وَأخرج ابْن جرير عَن إِبْرَاهِيم قَالَ: كلما أصَاب الصَّيْد الْمحرم حكم عَلَيْهِ
İbn Cerîr, İbrâhîm'den rivayet etti; dedi ki: 'İhramlı av vurduğu her seferde aleyhine hüküm verilir.'
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق زيد أبي الْمُعَلَّى عَن الْحسن
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Zeyd Ebü'l-Muallâ yoluyla Hasen'den rivayet etti:
أَن رجلا أصَاب صيدا وَهُوَ محرم فَتجوز عَنهُ ثمَّ عَاد فَأصَاب صيدا آخر فَنزلت نَار من السَّمَاء فَأَحْرَقتهُ فَهُوَ قَوْله {وَمن عَاد فينتقم الله مِنْهُ}
Bir adam ihramlı iken av vurdu ve [ilkinde] kendisi affedildi; sonra tekrarlayıp başka bir av daha vurdu. Bunun üzerine gökten bir ateş indi ve onu yaktı. İşte O'nun {وَمن عَاد فينتقم الله مِنْهُ} “Fakat kim bir daha yaparsa, Allah ondan intikam alır” buyruğu budur.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَن رجلا عَاد فَبعث الله عَلَيْهِ نَارا فأكلته
Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den rivayet etti; dedi ki: 'Bize anlatıldığına göre bir adam [av vurmayı] tekrarlamıştı da Allah onun üzerine bir ateş gönderdi ve ateş onu yiyip bitirdi.'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَائِشَة قَالَت: قَالَ رَسُول الله ﷺ ليقْتل الْمحرم الْفَأْرَة وَالْعَقْرَب والحدأ والغراب وَالْكَلب الْعَقُور زَاد فِي رِوَايَة وَيقتل الْحَيَّة
İbn Ebî Şeybe, Âişe'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'İhramlı kimse fareyi, akrebi, çaylağı, kargayı ve saldırgan köpeği öldürsün' buyurdu. Bir rivayette: 've yılanı da öldürsün' [ziyadesi] yer aldı.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَائِشَة
İbn Ebî Şeybe, Âişe'den rivayet etti:
سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول خمس فواسق فاقتلوهن فِي الْحرم: الحدأ والغراب وَالْكَلب والفأرة وَالْعَقْرَب
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işittim: 'Beş fâsık (zararlı) hayvan vardır ki, onları Harem'de öldürünüz: Çaylak, karga, köpek, fare ve akrep.'
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن مَسْعُود
Hâkim rivayet edip sahih olduğunu belirtti; İbn Mes'ûd'dan rivayet etti:
أَن النَّبِي ﷺ أَمر محرما أَن يقتل حَيَّة فِي الْحرم بمنى
Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, ihramlı bir kimseye Harem'de, Minâ'da bir yılanı öldürmesini emretti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن سعيد بن الْمسيب أَن النَّبِي ﷺ قَالَ: يقتل الْمحرم الذِّئْب
İbn Ebî Şeybe, Saîd b. el-Müseyyeb'den rivayet etti; Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'İhramlı kimse kurdu öldürür.'
- قَوْله تَعَالَى: أحل لكم صيد الْبَحْر وَطَعَامه مَتَاعا لكم وللسيارة وَحرم عَلَيْكُم صيد الْبر مَا دمتم حرما وَاتَّقوا الله الَّذِي إِلَيْهِ تحشرون
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {أحل لكم صيد الْبَحْر وَطَعَامه مَتَاعا لكم وللسيارة وَحرم عَلَيْكُم صيد الْبر مَا دمتم حرما وَاتَّقوا الله الَّذِي إِلَيْهِ تحشرون} “Hem size hem de yolculara bir geçimlik olmak üzere deniz avı ve onu yemek size helal kılındı. İhramlı olduğunuz sürece ise kara avı size haram kılındı. Huzurunda toplanacağınız Allah'tan korkup sakının.”
- أخرج ابْن جرير عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ {أحل لكم صيد الْبَحْر وَطَعَامه مَتَاعا لكم} قَالَ: مَا لَفظه مَيتا فَهُوَ طَعَامه
- İbn Cerîr, Ebû Hureyre'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: {أحل لكم صيد الْبَحْر وَطَعَامه مَتَاعا لكم} “Hem size hem de yolculara bir geçimlik olmak üzere deniz avı ve onu yemek size helal kılındı” [ayeti hakkında] şöyle buyurdu: 'Denizin ölü olarak dışarı attığı şey, onun yiyeceğidir.'
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي هُرَيْرَة مَوْقُوفا
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Hureyre'den mevkûf olarak rivayet etti:
مثله
Bunun benzerini rivayet etti.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ من طَرِيق قَتَادَة عَن أنس عَن أبي بكر الصّديق فِي الْآيَة قَالَ: صَيْده مَا حويت عَلَيْهِ وَطَعَامه مَا لفظ إِلَيْك
Ebü'ş-Şeyh, Katâde yoluyla Enes'ten, o da Ebû Bekir es-Sıddîk'tan ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: 'Onun avı, senin yakaladığındır; yiyeceği ise denizin sana dışarı attığıdır.'
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, İkrime'den rivayet etti:
أَن أَبَا بكر الصّديق قَالَ فِي قَوْله {أحل لكم صيد الْبَحْر وَطَعَامه} قَالَ: صيد الْبَحْر مَا تصطاده أَيْدِينَا وَطَعَامه مَا لاثه الْبَحْر
Ebû Bekir es-Sıddîk, {أحل لكم صيد الْبَحْر وَطَعَامه} “Deniz avı ve onu yemek size helal kılındı” buyruğu hakkında şöyle dedi: 'Deniz avı, ellerimizle avladığımız şeydir; yiyeceği ise denizin kıyıya attığıdır.'
وَفِي لفظ: طَعَامه كل مَا فِيهِ وَفِي لفظ: طَعَامه ميتَته
Bir lafızda: 'Onun yiyeceği, içindeki her şeydir' [denildi]. Diğer bir lafızda ise: 'Onun yiyeceği, onun ölüsüdür' [denildi].
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ من طَرِيق أبي الطُّفَيْل عَن أبي بكر الصّديق قَالَ فِي الْبَحْر: هُوَ الطّهُور مَاؤُهُ الْحل ميتَته
Ebü'ş-Şeyh, Ebü't-Tufeyl yoluyla Ebû Bekir es-Sıddîk'ın deniz hakkında şöyle dediğini rivayet etti: 'O, suyu temizleyici, ölüsü helal olandır.'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: صيد الْبَحْر حَلَال وماؤه طهُور
İbn Ebî Şeybe, İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: 'Deniz avı helaldir, suyu da temizleyicidir.'
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ من طَرِيق أبي الزبير عَن عبد الرَّحْمَن مولى بني مَخْزُوم قَالَ: مَا فِي الْبَحْر شَيْء إِلَّا قد ذكَّاه الله لكم
Ebü'ş-Şeyh, Ebü'z-Zübeyr yoluyla Benî Mahzûm'un azatlısı Abdurrahman'dan rivayet etti; dedi ki: 'Denizde olan hiçbir şey yoktur ki Allah onu sizin için tezkiye etmiş (temiz ve helal kılmış) olmasın.'
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: خطب أَبُو بكر النَّاس فَقَالَ {أحل لكم صيد الْبَحْر وَطَعَامه مَتَاعا لكم} قَالَ: وَطَعَامه مَا قذف بِهِ
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: Ebû Bekir insanlara hitap edip {أحل لكم صيد الْبَحْر وَطَعَامه مَتَاعا لكم} “Hem size hem de yolculara bir geçimlik olmak üzere deniz avı ve onu yemek size helal kılındı” [ayetini okudu ve]: 'Onun yiyeceği, denizin dışarı fırlattığıdır' dedi.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قدمت الْبَحْرين فَسَأَلَنِي أهل الْبَحْرين عَمَّا يقذف الْبَحْر من السّمك فَقلت لَهُم: كلوا فَلَمَّا رجعت سَأَلت عمر بن الْخطاب عَن ذَلِك
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, Ebü'ş-Şeyh ve Sünen'inde Beyhakî, Ebû Hureyre'den rivayet etti; dedi ki: Bahreyn'e gittim; Bahreyn halkı bana denizin dışarı fırlattığı balıklar hakkında sordu. Onlara: 'Yiyin' dedim. Döndüğümde bunu Ömer b. el-Hattâb'a sordum.
فَقَالَ: بِمَ أفتيتهم قَالَ: أفتيتهم أَن يَأْكُلُوا
[Ömer]: 'Onlara ne fetva verdin?' dedi. [Ebû Hureyre]: 'Yemelerini fetva verdim' dedi.
قَالَ: لَو أفتيتهم بِغَيْر ذَلِك لعلوتك بِالدرةِ ثمَّ قَالَ {أحل لكم صيد الْبَحْر وَطَعَامه} فصيده مَا صيد مِنْهُ وَطَعَامه مَا قذف
[Ömer]: 'Eğer onlara bundan başka bir fetva vermiş olsaydın kamçı ile üzerine yürürdüm' dedi. Sonra {أحل لكم صيد الْبَحْر وَطَعَامه} “Deniz avı ve onu yemek size helal kılındı” [ayetini okudu ve]: 'Onun avı, ondan avlanandır; yiyeceği ise dışarı fırlattığıdır' dedi.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه من طرق عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: صَيْده مَا صيد وَطَعَامه مَا لفظ بِهِ الْبَحْر وَفِي رِوَايَة مَا قذف بِهِ يَعْنِي مَيتا
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve Sünen'inde Beyhakî, çeşitli yollardan İbn Abbâs'ın şöyle dediğini rivayet etti: 'Onun avı, avlanandır; yiyeceği ise denizin dışarı attığıdır.' Bir rivayette: 'dışarı fırlattığıdır, yani ölüsüdür' [şeklindedir].
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ من طرق أُخْرَى عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: صَيْده الطري وَطَعَامه المالح للْمُسَافِر والمقيم
Saîd b. Mansûr, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, başka yollardan İbn Abbâs'ın ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: 'Yolcu ve yerleşik olan için onun avı taze olandır; yiyeceği ise tuzlanmış olandır.'
وَأخرج ابْن جرير عَن زيد بن ثَابت قَالَ: صَيْده مَا اصطدت
İbn Cerîr, Zeyd b. Sâbit'ten rivayet etti; dedi ki: 'Onun avı, senin avladığındır.'
وَأخرج ابْن جرير عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: مَا حسر عَنهُ فَكل
İbn Cerîr, Câbir b. Abdillâh'tan rivayet etti; dedi ki: 'Suyun çekilip bıraktığı şeyi ye.'
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن ابْن عمر قَالَ: صَيْده مَا اضْطربَ وَطَعَامه مَا قذف
Abdurrezzâk ve Abd b. Humeyd, İbn Ömer'den rivayet etti; dedi ki: 'Onun avı [yakalandığında canlı] çırpınandır; yiyeceği ise [denizin kıyıya] fırlattığıdır.'
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق عَليّ عَن ابْن عَبَّاس {أحل لكم صيد الْبَحْر} يَعْنِي طَعَامه مالحه وَمَا حسر عَنهُ المَاء وَمَا قذفه فَهَذَا حَلَال لجَمِيع النَّاس محرم وَغَيره
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Ali yoluyla İbn Abbâs'tan {أحل لكم صيد الْبَحْر} “Deniz avı size helal kılındı” [ayeti hakkında şöyle dediğini] rivayet etti: 'Yani yiyeceği tuzlanmış olanıdır; suyun çekilip bıraktığı ve [denizin] dışarı fırlattığıdır. Bu, ihramlı olsun olmasın bütün insanlara helaldir.'
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن جرير عَن نَافِع أَن عبد الرَّحْمَن بن أبي هُرَيْرَة سَأَلَ ابْن عمر عَن حيتان أَلْقَاهَا الْبَحْر فَقَالَ ابْن عمر: أميتة هِيَ قَالَ: نعم
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Cerîr, Nâfi'den rivayet etti: Abdurrahman b. Ebî Hureyre, İbn Ömer'e denizin dışarı attığı balıkları sordu. İbn Ömer: 'O ölü müdür?' dedi. [Abdurrahman]: 'Evet' dedi.
فَنَهَاهُ فَلَمَّا رَجَعَ عبد الله إِلَى أَهله أَخذ الْمُصحف فَقَرَأَ سُورَة الْمَائِدَة فَأتى على هَذِه الْآيَة {وَطَعَامه مَتَاعا لكم} فَقَالَ: طَعَامه هُوَ الَّذِي أَلْقَاهُ فألحقه فمره يَأْكُلهُ
Bunun üzerine onu nehyetti. Abdullah ailesinin yanına dönünce mushafı alıp Mâide Suresi'ni okudu ve {وَطَعَامه مَتَاعا لكم} “Ve bir geçimlik olmak üzere onun yiyeceği [helal kılındı]” ayetine geldi. Bunun üzerine: 'Onun yiyeceği, [denizin] dışarı attığıdır; ona yetiş ve onu yemesini emret' dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي أَيُّوب قَالَ: مَا لفظ الْبَحْر فَهُوَ طَعَامه وَإِن كَانَ مَيتا
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh, Ebû Eyyûb'dan rivayet etti; dedi ki: 'Denizin dışarı attığı şey, ölü de olsa onun yiyeceğidir.'
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن الْمسيب قَالَ: صَيْده مَا اصطدت طرياً وَطَعَامه مَا تزوّدت مملوحاً فِي سفرك
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Saîd b. el-Müseyyeb'den rivayet etti; dedi ki: 'Onun avı taze olarak avladığındır; yiyeceği ise yolculuğunda azık edindiğin tuzlanmış olandır.'
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Saîd b. Cübeyr'den rivayet etti:
مثله
Bunun benzerini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سُفْيَان قَالَ: مَا نعلمهُ حرم من صيد الْبَحْر شَيْئا غير الْكلاب
İbn Ebî Hâtim, Süfyân'dan rivayet etti; dedi ki: 'Deniz avından köpek[balığı] dışında haram kılınmış bir şey bilmiyoruz.'
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مَيْمُون الْكرْدِي
İbn Ebî Hâtim, Meymûn el-Kürdî'den rivayet etti:
أَن ابْن عَبَّاس كَانَ رَاكِبًا فَمر عَلَيْهِ جَراد فَضَربهُ فَقيل لَهُ: قتلت صيدا وَأَنت محرم فَقَالَ: إِنَّمَا هُوَ من صيد الْبَحْر
İbn Abbâs binit üzerindeyken yanından bir çekirge geçti ve ona vurdu. Kendisine: 'Sen ihramlıyken bir avı öldürdün' denildi. Bunun üzerine: 'O ancak deniz avındandır' dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن عَطاء بن يسَار قَالَ: قَالَ كَعْب الْأَحْبَار لعمر: وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ إِن هُوَ إِلَّا نثرة حوت يَنْثُرهُ فِي كل عَام مرَّتَيْنِ
Abdurrezzâk ve İbnü'l-Münzir, Atâ b. Yesâr'dan rivayet etti; dedi ki: Ka'b el-Ahbâr, Ömer'e: 'Nefsim elinde olana yemin ederim ki o, ancak balığın her yıl iki defa hapşırmasından (püskürtmesinden) ibarettir' dedi.
يَعْنِي الْجَرَاد
Çekirgeyi kastediyordu.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي مجلز فِي الْآيَة قَالَ: مَا كَانَ من صيد الْبَحْر يعِيش فِي الْبر وَالْبَحْر فَلَا يصيده وَمَا كَانَ حَيَاته فِي المَاء فَذَلِك لَهُ
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Ebû Miclez'den ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: 'Deniz avından olup da karada ve denizde yaşayanı avlayamaz; hayatı [yalnızca] suda olan ise onun içindir (avlayabilir).'
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة {مَتَاعا لكم} لمن كَانَ يحضرهُ الْبَحْر {وللسيارة} قَالَ: السّفر
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, İkrime'den {مَتَاعا لكم} “Hem size bir geçimlik” deniz kenarında ikamet eden kimseler için; {وللسيارة} “ve yolculara” buyruğu hakkında ise: 'Yolcular' dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {وَطَعَامه} قَالَ: حيتانه {مَتَاعا لكم} لأهل الْقرى {وللسيارة} أهل الْأَسْفَار وأجناس النَّاس كلهم
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den rivayet etti; {وَطَعَامه} “Ve onun yiyeceği” [buyruğu hakkında]: 'Onun balıklarıdır', {مَتَاعا لكم} “Size bir geçimlik” [buyruğu hakkında]: 'Köylerde yaşayanlar içindir', {وللسيارة} “ve yolculara” [buyruğu hakkında]: 'Yolculukta olanlar ve bütün insan türleri [içindir]' dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن {وللسيارة} قَالَ: هم المحرمون
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Hasen'den {وللسيارة} “ve yolculara” buyruğu hakkında: 'Onlar ihramlılardır' dediğini rivayet etti.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ من طَرِيق سعيد بن جُبَير عَن ابْن عَبَّاس {وللسيارة} قَالَ: الْمُسَافِر يتزوّد مِنْهُ وَيَأْكُل
Firyâbî, Saîd b. Cübeyr yoluyla İbn Abbâs'tan {وللسيارة} “ve yolculara” buyruğu hakkında: 'Yolcu ondan azık edinir ve yer' dediğini rivayet etti.
وَأخرج أَبُو عبيد وَسَعِيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم من طَرِيق طَاوس عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَحرم عَلَيْكُم صيد الْبر مَا دمتم حرما} قَالَ: هِيَ مُبْهمَة لَا يحل لَك أكل لحم الصَّيْد وَأَنت محرم وَلَفظ ابْن أبي حَاتِم قَالَ: هِيَ مُبْهمَة صَيْده وَأكله حرَام على الْمحرم
Ebû Ubeyd, Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Tâvûs yoluyla İbn Abbâs'tan {وَحرم عَلَيْكُم صيد الْبر مَا دمتم حرما} “İhramlı olduğunuz sürece ise kara avı size haram kılındı” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etti: 'Bu mutlaktır; ihramlı iken av eti yemen sana helal olmaz.' İbn Ebî Hâtim'in lafzında ise şöyle dedi: 'Bu mutlaktır; ihramlıya onun avı da onu yemek de haramdır.'
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عبد الْكَرِيم بن أبي الْمخَارِق قَالَ: قلت لمجاهد: فَإِنَّهُ صيد اصطيد بهمذان قبل أَن يحرم الرجل بأَرْبعَة أشهر
Ebü'ş-Şeyh, Abdülkerîm b. Ebî'l-Muhârik'ten rivayet etti; dedi ki: Mücâhid'e: 'Kişi ihrama girmeden dört ay önce Hemedan'da avlanmış bir av olsa?' dedim.
فَقَالَ: لَا كَانَ ابْن عَبَّاس يَقُول: هِيَ مُبْهمَة
[Mücâhid]: 'Hayır, İbn Abbâs: O mutlaktır, derdi' dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحَارِث بن نَوْفَل قَالَ: حج عُثْمَان بن عَفَّان فَأتى بِلَحْم صيد صَاده حَلَال فَأكل مِنْهُ عُثْمَان وَلم يَأْكُل عَليّ فَقَالَ عُثْمَان: وَالله مَا صدنَا وَلَا أمرنَا وَلَا أَشَرنَا فَقَالَ عَليّ {وَحرم عَلَيْكُم صيد الْبر مَا دمتم حرما}
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Hâris b. Nevfel'den rivayet etti; dedi ki: Osmân b. Affân hac yaptı. Kendisine ihramsız birinin avladığı bir av eti getirildi. Osmân ondan yedi, Ali ise yemedi. Osmân: 'Vallahi biz ne avladık ne emrettik ne de işaret ettik' dedi. Bunun üzerine Ali: {وَحرم عَلَيْكُم صيد الْبر مَا دمتم حرما} “İhramlı olduğunuz sürece ise kara avı size haram kılındı” [ayetini okudu].
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن الْحسن
İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Hasen'den rivayet etti:
أَن عمر بن الْخطاب لم يكن يرى بَأْسا بِلَحْم الصَّيْد للْمحرمِ إِذا صيد لغيره وَكَرِهَهُ عَليّ بن أبي طَالب
Ömer b. el-Hattâb, başkası için avlandığı takdirde ihramlı bir kimse için av etinde bir sakınca görmezdi; Ali b. Ebî Tâlib ise bundan hoşlanmazdı.
وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد بن الْمسيب
İbn Cerîr, Saîd b. el-Müseyyeb'den rivayet etti:
إِن عليا كره لحم الصَّيْد للْمحرمِ على كل حَال
Ali, her hâlükârda ihramlı için av etini mekruh görürdü.
وَأخرج عَن ابْن عَبَّاس
İbn Abbâs'tan da rivayet etti:
مثله
Bunun benzerini.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن ابْن عمر
İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, İbn Ömer'den rivayet etti:
أَنه كَانَ لَا يَأْكُل الصَّيْد وَهُوَ محرم وَإِن صَاده الْحَلَال
O, ihramlı iken av eti yemezdi; ihramsız biri avlamış olsa bile.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن إِسْمَاعِيل قَالَ: سَأَلت الشّعبِيّ عَنهُ فَقَالَ: قد اخْتلف فِيهِ فَلَا تَأْكُل مِنْهُ أحب إليَّ
İbn Ebî Şeybe, İsmâil'den rivayet etti; dedi ki: Şa'bî'ye bundan sordum, şöyle dedi: 'Bu konuda ihtilaf edilmiştir; ondan yememen bana daha sevimlidir.'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن أبي هُرَيْرَة
İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Ebû Hureyre'den rivayet etti:
أَنه سُئِلَ عَن لحم صيد صَاده حَلَال أيأكله الْمحرم قَالَ: نعم
Ona, ihramsız birinin avladığı av etini ihramlının yiyip yiyemeyeceği soruldu; 'Evet [yiyebilir]' dedi.
ثمَّ لَقِي عمر بن الْخطاب فَأخْبرهُ فَقَالَ: لَو أَفْتيت بِغَيْر هَذَا لعلوتك بِالدرةِ إِنَّمَا نهيت أَن تصطاده
Sonra Ömer b. el-Hattâb ile karşılaştı ve ona haber verdi. [Ömer] dedi ki: 'Eğer bundan başka bir fetva verseydin kamçıyla başına dikilirdim (seni döverdim); sen ancak onu avlamaktan nehyedildin.'
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس {وَحرم عَلَيْكُم صيد الْبر مَا دمتم حرما} فَجعل الصَّيْد حَرَامًا على الْمحرم صَيْده وَأكله حَرَامًا وَإِن كَانَ الصَّيْد صيد قبل أَن يحرم الرجل فَهُوَ حَلَال وَإِن صَاده حرَام للْحَلَال فَلَا يحل أكله
İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {وَحرم عَلَيْكُم صيد الْبر مَا دمتم حرما} “İhramlı olduğunuz sürece ise kara avı size haram kılındı” buyruğu hakkında rivayet etti: 'Avı ihramlıya haram kıldı; onu avlaması da yemesi de haramdır. Eğer av, kişi ihrama girmeden önce avlanmışsa helaldir; ihramlı olan biri onu ihramsız olan için avlamışsa yenmesi helal olmaz.'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن عبد الرَّحْمَن بن عُثْمَان قَالَ كُنَّا مَعَ طَلْحَة بن عبيد الله وَنحن حرم فأهدي لنا طَائِر فمنا من أكل وَمنا من تورع فَلم يَأْكُل فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ طَلْحَة وَافق من أكل وَقَالَ: أكلناه مَعَ رَسُول الله ﷺ
İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Abdurrahman b. Osmân'dan rivayet etti; dedi ki: Talha b. Ubeydullah ile beraberdik ve ihramlıydık. Bize bir kuş hediye edildi. Kimimiz yedi, kimimiz de takva gösterip yemedi. Talha uyanınca yiyenlere katıldı ve: 'Biz bunu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte yedik' dedi.
وَأخرج أَبُو عبيد وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: اقرأها كَمَا تقرؤها فَإِن الله ختم الْآيَة بِحرَام قَالَ أَبُو عبيد: يَعْنِي {وَحرم عَلَيْكُم صيد الْبر مَا دمتم حرما} يَقُول: فَهَذَا يَأْتِي مَعْنَاهُ على قَتله وعَلى أكل لَحْمه
Ebû Ubeyd ve İbnü'l-Münzir, İkrime yoluyla İbn Abbâs'tan rivayet etti; dedi ki: 'Onu okuduğun gibi oku, çünkü Allah ayeti haram ile bitirmiştir.' Ebû Ubeyd dedi ki: Yani {وَحرم عَلَيْكُم صيد الْبر مَا دمتم حرما} “İhramlı olduğunuz sürece ise kara avı size haram kılındı” [ayetini kastediyor]. Şöyle demektedir: 'Bunun anlamı hem onu öldürmeyi hem de etini yemeyi kapsar.'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن أبي قَتَادَة أَن رَسُول الله ﷺ خرج حَاجا فَخَرجُوا مَعَه فصرف طَائِفَة مِنْهُم فيهم أَبُو قَتَادَة فَقَالَ: خُذُوا سَاحل الْبَحْر حَتَّى نَلْتَقِي فَأخذُوا سَاحل الْبَحْر فَلَمَّا انصرفوا أَحْرمُوا كلهم إِلَّا أَبُو قَتَادَة لم يحرم فَبَيْنَمَا هم يَسِيرُونَ إِذْ رَأَوْا حمر وَحش فَحمل أَبُو قَتَادَة على الْحمر فعقر مِنْهَا أَتَانَا فنزلوا فَأَكَلُوا من لَحمهَا فَقَالُوا: نَأْكُل لحم صيد وَنحن محرمون فحملنا مَا بَقِي من لَحمهَا فَلَمَّا أَتَوا رَسُول الله ﷺ قَالُوا: يَا رَسُول الله إِنَّا كُنَّا أحرمنا وَقد كَانَ أَبُو قَتَادَة
İbn Ebî Şeybe, Buhârî ve Müslim, Ebû Katâde'den rivayet etti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hacca çıktı, onlar da onunla birlikte çıktılar. İçlerinde Ebû Katâde'nin de bulunduğu bir grubu ayırıp: 'Karşılaşıncaya kadar deniz sahilini tutun' buyurdu. Onlar da deniz sahilini tuttular. Ayrıldıklarında Ebû Katâde hariç hepsi ihrama girdi; Ebû Katâde ihrama girmemişti. Onlar yürürlerken birden yaban eşekleri gördüler. Ebû Katâde eşeklerin üzerine hücum etti ve onlardan bir dişi eşeği yaralayıp vurdu. Konaklayıp etinden yediler, sonra: 'Biz ihramlı olduğumuz halde av eti mi yiyoruz?' dediler ve etinden geriye kalanı taşıdılar. Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem geldiklerinde: 'Ey Allah'ın Resûlü, biz ihrama girmiştik, Ebû Katâde ise
لم يحرم فَرَأَيْنَا حمر وَحش فَحمل عَلَيْهَا أَبُو قَتَادَة فعقر مِنْهَا أَتَانَا فنزلنا فأكلنا من لَحمهَا ثمَّ قُلْنَا أنأكل لحم صيد وَنحن محرمون فحملنا مَا بَقِي من لَحمهَا
ihrama girmemişti. Yaban eşekleri gördük, Ebû Katâde onların üzerine hücum etti ve onlardan bir dişi eşeği yaralayıp vurdu. Konaklayıp etinden yedik, sonra: 'Biz ihramlı olduğumuz halde av eti mi yiyoruz?' dedik ve etinden geriye kalanı taşıdık' dediler.
قَالَ: أمنكم أحد أمره أَن يحمل عَلَيْهَا أَو أَشَارَ إِلَيْهَا قَالُوا: لَا
[Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem]: 'İçinizden biri ona hücum etmesini emretti mi veya ona işaret etti mi?' diye sordu. 'Hayır' dediler.
قَالَ: فَكُلُوا مَا بَقِي من لَحمهَا
'Öyleyse onun etinden geriye kalanı yiyin' buyurdu.
وَأخرج أَحْمد وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن جَابر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لحم صيد الْبر لكم حَلَال وَأَنْتُم حرم مَا لم تصيدوه أَو يصد لكم
Ahmed ve Hâkim -sahih olduğunu belirterek- Câbir'den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Kara avının eti, siz bizzat avlamadığınız veya sizin için avlanmadığı sürece ihramlı iken size helaldir.'
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس أَنه قَالَ يَا زيد بن أَرقم أعلمت أَن رَسُول الله ﷺ أهدي لَهُ بيضات نعام وَهُوَ حرَام فردهن قَالَ: نعم
Hâkim -sahih olduğunu belirterek- İbn Abbâs'tan rivayet etti; o: 'Ey Zeyd b. Erkam! Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem ihramlı iken devekuşu yumurtaları hediye edildiğini ve onun bunları geri çevirdiğini biliyor musun?' dedi. [Zeyd]: 'Evet' dedi.
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة بِسَنَد ضَعِيف عَن أبي هُرَيْرَة: كُنَّا مَعَ رَسُول الله ﷺ فِي حج أَو عمْرَة فَاسْتقْبلنَا رَحل جَراد فَجعلنَا نضربهن بعصينا وسياطنا فنقتلهن فأسقط فِي أَيْدِينَا فَقُلْنَا: مَا نصْنَع وَنحن محرمون فسألنا رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: لَا بَأْس بصيد الْبَحْر
Ahmed, Ebû Dâvûd, Tirmizî ve İbn Mâce zayıf bir senetle Ebû Hureyre'den rivayet etti: Hac veya umrede Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdik. Karşımıza bir çekirge sürüsü çıktı; sopalarımızla ve kamçılarımızla onlara vurup onları öldürmeye başladık. Sonra pişman olup telaşa düştük ve: 'İhramlı olduğumuz halde ne yapıyoruz?' dedik. Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem sorduk; 'Deniz avında bir sakınca yoktur' buyurdu.
وَأخرج ابْن جرير عَن عَطاء قَالَ: كل شَيْء عَاشَ فِي الْبر وَالْبَحْر فَأَصَابَهُ الْمحرم فَعَلَيهِ الْكَفَّارَة
İbn Cerîr, Atâ'dan rivayet etti; dedi ki: 'Karada ve denizde yaşayan her şeye ihramlı bir kimse zarar verirse (avlar/öldürürse) ona kefaret gerekir.'
- قَوْله تَعَالَى: جعل الله الْكَعْبَة الْبَيْت الْحَرَام قيَاما للنَّاس والشهر الْحَرَام وَالْهَدْي والقلائد ذَلِك لِتَعْلَمُوا أَن الله يعلم مَا فِي السَّمَوَات وَمَا فِي الأَرْض وَإِن الله بِكُل شَيْء عليم
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {جعل الله الْكَعْبَة الْبَيْت الْحَرَام قيَاما للنَّاس والشهر الْحَرَام وَالْهَدْي والقلائد ذَلِك لِتَعْلَمُوا أَن الله يعلم مَا فِي السَّمَوَات وَمَا فِي الأَرْض وَإِن الله بِكُل شَيْء عليم} “Allah, Beyt-i Harâm olan Kâbe'yi, haram ayı, kurbanlığı ve boyunbağlarını insanlar için bir nizam ve ayakta kalma vesilesi kıldı. Bu, Allah'ın göklerde ve yerde olan her şeyi bildiğini ve Allah'ın her şeyi hakkıyla bilen olduğunu bilmeniz içindir.”
- أخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد قَالَ: إِنَّمَا سميت الْكَعْبَة لِأَنَّهَا مربعة
- İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mücâhid'den rivayet etti; dedi ki: 'Kâbe, sadece dört köşe (mürebbâ) olduğu için bu şekilde isimlendirilmiştir.'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة قَالَ: إِنَّمَا سميت الْكَعْبَة لتربيعها
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İkrime'den rivayet etti; dedi ki: 'Kâbe, ancak dört köşe oluşundan ötürü bu şekilde isimlendirilmiştir.'
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {جعل الله الْكَعْبَة الْبَيْت الْحَرَام قيَاما للنَّاس} قَالَ: قيَاما لدينهم ومعالم لحجهم
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {جعل الله الْكَعْبَة الْبَيْت الْحَرَام قيَاما للنَّاس} “Allah, Beyt-i Harâm olan Kâbe'yi insanlar için bir nizam ve ayakta kalma vesilesi kıldı” buyruğu hakkında: 'Dinlerinin kıvamı ve haclarının nişaneleri [kıldı]' dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: قِيَامهَا أَن يَأْمَن من توجه إِلَيْهَا
İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan ayet hakkında: 'Onun kıyamı, ona yönelen kimsenin güvende olmasıdır' dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد {قيَاما للنَّاس} قَالَ: قواماً للنَّاس
İbn Cerîr, Mücâhid'den {قيَاما للنَّاس} “İnsanlar için bir nizam ve ayakta kalma vesilesi” buyruğu hakkında: 'İnsanlar için bir kıvam (düzen kaynağı)' dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير {قيَاما للنَّاس} قَالَ: صلاحاً لدينهم
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr'den {قيَاما للنَّاس} “İnsanlar için bir nizam ve ayakta kalma vesilesi” buyruğu hakkında: 'Dinleri için bir salah (ıslah vesilesi)' dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير {قيَاما للنَّاس} قَالَ: شدَّة لدينهم
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr'den {قيَاما للنَّاس} “İnsanlar için bir nizam ve ayakta kalma vesilesi” buyruğu hakkında: 'Dinleri için bir güç ve kuvvet' dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير {قيَاما للنَّاس} قَالَ: عصمَة فِي أَمر دينهم
İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Saîd b. Cübeyr'den {قيَاما للنَّاس} “İnsanlar için bir nizam ve ayakta kalma vesilesi” buyruğu hakkında: 'Din işlerinde bir korunak' dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد قَالَ: كَانَ النَّاس كلهم فيهم مُلُوك يدْفع بَعضهم عَن بعض وَلم يكن فِي الْعَرَب مُلُوك يدْفع بَعضهم عَن بعض فَجعل الله لَهُم الْبَيْت الْحَرَام قيَاما يدْفع بَعضهم عَن بعض بِهِ {والشهر الْحَرَام} كَذَلِك يدْفع الله بَعضهم عَن بعض بِالْأَشْهرِ الْحرم والقلائد ويلقي الرجل قَاتل أَبِيه أَو ابْن عَمه فَلَا يعرض لَهُ وَهَذَا كُله قد نسخ
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Zeyd'den rivayet etti; dedi ki: İnsanların hepsinin içinde birbirlerini [saldırılardan] koruyan kralları vardı. Araplarda ise birbirlerini koruyacak krallar yoktu. Bunun üzerine Allah, Beyt-i Harâm'ı onlar için kendisiyle birbirlerini korudukları bir nizam kıldı. {والشهر الْحَرَام} “ve haram ayı da” aynı şekilde; Allah, haram aylar ve gerdanlıklar vesilesiyle onların birbirini korumasını sağladı. Kişi babasının veya amcasının oğlunun katiliyle karşılaşır da ona ilişmezdi. Bütün bunların hükmü neshedilmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن شهَاب قَالَ: جعل الله الْبَيْت الْحَرَام والشهر الْحَرَام قيَاما للنَّاس يأمنون بِهِ فِي الْجَاهِلِيَّة الأولى لَا يخَاف بَعضهم بَعْضًا حِين يلقونهم عِنْد الْبَيْت أَو فِي الْحرم أَو فِي الشَّهْر الْحَرَام
İbn Ebî Hâtim, İbn Şihâb'dan rivayet etti; dedi ki: Allah, Beyt-i Harâm'ı ve haram ayı, ilk Cahiliye döneminde insanların kendisiyle güvende oldukları bir nizam kıldı; Beyt'in yanında, Harem'de veya haram ayda karşılaştıklarında birbirlerinden korkmazlardı.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة {جعل الله الْكَعْبَة الْبَيْت الْحَرَام قيَاما للنَّاس والشهر الْحَرَام وَالْهَدْي والقلائد} قَالَ: حواجز أبقاها الله فِي الْجَاهِلِيَّة بَين النَّاس فَكَانَ الرجل لَو جر كل جريرة ثمَّ لَجأ الْحرم لم يتَنَاوَل وَلم يقرب وَكَانَ الرجل لَو لَقِي قَاتل أَبِيه فِي الشَّهْر الْحَرَام لم يعرض لَهُ وَلم يقربهُ وَكَانَ الرجل لَو لَقِي الْهَدْي مُقَلدًا وَهُوَ يَأْكُل العصب من الْجُوع لم يعرض لَهُ وَلم يقربهُ وَكَانَ الرجل إِذا أَرَادَ الْبَيْت تقلد قلادة من شعر فأحمته ومنعته من النَّاس وَكَانَ إِذا نفر تقلد قلادة من الْإِذْخر أَو من السمر فمنعته من النَّاس حَتَّى يَأْتِي أَهله حواجز أبقاها الله بَين النَّاس فِي الْجَاهِلِيَّة
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh, Katâde'den {جعل الله الْكَعْبَة الْبَيْت الْحَرَام قيَاما للنَّاس والشهر الْحَرَام وَالْهَدْي والقلائد} “Allah, Beyt-i Harâm olan Kâbe'yi, haram ayı, kurbanlığı ve boyunbağlarını insanlar için bir nizam ve ayakta kalma vesilesi kıldı” buyruğu hakkında rivayet etti; dedi ki: 'Bunlar, Allah'ın Cahiliye döneminde insanlar arasında bıraktığı engellerdi. Kişi her türlü suçu işlese, sonra da Harem'e sığınsa ona dokunulmaz ve yanına yaklaşılmazdı. Kişi haram ayda babasının katiliyle karşılaşsa ona ilişmez ve yanına yaklaşmazdı. Kişi açlıktan sinir (kiriş) yer haldeyken boynunda gerdanlık olan kurbanlıkla karşılaşsa ona ilişmez ve yanına yaklaşmazdı. Kişi Beyt'e gitmek istediğinde kıldan bir gerdanlık takınır, bu da onu korur ve insanlardan muhafaza ederdi. Ayrılıp döndüğünde ise ızhır otundan veya semür ağacından bir gerdanlık takınır, bu da ailesine varıncaya kadar onu insanlardan korurdu. Bunlar, Allah'ın Cahiliye döneminde insanlar arasında bıraktığı engellerdi.'
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Hasen'den rivayet etti:
أَنه تَلا هَذِه الْآيَة {جعل الله الْكَعْبَة الْبَيْت الْحَرَام قيَاما للنَّاس} قَالَ: لَا يزَال النَّاس على دين مَا حجُّوا الْبَيْت واستقبلوا الْقبْلَة
O, {جعل الله الْكَعْبَة الْبَيْت الْحَرَام قيَاما للنَّاس} “Allah, Beyt-i Harâm olan Kâbe'yi insanlar için bir nizam ve ayakta kalma vesilesi kıldı” ayetini okudu ve: 'İnsanlar Beyt'i haccedip kıbleye yöneldikleri sürece bir din üzere kalmaya devam edeceklerdir' dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي الْآيَة قَالَ: جعل الله هَذِه الْأَرْبَعَة قيَاما للنَّاس هِيَ قوام أَمرهم
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Süddî'den ayet hakkında şöyle dediğini rivayet etti: 'Allah bu dördünü insanlar için bir nizam kıldı; onlar işlerinin kıvamıdır.'
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن جَعْفَر بن مُحَمَّد عَن أَبِيه عَن جده فِي قَوْله {قيَاما للنَّاس} قَالَ: تعظيمهم إِيَّاهَا
İbn Ebî Hâtim, Ca'fer b. Muhammed'den, o babasından, o da dedesinden {قيَاما للنَّاس} “İnsanlar için bir nizam ve ayakta kalma vesilesi” buyruğu hakkında: 'Onu yüceltmeleridir' dediğini rivayet etti.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مقَاتل بن حَيَّان {قيَاما للنَّاس} يَقُول: قواماً علما لقبلتهم وَأمنا هم فِيهِ آمنون
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, Mukâtil b. Hayyân'dan {قيَاما للنَّاس} “İnsanlar için bir nizam ve ayakta kalma vesilesi” buyruğu hakkında şöyle dediğini rivayet etti: 'Kıbleleri için bir nişane olan bir kıvam ve içinde güvende oldukları bir emniyet.'
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن زيد بن أسلم {قيَاما للنَّاس} قَالَ: أمنا
Ebü'ş-Şeyh, Zeyd b. Eslem'den {قيَاما للنَّاس} “İnsanlar için bir nizam ve ayakta kalma vesilesi” buyruğu hakkında: 'Bir emniyet' dediğini rivayet etti.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عبد الله بن مُسلم بن هُرْمُز قَالَ: حَدثنِي من أصدق قَالَ: تنصب الْكَعْبَة يَوْم الْقِيَامَة للنَّاس تخبرهم بأعمالهم فِيهَا
Ebü'ş-Şeyh, Abdullah b. Müslim b. Hürmüz'den rivayet etti; dedi ki: Doğruladığım biri bana anlattı ve dedi ki: 'Kâbe kıyamet günü insanlar için dikilir ve orada yaptıklarını onlara haber verir.'
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن أبي مجلز
Ebü'ş-Şeyh, Ebû Miclez'den rivayet etti:
أَن أهل الْجَاهِلِيَّة كَانَ الرجل مِنْهُم إِذا أحرم تقلد قلادة من شعر فَلَا يعرض لَهُ أحد فَإِذا حج وَقضى حجه تقلد قلادة من إذخرفقال الله {جعل الله الْكَعْبَة الْبَيْت الْحَرَام قيَاما للنَّاس والشهر الْحَرَام} الْآيَة
Cahiliye halkından bir kimse ihrama girdiğinde kıldan bir gerdanlık takınır ve ona hiç kimse ilişmezdi. Haccını yapıp tamamladığında ise ızhır otundan bir gerdanlık takınırdı. Bunun üzerine Allah: {جعل الله الْكَعْبَة الْبَيْت الْحَرَام قيَاما للنَّاس والشهر الْحَرَام} “Allah, Beyt-i Harâm olan Kâbe'yi, haram ayı insanlar için bir nizam ve ayakta kalma vesilesi kıldı...” ayetini indirdi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عَطاء الْخُرَاسَانِي فِي الْآيَة قَالَ: كَانُوا إِذا دخل الشَّهْر الْحَرَام وضعُوا السِّلَاح وَمَشى بَعضهم إِلَى بعض
Ebü'ş-Şeyh, Atâ el-Horasânî'den ayet hakkında: 'Haram aya girdiklerinde silahı bırakırlar ve birbirlerine [güvenle] giderlerdi' dediğini rivayet etti.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن زيد بن أسلم فِي الْآيَة قَالَ: كَانَت الْعَرَب فِي جَاهِلِيَّتهَا جعل الله هَذَا لَهُم شَيْئا بَينهم يعيشون بِهِ فَمن انتهك شَيْئا من هَذَا أَو هَذَا لم يناظره الله حَتَّى بعد ذَلِك {لِتَعْلَمُوا أَن الله يعلم مَا فِي السَّمَاوَات وَمَا فِي الأَرْض}
Ebü'ş-Şeyh, Zeyd b. Eslem'den ayet hakkında rivayet etti; dedi ki: 'Araplar Cahiliye dönemindeyken Allah bunu onlar arasında kendisiyle yaşayacakları bir şey kılmıştı. Kim bundan veya şundan bir şeyi çiğnerse, Allah ondan sonra {لِتَعْلَمُوا أَن الله يعلم مَا فِي السَّمَاوَات وَمَا فِي الأَرْض} “Allah'ın göklerde ve yerde olan her şeyi bildiğini bilmeniz içindir” [buyruğuna kadar] ona mühlet vermezdi.'
وَالله تَعَالَى أعلم
En doğrusunu Yüce Allah bilir.
- قَوْله تَعَالَى: اعلموا أَن الله شَدِيد الْعقَاب وَأَن الله غَفُور رَحِيم مَا على الرَّسُول إِلَّا الْبَلَاغ وَالله يعلم مَا تبدون وَمَا تكتمون
- Yüce Allah'ın şu buyruğu: {اعلموا أَن الله شَدِيد الْعقَاب وَأَن الله غَفُور رَحِيم مَا على الرَّسُول إِلَّا الْبَلَاغ وَالله يعلم مَا تبدون وَمَا تكتمون} “Bilin ki Allah'ın cezalandırması çok çetindir ve gerçekten Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir. Elçiye düşen ancak tebliğdir. Allah açığa vurduklarınızı da gizlediklerinizi de bilir.”
- أخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن أَن أَبَا بكر الصّديق حِين حَضرته الْوَفَاة قَالَ: ألم ترَ أَن الله ذكر آيَة الرخَاء عِنْد آيَة الشدَّة وَآيَة الشدَّة عِنْد آيَة الرخَاء ليَكُون الْمُؤمن رَاغِبًا رَاهِبًا لَا يتَمَنَّى على الله غير الْحق وَلَا يلقِي بِيَدِهِ إِلَى التَّهْلُكَة
- Ebü'ş-Şeyh, Hasen'den rivayet etti: Ebû Bekir es-Sıddîk'a vefatı yaklaştığında şöyle dedi: 'Görmedin mi, Allah müminin hem ümit hem korku içinde olması, Allah'a karşı haktan başkasını temenni etmemesi ve kendi eliyle kendisini tehlikeye atmaması için genişlik ayetini darlık ayetinin yanında, darlık ayetini de genişlik ayetinin yanında zikretmiştir.'