وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سَمُرَة أَن النَّبِي ﷺ نهى عَن التبتل
İbn Ebî Şeybe, Semure'den Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in dünyadan el etek çekmeyi (evlenmeyi terk etmeyi) yasakladığını rivayet etti.
وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن أنس أَن نَفرا من أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ سَأَلُوا أَزوَاج النَّبِي ﷺ عَن عمله فِي السِّرّ فَقَالَ بَعضهم: لَا أَتزوّج النِّسَاء وَقَالَ بَعضهم: لَا آكل اللَّحْم وَقَالَ بَعضهم: لَا أَنَام على فرَاش وَقَالَ بَعضهم أَصوم وَلَا أفطر فَقَامَ فَحَمدَ الله وَأثْنى عَلَيْهِ ثمَّ قَالَ: مَا بَال أَقوام قَالُوا كَذَا وَكَذَا لكني أُصَلِّي وأنام وَأَصُوم وَأفْطر وأتزوج النِّسَاء فَمن رغب عَن سنتي فَلَيْسَ مني
Ahmed, el-Buhârî ve Müslim, Enes'ten rivayet ettiler ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashâbından bir grup, Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in hanımlarına onun gizlideki amelini sordular. [Aldıkları cevap üzerine] bazısı: 'Kadınlarla evlenmeyeceğim', bazısı: 'Et yemeyeceğim', bazısı: 'Yatakta uyumayacağım', bazısı da: '[Sürekli] oruç tutacağım ve iftar etmeyeceğim (ara vermeyeceğim)' dedi. [Bunun üzerine Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem] ayağa kalktı, Allah'a hamd ve senâda bulundu, sonra şöyle buyurdu: 'Birtakım insanlara ne oluyor ki şöyle şöyle demişler! Oysa ben hem namaz kılarım hem uyurum; hem oruç tutarım hem iftar ederim ve kadınlarla da evlenirim. Kim benim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir.'
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن عبيد الله بن سعد عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من أحب فِطْرَتِي فَليَسْتَنَّ بِسنتي وَمن سنتي النِّكَاح
Abdurrezzâk ve Sünen'inde el-Beyhakī, Ubeydullâh b. Sa'd'dan, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet ettiler; buyurdu ki: 'Kim fıtratımı severse sünnetimi uygulasın. Nikâh da benim sünnetimdendir.'
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن مَيْمُون أبي الْمُغلس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من كَانَ مُوسِرًا لِأَن ينْكح فَلم ينْكح فَلَيْسَ منا
el-Beyhakī Sünen'inde Meymûn Ebü'l-Mugalles'ten, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den şöyle buyurduğunu rivayet etti: 'Kimin evlenmeye gücü yetip de evlenmezse bizden değildir.'
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن أَيُّوب
Abdurrezzâk, Eyyûb'dan rivayet etti:
أَن النَّبِي ﷺ قَالَ من اسْتنَّ بِسنتي فَهُوَ مني وَمن سنتي النِّكَاح
Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Kim benim sünnetime uyarsa o bendendir. Nikâh da benim sünnetimdendir.'
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأحمد عَن أبي ذَر قَالَ دخل على رَسُول الله ﷺ رجل يُقَال لَهُ عَكَّاف بن بشير التَّمِيمِي فَقَالَ لَهُ النَّبِي ﷺ: هَل لَك من زَوْجَة قَالَ: لَا
Abdurrezzâk ve Ahmed, Ebû Zerr'den rivayet ettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına Akkâf b. Bişr et-Temîmî adında bir adam girdi. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem ona: 'Bir eşin var mı?' diye sordu. [Adam]: 'Hayır' dedi.
قَالَ: وَلَا جَارِيَة قَالَ: وَلَا جَارِيَة
[Nebî]: 'Bir cariyen de mi yok?' buyurdu. [Adam]: 'Bir cariyem de yok' dedi.
قَالَ: وَأَنت مُوسر بِخَير قَالَ: نعم
[Nebî]: 'Durumun iyi ve varlıklı mısın?' buyurdu. [Adam]: 'Evet' dedi.
قَالَ: أَنْت إِذا من إخْوَان الشَّيَاطِين لَو كنت من النَّصَارَى كنت من رهبانهم إِن من سنتنا النِّكَاح شِرَاركُمْ عُزَّابُكُمْ وأراذل مَوْتَاكُم عُزَّابُكُمْ أبالشيطان تتمرسون ماللشيطان من سلَاح أبلغ فِي الصَّالِحين من النِّسَاء إِلَّا المتزوجين أُولَئِكَ الْمُطهرُونَ المبرأون من الْخَنَا وَيحك ياعكاف إنَّهُنَّ صَوَاحِب أَيُّوب وَدَاوُد ويوسف وكرسف فَقَالَ لَهُ بشير بن عَطِيَّة: وَمن كُرْسُف يَا رَسُول الله قَالَ: رجل كَانَ يعبد الله بساحل من سواحل الْبَحْر ثلثمِائة عَام يَصُوم النَّهَار وَيقوم اللَّيْل ثمَّ إِنَّه كفر بعد ذَلِك بِاللَّه الْعَظِيم فِي سَبَب امْرَأَة عَشِقَهَا وَترك مَا كَانَ عَلَيْهِ من عبَادَة ربه ثمَّ
[Nebî] buyurdu ki: 'O hâlde sen şeytanların kardeşlerindensin! Hristiyanlardan olsaydın onların rahiplerinden olurdun. Şüphesiz nikâh bizim sünnetimizdendir. Sizin en şerlileriniz bekârlarınızdır; ölülerinizin en rezilleri de bekârlarınızdır. Şeytana mı meydan okuyorsunuz? Şeytanın sâlih kimseler üzerinde kadınlardan daha etkili bir silahı yoktur; ancak evliler müstesnadır. Onlar temizlenmiş, çirkinlik ve zinadan arındırılmış kimselerdir. Yazık sana ey Akkâf! Onlar (kadınlar); Eyyûb'un, Dâvûd'un, Yûsuf'un ve Kürsuf'un arkadaşlarıdır.' Bişr b. Atiyye ona: 'Kürsuf kimdir ey Allah'ın Resûlü?' dedi. Buyurdu ki: 'Deniz sahillerinden bir sahilde üç yüz yıl boyunca gündüzleri oruç tutup geceleri ibadet ederek Allah'a kulluk eden bir adamdı. Sonra âşık olduğu bir kadın yüzünden Yüce Allah'ı inkâr edip kâfir oldu ve Rabbine yaptığı kulluğu terk etti. Sonra...'
استدركه الله بِبَعْض مَا كَانَ مِنْهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَيحك يَا عَكَّاف تزوج وَإِلَّا فَأَنت من الْمُذَبْذَبِينَ
'...geçmişteki bazı amelleri sebebiyle Allah onu kurtardı ve tevbesini kabul etti. Yazık sana ey Akkâf! Evlen, aksi takdirde bocalayanlardan (kararsızlardan) olursun.'
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عَطِيَّة بن بسر الْمَازِني قَالَ جَاءَ عَكَّاف بن ودَاعَة الْهِلَالِي إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ: يَا عَكَّاف أَلَك زَوْجَة قَالَ: لَا
el-Beyhakī Şuabü'l-Îmân'da Atiyye b. Busr el-Mâzinî'den rivayet etti; dedi ki: Akkâf b. Vedâa el-Hilâlî, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına geldi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona: 'Ey Akkâf! Bir eşin var mı?' diye sordu. [Akkâf]: 'Hayır' dedi.
قَالَ: وَلَا جَارِيَة قَالَ: لَا
[Resûlullah]: 'Bir cariyen de mi yok?' buyurdu. [Akkâf]: 'Hayır' dedi.
قَالَ: وَأَنت صَحِيح مُوسر قَالَ: نعم وَالْحَمْد لله
[Resûlullah]: 'Sağlıklı ve varlıklı mısın?' buyurdu. [Akkâf]: 'Evet, Allah'a hamdolsun' dedi.
قَالَ: فَأَنت إِذا من الشَّيَاطِين إِمَّا أَن تكون من رَهْبَانِيَّة النَّصَارَى فَأَنت مِنْهُم وَإِمَّا أَن تكون منا فتصنع كَمَا نصْنَع فَإِن من ستنا النِّكَاح شِرَاركُمْ عُزَّابُكُمْ وأراذل مَوْتَاكُم عُزَّابُكُمْ أبالشيطان تتمرسون مَاله فِي نَفسه سلَاح أبلغ فِي الصَّالِحين من النِّسَاء إِلَّا المتزوجون الْمُطهرُونَ المبرأون من الْخَنَا وَيحك ياعكاف
[Resûlullah] buyurdu ki: 'O hâlde sen şeytanlardansın! Ya Hristiyan rahiplerindensin ve onlardansın ya da bizdensin; o hâlde bizim yaptığımız gibi yap! Çünkü nikâh bizim sünnetimizdendir. Sizin en şerlileriniz bekârlarınızdır; ölülerinizin en rezilleri de bekârlarınızdır. Şeytana mı meydan okuyorsunuz? Onun nezdinde sâlih kimseler üzerinde kadınlardan daha etkili bir silah yoktur; ancak temizlenmiş, çirkinlik ve zinadan arındırılmış evliler müstesnadır. Yazık sana ey Akkâf!'
تزوج إنَّهُنَّ صَوَاحِب دَاوُد وَصَوَاحِب أَيُّوب وَصَوَاحِب يُوسُف وَصَوَاحِب كُرْسُف فَقَالَ عَطِيَّة من كُرْسُف يَا رَسُول الله فَقَالَ: رجل من بني إِسْرَائِيل على سَاحل من سواحل الْبَحْر يَصُوم النَّهَار وَيقوم اللَّيْل لَا يفتر من صَلَاة وَلَا صِيَام ثمَّ كفر من بعد ذَلِك بِاللَّه الْعَظِيم فِي سَبَب امْرَأَة عَشِقَهَا فَترك مَا كَانَ عَلَيْهِ من عبَادَة ربه ﷿ فَتَدَاركهُ الله بِمَا سلف مِنْهُ فَتَابَ الله عَلَيْهِ وَيحك
'Evlen! Şüphesiz onlar (kadınlar); Dâvûd'un arkadaşları, Eyyûb'un arkadaşları, Yûsuf'un arkadaşları ve Kürsuf'un arkadaşlarıdır.' Atiyye: 'Kürsuf kimdir ey Allah'ın Resûlü?' dedi. Buyurdu ki: 'İsrâiloğullarından, deniz sahillerinden bir sahilde gündüzleri oruç tutan, geceleri ibadet eden, ne namazdan ne de oruçtan gevşeklik göstermeyen bir adamdı. Sonra âşık olduğu bir kadın yüzünden Yüce Allah'ı inkâr edip kâfir oldu ve Rabbi azze ve celle'ye yaptığı kulluğu terk etti. Allah geçmişteki amelleri sebebiyle onu kurtardı ve tevbesini kabul etti. Yazık sana!'
تزوج وَإِلَّا فَإنَّك من الْمُذَبْذَبِينَ
'Evlen, aksi takdirde şüphesiz sen bocalayanlardan (kararsızlardan) olursun.'
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي نجيح قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من كَانَ مُوسِرًا لِأَن ينْكح فَلم ينْكح فَلَيْسَ مني
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe ve el-Beyhakī, Ebû Necîh'ten rivayet ettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Kimin evlenmeye gücü yetip de evlenmezse benden değildir' buyurdu.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي نجيح قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ مِسْكين مِسْكين مِسْكين رجل لَيست لَهُ امْرَأَة
Saîd b. Mansûr ve el-Beyhakī, Ebû Necîh'ten rivayet ettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Miskin, miskin, miskindir (zavallıdır) eşi olmayan adam!'
قيل يَا رَسُول الله وَإِن كَانَ غَنِيا ذَا مَال قَالَ: وَإِن كَانَ غَنِيا من المَال
'Ey Allah'ın Resûlü! Zengin ve mal mülk sahibi olsa da mı?' denildi. Buyurdu ki: 'Maldan yana zengin olsa da [öyledir].'
قَالَ: ومسكينة مسكينة مسكينة امْرَأَة لَيْسَ زوج قيل: يَا رَسُول الله وَإِن كَانَت غنية ومكثرة من المَال قَالَ: وَإِن كَانَت
[Resûlullah]: 'Ve miskine, miskine, miskinedir (zavallıdır) kocası olmayan kadın!' buyurdu. 'Ey Allah'ın Resûlü! Zengin ve çok mal sahibi olsa da mı?' denildi. Buyurdu ki: '[Evet], öyle olsa da.'
قَالَ الْبَيْهَقِيّ: أَبُو نجيح اسْمه يسَار وَهُوَ وَالِد عبد الله بن أبي نجيح والْحَدِيث مُرْسل
el-Beyhakī dedi ki: 'Ebû Necîh'in adı Yesâr'dır; o, Abdullah b. Ebî Necîh'in babasıdır ve hadis mürseldir.'
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَأحمد وَالْبَيْهَقِيّ عَن أنس قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ يَأْمُرنَا بِالْبَاءَةِ وينهانا عَن التبتل نهيا شَدِيدا وَيَقُول: تزوجوا الْوَدُود الْوَلُود فَإِنِّي مُكَاثِر بكم الْأَنْبِيَاء يَوْم الْقِيَامَة
Saîd b. Mansûr, Ahmed ve el-Beyhakī, Enes'ten rivayet ettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bize evlenmeyi emreder, dünyadan el etek çekip evlenmeyi terk etmekten ise şiddetle nehyederdi ve şöyle buyururdu: 'Çok seven ve çok doğuran kadınlarla evlenin; çünkü ben kıyamet gününde peygamberlere karşı sizin çokluğunuzla övüneceğim.'
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أنس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِذا تزوج العَبْد فقد اسْتكْمل نصف دينه فليتق الله فِي النّصْف الْبَاقِي
el-Beyhakī, Enes'ten rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Kul evlendiği vakit dininin yarısını tamamlamış olur; artık kalan yarısında da Allah'tan sakınsın' buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ من وَجه آخر عَن أنس
el-Beyhakī başka bir yolla Enes'ten rivayet etti:
أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: من رزقه الله امْرَأَة صَالِحَة فقد أَعَانَهُ على شطر دينه فليتق الله فِي الشّطْر الْبَاقِي
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Allah kime sâliha bir kadın nasip etmişse, muhakkak dininin yarısında ona yardım etmiştir; artık kalan yarısında da Allah'tan sakınsın.'
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ فِي بني إِسْرَائِيل رجل عَابِد وَكَانَ مُعْتَزِلا فِي كَهْف لَهُ فَكَانَ بَنو إِسْرَائِيل قد أعجبوا بِعِبَادَتِهِ فَبَيْنَمَا هم عِنْد نَبِيّهم إِذْ ذَكرُوهُ فَأَثْنوا عَلَيْهِ فَقَالَ النَّبِي: إِنَّه لَكمَا تَقولُونَ لَوْلَا أَنه تَارِك لشَيْء من السّنة وَهُوَ التَّزَوُّج
el-Beyhakī, İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: İsrâiloğullarında âbid bir adam vardı ve bir mağaraya çekilip uzlete ermişti. İsrâiloğulları onun ibadetine hayran kalmışlardı. Peygamberlerinin yanındayken onu anıp övdüler. Bunun üzerine Peygamber: 'Eğer sünnetten bir şeyi, yani evlenmeyi terk etmiş olmasaydı, gerçekten dediğiniz gibi biriydi' buyurdu.
وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة عَن شَدَّاد بن أَوْس أَنه قَالَ: زوِّجوني فَإِن رَسُول الله ﷺ أَوْصَانِي أَن لَا ألْقى الله عزباً
İbn Sa'd ve İbn Ebî Şeybe, Şeddâd b. Evs'ten rivayet ettiler ki o şöyle demiştir: 'Beni evlendirin; çünkü Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bana Allah'ın huzuruna bekâr olarak çıkmamamı tavsiye etti.'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن قَالَ: قَالَ معَاذ فِي مَرضه الَّذِي مَاتَ فِيهِ: زوجوني إِنِّي أكره أَن ألْقى الله عزباً
İbn Ebî Şeybe, el-Hasan'dan rivayet etti; dedi ki: Muâz, vefat ettiği hastalığında: 'Beni evlendirin; zira ben Allah'ın huzuruna bekâr olarak çıkmaktan hoşlanmam' dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عمر قَالَ: يُكفن الرجل فِي ثَلَاثَة أَثوَاب لَا تَعْتَدوا إِن الله لايحب الْمُعْتَدِينَ
İbn Ebî Şeybe, Ömer'den rivayet etti; dedi ki: 'Erkek üç parça elbise (kumaş) ile kefenlenir; aşırıya gitmeyin, şüphesiz Allah aşırıya gidenleri sevmez.'
- قَوْله تَعَالَى: لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا عقدتم الْأَيْمَان فكفارته إطْعَام عشرَة مَسَاكِين من أَوسط مَا تطْعمُونَ أهليكم أَو كسوتهم أَو تَحْرِير رَقَبَة فَمن لم يجد فَصِيَام ثَلَاثَة أَيَّام ذَلِك كَفَّارَة أَيْمَانكُم إِذا حلفتم واحفظوا أَيْمَانكُم كَذَلِك يبين الله لكم آيَاته لعلم تشكرون
- Yüce Allah'ın buyruğu: “Allah sizi, yeminlerinizdeki rastgele sözlerden (lağv yemininden) dolayı sorumlu tutmaz; lâkin kasıtlı yaptığınız (bağladığınız) yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar. Bunun keffâreti, ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden on yoksulu doyurmak yahut onları giydirmek ya da bir köleyi azat etmektir. Kim [bunları] bulamazsa üç gün oruç tutmalıdır. İşte yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin keffâreti budur. Yeminlerinizi koruyun. Şükredesiniz diye Allah size ayetlerini işte böyle açıklar.”
- أخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ لما نزلت {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تحرموا طَيّبَات مَا أحل الله لكم} الْمَائِدَة الْآيَة ٨٧ فِي الْقَوْم الَّذين كَانُوا حرَّموا النِّسَاء وَاللَّحم على
- İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تحرموا طَيّبَات مَا أحل الله لكم } “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz şeyleri haram kılmayın” [el-Mâide 87] ayeti kendilerine kadınları ve eti haram kılan topluluk hakkında indiğinde,
أنفسهم قَالُوا: يَا رَسُول الله كَيفَ نصْنَع بأيماننا الَّتِي حلفنا عَلَيْهَا فَأنْزل الله {لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم}
...şöyle dediler: 'Ey Allah'ın Resûlü! Ettiğimiz yeminlerimizi ne yapacağız?' Bunun üzerine Allah: { لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم } “Allah sizi, yeminlerinizdeki kasıtsız sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” [ayetini] indirdi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن يعلى بن مُسلم قَالَ: سَأَلت سعيد ابْن جُبَير عَن هَذِه الْآيَة {لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا عقدتم الْأَيْمَان} قَالَ: اقْرَأ ماقبلها فَقَرَأت {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تحرموا طَيّبَات مَا أحل الله لكم} إِلَى قَوْله {لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم} قَالَ: اللَّغْو أَن تحرم هَذَا الَّذِي أحل الله لَك وأشباهه تكفرعن يَمِينك وَلَا تحرمه فَهَذَا اللَّغْو الَّذِي لَا يُؤَاخِذكُم {وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا عقدتم الْأَيْمَان} فَإِن مت عَلَيْهِ أخذت بِهِ
Ebü'ş-Şeyh, Ya'lâ b. Müslim'den rivayet etti; dedi ki: Saîd b. Cübeyr'e şu: { لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا عقدتم الْأَيْمَان } “Allah sizi, yeminlerinizdeki kasıtsız sözlerden dolayı sorumlu tutmaz; fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar” ayeti hakkında sordum. Saîd: 'Öncesini oku' dedi. Bunun üzerine ben { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تحرموا طَيّبَات مَا أحل الله لكم } “Ey iman edenler! Allah'ın size helal kıldığı temiz şeyleri haram kılmayın” ayetinden { لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم } “Allah sizi, yeminlerinizdeki kasıtsız sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” kavline kadar okudum. Saîd dedi ki: 'Lağv; Allah'ın sana helal kıldığı bu şeyi ve benzerlerini haram kılmandır. Yeminin için keffâret verirsin ve onu [kendine] haram kılmazsın. İşte [Allah'ın] sizi sorumlu tutmayacağı lağv budur. { وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا عقدتم الْأَيْمَان } “Fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar”; şayet o [yemin] üzere ölürsen bundan hesaba çekilirsin.'
وَأخرج عبد بن حميد عَن سعيد بن جُبَير {لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم} قَالَ: هُوَ الرجل يحلف على الْحَلَال أَن يحرمه فَقَالَ الله {لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم} أَن تتركه وتكفرعن يَمِينك {وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا عقدتم الْأَيْمَان} قَالَ: مَا أَقمت عَلَيْهِ
Abd b. Humeyd, Saîd b. Cübeyr'den: { لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم } “Allah sizi, yeminlerinizdeki kasıtsız sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: 'Bu, kişinin helal olan bir şeyi [kendine] haram kılmaya yemin etmesidir. Allah: { لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم } “Allah sizi, yeminlerinizdeki kasıtsız sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” buyurmuştur; yani onu terk eder ve yeminin için keffâret verirsin. { وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا عقدتم الْأَيْمَان } “Fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar” kavli hakkında ise: Üzerinde ısrarla durduğun şeydir, dedi.'
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد {لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم} قَالَ: هما الرّجلَانِ يتبايعان
Abd b. Humeyd, Mücâhid'den: { لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم } “Allah sizi, yeminlerinizdeki kasıtsız sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet etti: 'Onlar, alışveriş yapan iki adamdır.'
يَقُول أَحدهمَا: وَالله لَا أبيعك بِكَذَا وَيَقُول الآخر: وَالله لَا أشتريه بِكَذَا
Biri: 'Vallahi sana şu fiyata satmam', diğeri de: 'Vallahi şu fiyata satın almam' der.
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: اللَّغْو
Abd b. Humeyd ve Ebü'ş-Şeyh, İbrâhîm'den rivayet ettiler; dedi ki: 'Lağv:'
أَن يصل الرجل كَلَامه بِالْحلف وَالله لتجيئن وَالله لتأكلن وَالله لتشربن وَنَحْو هَذَا لَا يُرِيد بِهِ يَمِينا وَلَا يتَعَمَّد بِهِ حلفا فَهُوَ لَغْو الْيَمين لَيْسَ عَلَيْهِ كَفَّارَة
'Kişinin sözünü: Vallahi geleceksin, vallahi yiyeceksin, vallahi içeceksin ve benzeri şekilde yeminle bağlamasıdır. Bununla ne bir yemin kasteder ne de kasten yemin eder. İşte bu, lağv yeminidir ve buna keffâret gerekmez.'
وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي مَالك قَالَ: الْأَيْمَان ثَلَاثَة
Abd b. Humeyd, Ebû Mâlik'ten rivayet etti; dedi ki: 'Yeminler üç türlüdür:'
يَمِين تكفر وَيَمِين لَا تكفر وَيَمِين لَا يُؤَاخذ بهَا فَأَما الَّتِي تكفر فالرجل يحلف على قطيعة رحم أَو مَعْصِيّة الله فيكفر يَمِينه وَالَّتِي لَا تكفر الرجل يحلف على الْكَذِب مُتَعَمدا وَلَا تكفر وَالَّتِي لَا يُؤَاخذ بهَا فالرجل يحلف على الشَّيْء يرى أَنه صَادِق فَهُوَ اللَّغْو لَا يُؤَاخذ بِهِ
'Keffâret verilen yemin, keffâret verilmeyen yemin ve kendisinden dolayı sorumlu tutulmayan yemin. Keffâret verilen yemine gelince; kişinin akrabalık bağını kesmek veya Allah'a isyan etmek üzerine yemin edip sonra yemini için keffâret vermesidir. Keffâret verilmeyene gelince; kişinin bile bile yalan yere yemin etmesidir ki buna keffâret olmaz. Kendisinden dolayı sorumlu tutulmayana gelince; kişinin doğru olduğunu zannederek bir şeye yemin etmesidir ki bu lağvdir, bundan dolayı sorumlu tutulmaz.'
وَالله أعلم
En doğrusunu Allah bilir.
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة قَالَ: اللَّغْو
Abd b. Humeyd ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den rivayet ettiler; dedi ki: 'Lağv:'
الْخَطَأ أَن تحلف على الشَّيْء وَأَنت ترى كَمَا حَلَفت عَلَيْهِ فَلَا يكون كَذَلِك تجوّز لَك عَنهُ وَلَا كفَّارة
'Hata olup, bir şeyin yemin ettiğin gibi olduğunu zannederek yemin etmen, fakat durumun öyle olmamasıdır. Bu sana bağışlanır ve buna keffâret gerekmez.'
عَلَيْك فِيهِ {وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا عقدتم الْأَيْمَان} قَالَ: مَا تَعَمّدت فِيهِ المآثم فَعَلَيْك فِيهِ الْكَفَّارَة
{ وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا عقدتم الْأَيْمَان } “Fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar” kavli hakkında ise: 'Onda günahı kasten işlediğin [yemindir] ki onda sana keffâret gerekir' dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن جرير عَن مُجَاهِد {وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا عقدتم الْأَيْمَان} قَالَ: بِمَا تعمدتم
İbn Ebî Hâtim ve İbn Cerîr, Mücâhid'den: { وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا عقدتم الْأَيْمَان } “Fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar” [ayeti hakkında]: 'Kastettiklerinizden dolayı' dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم} قَالَ: الرجل يحلف على الشَّيْء يرى أَنه كَذَلِك وَلَيْسَ كَذَلِك {وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا عقدتم الْأَيْمَان} قَالَ: الرجل يحلف على الشَّيْء وَهُوَ يُعلمهُ
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den: { لَا يُؤَاخِذكُم الله بِاللَّغْوِ فِي أَيْمَانكُم } “Allah sizi, yeminlerinizdeki kasıtsız sözlerden dolayı sorumlu tutmaz” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet ettiler: 'Kişinin öyle olduğunu zannederek bir şeye yemin etmesi, halbuki öyle olmamasıdır. { وَلَكِن يُؤَاخِذكُم بِمَا عقدتم الْأَيْمَان } “Fakat bağladığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar” kavli hakkında ise: Kişinin bilerek bir şey üzerine yemin etmesidir, dedi.'
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عَائِشَة قَالَت: إِنَّمَا اللَّغْو فِي المراء والهزل والمزاحة فِي الحَدِيث الَّذِي لَا يعْقد عَلَيْهِ الْقلب وَإِنَّمَا الْكَفَّارَة فِي كل يَمِين حلف عَلَيْهَا فِي جد من الْأَمر فِي غضب أَو غَيره ليفعلن أَو ليتركن فَذَاك عقد الْأَيْمَان الَّذِي فرض الله فِيهِ الْكَفَّارَة
Ebü'ş-Şeyh, Âişe'den rivayet etti; dedi ki: 'Lağv ancak münakaşada, şakalaşmada ve kalbin üzerine bağlanmadığı (kasıt taşımayan) konuşma sırasındaki [yemindedir]. Keffâret ise ancak öfke veya başka bir hâlde, işin ciddiyetinde bir şeyi yapacağına yahut terk edeceğine dair edilen her yemindedir. İşte Allah'ın keffâret farz kıldığı yeminleri bağlamak (akdetmek) budur.'
قَوْله تَعَالَى {فكفارته إطْعَام عشرَة مَسَاكِين}
Yüce Allah'ın: { فكفارته إطْعَام عشرَة مَسَاكِين } “Bunun keffâreti on yoksulu doyurmaktır” kavli [hakkında]:
أخرج ابْن مَاجَه وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ كفر رَسُول الله ﷺ بِصَاع من تمر وَأمر النَّاس بِهِ وَمن لم يجد فَنصف صَاع من بر
İbn Mâce ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir sâ' hurma ile keffâret verdi ve insanlara da bunu emretti; bulamayan için ise yarım sâ' buğday [emretti].
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يُقيم كَفَّارَة الْيَمين مدا من حِنْطَة بِمد الأول
İbn Merdûye, İbn Ömer'den rivayet etti ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yemin keffâretini, ilk müdd ile buğdaydan bir müdd olarak takdir ederdi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن أَسمَاء بنت أبي بكر قَالَت: كُنَّا نعطي فِي كَفَّارَة الْيَمين بِالْمدِّ الَّذِي يقتات بِهِ
Ebü'ş-Şeyh, Esmâ bint Ebî Bekir'den rivayet etti; dedi ki: "Biz yemin keffâretinde, kendisiyle azık temin edilen müdd ile verirdik."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: أَنِّي أَحْلف لَا أعطي أَقْوَامًا ثمَّ يَبْدُو لي أَن أعطيهم فأطعم عشرَة مَسَاكِين كل مِسْكين صَاعا من شعير أَو صَاعا من تمر أَو نصف صَاع من قَمح
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Ömer b. el-Hattâb'dan rivayet ettiler; dedi ki: "Ben birtakım kimselere [bir şey] vermeyeceğime dair yemin ederim, sonra onlara vermek bana uygun görünür; böylece on yoksulu, her bir yoksula arpadan bir sâ' veya hurmadan bir sâ' yahut buğdaydan yarım sâ' olmak üzere doyururum."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: فِي كَفَّارَة الْيَمين إطْعَام عشرَة مَسَاكِين لكل مِسْكين نصف صَاع من حِنْطَة
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Ali b. Ebî Tâlib'den rivayet ettiler; dedi ki: "Yemin keffâretinde on yoksulu doyurmak vardır; her bir yoksula buğdaydan yarım sâ' verilir."
وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس: فِي كَفَّارَة الْيَمين نصف صَاع من حِنْطَة
Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan: "Yemin keffâretinde buğdaydan yarım sâ' vardır" dediğini rivayet etti.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد قَالَ: كل طَعَام فِي الْقُرْآن فَهُوَ نصف صَاع فِي كَفَّارَة الْيَمين وَغَيرهَا
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den rivayet ettiler; dedi ki: "Kur'an'da geçen her yiyecek, yemin keffâretinde ve diğerlerinde yarım sâ'dır."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ من طرق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: فِي كَفَّارَة الْيَمين مد من حِنْطَة لكل مِسْكين
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh muhtelif yollarla İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; dedi ki: "Yemin keffâretinde her yoksul için buğdaydan bir müdd vardır."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن زيد بن ثَابت
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Zeyd b. Sâbit'ten rivayet ettiler:
أَنه قَالَ: فِي كَفَّارَة الْيَمين مد من حِنْطَة لكل مِسْكين
O şöyle demiştir: "Yemin keffâretinde her yoksul için buğdaydan bir müdd vardır."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عمر
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Ömer'den [rivayet ettiler]:
فِي كَفَّارَة الْيَمين قَالَ: إطْعَام عشرَة مَسَاكِين لكل مِسْكين مد من حِنْطَة
Yemin keffâreti hakkında: "On yoksulu doyurmaktır, her yoksula buğdaydan bir müdd verilir" dedi.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: ثَلَاث فِيهِنَّ مد مد كَفَّارَة الْيَمين وَكَفَّارَة الظِّهَار وَكَفَّارَة الصّيام
İbnü'l-Münzir, Ebû Hureyre'den rivayet etti; dedi ki: "Üç şey vardır ki onlarda birer müdd verilir: Yemin keffâreti, zıhâr keffâreti ve oruç keffâreti."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عَليّ بن أبي طَالب فِي قَوْله {فكفارته إطْعَام عشرَة مَسَاكِين} قَالَ: يغديهم ويعشيهم إِن شِئْت خبْزًا وَلَحْمًا أَو خبْزًا وزيتاً أَو خبْزًا وَسمنًا أَو خبْزًا وَتَمْرًا
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ali b. Ebî Tâlib'den: { فكفارته إطْعَام عشرَة مَسَاكِين } “Bunun keffâreti on yoksulu doyurmaktır” kavli hakkında şöyle dediğini rivayet ettiler: "Dilersen ekmek ve et, ya ekmek ve zeytinyağı, ya ekmek ve sadeyağ yahut ekmek ve hurma [olarak] onları öğle ve akşam doyurur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد عَن مُحَمَّد بن سِيرِين
İbn Ebî Şeybe ve Abd b. Humeyd, Muhammed b. Sîrîn'den [rivayet ettiler]:
فِي كَفَّارَة الْيَمين قَالَ: أَكلَة وَاحِدَة
Yemin keffâreti hakkında: "Bir öğün yemektir" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو الشَّيْخ عَن الشّعبِيّ أَنه سُئِلَ عَن كَفَّارَة الْيَمين فَقَالَ: رغيفين وعرق لكل مِسْكين
İbn Ebî Şeybe ve Ebü'ş-Şeyh, Şa'bî'den rivayet ettiler; ona yemin keffâreti soruldu da şöyle dedi: "Her yoksula iki pide ve bir parça etli kemik [verilmesidir]."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَأَبُو الشَّيْخ عَن سُفْيَان الثَّوْريّ عَن جَابر قَالَ: قيل لِلشَّعْبِيِّ أردد على مِسْكين وَاحِد
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe ve Ebü'ş-Şeyh, Süfyân es-Sevrî kanalıyla Câbir'den rivayet ettiler; dedi ki: Şa'bî'ye: "[Keffâreti] tek bir yoksula tekrarlayayım mı?" denildi.
قَالَ: لَا يجْزِيك إِلَّا عشرَة مَسَاكِين
O: "Sana ancak on yoksul yeterli olur" dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن
İbn Ebî Şeybe, el-Hasan'dan [şunu] rivayet etti:
أَنه كَانَ لَا يرى بَأْسا أَن يطعم مِسْكينا وَاحِدًا عشر مَرَّات فِي كَفَّارَة الْيَمين
O, yemin keffâretinde bir yoksulun on defa doyurulmasında bir sakınca görmezdi.
أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {من أَوسط مَا تطْعمُونَ أهليكم} قَالَ: من عسركم ويسركم
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan: { من أَوسط مَا تطْعمُونَ أهليكم } “Ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” kavli hakkında: "Darlık ve bolluğunuzun [ortalamasından]" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن ماجة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ الرجل يقوت أَهله قوتاً فِيهِ سَعَة
İbn Mâce, İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: "Kişi ailesine genişlik içinde bir rızık verirdi,"
وَكَانَ الرجل يقوت أَهله قوتاً فِيهِ شدَّة فَنزلت {من أَوسط مَا تطْعمُونَ أهليكم}
ve [diğer] bir kişi de ailesine darlık içinde bir rızık verirdi. Bunun üzerine: { من أَوسط مَا تطْعمُونَ أهليكم } “Ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” [ayeti] indi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ الرجل يقوت أَهله قوتاً فِيهِ فضل وَبَعْضهمْ يقوت قوتاً دون ذَلِك فَقَالَ الله {من أَوسط مَا تطْعمُونَ أهليكم} لَيْسَ بأرفعه وَلَا أدناه
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan rivayet ettiler; dedi ki: "Kişi ailesine bolca rızık verirdi, bazısı da bundan daha az rızık verirdi. Bunun üzerine Allah: { من أَوسط مَا تطْعمُونَ أهليكم } “Ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” buyurdu; ne en üstününden ne de en düşüğünden."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر {من أَوسط مَا تطْعمُونَ أهليكم} قَالَ: من أَوسط مَا نطعم أَهْلينَا الْخبز وَالتَّمْر وَالْخبْز وَالزَّيْت وَالْخبْز وَالسمن وَمن أفضل مَا نطعمهم الْخبز وَاللَّحم
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, İbn Ömer'den: { من أَوسط مَا تطْعمُونَ أهليكم } “Ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet ettiler: "Ailelerimize yedirdiğimizin orta hallisi ekmek ile hurma, ekmek ile zeytinyağı ve ekmek ile sadeyağdır; onlara yedirdiğimizin en üstünü ise ekmek ile ettir."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن سِيرِين قَالَ: كَانُوا يَقُولُونَ: أفضله الْخبز وَاللَّحم وأوسطه الْخبز وَالسمن وأخسه الْخبز وَالتَّمْر
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Sîrîn'den rivayet ettiler; dedi ki: "Şöyle derlerdi: 'En üstünü ekmek ile ettir, orta hallisi ekmek ile sadeyağdır, en düşüğü ise ekmek ile hurmadır.'"
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: كَانَ أهل الْمَدِينَة يفضلون الْحر على العَبْد وَالْكَبِير على الصَّغِير يَقُولُونَ: الصَّغِير على قدره وَالْكَبِير على قدره فَنزلت {من أَوسط مَا تطْعمُونَ أهليكم} فَأمروا بأوسط من ذَلِك لَيْسَ بأرفعه
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr'den rivayet ettiler; dedi ki: "Medine halkı hürü köleden, büyüğü küçükten üstün tutar ve: 'Küçük kendi miktarınca, büyük de kendi miktarıncadır' derlerdi. Bunun üzerine: { من أَوسط مَا تطْعمُونَ أهليكم } “Ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” [ayeti] indi. Böylece en üstünü değil, bundan orta hallisiyle emrolundular."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير {من أَوسط} يَعْنِي من أعدل
İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den: { من أَوسط } “Orta hallisinden” [ifadesinin] yani 'en adaletlisinden / dengelisinden' [demek olduğunu] rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء فِي قَوْله {من أَوسط} قَالَ: من أمثل
İbn Ebî Hâtim, Atâ'dan: { من أَوسط } “Orta hallisinden” kavli hakkında: "En uygunundan / makbulünden" dediğini rivayet etti.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير {من أَوسط مَا تطْعمُونَ أهليكم} قَالَ: قوتهم وَالطَّعَام صَاع من كل شَيْء إِلَّا الْحِنْطَة
Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Saîd b. Cübeyr'den: { من أَوسط مَا تطْعمُونَ أهليكم } “Ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet ettiler: "Onların azığıdır; yiyecek ise buğday hariç her şeyden bir sâ'dır."
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَطاء قَالَ: كل شَيْء فِيهِ إطْعَام مِسْكين فَهُوَ مد بِمد أهل مَكَّة
Abd b. Humeyd, Atâ'dan rivayet etti; dedi ki: "İçinde bir yoksulu doyurmak olan her şey, Mekke ehlinin müddü ile bir müddür."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة عَن النَّبِي ﷺ فِي قَوْله {أَو كسوتهم} قَالَ عباءة لكل مِسْكين
Taberânî ve İbn Merdûye, Âişe vasıtasıyla Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den: { أَو كسوتهم } “Veya onları giydirmektir” kavli hakkında: "Her yoksul için bir abâdır" buyurduğunu rivayet ettiler.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن حُذَيْفَة قَالَ قُلْنَا يارسول الله {أَو كسوتهم} ماهو قَالَ: عباءة
İbn Merdûye, Huzeyfe'den rivayet etti; dedi ki: "Ey Allah'ın Resûlü! { أَو كسوتهم } “Veya onları giydirmektir” [ifadesindeki giysi] nedir? dedik. 'Bir abâdır' buyurdu."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {أَو كسوتهم} قَالَ: عباءة لكل مِسْكين أَو شملة
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan: { أَو كسوتهم } “Veya onları giydirmektir” [ayeti hakkında]: "Her yoksul için bir abâ yahut bir şemledir (örtüdür)" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس {أَو كسوتهم} قَالَ: ثوب ثوب لكل إِنْسَان وَقد كَانَت العباءة تقضي يَوْمئِذٍ من الْكسْوَة
Ebû Ubeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan: { أَو كسوتهم } “Veya onları giydirmektir” [ayeti hakkında] şöyle dediğini rivayet ettiler: "Her insan için birer elbisedir; o günlerde abâ da giysi yerine geçerdi."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر قَالَ: الْكسْوَة ثوب أَو إِزَار
İbn Ebî Hâtim, İbn Ömer'den rivayet etti; dedi ki: "Giysi, bir elbise veya bir izârdır."
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد {أَو كسوتهم} قَالَ: الْقَمِيص أَو الرِّدَاء أَو الْإِزَار
Abd b. Humeyd, Mücâhid'den: { أَو كسوتهم } “Veya onları giydirmektir” [ayeti hakkında]: "Gömlek, rıdâ yahut izârdır" dediğini rivayet etti.
قَالَ: وَيجْزِي فِي كَفَّارَة الْيَمين كل ثوب إِلَّا التبَّان أَو القلنسوة
Dedi ki: "Yemin keffâretinde şort yahut takke dışında her elbise geçerlidir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {أَو كسوتهم} قَالَ: أدناه ثوب وَأَعلاهُ مَا شِئْت
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den: { أَو كسوتهم } “Veya onları giydirmektir” [ayeti hakkında]: "En azı bir elbisedir, en çoğu ise dilediğin kadardır" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن الْمسيب {أَو كسوتهم} قَالَ: إِزَار وعمامة
Abdurrezzâk ve Ebü'ş-Şeyh, Saîd b. el-Müseyyeb'den: { أَو كسوتهم } “Veya onları giydirmektir” [ayeti hakkında]: "Bir izâr ve bir sarıktır" dediğini rivayet ettiler.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: السَّرَاوِيل لَا يَجْزِي والقلنسوة لَا تجزي
Ebü'ş-Şeyh, ez-Zührî'den rivayet etti; dedi ki: "Şalvar kâfi gelmez, takke de kâfi gelmez."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عمرَان بن حُصَيْن
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İmrân b. Husayn'dan [rivayet ettiler]:
أَنه سُئِلَ عَن قَوْله {أَو كسوتهم} قَالَ: لَو أَن وَفْدًا قدمُوا على أميركم فكساهم قلنسوة قلنسوة قُلْتُمْ قد كسوا
Ona: { أَو كسوتهم } “Veya onları giydirmektir” kavli soruldu da şöyle dedi: "Emîrinize bir heyet gelse ve o da onlara birer takke giydirse, 'onları giydirdi' der miydiniz?"
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عَطاء
Ebü'ş-Şeyh, Atâ'dan [şunu] rivayet etti:
فِي الرجل يكون عَلَيْهِ الْكَفَّارَة من الْيَمين فيكسو خمس مَسَاكِين وَيطْعم خَمْسَة أَن ذَلِك جَائِز وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير أَنه قَرَأَ (إطْعَام عشرَة مَسَاكِين أَو كاسوتهم) ثمَّ قَالَ سعيد: أَو كاسوتهم فِي الطَّعَام
Üzerine yemin keffâreti olan ve beş yoksulu giydirip beş yoksulu da doyuran bir kimse hakkında bunun caiz olduğunu [rivayet etti]. Ebü'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr'in (إطْعَام عشرَة مَسَاكِين أَو كاسوتهم) şeklinde okuduğunu, sonra Saîd'in: "Yiyecek hususunda veya onları giydirmektir" dediğini rivayet etti.
أما قَوْله تَعَالَى: {أَو تَحْرِير رَقَبَة} وَأخرج ابْن أَبُو شيبَة وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن قَالَ: لَا يَجْزِي الْأَعْمَى وَلَا المقعد فِي الرَّقَبَة
Yüce Allah'ın: { أَو تَحْرِير رَقَبَة } “Yahut bir köle azat etmektir” kavline gelince; İbn Ebî Şeybe ve Ebü'ş-Şeyh, el-Hasan'dan rivayet ettiler; dedi ki: "Köle [azat etme] hususunda âmâ ve kötürüm yeterli olmaz."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن فضَالة بن عبيد قَالَ: يَجْزِي ولد الزِّنَا فِي الرَّقَبَة الْوَاجِبَة
Ebü'ş-Şeyh, Fedâle b. Ubeyd'den rivayet etti; dedi ki: "Farz olan köle [azadında] zina çocuğu yeterli olur."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عَطاء بن أبي ريَاح قَالَ: تجزي الرَّقَبَة لصغيرة
Ebü'ş-Şeyh, Atâ b. Ebî Rebâh'tan rivayet etti; dedi ki: "Küçük yaştaki köle yeterli olur."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن: أَنه كَانَ لَا يرى عتق الْكَافِر فِي شَيْء من الْكَفَّارَات
İbn Ebî Şeybe, el-Hasan'dan rivayet etti: O, keffâretlerin hiçbirinde kâfirin azat edilmesini [yeterli] görmezdi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن طَاوس قَالَ: لَا يَجْزِي ولد الزِّنَا فِي الرَّقَبَة ويجزىء الْيَهُودِيّ وَالنَّصْرَانِيّ فِي كَفَّارَة الْيَمين
İbn Ebî Şeybe, Tâvûs'tan rivayet etti; dedi ki: "Köle [azat etmede] zina çocuğu yeterli olmaz; yemin keffâretinde ise Yahudi ve Hristiyan [köle azat etmek] yeterli olur."