Binûn

Mâide Suresi — 20. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن أبي الرمد البلوي أَن رجلا مِنْهُم شرب الْخمر فَأتوا بِهِ رَسُول الله ﷺ فَضَربهُ ثمَّ شرب الثَّانِيَة فَأتوا بِهِ فَضَربهُ فَمَا أَدْرِي قَالَ فِي الثَّالِثَة أَو الرَّابِعَة فَجعل على الْعجل فَضربت عُنُقه

Taberânî, Ebü'r-Remed el-Belevî'den rivayet etti: Onlardan bir adam içki içti. Onu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e getirdiler, o da onu dövdü. Sonra ikinci defa içti, onu getirdiler, yine dövdü. Üçüncüsünde mi yoksa dördüncüsünde mi dedi bilmiyorum; bir araba üzerine konuldu ve boynu vuruldu.

وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ لَا يدْخل الْجنَّة عَاق وَلَا منان وَلَا مدمن خمر قَالَ ابْن عَبَّاس: فذهبنا نَنْظُر فِي كتاب الله فَإِذا هم فِيهِ فِي العاقّ {فَهَل عسيتم إِن توليتم أَن تفسدوا فِي الأَرْض وتقطعوا أَرْحَامكُم} مُحَمَّد الْآيَة ٨٢ إِلَى آخر الْآيَة

Taberânî ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan, o da Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti: 'Cennete anne babaya âsi olan, başa kakan ve içki bağımlısı olan giremez' buyurdu. İbn Abbâs dedi ki: Allah'ın Kitabı'na bakmaya gittik ve onları onda bulduk; anne babaya âsi olan hakkında: { فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ } “Demek, [idareyi/hükmü] elinize alırsanız yeryüzünde fesat çıkaracak ve akrabalık bağlarınızı koparacaksınız öyle mi?!” (Muhammed Suresi, 22. ayet, ayetin sonuna kadar),

وَفِي المنان {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدقَاتكُمْ بالمن والأذى} الْبَقَرَة الْآيَة ٢٦٢ وَفِي الْخمر {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِنَّمَا الْخمر وَالْميسر} إِلَى قَوْله {من عمل الشَّيْطَان}

Başa kakan hakkında: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى } “Ey iman edenler! Başa kakmak ve incitmek suretiyle sadakalarınızı boşa çıkarmayın” (el-Bakara Suresi, 264. ayet); içki hakkında da: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ } “Ey iman edenler! İçki, kumar...” ayetinden { مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ } “şeytan işi birer pisliktir” sözüne kadar [olan kısımdır].

وَأخرج ابْن سعد وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَابْن مرْدَوَيْه عَن الديلمي قَالَ وفدت على رَسُول الله ﷺ فَقلت: يَا رَسُول الله إِنَّا نصْنَع طَعَاما وَشَرَابًا فنطعمه بني عمنَا فَقَالَ: هَل يسكر قلت: نعم

İbn Sa'd, İbn Ebî Şeybe, Ahmed ve İbn Merdûye, ed-Deylemî'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna heyet olarak geldim ve: 'Ey Allah'ın Resûlü! Biz bir yiyecek ve içecek yaparız, amcamızın oğullarına (akrabalarımıza) ikram ederiz' dedim. 'Sarhoşluk verir mi?' diye sordu. 'Evet' dedim.

فَقَالَ: حرَام

Şöyle buyurdu: 'Haramdır.'

فَلَمَّا كَانَ عِنْد توديعي إِيَّاه ذكرته لَهُ فَقلت: يَا نَبِي الله إِنَّهُم لن يصبروا عَنهُ

Ona veda edeceğim zaman bunu kendisine tekrar hatırlatıp: 'Ey Allah'ın Peygamberi! Onlar buna karşı sabredemezler (ondan vazgeçemezler)' dedim.

قَالَ: فَمن لم يصبر عَنهُ فاضربوا عُنُقه

[Resûlullah]: 'Kim ondan vazgeçmezse boynunu vurun' buyurdu.

وَأخرج ابْن سعد وَأحمد عَن شُرَحْبِيل بن أَوْس قَالَ: قَالَ النَّبِي ﷺ من شرب الْخمر فاجلدوه فَإِن عَاد فاجلدوه فَإِن عَاد فاجلدوه فَإِن عَاد فَاقْتُلُوهُ

İbn Sa'd ve Ahmed, Şurahbîl b. Evs'ten rivayet etti; dedi ki: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Kim içki içerse onu kırbaçlayın; tekrar içerse onu kırbaçlayın; tekrar içerse onu kırbaçlayın; tekrar içerse onu öldürün' buyurdu.

وَأخرج أَحْمد وَالطَّبَرَانِيّ عَن أم حَبِيبَة بنت أبي سُفْيَان أَن نَاسا من أهل الْيمن قدمُوا على رَسُول الله ﷺ فأعلمهم الصَّلَاة وَالسّنَن والفرائض ثمَّ قَالُوا: يَا رَسُول الله إِن لنا شرابًا نصنعه من التَّمْر وَالشعِير فَقَالَ: الغبيراء قَالُوا: نعم

Ahmed ve Taberânî, Ümmü Habîbe bint Ebî Süfyân'dan rivayet etti: Yemen halkından birtakım kimseler Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna geldiler. Onlara namazı, sünnetleri ve farzları öğretti. Sonra: 'Ey Allah'ın Resûlü! Bizim hurma ve arpadan yaptığımız bir içeceğimiz var' dediler. [Resûlullah]: 'Gubeyrâ mı?' buyurdu. 'Evet' dediler.

قَالَ: لَا تطعموه

[Resûlullah]: 'Onu içmeyin (ikram etmeyin)' buyurdu.

قَالُوا: فَإِنَّهُم لَا يدعونها

'Fakat onlar onu bırakmazlar' dediler.

قَالَ: من لم يَتْرُكهَا فاضربوا عُنُقه

[Resûlullah]: 'Kim onu bırakmazsa boynunu vurun' buyurdu.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه من طَرِيق عَمْرو بن شُعَيْب عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن الَّذين يشربون الْخمر وَقد حرم الله عَلَيْهِم لَا يسقونها فِي حَظِيرَة الْقُدس

İbn Merdûye, Amr b. Şuayb kanalıyla babasından, o da dedesinden rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Allah kendilerine haram kılmışken içki içenlere, Hazîretü'l-Kuds'te (cennette) [cennet şarabı] içirilmeyecektir.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن ابْن عمر قَالَ من شرب الْخمر لم يقبل الله مِنْهُ صَلَاة أَرْبَعِينَ صباحاً فَإِن مَاتَ فِي الْأَرْبَعين دخل النَّار وَلم ينظر الله إِلَيْهِ

Abdürrezzâk, İbn Ömer'den rivayet etti; dedi ki: 'Kim içki içerse Allah kırk sabah onun namazını kabul etmez. Şayet kırk gün içinde ölürse ateşe girer ve Allah ona [rahmet nazarıyla] bakmaz.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن الْحسن

Abdürrezzâk, el-Hasan'dan rivayet etti:

أَن النَّبِي ﷺ قَالَ يلقى الله شَارِب الْخمر يَوْم الْقِيَامَة وَهُوَ سَكرَان فَيَقُول: وَيلك مَا شربت

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'İçki içen kimse kıyamet günü sarhoş bir halde Allah'ın huzuruna çıkar. [Allah]: «Yazıklar olsun sana, ne içtin?» buyurur.'

فَيَقُول: الْخمر

O da: 'İçki' der.

قَالَ: أَو لم أحرمهَا عَلَيْك فَيَقُول: بلَى

[Allah]: 'Onu sana haram kılmamış mıydım?' buyurur. O da: 'Evet' der.

فَيُؤْمَر بِهِ إِلَى النَّار

Bunun üzerine ateşe götürülmesi emredilir.

وَأخرج عبد الله بن أَحْمد فِي زَوَائِد الْمسند عَن عبَادَة بن الصَّامِت عَن رَسُول الله ﷺ قَالَ وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ ليبيتن أنَاس من أمتِي على أشر وبطر وَلعب وَلَهو فيصبحوا قردة وَخَنَازِير باستحلالهم الْمَحَارِم واتخاذهم الْقَيْنَات وشربهم الْخمر وبأكلهم الرِّبَا ولبسهم الْحَرِير

Abdullah b. Ahmed el-Müsned'in Zevâid'inde Ubâde b. es-Sâmit'ten, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den rivayet etti; buyurdu ki: 'Nefsim elinde olana yemin ederim ki, ümmetimden birtakım insanlar şımarıklık, azgınlık, oyun ve eğlence içinde gecelerler de haramları helal saymaları, şarkıcı kadınlar edinmeleri, içki içmeleri, faiz yemeleri ve ipek giymeleri sebebiyle maymunlar ve domuzlar olarak sabahlarlar.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ: إِنَّه فِي الْكتاب مَكْتُوب: أَن خَطِيئَة الْخمر تعلو الْخَطَايَا كَمَا تعلو شجرتها الشّجر

Abdürrezzâk, Abdullah b. Amr'dan rivayet etti; dedi ki: 'Kitapta şöyle yazılıdır: Ağacı diğer ağaçların üzerine nasıl yükselip sarılıyorsa, içkinin günahı da diğer günahların üstüne öyle çıkar.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن مَسْرُوق بن الأجدع قَالَ: شَارِب الْخمر كعابد الوثن وشارب الْخمر كعابد اللات والعزى

Abdürrezzâk, Mesrûk b. el-Ecda'dan rivayet etti; dedi ki: 'İçki içen kimse puta tapan gibidir; içki içen kimse el-Lât ve el-Uzzâ'ya tapan gibidir.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن ابْن جُبَير قَالَ: من شرب مُسكرا لم يقبل الله مِنْهُ مَا كَانَت فِي مثانته مِنْهُ قَطْرَة فَإِن مَاتَ مِنْهَا كَانَ حَقًا على الله أَن يسْقِيه من طِينَة الخبال وَهِي صديد أهل النَّار وقيحهم

Abdürrezzâk, İbn Cübeyr'den rivayet etti; dedi ki: 'Kim sarhoşluk veren bir şey içerse, mesanesinde ondan bir damla kaldığı sürece Allah [onun hiçbir ibadetini] kabul etmez. Şayet bundan dolayı ölürse, Allah'ın ona «Tînetü'l-habâl»den -ki o cehennem ehlinin irini ve cerahatidir- içirmesi hak olur.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن أبي ذَر قَالَ: من شرب مُسكرا من الشَّرَاب فَهُوَ رِجْس ورجس صلَاته أَرْبَعِينَ لَيْلَة فَإِن تَابَ الله عَلَيْهِ فَإِن شرب أَيْضا فَهُوَ رِجْس ورجس صلَاته أَرْبَعِينَ لَيْلَة فَإِن تَابَ تَابَ الله عَلَيْهِ فَإِن عَاد لَهَا قَالَ: فِي الثَّالِثَة أَو الرَّابِعَة كَانَ حَقًا على الله أَن يسْقِيه من طِينَة الخبال

Abdürrezzâk, Ebû Zer'den rivayet etti; dedi ki: 'Kim içecekten sarhoşluk veren bir şey içerse o bir pisliktir ve kırk gece namazı pis sayılır. Eğer tövbe ederse Allah tövbesini kabul eder. Eğer tekrar içerse o bir pisliktir ve kırk gece namazı pis sayılır. Eğer tövbe ederse Allah tövbesini kabul eder. Eğer buna tekrar dönerse -üçüncüsünde veya dördüncüsünde- Allah'ın ona Tînetü'l-habâl'den içirmesi hak olur.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن أبان رفع الحَدِيث قَالَ: إِن الْخَبَائِث جعلت فِي بَيت فأغلق عَلَيْهَا وَجعل مفتاحها الْخمر فَمن شرب الْخمر وَقع بالخبائث

Abdürrezzâk, Ebân'dan merfû olarak rivayet etti; dedi ki: 'Bütün kötülükler bir eve konup üzerine kilit vuruldu ve onun anahtarı da içki yapıldı. Kim içki içerse kötülüklere düşer.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن عبيد بن عُمَيْر قَالَ: إِن الْخمر مِفْتَاح كل شَرّ

Abdürrezzâk, Ubeyd b. Umeyr'den rivayet etti; dedi ki: 'Şüphesiz içki her şerrin anahtarıdır.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن مُحَمَّد الْمُنْكَدر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من شرب الْخمر صباحاً كَانَ كالمشرك بِاللَّه حَتَّى يُمْسِي وَكَذَلِكَ إِن شربهَا لَيْلًا كَانَ كالمشرك بِاللَّه حَتَّى يصبح وَمن شربهَا حَتَّى يسكر لم يقبل الله لَهُ صَلَاة أَرْبَعِينَ صباحاً وَمن مَاتَ وَفِي عروقه مِنْهَا شَيْء مَاتَ ميتَة جَاهِلِيَّة

Abdürrezzâk, Muhammed b. el-Münkedir'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Kim sabahleyin içki içerse akşama kadar Allah'a şirk koşan gibi olur; aynı şekilde kim geceleyin onu içerse sabaha kadar Allah'a şirk koşan gibi olur. Kim sarhoş oluncaya kadar onu içerse Allah kırk sabah onun namazını kabul etmez. Kim damarlarında ondan bir şey varken ölürse Câhiliye ölümüyle ölür.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن ابْن عمر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ حلف الله بعزته وَقدرته لَا يشرب عبد مُسلم شربة من خمر إِلَّا سقيته بِمَا انتهك مِنْهَا من الْحَمِيم معذب بعد أَو مغْفُور لَهُ وَلَا يَتْرُكهَا وهوعليها قَادر ابْتِغَاء مرضاتي إِلَّا سقيته مِنْهَا فأرويته فِي حَظِيرَة الْقُدس

Abdürrezzâk, İbn Ömer'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Allah izzetine ve kudretine yemin etmiştir ki: «Müslüman bir kul içkiden bir yudum dahi içerse -sonrasında ister azap edilsin ister bağışlansın- çiğnediği bu haram sebebiyle mutlaka ona kaynar sudan içiririm. Gücü yettiği halde Benim rızamı gözeterek onu terk eden kuluma da mutlaka Hazîretü'l-Kuds'te (cennette) [cennet şarabından] içirip onu suya kandırırım.»'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن عبد الله بن عَمْرو بن الْعَاصِ قَالَ: يَجِيء يَوْم الْقِيَامَة

Abdürrezzâk, Abdullah b. Amr b. el-Âs'tan rivayet etti; dedi ki: 'Kıyamet günü gelir:'

شَارِب الْخمر مسوداً وَجهه مزرقَّة عَيناهُ مائلاً شقَّه

'İçki içen kimse yüzü kararmış, gözleri göğermiş, bir tarafı felçli gibi yana eğilmiş,'

أَو قَالَ: شدقه مدلياً لِسَانه يسيل لعابه على صَدره يقذره كل من يرَاهُ

yahut şöyle dedi: 'avurdu [eğilmiş], dili sarkmış, salyası göğsüne akar bir halde [gelir]; onu her gören iğrenir.'

وَأخرج أَحْمد عَن قيس بن سعد بن عبَادَة سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول من شرب الْخمر أَتَى عطشان يَوْم الْقِيَامَة أَلا وكل مُسكر خمر وَإِيَّاكُم والغبيراء

Ahmed, Kays b. Sa'd b. Ubâde'den rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: 'Kim içki içerse kıyamet günü susuz olarak gelir. Dikkat edin, sarhoşluk veren her şey içkidir; gubeyrâdan da sakının!'

وَأخرج أَحْمد عَن أبي ذَر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من شرب الْخمر لم يقبل الله لَهُ صَلَاة أَرْبَعِينَ لَيْلَة فَإِن تَابَ تَابَ الله عَلَيْهِ وَإِن عَاد كَانَ مثل ذَلِك فَمَا أَدْرِي فِي الثَّالِثَة أم فِي الرَّابِعَة قَالَ: فَإِن عَاد كَانَ حتما على الله أَن يسْقِيه من طِينَة الخبال

Ahmed, Ebû Zer'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Kim içki içerse Allah kırk gece onun namazını kabul etmez. Eğer tövbe ederse Allah tövbesini kabul eder. Eğer tekrar [içmeye] dönerse yine bunun gibidir -üçüncüsünde mi yoksa dördüncüsünde miydi bilmiyorum- şöyle buyurdu: Eğer tekrar dönerse, Allah'ın ona Tînetü'l-habâl'den içirmesi kesinleşmiş bir hüküm olur.'

قَالُوا: يَا رَسُول الله مَا طِينَة الخبال قَالَ: عصارة أهل النَّار

'Ey Allah'ın Resûlü! Tînetü'l-habâl nedir?' dediler. [Resûlullah]: 'Cehennem ehlinin [vücutlarından sızan] usaresidir (cerahatidir)' buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي سعد وَابْن أبي شيبَة عَن خلدَة بنت طلق قَالَت: قَالَ لنا أبي: جلسنا عِنْد رَسُول الله ﷺ فجَاء صحار فَسَأَلَهُ مَا ترى فِي شراب نصنعه من ثمارنا قَالَ: تَسْأَلنِي عَن الْمُسكر لَا تشربه وَلَا تسقه أَخَاك فوالذي نفس مُحَمَّد بِيَدِهِ مَا شربه رجل قطّ ابْتِغَاء لَذَّة سكر فيسقيه الله الْخمر يَوْم الْقِيَامَة

İbn Ebî Sa'd ve İbn Ebî Şeybe, Halde bint Talk'tan rivayet etti; dedi ki: Babamız bize şöyle anlattı: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında oturuyorduk. Sahhâr gelip ona: 'Meyvelerimizden yaptığımız bir içecek hakkında ne dersin?' diye sordu. [Resûlullah]: 'Bana sarhoşluk veren şeyi mi soruyorsun? Onu içme ve [din] kardeşine de içirme. Muhammed'in nefsi elinde olana yemin ederim ki, bir adam sarhoşluk lezzeti arayarak onu içerse Allah kıyamet günü ona [cennet] şarabını asla içirmez' buyurdu.

وَأخرج أَحْمد عَن أَسمَاء بنت يزِيد

Ahmed, Esmâ bint Yezîd'den rivayet etti:

أَنَّهَا سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول من شرب الْخمر لم يرضَ الله عَنهُ أَرْبَعِينَ لَيْلَة فَإِن مَاتَ مَاتَ كَافِرًا وَإِن تَابَ تَابَ الله عَلَيْهِ وَإِن عَاد كَانَ حَقًا على الله أَن يسْقِيه من طِينَة الخبال

Kendisi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işitmiştir: 'Kim içki içerse Allah kırk gece ondan razı olmaz. Şayet [bu halde] ölürse kâfir olarak ölür; tövbe ederse Allah onun tövbesini kabul eder; tekrar [içmeye] dönerse Allah'ın ona Tînetü'l-habâl'den içirmesi hak olur.'

قلت: يَا رَسُول الله وَمَا طِينَة الخبال قَالَ: صديد أهل النَّار

'Ey Allah'ın Resûlü, Tînetü'l-habâl nedir?' dedim. [Resûlullah]: 'Cehennem ehlinin irinidir' buyurdu.

وَأخرج أَحْمد فِي الزّهْد عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ الريب من الْكفْر وَالنوح عمل الْجَاهِلِيَّة وَالشعر من أَمر إِبْلِيس والغلول جمر من جَهَنَّم وَالْخمر جَامع كل إِثْم والشباب شُعْبَة من الْجُنُون وَالنِّسَاء حبائل الشَّيْطَان وَالْكبر شَرّ من الشَّرّ وَشر المآكل مَال الْيَتِيم وَشر المكاسب الرِّبَا والسعيد من وعظ بِغَيْرِهِ والشقي من شقي فِي بطن أمه

Ahmed ez-Zühd'de Ebü'd-Derdâ'dan rivayet etti; dedi ki: 'Şüphe küfürdendir, [ölü arkasından bağırıp çağırarak] yas tutmak Câhiliye işidir, [hiciv/batıl] şiir İblis'in işlerindendir, ganimet malından aşırmak cehennemden bir kordur, içki her günahın toplayıcısıdır, gençlik delilikten bir şubedir, kadınlar şeytanın tuzaklarıdır, kibir şerden daha şerdir, yenilen şeylerin en şerlisi yetim malıdır, kazançların en şerlisi faizdir; bahtiyar kişi başkasından ibret alan, bedbaht kişi ise annesinin karnında bedbaht olandır.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الشّعب عَن عليّ قَالَ: سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول لم يزل جِبْرِيل ينهاني عَن عبَادَة الْأَوْثَان وَشرب الْخمر وملاحاة الرِّجَال

Beyhakî Şuabü'l-Îmân'da Ali'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: 'Cibrîl bana putlara tapmayı, içki içmeyi ve insanlarla ağız kavgası yapmayı yasaklamaya devam etti.'

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن أم سَلمَة

Beyhakî, Ümmü Seleme'den rivayet etti:

أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ كَانَ فِي أول مَا نهاني عَنهُ رَبِّي وعهد إليَّ بعد عبَادَة الْأَوْثَان وَشرب الْخمر لملاحاة الرِّجَال وَالله تَعَالَى أعلم

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Rabbimin beni putlara tapmaktan ve içki içmekten sonra nehyettiği ve bana emrettiği şeylerin başında insanlarla ağız kavgası yapmak geliyordu.' Allah Teâlâ en iyisini bilir.

- قَوْله تَعَالَى: يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا ليبلونكم الله بِشَيْء من الصَّيْد تناله أَيْدِيكُم ورماحكم ليعلم الله من يخافه بِالْغَيْبِ فَمن اعْتدى بعد ذَلِك فَلهُ عَذَاب أَلِيم

- Allah Teâlâ'nın şu buyruğu: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ } “Ey iman edenler! Görmediği halde Kendisinden kimin korktuğunu Allah'ın ortaya çıkarması için, ellerinizin ve mızraklarınızın erişebileceği bir avla Allah sizi mutlaka imtihan edecektir. Bundan sonra kim haddi aşarsa onun için can yakıcı bir azap vardır.”

- أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ليبلونكم الله بِشَيْء من الصَّيْد تناله أَيْدِيكُم ورماحكم} قَالَ: هُوَ الضَّعِيف من الصَّيْد وصغيره يَبْتَلِي الله بِهِ عباده فِي إحرامهم حَتَّى لَو شاؤوا تناولوه بِأَيْدِيهِم فنهاهم الله أَن يقربوه فَمن قَتله مِنْكُم مُتَعَمدا قَالَ: إِن قَتله مُتَعَمدا أَو نَاسِيا أَو خطأ حكم عَلَيْهِ فَإِن عَاد مُتَعَمدا عجلت لَهُ الْعقُوبَة إِلَّا أَن يعْفُو الله عَنهُ

- İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ali kanalıyla İbn Abbâs'tan: { لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ } “ellerinizin ve mızraklarınızın erişebileceği bir avla Allah sizi mutlaka imtihan edecektir” ayeti hakkında rivayet etti; [İbn Abbâs] dedi ki: 'Bu, avın zayıf ve küçük olanıdır. Allah ihramlı iken kullarını bununla imtihan eder; öyle ki dileselerdi elleriyle yakalayabilirlerdi. Allah onlara buna yaklaşmayı yasakladı. Sizden kim onu kasten öldürürse: İster kasten, ister unutarak, ister hataen öldürsün, aleyhine hüküm verilir (ceza gerekir). Eğer kasten tekrar yaparsa, Allah onu affetmedikçe cezası çarçabuk verilir.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {ليبلونكم الله بِشَيْء من الصَّيْد تناله أَيْدِيكُم ورماحكم} قَالَ: النبل وَالرمْح ينَال كبار الصَّيْد وأيديهم تنَال صغَار الصَّيْد أَخذ الفروخ وَالْبيض

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve es-Sünen'de Beyhakî, Mücâhid'den: { لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ } “ellerinizin ve mızraklarınızın erişebileceği bir avla Allah sizi mutlaka imtihan edecektir” ayeti hakkında rivayet etti; [Mücâhid] dedi ki: 'Ok ve mızrak büyük avlara erişir, elleri ise yavru ve yumurtaları almak gibi küçük avlara erişir.'

وَفِي لفظ: أَيْدِيكُم

Bir rivayette: 'Elleriniz;'

أخذكم إياهن بِأَيْدِيكُمْ من بيضهن وفراخهن ورماحكم

'yumurtalarından ve yavrularından ellerinizle tutmanızdır. Mızraklarınız ise,'

مَا رميت أَو طعنت

'ok attığınız veya mızrak sapladığınız [büyük avlar]dır.'

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {ليبلونكم الله بِشَيْء من الصَّيْد} قَالَ: مَا لَا يَسْتَطِيع أَن يَرْمِي من الصَّيْد

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den rivayet etti: { لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ } “Allah bir avla sizi mutlaka imtihan edecektir” ayeti hakkında: 'Avdan ok atmaya gücü yetmeyen (yakalanması kolay) şeylerdir' dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل بن حَيَّان قَالَ: أنزلت هَذِه الْآيَة فِي عمْرَة الْحُدَيْبِيَة فَكَانَت الْوَحْش وَالطير وَالصَّيْد يَغْشَاهُم فِي رحالهم لم يرَوا مثله قطّ فِيمَا خلا فنهاهم الله عَن قَتله وهم محرمون {ليعلم الله من يخافه بِالْغَيْبِ}

İbn Ebî Hâtim, Mukâtil b. Hayyân'dan rivayet etti; dedi ki: 'Bu ayet Hudeybiye umresinde indirildi. Yabani hayvanlar, kuşlar ve av hayvanları konakladıkları yerlerde onları öyle bir sarıyordu ki daha önce asla böylesini görmemişlerdi. Allah ihramlı oldukları sırada onları öldürmelerini yasakladı: { لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ } “Görmediği halde Kendisinden kimin korktuğunu Allah'ın ortaya çıkarması için.”'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طرق قيس بن سعد عَن ابْن عَبَّاس

İbn Ebî Hâtim, Kays b. Sa'd'ın [farklı] yolları üzerinden İbn Abbâs'tan rivayet etti:

أَنه كَانَ يَقُول فِي قَوْله: {فَمن اعْتدى بعد ذَلِك فَلهُ عَذَاب أَلِيم} : أَن يُوسع ظَهره وبطنه جلدا ويسلب ثِيَابه

[İbn Abbâs] { فَمن اعْتدى بعد ذَلِك فَلهُ عَذَاب أَلِيم } “Bundan sonra kim haddi aşarsa, onun için can yakıcı bir azap vardır” ayeti hakkında şöyle diyordu: 'Sırtı ve karnı bolca kamçılanır ve elbiseleri soyulur.'

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ من طَرِيق الْكَلْبِيّ عَن أبي صَالح عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: كَانَ إِذا مَا أَخذ شَيْئا من الصَّيْد أَو قَتله جلد مائَة ثمَّ نزل الحكم بعد

Ebü'ş-Şeyh, el-Kelbî kanalıyla Ebû Sâlih'ten, o da Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti; [Câbir] dedi ki: 'Avdan bir şey tuttuğunda veya onu öldürdüğünde yüz kamçı vurulurdu; sonra [bu konudaki] hüküm indi.'

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ من طَرِيق أبي صَالح عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: يمْلَأ بَطْنه وظهره إِن عَاد لقتل الصَّيْد مُتَعَمدا وَكَذَلِكَ صنع بِأَهْل وَج أهل وَاد بِالطَّائِف قَالَ ابْن

Ebü'ş-Şeyh, Ebû Sâlih kanalıyla İbn Abbâs'tan rivayet etti; [İbn Abbâs] dedi ki: 'Kasten av öldürmeyi tekrarlarsa karnı ve sırtı [kamçıyla] doldurulur. Tâif'te bir vadinin halkı olan Vecc ehline de böyle yapıldı.' İbn

عَبَّاس: كَانُوا فِي الْجَاهِلِيَّة إِذا أحدث الرجل حَدثا أَو قتل صيدا ضرب ضربا شَدِيدا وسلب ثِيَابه

Abbâs dedi ki: 'Cahiliye döneminde bir adam bir suç işlediğinde veya bir av öldürdüğünde şiddetle dövülür ve elbiseleri soyulurdu.'

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن فِي قَوْله {فَمن اعْتدى بعد ذَلِك فَلهُ عَذَاب أَلِيم} قَالَ: هِيَ وَالله مُوجبَة

Ebü'ş-Şeyh, el-Hasan'dan rivayet etti: { فَمن اعْتدى بعد ذَلِك فَلهُ عَذَاب أَلِيم } “Bundan sonra kim haddi aşarsa, onun için can yakıcı bir azap vardır” ayeti hakkında; '[Bu azap] vallahi kesinleşmiştir' dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد

İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den

مثله

benzerini rivayet etti.

- قَوْله تَعَالَى: يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تقتلُوا الصَّيْد وَأَنْتُم حرم وَمن قَتلهمْ مِنْكُم مُتَعَمدا فجزاء مثل مَا قتل من النعم يحكم بِهِ ذَوا عدل مِنْكُم هَديا بَالغ الْكَعْبَة أَو كَفَّارَة طَعَام مَسَاكِين أَو عدل ذَلِك صياما ليذوق وبال أمره عَفا الله عَمَّا سلف وَمن عَاد فينتقم الله مِنْهُ وَالله عَزِيز ذُو انتقام

- Yüce Allah'ın şu buyruğu: { يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تقتلُوا الصَّيْد وَأَنْتُم حرم وَمن قَتلهمْ مِنْكُم مُتَعَمدا فجزاء مثل مَا قتل من النعم يحكم بِهِ ذَوا عدل مِنْكُم هَديا بَالغ الْكَعْبَة أَو كَفَّارَة طَعَام مَسَاكِين أَو عدل ذَلِك صياما ليذوق وبال أمره عَفا الله عَمَّا سلف وَمن عَاد فينتقم الله مِنْهُ وَالله عَزِيز ذُو انتقام } “Ey iman edenler! İhramlı iken av hayvanı öldürmeyin. İçinizden kim onu kasten öldürürse, öldürdüğü hayvanın benzeri bir kurbanlık ceza vardır ki, Kâbe'ye ulaşacak bir kurbanlık olarak aranızdan adalet sahibi iki kişi buna hükmeder; yahut işlediğinin cezasını tatması için yoksulları doyurmak şeklinde bir kefaret veya buna denk oruç tutmaktır. Allah geçmiştekileri affetmiştir. Kim tekrar dönerse, Allah ondan intikam alır. Allah mutlak güç sahibidir, intikam sahibidir.”

- أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس {لَا تقتلُوا الصَّيْد وَأَنْتُم حرم} فَنهى الْمحرم عَن قَتله فِي هَذِه الْآيَة وَأكله

- İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr kanalıyla İbn Abbâs'tan: { لَا تقتلُوا الصَّيْد وَأَنْتُم حرم } “İhramlı iken av hayvanı öldürmeyin” ayeti hakkında rivayet etti: 'Bu ayette ihramlı kimseye [avı] öldürmesi ve onu yemesi yasaklanmıştır.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {لَا تقتلُوا الصَّيْد وَأَنْتُم حرم} قَالَ: حرم صَيْده هَهُنَا وَأكله هَهُنَا

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr'den: { لَا تقتلُوا الصَّيْد وَأَنْتُم حرم } “İhramlı iken av hayvanı öldürmeyin” ayeti hakkında rivayet etti; [Saîd] dedi ki: 'Burada onun avlanması da yenmesi de haram kılınmıştır.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَمن قَتله مِنْكُم مُتَعَمدا} قَالَ: إِن قَتله مُتَعَمدا أَو نَاسِيا أوخطأ حكم عَلَيْهِ فَإِن عَاد مُتَعَمدا عجلت لَهُ الْعقُوبَة إِلَّا أَن يعْفُو الله عَنهُ

İbnü'l-Münzir, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve es-Sünen'de Beyhakî, İbn Abbâs'tan: { وَمن قَتله مِنْكُم مُتَعَمدا } “İçinizden kim onu kasten öldürürse” ayeti hakkında rivayet etti; [İbn Abbâs] dedi ki: 'İster kasten, ister unutarak, ister hataen öldürsün, aleyhine hüküm verilir (ceza gerekir). Eğer kasten tekrar yaparsa, Allah onu affetmedikçe cezası çarçabuk verilir.'

وَفِي قَوْله {فجزاء مثل مَا قتل من النعم} قَالَ: إِذا قتل الْمحرم شَيْئا من الصَّيْد حكم عَلَيْهِ فِيهِ فَإِن قتل ظَبْيًا أَو نَحوه فَعَلَيهِ شَاة تذبح بِمَكَّة فَإِن لم يجد فإطعام سِتَّة مَسَاكِين فَإِن لم يجد فَصِيَام ثَلَاثَة أَيَّام فَإِن قتل إبِلا وَنَحْوه فَعَلَيهِ بقرة فَإِن لم يجدهَا أطْعم عشْرين مِسْكينا فَإِن لم يجد صَامَ عشْرين يَوْمًا وَإِن قتل نعَامَة أَو حمَار وَحش أَو نَحوه فَعَلَيهِ بَدَنَة من الْإِبِل فَإِن لم يجد أطْعم ثَلَاثِينَ مِسْكينا فَإِن لم يجد صَامَ ثَلَاثِينَ يَوْمًا وَالطَّعَام مدٌّ مدٌّ يشبعهم

[İbn Abbâs] { فجزاء مثل مَا قتل من النعم } “öldürdüğü hayvanın benzeri bir kurbanlık ceza vardır” ayeti hakkında da şöyle dedi: 'İhramlı bir kimse avdan bir şey öldürdüğünde, bu konuda aleyhine hüküm verilir. Eğer bir ceylan veya benzerini öldürürse ona Mekke'de kesilecek bir koyun gerekir; bulamazsa altı yoksulu doyurması gerekir; bulamazsa üç gün oruç tutması gerekir. Eğer yaban öküzü veya benzerini öldürürse ona bir sığır gerekir; bulamazsa yirmi yoksulu doyurur; bulamazsa yirmi gün oruç tutar. Eğer bir devekuşu, yaban eşeği veya benzerini öldürürse ona develerden bir bedene (kurbanlık deve) gerekir; bulamazsa otuz yoksulu doyurur; bulamazsa otuz gün oruç tutar. Yiyecek ise onları doyuracak birer müddür.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الحكم

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, el-Hakem'den rivayet etti:

أَن عمر كتب أَن يحكم عَلَيْهِ فِي الْخَطَأ والعمد

Ömer, hatada da kasıtta da aleyhine hüküm verilmesini (ceza uygulanmasını) yazdı.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء قَالَ: يحكم عَلَيْهِ فِي الْعمد وَالْخَطَأ وَالنِّسْيَان

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Atâ'dan rivayet etti; dedi ki: 'Kasıt, hata ve unutma durumunda aleyhine hüküm verilir.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَسَعِيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَمن قَتله مِنْكُم مُتَعَمدا} قَالَ: متعمد القتلة نَاسِيا لإحرامه فَذَلِك الَّذِي يحكم عَلَيْهِ فَإِن قَتله ذَاكِرًا لإحرامه متعمد القتلة لم يحكم عَلَيْهِ

Abdürrezzâk, Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den: { وَمن قَتله مِنْكُم مُتَعَمدا } “İçinizden kim onu kasten öldürürse” ayeti hakkında rivayet etti; [Mücâhid] dedi ki: 'İhramlı olduğunu unutarak kasten öldürendir; işte aleyhine hüküm verilecek kimse budur. Eğer ihramlı olduğunu hatırlayarak ve kasten öldürürse, aleyhine [ceza] hükmü verilmez.'

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي الَّذِي يقتل الصَّيْد مُتَعَمدا وَهُوَ يعلم أَنه محرم ومتعمد قَتله قَالَ: لَا يحكم عَلَيْهِ وَلَا حج لَهُ

İbn Cerîr, ihramlı olduğunu bildiği halde ve kasten öldürmek suretiyle avı kasten öldüren kimse hakkında Mücâhid'den rivayet etti; [Mücâhid] dedi ki: 'Onun aleyhine [kefaret] hükmü verilmez ve onun haccı da yoktur.'

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: الْعمد هُوَ الْخَطَأ الْمُكَفّر أَن يُصِيب الصَّيْد وَهُوَ يُرِيد غَيره فَيُصِيبهُ

İbn Cerîr, Mücâhid'den rivayet etti; dedi ki: 'Kasıt, [aslında] kefareti gereken hatadır; o da başkasını hedeflerken avı vurması ve ona isabet ettirmesidir.'

وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن {وَمن قَتله مِنْكُم مُتَعَمدا} للصَّيْد نَاسِيا لإحرامه فَمن اعْتدى بعد ذَلِك مُتَعَمدا للصَّيْد يذكر إِحْرَامه لم يحكم عَلَيْهِ

İbn Cerîr, el-Hasan'dan rivayet etti: { وَمن قَتله مِنْكُم مُتَعَمدا } “İçinizden kim onu kasten öldürürse” [ifadesi], ihramlı olduğunu unutarak avı kasten [öldüren hakkındadır]. Bundan sonra ihramlı olduğunu hatırlayarak avı kasten öldürüp haddi aşan kimseye ise hüküm verilmez.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس {وَمن قَتله مِنْكُم مُتَعَمدا} قَالَ: إِذا كَانَ نَاسِيا لإحرامه وَقتل الصَّيْد مُتَعَمدا

Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan rivayet etti: { وَمن قَتله مِنْكُم مُتَعَمدا } “İçinizden kim onu kasten öldürürse” ayeti hakkında; 'İhramlı olduğunu unutup avı kasten öldürdüğü zamandır' dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُحَمَّد بن سِيرِين قَالَ: من قَتله مُتَعَمدا لقَتله نَاسِيا لإحرامه فَعَلَيهِ الْجَزَاء وَمن قَتله مُتَعَمدا لقَتله غير نَاس لإحرامه فَذَاك إِلَى الله إِن شَاءَ عذبه وَإِن شَاءَ غفر لَهُ

Ebü'ş-Şeyh, Muhammed b. Sîrîn'den rivayet etti; dedi ki: 'Kim ihramlı olduğunu unutarak onu kasten öldürürse ona ceza gerekir. Kim de ihramlı olduğunu unutmadan kasten öldürürse, onun durumu Allah'a kalmıştır; dilerse ona azap eder, dilerse onu bağışlar.'

وَأخرج الشَّافِعِي وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد قَالَ: من قَتله مُتَعَمدا غير نَاس لإحرامه وَلَا يُرِيد غَيره فقد حل وَلَيْسَت لَهُ رخصَة وَمن قَتله نَاسِيا لإحرامه أَو أَرَادَ غَيره فَأَخْطَأَ بِهِ فَذَلِك الْعمد الْمُكَفّر

eş-Şâfiî, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid'den rivayet etti; dedi ki: 'Kim ihramlı olduğunu unutmadan ve başka bir şeyi hedeflemeden onu kasten öldürürse ihramdan çıkmış olur ve onun için bir ruhsat yoktur. Kim de ihramlı olduğunu unutarak öldürürse veya başka bir şeyi hedefleyip [avı] yanlışlıkla vurursa, işte kefaret gerektiren kasıt budur.'

وَأخرج الشَّافِعِي وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج قَالَ: قلت لعطاء {وَمن قَتله مِنْكُم مُتَعَمدا} فَمن قَتله خطأ يغرم وَإِنَّمَا جعل الْغرم على من قَتله مُتَعَمدا قَالَ: نعم تعظم بذلك حرمات الله وَمَضَت بذلك السّنَن وَلِئَلَّا يدْخل النَّاس فِي ذَلِك

eş-Şâfiî, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den rivayet etti; dedi ki: Atâ'ya: '{ وَمن قَتله مِنْكُم مُتَعَمدا } “İçinizden kim onu kasten öldürürse” [buyruluyor]. Yanlışlıkla öldüren de tazmin eder mi? Oysa tazminat sadece kasten öldürene verilmiştir' dedim. [Atâ]: 'Evet, bununla Allah'ın hürmetleri yüceltilir, sünnetler böyle süregelmiştir ve insanlar buna [ihmalkârlığa] girişmesin diyedir' dedi.

وَأخرج الشَّافِعِي وَابْن الْمُنْذر عَن عَمْرو بن دِينَار قَالَ: رَأَيْت النَّاس أَجْمَعِينَ يغرمون فِي الْخَطَأ

eş-Şâfiî ve İbnü'l-Münzir, Amr b. Dînâr'dan rivayet etti; dedi ki: 'Bütün insanların hata durumunda tazminat ödediklerini gördüm.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti:

قَالَ: إِنَّمَا كَانَت الْكَفَّارَة فِيمَن قتل الصَّيْد مُتَعَمدا وَلَكِن غلظ عَلَيْهِم فِي الْخَطَأ كي يتقوا

Dedi ki: 'Kefaret ancak avı kasten öldüren kimse içindi; fakat sakınsınlar diye hata yapanlara da ağırlaştırıldı.'

وَأخرج ابْن جرير عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: نزل الْقُرْآن بالعمد وَجَرت السّنة فِي الْخَطَأ يَعْنِي فِي الْمحرم يُصِيب الصَّيْد

İbn Cerîr, ez-Zührî'den rivayet etti; dedi ki: 'Kur'an kasıt hakkında indi, sünnet ise hata hakkında cari oldu; yani ihramlının ava isabet ettirmesi konusunda.'

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن الزُّهْرِيّ قَالَ: يحكم عَلَيْهِ فِي الْعمد وَفِي الْخَطَأ وَمِنْه

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, ez-Zührî'den rivayet etti; dedi ki: 'Kasıtta da hatada da aleyhine hüküm verilir.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِذا أصَاب الْمحرم الصَّيْد فَلَيْسَ عَلَيْهِ شَيْء

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: 'İhramlı kimse [yanlışlıkla] avı vurursa ona bir şey gerekmez.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير

İbnü'l-Münzir, Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti:

فِي الْمحرم إِذا أمات صيدا خطأ فَلَا شَيْء عَلَيْهِ وَإِن أصَاب مُتَعَمدا فَعَلَيهِ الْجَزَاء

İhramlı kimse hakkında; 'Eğer bir avı yanlışlıkla öldürürse ona bir şey gerekmez, kasten vurursa ona ceza gerekir' dedi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن طَاوس قَالَ: لَا يحكم على من أصَاب صيدا خطأ إِنَّمَا يحكم من أَصَابَهُ عمدا وَالله مَا قَالَ الله إِلَّا {وَمن قَتله مِنْكُم مُتَعَمدا}

Abdürrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Tâvûs'tan rivayet etti; dedi ki: 'Bir ava yanlışlıkla isabet ettiren kimseye hüküm verilmez; ancak onu kasten vuran kimseye hüküm verilir. Vallahi Allah ancak: { وَمن قَتله مِنْكُم مُتَعَمدا } “İçinizden kim onu kasten öldürürse” buyurmuştur.'

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فجزاء مثل مَا قتل من النعم} قَالَ: إِذا أصَاب الْمحرم الصَّيْد يحكم عَلَيْهِ جَزَاؤُهُ من النعم فَإِن وجد جَزَاؤُهُ ذبحه وتصدَّق بِلَحْمِهِ وَإِن لم يجد جَزَاؤُهُ قوم الْجَزَاء دَرَاهِم ثمَّ قومت الدَّرَاهِم حِنْطَة ثمَّ صَامَ مَكَان كل نصف صَاع يَوْمًا

Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan: { فجزاء مثل مَا قتل من النعم } “öldürdüğü hayvanın benzeri bir kurbanlık ceza vardır” ayeti hakkında rivayet etti; [İbn Abbâs] dedi ki: 'İhramlı av vurduğunda, evcil hayvanlardan cezası aleyhine hükmedilir. Eğer cezasını bulursa onu keser ve etini sadaka olarak dağıtır. Eğer cezasını bulamazsa ceza dirhemlerle takdir edilir, sonra dirhemler buğday olarak takdir edilir, sonra her yarım sâ' yerine bir gün oruç tutar.'

قَالَ {أَو كَفَّارَة طَعَام مَسَاكِين أَو عدل ذَلِك صياما} وَإِنَّمَا أُرِيد بِالطَّعَامِ الصّيام أَنه إِذا وجد الطَّعَام وجد جَزَاؤُهُ

[İbn Abbâs] dedi ki: { أَو كَفَّارَة طَعَام مَسَاكِين أَو عدل ذَلِك صياما } “yahut yoksulları doyurmak şeklinde bir kefaret veya buna denk oruç tutmaktır”. Yemekle oruç kastedilmiştir ki yemeği bulduğunda cezasını bulmuş olur.

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس فِي الرجل يُصِيب الصَّيْد وَهُوَ محرم قَالَ: يحكم عَلَيْهِ جَزَاؤُهُ فَإِن لم يجد قَالَ: يحكم عَلَيْهِ ثمنه فقوّم طَعَاما فَتصدق بِهِ فَإِن لم يجد حكم عَلَيْهِ الصّيام

Abd b. Humeyd, ihramlı iken av vuran adam hakkında İbn Abbâs'tan rivayet etti; [İbn Abbâs] dedi ki: 'Cezası aleyhine hükmedilir. Eğer [cezalık hayvanı] bulamazsa değeri takdir edilir, yiyecek olarak hesaplanıp sadaka verilir; şayet bulamazsa oruç aleyhine hükmedilir.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عَطاء الْخُرَاسَانِي فِي قَوْله {فجزاء مثل} قَالَ: شبهه

İbnü'l-Münzir, Atâ el-Horasânî'den: { فجزاء مثل } “bir ceza [olarak] benzeri” ayeti hakkında rivayet etti; 'Onun benzeridir' dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن الشّعبِيّ {فجزاء مثل مَا قتل من النعم} قَالَ: نده

İbnü'l-Münzir, eş-Şa'bî'den rivayet etti: { فجزاء مثل مَا قتل من النعم } “öldürdüğü hayvanın benzeri bir kurbanlık ceza vardır” ayeti hakkında; 'Onun dengidir' dedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة قَالَ: سَأَلَ مَرْوَان بن الحكم ابْن عَبَّاس وَهُوَ بوادي الْأَزْرَق قَالَ: أَرَأَيْت مَا أصبْنَا من الصَّيْد لم نجد لَهُ ندا فَقَالَ ابْن عَبَّاس: ثمنه يهدى إِلَى مَكَّة

İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, İkrime'den rivayet etti; dedi ki: Mervân b. el-Hakem, el-Ezrak vadisinde iken İbn Abbâs'a sordu ve dedi ki: 'Avladığımız şeylerden dengini bulamadıklarımız hakkında ne dersin?' İbn Abbâs: 'Değeri Mekke'ye hediye (kurban/sadaka) olarak gönderilir' dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي الْآيَة قَالَ: عَلَيْهِ من النعم مثله

İbn Cerîr, ayet hakkında Mücâhid'den rivayet etti; [Mücâhid]: 'Ona evcil hayvanlardan onun bir benzeri gerekir' dedi.

وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ فِي الْآيَة قَالَ: إِن قتل نعَامَة أَو حمارا فَعَلَيهِ بَدَنَة وَإِن قتل بقرة أَو أيلاً أَو أروى فَعَلَيهِ بقرة أَو قتل غزالاً أَو أرنباً فَعَلَيهِ شَاة وَإِن قتل ظَبْيًا أَو جَريا أَو يربوعاً فَعَلَيهِ سخلة قد أكلت العشب وشربت اللَّبن

İbn Cerîr, ayet hakkında es-Süddî'den rivayet etti; [es-Süddî] dedi ki: 'Eğer devekuşu veya [yaban] eşeği öldürürse ona bir bedene (deve) gerekir. Eğer yaban ineği, geyik veya dağ keçisi öldürürse ona bir sığır gerekir. Veya ceylan ya da tavşan öldürürse ona bir koyun gerekir. Eğer antilop, tarla faresi ya da arap tavşanı öldürürse ona ot yemiş ve süt içmiş bir kuzu/oğlak gerekir.'

وَأخرج ابْن جرير عَن عَطاء أَنه سُئِلَ: أيغرم فِي صَغِير الصَّيْد كَمَا يغرم فِي كبيره قَالَ: أَلَيْسَ يَقُول الله {فجزاء مثل مَا قتل} وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء فِي قَوْله {فجزاء مثل مَا قتل} قَالَ: مَا كَانَ لَهُ مثل يُشبههُ فَهُوَ جَزَاؤُهُ قَضَاؤُهُ

İbn Cerîr rivayet etti ki; Atâ'ya: 'Küçük avda da büyük avda olduğu gibi tazminat ödenir mi?' diye soruldu. [Atâ]: 'Allah { فجزاء مثل مَا قتل } “öldürdüğü hayvanın benzeri bir ceza vardır” buyurmuyor mu?' dedi. İbn Ebî Hâtim de Atâ'dan: { فجزاء مثل مَا قتل } “öldürdüğü hayvanın benzeri bir ceza vardır” ayeti hakkında rivayet etti; [Atâ] dedi ki: 'Onun kendisine benzeyen bir dengi ne ise, onun cezası ve ödemesi odur.'

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مقَاتل بن حبَان فِي قَوْله {فجزاء مثل مَا قتل} قَالَ: فَمَا كَانَ من صيد الْبر مِمَّا لَيْسَ لَهُ قرن الْحمار والنعامة فَجَزَاؤُهُ من الْبدن وَمَا كَانَ من صيد الْبر ذَوَات الْقُرُون فَجَزَاؤُهُ من الْبَقر وَمَا كَانَ من الظباء فَفِيهِ من الْغنم والأرنب فِيهِ ثنية من الْغنم واليربوع فِيهِ برق وَهُوَ الْحمل وَمَا كَانَ من حمامة أونحوها من الطير فَفِيهَا شَاة وَمَا كَانَ من جَرَادَة أونحوها فَفِيهَا قَبْضَة من طَعَام

İbn Ebî Hâtim, Mukâtil b. Hayyân'dan: { فجزاء مثل مَا قتل } “öldürdüğü hayvanın benzeri bir ceza vardır” ayeti hakkında rivayet etti; [Mukâtil] dedi ki: 'Kara avından boynuzsuz olan yaban eşeği ve devekuşu gibi hayvanların cezası bedenelerdendir (develerdendir). Kara avından boynuzlu olanların cezası sığırlardandır. Ceylanlardan olanların cezası koyunlardandır. Tavşanda koyunlardan iki dişini dökmüş bir koyun (seniyye) gerekir. Arap tavşanında ceza bir barek yani sütten kesilmiş kuzudur. Güvercin veya benzeri kuşlarda bir koyun gerekir. Çekirge veya benzerinde ise bir avuç yiyecek gerekir.'

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج قَالَ: قلت لعطاء: أَرَأَيْت إِن قتلت صيدا فَإِذا هُوَ أَعور أَو أعرج أَو مَنْقُوص أغرم مثله قَالَ: نعم إِن شِئْت

İbn Cerîr, İbn Cüreyc'den rivayet etti; dedi ki: Atâ'ya: 'Bir av öldürsem ve o tek gözlü, topal veya kusurlu çıksa, onun benzerini mi tazmin ederim?' dedim. [Atâ]: 'Dilersen evet' dedi.

قَالَ عَطاء: وَإِن قتلت ولد بقرة وحشية فَفِيهِ ولد بقرة إنسية مثله فَكل ذَلِك على ذَلِك

Atâ dedi ki: 'Eğer bir yaban ineğinin yavrusunu öldürürsen, onda onun dengi olan bir evcil inek yavrusu gerekir. Bütün bunlar buna göredir.'

وَأخرج ابْن جرير عَن الضَّحَّاك بن مُزَاحم فِي قَوْله {فجزاء مثل مَا قتل من النعم} قَالَ: مَا كَانَ من صيد الْبر مِمَّا لَيْسَ لَهُ قرن الْحمار أَو النعامة فَعَلَيهِ مثله من الْإِبِل وَمَا كَانَ ذَا قرن من صيد الْبر من وعل أَو إبل فَجَزَاؤُهُ من الْبَقر وَمَا كَانَ من ظَبْي فَمن الْغنم مثله وَمَا كَانَ من أرنب فَفِيهَا ثنية وَمَا كَانَ من يَرْبُوع وَشبهه فَفِيهِ حمل صَغِير وَمَا كَانَ من جَرَادَة أَو نَحْوهَا فَفِيهَا قَبْضَة من طَعَام وَمَا كَانَ من طير الْبر فَفِيهِ أَن يقوم وَيتَصَدَّق بِثمنِهِ وَإِن شَاءَ صَامَ لكل نصف صَاع يَوْمًا وَإِن أصَاب فرخ طير بَريَّة أَو بيضها فَالْقيمَة فِيهَا طَعَام أوصوم على الَّذِي يكون فِي الطير

İbn Cerîr, ed-Dahhâk b. Müzâhim'den: { فجزاء مثل مَا قتل من النعم } “öldürdüğü hayvanın benzeri bir kurbanlık ceza vardır” ayeti hakkında rivayet etti; [ed-Dahhâk] dedi ki: 'Kara avından boynuzsuz olan yaban eşeği veya devekuşu gibi hayvanlarda develerden onun bir benzeri gerekir. Kara avından dağ keçisi veya [geyik gibi] boynuzlu olanların cezası sığırlardandır. Ceylandan olanlarda koyunlardan onun bir benzeri gerekir. Tavşanda seniyye (iki dişini dökmüş koyun) gerekir. Arap tavşanı ve benzerinde küçük bir kuzu gerekir. Çekirge veya benzerinde bir avuç yiyecek gerekir. Kara kuşlarında ise değeri takdir edilip bedeli sadaka verilir; dilerse her yarım sâ' için bir gün oruç tutar. Eğer bir yaban kuşunun yavrusunu veya yumurtasını vurursa, kuşta olduğu gibi onda da değeri karşılığı yiyecek veya oruç gerekir.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الضبع صيد فَإِذا أَصَابَهُ الْمحرم فَفِيهِ جَزَاء كَبْش مسن وتؤكل

İbn Ebî Şeybe ve sahih olduğunu belirterek Hâkim, Câbir'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Sırtlan bir avdır; ihramlı kimse onu vurursa ceza olarak yaşını almış bir koç gerekir ve [eti] yenir.'

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَطاء

İbn Ebî Şeybe, Atâ'dan rivayet etti:

أَن عمر وَعُثْمَان وَزيد بن ثَابت وَابْن عَبَّاس وَمُعَاوِيَة قَالُوا: فِي النعامة بَدَنَة

Ömer, Osman, Zeyd b. Sâbit, İbn Abbâs ve Muâviye: 'Devekuşunda bir bedene (kurbanlık deve) [gerekir]' dediler.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن جَابر

İbn Ebî Şeybe, Câbir'den rivayet etti: