرج مِنْهُ إِلَى الْأَحَد الآخر وَأَنت أعلم
Dedi ki: "Ey çocuk! Şimdiden sana bildireyim ki ben bu mağaraya girerim ve diğer pazara kadar oradan çıkmam; artık sen bilirsin."
قلت: مَا أَنا بمفارقك
"Ben senden ayrılacak değilim" dedim.
قَالَ لَهُ أَصْحَابه: يافلان هَذَا غُلَام ونخاف عَلَيْهِ
Arkadaşları ona: "Ey filanca! Bu bir çocuktur, onun adına endişe ediyoruz" dediler.
قَالَ: قَالَ لي: أَنْت أعلم
[Selmân] dedi ki: "Bana: 'Sen bilirsin' dedi."
قلت: إِنِّي لَا أُفَارِقك
"Ben senden kesinlikle ayrılmam" dedim.
فَبكى أَصْحَابِي الأوّلون الَّذين كنت مَعَهم عِنْد فراقهم إيَّايَ
Bunun üzerine beraberinde olduğum ilk arkadaşlarım benden ayrılırken ağladılar.
فَقَالَ: خُذ من هَذَا الطَّعَام مَا ترى أَنه يَكْفِيك إِلَى الْأَحَد الآخر وَخذ من هَذَا المَاء مَا تكتفي بِهِ فَفعلت وَتَفَرَّقُوا وَذهب كل إِنْسَان إِلَى مَكَانَهُ الَّذِي يكون فِيهِ وتبعته حَتَّى دخل الْكَهْف فِي الْجَبَل فَقَالَ: ضع مَا مَعَك وكل واشرب وَقَامَ يُصَلِّي فَقُمْت مَعَه أُصَلِّي قَالَ: وانفتل إِلَيّ فَقَالَ: إِنَّك لَا تَسْتَطِيع هَذَا وَلَكِن صل ونم وكل واشرب فَفعلت فَمَا رَأَيْته لَا نَائِما وَلَا طاعماً إِلَّا رَاكِعا وساجداً إِلَى الْأَحَد الآخر
[O zat]: "Bu yiyecekten diğer pazara kadar sana yeteceğini düşündüğün kadarını al, bu sudan da yetecek kadar al" dedi. Ben de öyle yaptım. Onlar dağıldılar ve her insan kaldığı yere gitti. Ben de onu takip ettim; nihayet dağdaki mağaraya girdi ve: "Yanındakileri koy, ye ve iç" dedi. Kendisi namaza durdu; ben de onunla birlikte namaza kalktım. [Selmân] dedi ki: Bana dönüp şöyle dedi: "Sen buna güç yetiremezsin; fakat namaz kıl, uyu, ye ve iç." Ben de öyle yaptım. Diğer pazara kadar onu ne uyurken ne yemek yerken gördüm; sadece rükû ve secde halindeydi.
فَلَمَّا أَصْبَحْنَا قَالَ: خُذ جرتك هَذِه وَانْطَلق فَخرجت مَعَه أتبعه حَتَّى انتهينا إِلَى الصَّخْرَة وَإِذا هم قد خَرجُوا من تِلْكَ الْجبَال واجتمعوا إِلَى الصَّخْرَة ينتظرون
Sabah olunca: "Şu testini al ve yürü" dedi. Onunla birlikte çıktım, onu takip ediyordum; nihayet kayaya vardık. Bir de baktık ki onlar o dağlardan çıkmış ve kayanın başında toplanmış, bekliyorlar.
خُرُوجه فقعدوا وجاد فِي حَدِيثه نَحْو الْمرة الأولى
Onun çıkmasını [bekliyorlardı]. Oturdular; [o zat] ilk seferdekine benzer şekilde güzelce konuştu.
فَقَالَ: الزموا هَذَا الدّين وَلَا تفَرقُوا وَاتَّقوا الله وَاعْلَمُوا أَن عِيسَى بن مَرْيَم كَانَ عبد الله أنعم الله عَلَيْهِ ثمَّ ذكروني فَقَالُوا: يَا فلَان كَيفَ وجدت هَذَا الْغُلَام فَأثْنى عَليّ وَقَالَ: خيرا
Şöyle dedi: "Bu dine sımsıkı sarılın, ayrılığa düşmeyin, Allah'tan korkun ve bilin ki Meryem oğlu İsa, Allah'ın kendisini nimetlendirdiği kulu idi." Sonra benden söz açtılar ve: "Ey filanca! Bu çocuğu nasıl buldun?" dediler. Beni övdü ve: "İyi [buldum]" dedi.
فحمدوا الله فَإِذا خبز كثير وَمَاء فَأخذُوا وَجعل الرجل يَأْخُذ بِقدر مَا يَكْتَفِي بِهِ فَفعلت وَتَفَرَّقُوا فِي تِلْكَ الْجبَال وَرجع إِلَى كهفه وَرجعت مَعَه
Allah'a hamdettiler. Orada çokça ekmek ve su vardı, aldılar. Herkes kendisine yetecek kadarını alıyordu; ben de öyle yaptım. O dağlara dağıldılar. O zat mağarasına döndü, ben de onunla birlikte döndüm.
فَلبث ماشاء الله يخرج فِي كل يَوْم أحد وَيخرجُونَ مَعَه ويوصيهم بِمَا كَانَ يوصيهم بِهِ فَخرج فِي أحد فَلَمَّا اجْتَمعُوا حمد الله ووعظهم وَقَالَ مثل ماكان يَقُول لَهُم ثمَّ قَالَ لَهُم آخر ذَلِك: يَا هَؤُلَاءِ إِنِّي قد كَبرت سني ورق عظمي واقترب أَجلي وَأَنه لَا عهد لي بِهَذَا الْبَيْت مُنْذُ كَذَا وَكَذَا وَلَا بُد لي من إِتْيَانه فَاسْتَوْصُوا بِهَذَا الْغُلَام خيرا وَإِنِّي رَأَيْته لَا بَأْس بِهِ قَالَ: فجزع الْقَوْم فَمَا رَأَيْت مثل جزعهم وَقَالُوا: يَا أَبَا فلَان أَنْت كَبِير وَأَنت وَحدك وَلَا نَأْمَن أَن يصيبك الشَّيْء ولسنا أحْوج مَا كُنَّا إِلَيْك
Allah'ın dilediği kadar bir müddet böyle kaldı; her pazar günü çıkıyor, onlar da onunla birlikte çıkıyorlardı ve o, kendilerine daha önce tavsiye ettiği şeyleri tavsiye ediyordu. Bir pazar günü yine çıktı. Toplandıklarında Allah'a hamdetti, onlara vaaz verdi ve kendilerine söyleyegeldiği sözlerin benzerini söyledi. Sonra sözünün sonunda şöyle dedi: "Ey cemaat! Yaşım ilerledi, kemiklerim inceldi ve ecelim yaklaştı. Şu Beyt'e (Beytülmakdis'e) falanca zamandan beri gitmedim; oraya mutlaka gitmem gerek. Bu çocuğa iyi davranmayı birbirinize tavsiye edin; şüphesiz ben onu iyi biri olarak gördüm." [Selmân] dedi ki: "Topluluk öyle bir feryat edip üzüldü ki benzer bir üzüntü görmemiştim. Dediler ki: 'Ey filancanın babası! Sen yaşlısın ve yalnızsın; başına bir şey gelmesinden endişe ediyoruz. Üstelik sana her zamankinden daha çok muhtacız.'"
قَالَ: لَا تراجعوني لَا بُد لي من إِتْيَانه وَلَكِن اسْتَوْصُوا بِهَذَا الْغُلَام خيرا وافعلوا وافعلوا
Dedi ki: "Bana itiraz etmeyin, oraya mutlaka gitmem gerek. Fakat bu çocuğa iyi davranmayı birbirinize tavsiye edin, şöyle şöyle yapın."
قَالَ: قلت: مَا أَنا بمفارقك
[Selmân] dedi ki: "Ben senden ayrılacak değilim" dedim.
قَالَ: ياسلمان قد رَأَيْت حَالي وماكنت عَلَيْهِ وَلَيْسَ هَذَا لَك إِنَّمَا أَمْشِي أَصوم النَّهَار وأقوم اللَّيْل وَلَا أَسْتَطِيع أَن أحمل معي زادا ولاغيره وَلَا تقدر على هَذَا
Dedi ki: "Ey Selmân! Benim halimi ve ne üzere olduğumu gördün. Bu senin harcın değildir; ben yürürken gündüzleri oruç tutar, geceleri ibadete kalkarım. Yanımda azık veya başka bir şey taşımaya güç yetiremem; sen ise buna dayanamazsın."
قَالَ: قلت: مَا أَنا بمفارقك
[Selmân] dedi ki: "Ben senden ayrılacak değilim" dedim.
قَالَ: أَنْت أعلم قَالُوا: يَا أَبَا فلَان إِنَّا نَخَاف عَلَيْك وعَلى هَذَا الْغُلَام
Dedi ki: "Sen bilirsin." [Diğerleri]: "Ey filancanın babası! Senin adına da bu çocuk adına da endişe ediyoruz" dediler.
قَالَ: هُوَ أعلم قد أعلمته الْحَالة وَقد رأى ماكان قبل هَذَا
Dedi ki: "O kendisi bilir. Durumu ona bildirdim, o da bundan önce olanları gördü."
قلت: لَا أُفَارِقك
"Senden ayrılmam" dedim.
فبكوا وودعوه وَقَالَ لَهُم: اتَّقوا الله وَكُونُوا على مَا أوصيتكم بِهِ فَإِن أعش فلعلي أرجع إِلَيْكُم وَإِن أمت فَإِن الله حَيّ لَا يَمُوت فَسلم عَلَيْهِم وَخرج وَخرجت مَعَه وَقَالَ لي: احْمِلْ مَعَك من هَذَا الْخبز شَيْئا تَأْكُله
Ağladılar ve onunla vedalaştılar. Onlara: "Allah'tan korkun ve size tavsiye ettiğim şey üzere sebat edin. Eğer yaşarsam belki size dönerim; şayet ölürsem şüphesiz Allah diridir, ölmez" dedi. Onlara selam verip yola çıktı; ben de onunla birlikte çıktım. Bana: "Yanına bu ekmekten yiyeceğin kadar al" dedi.
فَخرج وَخرجت مَعَه يمشي وَاتبعهُ يذكر الله وَلَا يلْتَفت وَلَا يقف على شَيْء حَتَّى إِذْ أَمْسَى قَالَ: يَا سلمَان صل أَنْت ونم وكل واشرب ثمَّ قَامَ هُوَ يُصَلِّي إِلَى أَن انْتهى إِلَى بَيت الْمُقَدّس وَكَانَ لَا يرفع طرفه إِلَى السَّمَاء حَتَّى انتهينا إِلَى بَيت الْمُقَدّس وَإِذا على الْبَاب مقْعد قَالَ: ياعبد الله قد ترى حَالي فَتصدق عليَّ بِشَيْء فَلم يلْتَفت إِلَيْهِ وَدخل الْمَسْجِد وَدخلت مَعَه فَجعل يتتبع أمكنة من الْمَسْجِد يُصَلِّي فِيهَا ثمَّ قَالَ: ياسلمان إِنِّي لم أنم مُنْذُ كَذَا وَكَذَا وَلم أجد طعم نوم فَإِن أَنْت جعلت لي أَن توقظني إِذا بلغ الظل مَكَان كَذَا وَكَذَا نمت فَانِي أحب أَن أَنَام فِي هَذَا الْمَسْجِد
Yola çıktı, ben de onunla birlikte çıktım. O yürüyor, ben de onu takip ediyordum; Allah'ı zikrediyor, arkasına bakmıyor ve hiçbir şey için durmuyordu. Akşam olunca: "Ey Selmân! Sen namaz kıl, uyu, ye ve iç" dedi. Sonra kendisi namaza kalktı; Beytülmakdis'e varıncaya kadar [böyle devam etti]. Beytülmakdis'e varıncaya kadar gözünü gökyüzüne kaldırmıyordu. Nihayet Beytülmakdis'e vardığımızda kapıda kötürüm bir adam vardı. "Ey Allah'ın kulu! Halimi görüyorsun, bana bir şey sadaka ver" dedi; fakat o, ona dönüp bakmadı bile. Mescide girdi, ben de onunla birlikte girdim. Mescidin çeşitli yerlerini dolaşıp oralarda namaz kılmaya başladı. Sonra: "Ey Selmân! Falanca zamandan beri uyumadım ve uykunun tadını tatmadım. Gölge filanca yere ulaştığında beni uyandıracağına dair söz verirsen uyuyacağım; çünkü bu mescidde uyumayı çok arzu ediyorum" dedi.
وَإِلَّا لم أنم
"Aksi halde uyumam."