وَأخرج ابْن جرير عَن رعوة بن الزبير عَمَّن حَدثهُ أَن رجلا من الْأَعْرَاب أَتَى النَّبِي ﷺ يستفتيه فِي الَّذِي حرم الله عَلَيْهِ وَالَّذِي أحل لَهُ فَقَالَ لَهُ النَّبِي ﷺ: يحل لَك الطَّيِّبَات وَيحرم عَلَيْك الْخَبَائِث إِلَّا ان تفتقرالى طَعَام لَك فتأكل مِنْهُ حَتَّى تَسْتَغْنِي عَنهُ
İbn Cerîr, Urve b. ez-Zübeyr'in kendisine anlatan bir kimseden naklettiğine göre; bedevîlerden bir adam Peygamber'e (sallallâhu aleyhi ve sellem) gelip Allah'ın kendisine neyi haram kıldığı ve neyi helal kıldığı hususunda fetva istedi. Bunun üzerine Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) ona: "Temiz şeyler sana helal, pis şeyler de sana haram kılınmıştır; ancak yiyeceğine muhtaç kalıp da ondan zenginleşinceye (ihtiyacın kalmayıncaya) kadar yemen müstesnadır" buyurdu.
فَقَالَ الرجل: ومافقري الَّذِي يحل لي وَمَا غناي الَّذِي يغنيني عَن ذَلِك قَالَ النَّبِي ﷺ: إِذا كنت ترجو نتاجاً فتبلغ من لُحُوم ماشيتك إِلَى نتاجك أَو كنت ترجو غنى تطلبه فتبلغ من ذَلِك شَيْئا فاطعم أهلك مابدا لَك حَتَّى تَسْتَغْنِي عَنهُ
Adam: "Bana [harama] izin veren fakirliğim nedir ve beni bundan müstağni kılan zenginliğim nedir?" dedi. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Eğer [hayvanlarından] bir yavru/döl bekliyorsan ve yavru elde edinceye kadar davarlarının etinden yetiniyorsan ya da peşinde olduğun bir zenginlik umuyor da bundan bir miktar elde ediyorsan, ona ihtiyaç duymayacak hale gelinceye kadar uygun gördüğünü ailene yedir" buyurdu.
فَقَالَ الْأَعرَابِي: ماغناي الَّذِي أَدَعهُ إِذا وجدته فَقَالَ النَّبِي ﷺ: إِذا أرويت أهلك غبوقاً من اللَّيْل فاجتنب ماحرم الله عَلَيْك من طَعَام وَأما مَالك فَإِنَّهُ ميسور كُله لَيْسَ فِيهِ حرَام
Bedevî: "Bulduğum takdirde [harâmı] bırakmam gereken zenginliğim nedir?" dedi. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Geceleyin ailene bir akşam sağımı süt içirdiğin zaman, Allah'ın sana haram kıldığı yiyecekten sakın. Malına gelince; onun tamamı kolaylaştırılmıştır, onda haram yoktur" buyurdu.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ عَن صَفْوَان بن أُميَّة أَن عرفطة بن نهيك التَّمِيمِي قَالَ: يارسول الله إِنِّي وَأهل بَيْتِي يرْزقُونَ من هَذَا الصَّيْد وَلنَا فِيهِ قسم وبركة وَهُوَ مشغلة عَن ذكر الله وَعَن الصَّلَاة فِي جمَاعَة وبنا اليه حَاجَة أفتحله أم أحرمهُ قَالَ: أحله لِأَن الله قد أحله نعم الْعَمَل وَالله أولى بالعذر قد كَانَت قبلي لله رسل كلهم يصطادون وَيطْلبُونَ الصَّيْد وَيَكْفِيك من الصَّلَاة فِي جمَاعَة إِذا غبت غبت عَنْهَا فِي طلب الرزق حبك الْجَمَاعَة وَأَهْلهَا وحبك ذكر الله وَأَهله وابتغ على نَفسك وَعِيَالك حَلَالا فَإِن فِي ذَلِك جِهَاد فِي سَبِيل الله وَاعْلَم أَن عون الله فِي صَالح التُّجَّار
Taberânî, Safvân b. Ümeyye'den nakletmiştir: Arfata b. Nehîk et-Temîmî şöyle dedi: "Ey Allah'ın Resûlü! Ben ve ev halkım bu avdan rızıklanıyoruz, bunda bizim için bir nasip ve bereket var; fakat o, Allah'ı anmaktan ve cemaatle namaz kılmaktan alıkoyuyor, üstelik bizim ona ihtiyacımız var. Onu helal mi kılıyorsun, yoksa haram mı kılıyorsun?" [Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem)] şöyle buyurdu: "Onu helal kılıyorum; zira Allah onu helal kılmıştır, ne güzel bir iştir! Mazereti kabul etmeye en layık olan Allah'tır. Benden önce Allah'ın öyle elçileri vardı ki hepsi avlanır ve av peşinde koşarlardı. Rızık aramak için cemaatten uzak kaldığın zaman, cemaati ve ehlini sevmen ile Allah'ı anmayı ve ehlini sevmen sana cemaatle namaz yerine yeterlidir. Kendin ve ailen için helal rızık ara; çünkü bunda Allah yolunda cihat vardır. Bil ki Allah'ın yardımı dürüst tüccarlar iledir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَمَا علمْتُم من الْجَوَارِح مكلبين} قَالَ: هِيَ الْكلاب المعلمة والبازي يعلم الصَّيْد والجوارح يَعْنِي: الْكلاب والفهود والصقور وأشباهها والمكلبين الضوراي {فَكُلُوا مِمَّا أمسكن عَلَيْكُم} يَقُول: كلوا مِمَّا قتلن فَإِن قتل وَأكل فَلَا تَأْكُل {واذْكُرُوا اسْم الله عَلَيْهِ} يَقُول: إِذا أرْسلت جوارحك فَقل بِسم الله وَإِن نسيت فَلَا حرج
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Sünen'inde Beyhakî, İbn Abbâs'tan { وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ } “Avcı hayvanlardan eğitip alıştırdıklarınız...” sözü hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: "Bunlar eğitilmiş köpeklerdir ve av [için] eğitilen doğandır. Cevârih; köpekler, pars/leoparlar, şahinler ve benzerleridir. Mükelibîn ise alıştırılmış yırtıcılardır. { فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ } “Onların sizin için tuttuklarından yiyin” [ifadesiyle]; 'Onların öldürdüklerinden yiyin; fakat [hayvan] öldürür ve kendisi de yerse yemeyin' demektedir. { وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ } “Ve üzerine Allah'ın adını anın” [ifadesiyle de]; 'Avcı hayvanlarını saldığın zaman Bismillah de, şayet unutursan bir sakınca yoktur' demektedir."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {من الْجَوَارِح مكلبين} قَالَ: الطير وَالْكلاب
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid'den { مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ } “Avcı hayvanlardan eğitip alıştırdıklarınız...” sözü hakkında: "Kuşlar ve köpeklerdir" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {من الْجَوَارِح مكلبين} قَالَ: يكالبن الصَّيْد {فَكُلُوا مِمَّا أمسكن عَلَيْكُم} قَالَ: إِذا أرْسلت كلبك أَو طائرك أَو سهمك فَذكرت اسْم الله فَأمْسك أَو قتل فَكل
Abd b. Humeyd, Katâde'den { مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ } “Avcı hayvanlardan eğitip alıştırdıklarınız...” sözü hakkında: "Avın peşine düşürülürler" dediğini; { فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ } “Onların sizin için tuttuklarından yiyin” hakkında da: "Köpeğini, kuşunu yahut okunu salıp da Allah'ın adını anarsan, o da tutarsa yahut öldürürse ye" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس: فِي الْمُسلم يَأْخُذ كلب الْمَجُوسِيّ الْمعلم أَو بازه أَو صقره مِمَّا علمه الْمَجُوسِيّ فيرسله فَيَأْخذهُ
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Müslümanın Mecûsî'ye ait eğitilmiş köpeğini yahut Mecûsî'nin eğittiği doğanını veya şahinini alıp salması ve onun da [avı] yakalaması hakkında...
قَالَ: لايأكله وَإِن سميت لِأَنَّهُ من تَعْلِيم الْمَجُوسِيّ وَإِنَّمَا قَالَ {تعلمونهن مِمَّا علمكُم الله}
...Şöyle demiştir: "[Besmele] çekmiş olsan bile onu yiyemez; çünkü o, Mecûsî'nin eğitmesindendir. [Allah] ancak şöyle buyurmuştur: { تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ } “Allah'ın size öğrettiğinden onlara da öğreterek...”"
وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن فِي قَوْله {وَمَا علمْتُم من الْجَوَارِح} قَالَ: كُلّ مَا {تعلمونهن مِمَّا علمكُم الله} قَالَ: تعلمونهن من الطّلب كَمَا علمكُم الله
İbn Cerîr, el-Hasan'dan { وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ } “Avcı hayvanlardan eğitip alıştırdıklarınız...” sözü hakkında: "Hepsi" dediğini; { تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ } “Allah'ın size öğrettiğinden onlara da öğreterek” sözü hakkında ise: "Allah'ın size öğrettiği gibi onlara av aramayı öğretirsiniz" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِنَّمَا الْمعلم من الْكلاب أَن يمسك صَيْده فلايأكل كل مِنْهُ حَتَّى يَأْتِيهِ صَاحبه
İbn Cerîr, İbn Abbâs'ın şöyle dediğini nakletmiştir: "Köpeklerden eğitilmiş olanı, sahibi gelinceye kadar avını tutup ondan hiçbir şey yemeyendir."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِذا أكل الْكَلْب فلاتأكل فَإِنَّمَا أمسك على نَفسه
İbn Cerîr, İbn Abbâs'ın şöyle dediğini nakletmiştir: "Köpek [avdan] yediği takdirde yeme; zira o ancak kendisi için tutmuştur."
وَأخرج ابْن جرير عَن عدي بن حَاتِم قَالَ: سَأَلت رَسُول الله ﷺ عَن صيد الْبَازِي
İbn Cerîr, Adiyy b. Hâtim'den nakletmiştir: Resûlullah'a (sallallâhu aleyhi ve sellem) doğanın avını sordum.
قَالَ: ماأمسك عَلَيْك فَكل
"Senin için tuttuğunu ye" buyurdu.
وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم عَن عدي بن حَاتِم قَالَ قلت: يارسول الله إِنِّي أرسل الْكلاب المعلمة وَاذْكُر اسْم الله فَقَالَ: إِذا أرْسلت كلبك الْمعلم وَذكرت اسْم الله فَكل ماأمسكن عَلَيْك
Buhârî ve Müslim, Adiyy b. Hâtim'den nakletmiştir: Dedim ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Ben eğitilmiş köpekleri salıyorum ve Allah'ın adını anıyorum." Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Eğitilmiş köpeğini saldığında ve Allah'ın adını andığında, senin için tuttuklarını ye."
قلت: وَإِن قتلن قَالَ: وَإِن قتلن مَا لم يشركها كلب لَيْسَ مِنْهَا فَإنَّك إِنَّمَا سميت على كلبك وَلم تسمِّ على غَيره
"Öldürseler de mi?" dedim. "Onlardan olmayan bir köpek onlara ortak olmadığı müddetçe, öldürseler de [ye]; çünkü sen sadece kendi köpeğinin üzerine besmele çektin, başkası üzerine besmele çekmedin" buyurdu.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عدي بن حَاتِم قَالَ: قلت يارسول الله إِنَّا قوم نصيد بالكلاب والبزاة فَمَا يحل لنا مِنْهَا قَالَ: يحل لكم {وَمَا علمْتُم من الْجَوَارِح مكلبين تعلمونهن مِمَّا علمكُم الله فَكُلُوا مِمَّا أمسكن عَلَيْكُم واذْكُرُوا اسْم الله عَلَيْهِ} ثمَّ قَالَ: مَا أرْسلت من كلب وَذكرت اسْم الله فَكل مَا أمسك عَلَيْك
İbn Ebî Hâtim, Adiyy b. Hâtim'den nakletmiştir: Dedim ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Biz köpeklerle ve doğanlarla avlanan bir topluluğuz, bunlardan bize ne helaldir?" Şöyle buyurdu: "{ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ } “...ve Allah'ın size öğrettiğinden eğitip alıştırdığınız avcı hayvanların sizin için tuttuklarından yiyin ve üzerine Allah'ın adını anın” [âyeti gereği olanlar] size helaldir." Sonra şöyle buyurdu: "Hangi köpeği salar ve Allah'ın adını anarsan, senin için tuttuğunu ye."
قلت: وَإِن قتل قَالَ: وَإِن قتل مالم يَأْكُل هُوَ الَّذِي أمسك
"Öldürse de mi?" dedim. "[Avı] tutan kendisi yemediği müddetçe, öldürse de [ye]" buyurdu.
قلت: إِنَّا قوم نرمي فَمَا يحل لنا قَالَ: ماذكرت اسْم الله وخزقت فَكل
"Biz [ok] atan bir topluluğuz, bize ne helaldir?" dedim. "Allah'ın adını andığın ve [okunla avı] delip geçtiğin şeyi ye" buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَليّ بن الحكم أَن نَافِع بن الْأَزْرَق سَأَلَ ابْن عَبَّاس
Abd b. Humeyd, Ali b. el-Hakem'den nakletmiştir: Nâfi' b. el-Ezrak, İbn Abbâs'a sordu...
فَقَالَ: أَرَأَيْت إِذا أرْسلت كَلْبِي وَسميت فَقتل الصَّيْد آكله قَالَ: نعم
...ve dedi ki: "Ne dersin, köpeğimi salıp besmele çeksem de avı öldürse, onu yiyebilir miyim?" [İbn Abbâs]: "Evet" dedi.
قَالَ نَافِع: يَقُول الله {إِلَّا مَا ذكيتم} تَقول أَنْت: وَإِن قتل قَالَ: وَيحك ياابن الْأَزْرَق
Nâfi': "Allah { إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ } “(Henüz canı çıkmadan) kestikleriniz müstesna” buyururken sen 'Öldürse de [ye]' diyorsun" dedi. [İbn Abbâs] dedi ki: "Yazıklar olsun sana ey İbnü'l-Ezrak!
أَرَأَيْت لَو أمسك على سنور فأدركت ذَكَاته أَكَانَ يكون على يأس وَالله إِنِّي لأعْلم فِي أَي كلاب نزلت: فِي كلاب نَبهَان من طي وَيحك ياابن الْأَزْرَق
Bir kedi [avı] tutsa ve sen de onun kesimine yetişsen ümitsizce mi olurdu? Allah'a yemin olsun ki ben [bu âyetin] hangi köpekler hakkında indiğini pekâlâ biliyorum: Tayy kabilesinden Nebhân'ın köpekleri hakkında [indi]. Yazıklar olsun sana ey İbnü'l-Ezrak!
لَيَكُونن لَك نبأ
Elbette senin bir haberin olacaktır."
وَأخرج عبد بن حميد عَن مَكْحُول قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ ماأمسك عَلَيْك الَّذِي لَيْسَ بمكلب فأدركت ذَكَاته فَكل وَإِن لم تدْرك ذَكَاته فَلَا تَأْكُل
Abd b. Humeyd, Mekhûl'den nakletmiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Eğitilmiş olmayan [hayvanın] senin için tuttuğu ava canlı yetişip kesersen ye, canlı yetişip kesemezsen yeme."
وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِذا أكل الْكَلْب فَلَا تَأْكُل وَإِذا أكل الصَّقْر فَكل لِأَن الْكَلْب تَسْتَطِيع أَن تضربه والصقر لاتستطيع
Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'ın şöyle dediğini nakletmiştir: "Köpek [avdan] yerse yeme; fakat şahin yerse ye. Çünkü köpeği dövebilirsin, ama şahini dövemezsin."
وَأخرج عبد بن حميد عَن عُرْوَة أَنه سُئِلَ عَن الْغُرَاب أَمن الطَّيِّبَات هُوَ قَالَ: من أَيْن يكون من الطَّيِّبَات وَسَماهُ رَسُول الله ﷺ فَاسِقًا
Abd b. Humeyd, Urve'den nakletmiştir: Kendisine karganın temiz/helal şeylerden olup olmadığı soruldu; o da: "Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) onu fâsık (zararlı) olarak adlandırmışken nereden temiz şeylerden olacak?" dedi.
- قَوْله تَعَالَى: الْيَوْم أحل لكم الطَّيِّبَات وَطَعَام الَّذين أُوتُوا الْكتاب حل لكم وطعامكم حل لَهُم وَالْمُحصنَات من الْمُؤْمِنَات وَالْمُحصنَات من الَّذين أُوتُوا الْكتاب من قبلكُمْ إِذا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورهنَّ محصنين غير مسافحين وَلَا متخذي أخدان وَمن يكفر بِالْإِيمَان فقد حَبط عمله وَهُوَ فِي الْآخِرَة من الخاسرين
- Yüce Allah'ın şu sözü: { الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ } “Bugün size temiz olanlar helal kılındı. Kitap verilenlerin yemeği size helal, sizin yemeğiniz de onlara helaldir. Müminlerden iffetli kadınlar ile sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da -namuslu yaşamak, zina etmemek ve gizli dost tutmamak şartıyla mehirlerini verdiğiniz takdirde- size helal kılındı. Kim imanı inkâr ederse ameli boşa gitmiştir ve o ahirette hüsrana uğrayanlardandır.”
- أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَطَعَام الَّذين أُوتُوا الْكتاب} قَالَ: ذَبَائِحهم
- İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, en-Nehhâs ve Sünen'inde Beyhakî, İbn Abbâs'tan { وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ } “Kitap verilenlerin yemeği...” sözü hakkında: "Onların kestikleridir" dediğini nakletmişlerdir.
وَفِي قَوْله {وَالْمُحصنَات من الَّذين أُوتُوا الْكتاب من قبلكُمْ} قَالَ: حل لكم {إِذا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورهنَّ} يَعْنِي مهورهن {محصنين} يَعْنِي تنكحوهن بِالْمهْرِ وَالْبَيِّنَة {غير مسافحين} غير معلنين بِالزِّنَا {وَلَا متخذات أخدان} يَعْنِي يسررن بِالزِّنَا
{ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ } “...sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da...” sözü hakkında da şöyle dedi: "{ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ } “mehirlerini verdiğiniz takdirde...” yani mehirlerini [verdiğinizde]; { مُحْصِنِينَ } “namuslu yaşamak... şartıyla” yani mehir ve şahit ile nikâhladığınızda size helal kılındı. { غَيْرَ مُسَافِحِينَ } “zina etmemek... şartıyla” yani alenî zina etmeksizin; { وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ } “ve gizli dost tutmamak... şartıyla” yani gizlice zina etmeksizin."
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَطَعَام الَّذين أُوتُوا الْكتاب حل لكم} قَالَ: ذبيحتهم
Abd b. Humeyd, Mücâhid'den { وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ } “Kitap verilenlerin yemeği size helaldir” sözü hakkında: "Onların kestikleridir" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن إِبْرَاهِيم النَّخعِيّ فِي قَوْله {وَطَعَام الَّذين أُوتُوا الْكتاب} قَالَ: ذَبَائِحهم
Abdurrezzâk, İbrâhim en-Nehaî'den { وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ } “Kitap verilenlerin yemeği...” sözü hakkında: "Onların kestikleridir" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَالْمُحصنَات من الْمُؤْمِنَات وَالْمُحصنَات من الَّذين أُوتُوا الْكتاب من قبلكُمْ} قَالَ: أحل الله لنا محصنتين: مُحصنَة مُؤمنَة ومحصنة من أهل الْكتاب نساؤنا عَلَيْهِم حرَام وَنِسَاؤُهُمْ لنا حَلَال
Abd b. Humeyd, Katâde'den { وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ } “Müminlerden iffetli kadınlar ile sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da...” sözü hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: "Allah bize iki [tür] iffetli kadını helal kılmıştır: Mümin iffetli kadın ve Ehl-i Kitap'tan iffetli kadın. Bizim kadınlarımız onlara haramdır, onların kadınları ise bize helaldir."
وَأخرج ابْن جرير عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ نتزوج نسَاء أهل الْكتاب ولايتزوجون نِسَاءَنَا
İbn Cerîr, Câbir b. Abdillâh'ın şöyle dediğini nakletmiştir: Resûlullah (sallallâhu aleyhi ve sellem): "Biz Ehl-i Kitap kadınlarıyla evleniriz, onlar ise bizim kadınlarımızla evlenemezler" buyurdu.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: الْمُسلم يتَزَوَّج النَّصْرَانِيَّة ولايتزوج النَّصْرَانِي الْمسلمَة
Abdurrezzâk ve İbn Cerîr, Ömer b. el-Hattâb'ın şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Müslüman [erkek] Hristiyan kadınla evlenir, fakat Hristiyan [erkek] Müslüman kadınla evlenemez."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي الْآيَة قَالَ: أحل لنا طعامهم وَنِسَاؤُهُمْ
İbn Cerîr, İbn Abbâs'ın bu âyet hakkında: "Onların yiyecekleri ve kadınları bize helal kılındı" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِنَّمَا أحلّت ذَبَائِح الْيَهُود وَالنَّصَارَى من أجل أَنهم آمنُوا بِالتَّوْرَاةِ والإِنجيل
Taberânî ve -sahih olduğunu belirterek- Hâkim, İbn Abbâs'ın şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Yahudi ve Hristiyanların kestikleri, ancak Tevrat ve İncil'e inandıkları için helal kılındı."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَالْمُحصنَات من الَّذين أُوتُوا الْكتاب من قبلكُمْ} قَالَ: من الْحَرَائِر
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Mücâhid'den { وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ } “...sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da...” sözü hakkında: "Hür kadınlardandır" dediğini nakletmişlerdir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {وَالْمُحصنَات من الَّذين أُوتُوا الْكتاب من قبلكُمْ} قَالَ: من العفائف
Abd b. Humeyd, ed-Dahhâk'tan { وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ } “...sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da...” sözü hakkında: "İffetli olanlardandır" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن الشّعبِيّ فِي قَوْله {وَالْمُحصنَات من الَّذين أُوتُوا الْكتاب من قبلكُمْ} قَالَ: الَّتِي أحصنت فرجهَا وَاغْتَسَلت من الْجَنَابَة
Abdurrezzâk, eş-Şa'bî'den { وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ } “...sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da...” sözü hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: "İffetini koruyan ve cünüplükten dolayı gusleden kadındır."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن جَابر بن عبد الله
Abdurrezzâk ve İbnü'l-Münzir, Câbir b. Abdillâh'tan nakletmişlerdir:
أَنه سُئِلَ عَن نِكَاح الْمُسلم الْيَهُودِيَّة والنصرانية فَقَالَ: تزوجناهن زمن الْفَتْح وَنحن لانكاد نجد المسلمات كثيرا فَلَمَّا رَجعْنَا طلقناهن
Ona Müslümanın Yahudi ve Hristiyan kadınla evlenmesi soruldu; o da şöyle dedi: "Fetih zamanında biz onlarla evlenmiştik; o sırada pek fazla Müslüman kadın bulamıyorduk. Geri döndüğümüzde onları boşadık."
قَالَ: ونساؤهن لنا حل وَنِسَاؤُنَا عَلَيْهِم حرَام
Dedi ki: "Onların kadınları bize helaldir, bizim kadınlarımız ise onlara haramdır."
وَأخرج عبد بن حميد عَن مَيْمُون بن مهْرَان قَالَ: سَأَلت ابْن عمر عَن نسَاء أهل الْكتاب فَتلا عليّ هَذِه الْآيَة {وَالْمُحصنَات من الْمُؤْمِنَات وَالْمُحصنَات من الَّذين أُوتُوا الْكتاب من قبلكُمْ}
Abd b. Humeyd, Meymûn b. Mihrân'dan nakletmiştir: İbn Ömer'e Ehl-i Kitap kadınlarını sordum; bana şu { وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ } “Müminlerden iffetli kadınlar ile sizden önce kendilerine kitap verilenlerden iffetli kadınlar da...” âyetini okudu...
{وَلَا تنْكِحُوا المشركات} الْبَقَرَة الْآيَة ٢٢١
...ve { وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ } “Müşrik kadınlarla evlenmeyin” [âyetini de okudu] (Bakara 221).
وَأخرج ابْن جرير عَن الْحسن
İbn Cerîr, el-Hasan'dan nakletmiştir:
أَنه سُئِلَ: أيتزوج الرجل الْمَرْأَة من أهل الْكتاب قَالَ: مَاله وَلأَهل الْكتاب وَقد أَكثر الله المسلمات فَإِن كَانَ لابد فَاعِلا فليعهد إِلَيْهَا حصاناً غير مسافحة
Ona: "Kişi Ehl-i Kitap'tan bir kadınla evlenebilir mi?" diye soruldu. O da: "Allah Müslüman kadınları çoğaltmışken Ehl-i Kitap ile ne işi var? Eğer mutlaka yapacaksa, zinakâr olmayan iffetli bir kadınla sözleşsin" dedi.
قَالَ الرجل: وَمَا المسافحة قَالَ: هِيَ الَّتِي إِذا ألمح اليها الرجل بِعَيْنِه تَبعته
Adam: "Müsâfiha (zinakâr) nedir?" dedi. [Hasan]: "Erkeğin göz ucuyla baktığında peşinden gittiği kadındır" dedi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَلَا متخذي أخدان} قَالَ: ذُو الخدن والخلية الْوَاحِدَة
Abd b. Humeyd, Katâde'den { وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ } “...ve gizli dost tutmamak [şartıyla]” sözü hakkında: "Gizli dostu ve tek bir metresi olan kimsedir" dediğini nakletmiştir.
قَالَ: ذكر لنا أَن رجَالًا قَالُوا: كَيفَ نتزوج نِسَاءَهُمْ وهم على دين وَنحن على دين فَأنْزل الله {وَمن يكفر بِالْإِيمَان فقد حَبط عمله} قَالَ: لاوالله لايقبل الله عملا إِلَّا بِالْإِيمَان
Dedi ki: Bize anlatıldığına göre bazı adamlar: "Onlar bir din üzereyken, biz de bir din üzereyken kadınlarıyla nasıl evleniriz?" dediler. Bunun üzerine Allah { وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ } “Kim imanı inkâr ederse ameli boşa gitmiştir” [âyetini] indirdi. [Katâde] dedi ki: "Hayır, Allah'a yemin olsun ki Allah iman olmaksızın hiçbir ameli kabul etmez."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَمن يكفر بِالْإِيمَان فقد حَبط عمله} قَالَ: أخبرالله أَن الْإِيمَان هُوَ العروة الوثقى وَأَنه لايقبل عملا إِلَّا بِهِ ولايحرم الْجنَّة إِلَّا على من تَركه
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid'den { وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ } “Kim imanı inkâr ederse ameli boşa gitmiştir” sözü hakkında şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Allah imanın sapasağlam kulp (el-urvetü'l-vüskâ) olduğunu, O'nun ancak onunla yapılan ameli kabul edeceğini ve cenneti de ancak onu terk eden kimseye haram kılacağını bildirmiştir."
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ نهى رَسُول الله ﷺ عَن أَصْنَاف النِّسَاء الاماكان من الْمُؤْمِنَات الْمُهَاجِرَات وَحرم كل ذَات دين غير الْإِسْلَام قَالَ الله تَعَالَى {وَمن يكفر بِالْإِيمَان فقد حَبط عمله}
İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan nakletmiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, mümin ve muhacir kadınlar hariç diğer kadın sınıflarını yasakladı ve İslâm dışındaki dinlere mensup her kadını haram kıldı. Yüce Allah şöyle buyurdu: { وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ } “Kim imanı inkâr ederse ameli boşa gitmiştir”.
- قَوْله تَعَالَى: ياأيها الَّذين آمنُوا إِذا قُمْتُم إِلَى الصَّلَاة فَاغْسِلُوا وُجُوهكُم وَأَيْدِيكُمْ إِلَى الْمرَافِق وامسحوا برؤوسكم وأرجلكم إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِن كُنْتُم جنبا فاطهروا وَإِن كُنْتُم مرضى أَو على سفر أَو جَاءَ أحد مِنْكُم من الْغَائِط أَو لامستم النِّسَاء فَلم تَجدوا مَاء فَتَيَمَّمُوا صَعِيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مايريد الله ليجعل عَلَيْكُم من حرج وَلَكِن يُرِيد ليطهركم وليتم نعْمَته عَلَيْكُم لَعَلَّكُمْ تشكرون
- Yüce Allah'ın şu sözü: { يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ } “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi yıkayın; başlarınızı meshedip topuklara kadar ayaklarınızı da [yıkayın]. Eğer cünüp iseniz iyice temizlenin. Şayet hasta veya yolculukta iseniz yahut biriniz tuvaletten gelmişse ya da kadınlara dokunmuş da su bulamamışsanız, temiz bir toprağa yönelin (teyemmüm edin); onunla yüzlerinizi ve ellerinizi meshedin. Allah size bir güçlük çıkarmak istemez; fakat sizi tertemiz kılmak ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister, umulur ki şükredersiniz.”
- أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ بِسَنَد ضَعِيف عَن عَلْقَمَة بن صَفْوَان قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا أراق الْبَوْل نكلمه فَلَا يُكَلِّمنَا ونسلم عَلَيْهِ فَلَا يرد علينا حَتَّى يَأْتِي أَهله فيتوضأ كوضوئه للصَّلَاة فَقُلْنَا: يارسول الله نكلمك فَلَا تكلمنا ونسلم عَلَيْك فَلَا ترد علينا حَتَّى نزلت آيَة الرُّخْصَة {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا قُمْتُم إِلَى الصَّلَاة} الْآيَة
- İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Taberânî zayıf bir senetle Alkame b. Safvân'dan nakletmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem küçük abdest bozduğu zaman onunla konuşurduk fakat bizimle konuşmazdı; ona selam verirdik fakat ailesinin yanına gidip namaz abdesti gibi abdest alıncaya kadar selamımızı almazdı. Biz: "Ey Allah'ın Resûlü! Sizinle konuşuyoruz bizimle konuşmuyorsunuz, size selam veriyoruz selamımızı almıyorsunuz" dedik; nihayet şu ruhsat âyeti indi: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ } “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman...” âyeti.
وَأخرج مُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن بُرَيْدَة قَالَ كَانَ النَّبِي ﷺ يتَوَضَّأ عِنْد كل صَلَاة فَلَمَّا كَانَ يَوْم الْفَتْح تَوَضَّأ وَمسح على خفيه وَصلى الصَّلَوَات بِوضُوء وَاحِد فَقَالَ لَهُ عمر: يارسول الله إِنَّك فعلت شَيْئا لم تكن تَفْعَلهُ قَالَ: إِنِّي عمدا فعلت ياعمر
Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Nesâî, Büreyde'den nakletmişlerdir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem her namaz için abdest alırdı. Fetih günü olduğunda ise abdest alıp mestleri üzerine meshetti ve [bütün] namazları tek bir abdestle kıldı. Bunun üzerine Ömer ona: "Ey Allah'ın Resûlü! Sen daha önce yapmadığın bir şeyi yaptın" dedi. O da: "Ey Ömer, bunu bilerek yaptım" buyurdu.
وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن عَبَّاس
Ebû Dâvûd ve Tirmizî, İbn Abbâs'tan nakletmişlerdir:
أَن رَسُول الله ﷺ خرج إِلَى الْخَلَاء فَقدم إِلَيْهِ طَعَام فَقَالُوا: أَلا نَأْتِيك بِوضُوء فَقَالَ: إِنَّمَا أمرت بِالْوضُوءِ إِذا قُمْت إِلَى الصَّلَاة
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem helâdan çıkınca kendisine yemek getirildi. "Sana abdest suyu getirelim mi?" dediler. O da: "Ben ancak namaza kalktığım zaman abdest almakla emrolundum" buyurdu.
وَأخرج أَحْمد وَأَبُو دَاوُد وَابْن جرير وَابْن خُزَيْمَة وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ عَن عبد الله بن حَنْظَلَة بن الغسيل أَن رَسُول الله ﷺ أَمر بِالْوضُوءِ لكل صَلَاة طَاهِرا كَانَ أوغير طَاهِر فَلَمَّا شقّ ذَلِك على رَسُول الله ﷺ أَمر بِالسِّوَاكِ عِنْد كل صَلَاة وَوضع عَنهُ الْوضُوء إِلَّا من حدث
Ahmed, Ebû Dâvûd, İbn Cerîr, İbn Huzeyme, İbn Hibbân, Hâkim ve Beyhakî, Abdullah b. Hanzala b. el-Gasîl'den nakletmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ister abdestli olsun ister abdestsiz, her namaz için abdest almakla emrolunmuştu. Bu durum Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e meşakkat verince, her namazda misvak kullanmakla emrolundu ve hades (abdest bozma) dışında abdest alma [zorunluluğu] ondan kaldırıldı.
وَأخرج ابْن جرير والنحاس فِي ناسخه عَن عَليّ أَنه كَانَ يتَوَضَّأ عِنْد كل صَلَاة وَيقْرَأ {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا قُمْتُم إِلَى الصَّلَاة} الْآيَة
İbn Cerîr ve en-Nâsih adlı eserinde en-Nehhâs, Ali'den nakletmişlerdir: O, her namaz için abdest alır ve { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ } “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman...” âyetini okurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن رِفَاعَة بن رَافع
Beyhakî es-Sünen'inde Rifâa b. Râfi'den nakletmiştir:
أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ للمسيء صلَاته: إِنَّهَا لاتتم صَلَاة أحدكُم حَتَّى يسبغ الْوضُوء كَمَا أمره الله يغسل وَجهه وَيَديه إِلَى الْمرْفقين وَيمْسَح بِرَأْسِهِ وَرجلَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem namazını kötü kılan kişiye şöyle buyurdu: "Allah'ın kendisine emrettiği gibi abdesti tastamam almadıkça; yüzünü ve dirseklere kadar ellerini yıkamadıkça, başını ve topuklara kadar ayaklarını meshetmedikçe hiçbirinizin namazı tamam olmaz."
وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن زيد بن أسلم والنحاس أَن معنى هَذِه الْآيَة {إِذا قُمْتُم إِلَى الصَّلَاة} الْآيَة
Mâlik, Şâfiî, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Nehhâs, Zeyd b. Eslem'den bu { إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ } “...namaza kalktığınız zaman...” âyetinin anlamı hakkında nakletmişlerdir:
إِن ذَلِك إِذا قُمْتُم من الْمضَاجِع يَعْنِي النّوم
"Bu, yataklardan kalktığınızda yani uyuduğunuzdadır."
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ
İbn Cerîr, es-Süddî'den nakletmiştir:
مثله
Bunun benzerini [nakletmiştir].
وَأخرج ابْن جرير عَن السّديّ فِي قَوْله {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا قُمْتُم إِلَى الصَّلَاة} يَقُول: قُمْتُم وَأَنْتُم على غير طهر
İbn Cerîr, es-Süddî'den { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ } “Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman...” sözü hakkında şöyle dediğini nakletmiştir: "Abdestli olmadığınız hâlde kalktığınızda demektir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن فِي قَوْله {فَاغْسِلُوا وُجُوهكُم وَأَيْدِيكُمْ} قَالَ: ذَلِك الْغسْل الدَّلْك
İbn Ebî Şeybe, Hasan'dan { فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ } “...yüzlerinizi ve ellerinizi yıkayın...” sözü hakkında: "Bu yıkama ovmaktır (delk)" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج الدَّارقطني وَالْبَيْهَقِيّ فِي سُنَنهمَا عَن جَابر بن عبد الله قَالَ كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا تَوَضَّأ أدَار المَاء على مرفقيه
Dârekutnî ve Beyhakî Sünen'lerinde Câbir b. Abdillâh'tan nakletmişlerdir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem abdest aldığında suyu dirseklerinin üzerinden dolandırırdı.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن طَلْحَة عَن أَبِيه عَن جده قَالَ رَأَيْت النَّبِي ﷺ تَوَضَّأ فَمسح رَأسه هَكَذَا وأمرَّ حَفْص بيدَيْهِ على رَأسه حَتَّى مسح قَفاهُ
İbn Ebî Şeybe; Talha'dan, babasından, o da dedesinden şöyle rivayet etmiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in abdest alıp başını şöyle meshettiğini gördüm; -Hafs ensesini de meshedinceye kadar iki elini başının üzerinden geçirdi-.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْمُغيرَة بن شُعْبَة أَن النَّبِي ﷺ تَوَضَّأ فَمسح بناصيته وعَلى الْعِمَامَة
İbn Ebî Şeybe, Mugîre b. Şu'be'den nakletmiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem abdest aldı ve alnının saç bitimini (nâsiye) ve sarığının üzerini meshetti.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر
Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir,
وَابْن أبي حَاتِم والنحاس عَن ابْن عَبَّاس أَنه قَرَأَهَا (وأرجلكم) بِالنّصب يَقُول رجعت إِلَى الْغسْل
İbn Ebî Hâtim ve en-Nehhâs, İbn Abbâs'tan nakletmişlerdir: O, burayı nasb ile (üstünle) (وأرجلكم) şeklinde okur ve "[Hüküm] yıkamaya döndü" derdi.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن عَليّ أَنه قَرَأَ (وأرجلكم) قَالَ: عَاد إِلَى الْغسْل
Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ali'den nakletmişlerdir: O (وأرجلكم) şeklinde okudu ve: "[Hüküm] yıkamaya döndü" dedi.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر والنحاس عَن ابْن مَسْعُود
Saîd b. Mansûr, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve en-Nehhâs, İbn Mes'ûd'dan nakletmişlerdir:
أَنه قَرَأَ (وامسحوا برؤوسكم وأرجلكم) بِالنّصب
O, nasb ile (üstünle) (وامسحوا برؤوسكم وأرجلكم) şeklinde okumuştur.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عُرْوَة
İbn Ebî Şeybe, Urve'den nakletmiştir:
أَنه كَانَ يقْرَأ (وأرجلكم) يَقُول: رَجَعَ الْأَمر إِلَى الْغسْل
O, (وأرجلكم) şeklinde okur ve: "Emir yıkamaya döndü" derdi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَالطَّبَرَانِيّ عَن قَتَادَة أَن ابْن مَسْعُود قَالَ: رَجَعَ قَوْله إِلَى غسل الْقَدَمَيْنِ فِي قَوْله {وأرجلكم إِلَى الْكَعْبَيْنِ}
Abdurrezzâk ve Taberânî, Katâde'den nakletmişlerdir: İbn Mes'ûd, { وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ } “...ve topuklara kadar ayaklarınızı da...” sözünde: "Onun sözü iki ayağın yıkanmasına dönmüştür" dedi.
وَأخرج ابْن جرير عَن أبي عبد الرَّحْمَن قَالَ: قَرَأَ الْحسن وَالْحُسَيْن {وأرجلكم إِلَى الْكَعْبَيْنِ} فَسمع عَليّ ذَلِك وَكَانَ يقْضِي بَين النَّاس فَقَالَ: أَرْجُلكُم هَذَا من الْمُقدم والمؤخر فِي الْكَلَام
İbn Cerîr, Ebû Abdirrahmân'dan nakletmiştir: Hasan ve Hüseyin { وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ } “...ve topuklara kadar ayaklarınızı da...” [âyetini] okudular. İnsanlar arasında hüküm vermekte olan Ali bunu duydu ve: "Ayaklarınız [ifadesi], kelamdaki öne alma ve erteleme (takdim-tehir) kabilindendir" dedi.
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن أنس أَنه قَرَأَ (وأرجلكم)
Saîd b. Mansûr, Enes'ten onun (وأرجلكم) şeklinde okuduğunu nakletmiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وامسحوا برؤوسكم وأرجلكم} قَالَ: هُوَ الْمسْح
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan { وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ } “...başlarınızı ve ayaklarınızı meshedin...” sözü hakkında: "O, meshtir" dediğini nakletmiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَابْن ماجة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: أَبى النَّاس إِلَّا الْغسْل وَلَا أجد فِي كتاب الله إِلَّا الْمسْح
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe ve İbn Mâce, İbn Abbâs'tan nakletmişlerdir: "İnsanlar yıkamaktan başka bir şeyi kabul etmeye yanaşmadılar; oysa ben Allah'ın Kitabı'nda meshten başkasını bulamıyorum."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الْوضُوء غسلتان ومسحتان
Abdurrezzâk ve İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Abdest, iki yıkama ve iki meshten ibarettir."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عِكْرِمَة
İbn Ebî Şeybe, İkrime'den nakletmiştir:
مثله
Bunun benzerini [nakletmiştir].
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: افْترض الله غسلتين ومسحتين ألاترى أَنه ذكر التَّيَمُّم فَجعل مَكَان الغسلتين مسحتين وَترك المسحتين
Abdurrezzâk ve Abd b. Humeyd, İbn Abbâs'tan şöyle dediğini nakletmişlerdir: "Allah iki yıkama ve iki meshi farz kıldı. Görmez misin ki O, teyemmümü zikrettiğinde iki yıkama yerine iki mesh koydu ve iki meshi ise bıraktı (düşürdü)."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة
İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den nakletmişlerdir:
مثله
Bunun benzerini [nakletmiştir].
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير عَن أنس
Saîd b. Mansûr, İbn Ebî Şeybe ve İbn Cerîr, Enes'ten nakletmişlerdir:
أَنه قيل لَهُ: إِن الْحجَّاج خَطَبنَا فَقَالَ: اغسلوا وُجُوهكُم وَأَيْدِيكُمْ وامسحوا برؤوسكم وأرجلكم وَأَنه لَيْسَ شَيْء من ابْن آدم أقرب إِلَى الْخبث من قَدَمَيْهِ فَاغْسِلُوا بطونهما وَظُهُورهمَا
Ona şöyle denildi: "Haccâc bize hutbe okudu ve şöyle dedi: 'Yüzlerinizi ve ellerinizi yıkayın, başlarınızı ve ayaklarınızı meshedin; şüphesiz âdemoğlunun hiçbir azası pisliğe iki ayağından daha yakın değildir; bu yüzden ayaklarınızın altlarını, üstlerini...'
وعراقيبهما
"...ve ökçelerini yıkayın!'"
فَقَالَ أنس: صدق الله وَكذب الْحجَّاج
Bunun üzerine Enes: "Allah doğru söyledi, Haccâc yalan söyledi!" dedi.
قَالَ الله {وامسحوا برؤوسكم وأرجلكم} وَكَانَ أنس إِذا مسح قَدَمَيْهِ بلهما
"Allah { وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ } “...başlarınızı ve ayaklarınızı meshedin...” buyurdu." Enes de iki ayağını meshettiğinde onları ıslatırdı.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير عَن الشّعبِيّ قَالَ: نزل جِبْرِيل بِالْمَسْحِ على الْقَدَمَيْنِ أَلا ترى أَن التَّيَمُّم أَن يمسح ماكان غسلا ويلقى ماكان مسحاً
Abdurrezzâk, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Şa'bî'den nakletmişlerdir: "Cibrîl iki ayağa mesh etme [hükmü] ile indi. Görmez misin ki teyemmüm, yıkanacak olanın meshedilmesi ve meshedilecek olanın ise bırakılmasıdır (düşürülmesidir)!"
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْأَعْمَش والنحاس عَن الشّعبِيّ قَالَ: نزل الْقُرْآن بِالْمَسْحِ وَجَرت السُّنة بِالْغسْلِ
Abd b. Humeyd A'meş'ten, en-Nehhâs da Şa'bî'den nakletmiştir: "Kur'an mesh ile indi, sünnet ise yıkama şeklinde cereyan etti."
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْأَعْمَش قَالَ: كَانُوا يقرؤونها {برؤوسكم وأرجلكم} بالخفض وَكَانُوا يغسلون
Abd b. Humeyd, el-A'meş'ten nakletmiştir: "Onlar burayı cer (esre) ile { بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ } “...başlarınızı ve ayaklarınızı [meshedin]...” şeklinde okurlar, ama [ayaklarını] yıkarlardı."
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور عَن عبد الرَّحْمَن بن أبي ليلى قَالَ: اجْتمع أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ على غسل الْقَدَمَيْنِ
Saîd b. Mansûr, Abdurrahmân b. Ebî Leylâ'dan nakletmiştir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashâbı iki ayağın yıkanması üzerinde icmâ etti."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الحكم قَالَ: مَضَت السّنة من رَسُول الله ﷺ وَالْمُسْلِمين بِغسْل الْقَدَمَيْنِ
İbn Ebî Şeybe, el-Hakem'den nakletmiştir: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ve Müslümanlardan [gelen] sünnet, iki ayağın yıkanması şeklinde süregelmiştir."
وَأخرج ابْن جرير عَن عَطاء قَالَ: لم أرَ أحدا يمسح الْقَدَمَيْنِ
İbn Cerîr, Atâ'dan nakletmiştir: "İki ayağını mesheden hiçbir kimse görmedim."
وَأخرج ابْن جرير عَن أنس قَالَ: نزل الْقُرْآن بِالْمَسْحِ وَالسّنة بِالْغسْلِ
İbn Cerîr, Enes'ten nakletmiştir: "Kur'an mesh ile indi, sünnet ise yıkama olarak geldi."