Binûn

En‘âm Suresi — 11. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

- الْآيَة (١١٤)

- Ayet (114)

- أخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَهُوَ الَّذِي أنزل إِلَيْكُم الْكتاب مفصلا} قَالَ: مُبينًا

Abdürrezzâk, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den naklettiğine göre, {وَهُوَ الَّذِي أنزل إِلَيْكُم الْكتاب مفصلا} “O, size Kitab'ı açıklanmış olarak indirendir” kavli hakkında: “Açıklayıcı olarak” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم من طَرِيق مَالك بن أنس عَن ربيعَة قَالَ: إِن الله ﵎ أنزل الْكتاب وَترك فِيهِ موضعا للسّنة وَسن رَسُول الله ﷺ وَترك فِيهَا موضعا للرأي

İbn Ebî Hâtim'in Mâlik b. Enes yoluyla Rebîa'dan naklettiğine göre şöyle demiştir: “Şüphesiz Allah celle celâlühü Kitab'ı indirdi ve onda sünnete bir yer bıraktı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de sünnet koydu ve onda re'ye (ictihada) bir yer bıraktı.”

- الْآيَة (١١٥ - ١١٧)

- Ayet (115-117)

- وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم أَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وتمت كلمة رَبك صدقا وعدلاً} قَالَ: صدقا فِيمَا وعد وعدلاً فِيمَا حكم

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in Katâde'den naklettiğine göre, {وتمت كلمة رَبك صدقا وعدلاً} “Rabbinin kelimesi doğruluk ve adalet bakımından tamamlanmıştır” kavli hakkında: “Vaad ettiği şeyde doğru, hükmettiği şeyde adildir” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَأَبُو النَّصْر السجْزِي فِي الابانة عَن مُحَمَّد بن كَعْب القظي فِي قَوْله {لَا مبدل لكلماته} قَالَ: لَا تَبْدِيل لشَيْء

İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve el-İbâne'de Ebü'n-Nasr es-Siczî'nin Muhammed b. Ka'b el-Kurazî'den naklettiğine göre, {لَا مبدل لكلماته} “O'nun kelimelerini değiştirebilecek hiçbir şey yoktur” kavli hakkında: “Hiçbir şey için değişiklik yoktur” demiştir.

قَالَه فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَة كَقَوْلِه {مَا يُبدل القَوْل لدي} سُورَة ق آيَة ٢٩

Kaf Suresi 29. ayetteki {مَا يُبدل القَوْل لدي} “Huzurumda söz değiştirilmez” kavli gibi, dünyada ve ahirette bunu söylemiştir.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي الْيَمَان جَابر بن عبد الله قَالَ دخل النَّبِي ﷺ الْمَسْجِد الْحَرَام يَوْم فتح مَكَّة وَمَعَهُ مخصرة وَلكُل قوم صنم يعبدونه فَجعل يَأْتِيهَا صنماً ويطعن فِي صدر الصَّنَم بعصا ثمَّ يعقره كلما صرع صنماً أتبعه النَّاس ضربا بالفؤوس

İbn Merdûye'nin Ebi'l-Yemân Câbir b. Abdillâh'tan naklettiğine göre şöyle demiştir: Mekke'nin fethi günü Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, yanında bir değnek olduğu halde Mescid-i Harâm'a girdi. Her kabilenin taptığı bir put vardı. O, putlara tek tek gelip asasıyla putun göğsüne vurmaya, sonra da onu devirmeye başladı. O bir putu yere serdikçe, insanlar da peşi sıra ona kazmalarla vuruyorlardı,

حَتَّى يكسرونه ويطرحونه خَارِجا من الْمَسْجِد وَالنَّبِيّ ﷺ يَقُول {وتمت كلمة رَبك صدقا وعدلاً لَا مبدل لكلماته وَهُوَ السَّمِيع الْعَلِيم}

Nihayet onu kırıp mescidin dışına atıyorlardı. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem ise {وتمت كلمة رَبك صدقا وعدلاً لَا مبدل لكلماته وَهُوَ السَّمِيع الْعَلِيم} “Rabbinin kelimesi doğruluk ve adalet bakımından tamamlanmıştır. O'nun kelimelerini değiştirebilecek yoktur. O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir” buyuruyordu.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَابْن النجار عَن أنس بن مَالك عَن النَّبِي ﷺ فِي قَوْله {وتمت كلمة رَبك صدقا وعدلاً} قَالَ لَا إِلَه إِلَّا الله

İbn Merdûye ve İbnü'n-Neccâr'ın Enes b. Mâlik'ten, o da Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklettiğine göre {وتمت كلمة رَبك صدقا وعدلاً} “Rabbinin kelimesi doğruluk ve adalet bakımından tamamlanmıştır” kavli hakkında: “Lâ ilâhe illallâh'tır” buyurmuştur.

وَأخرج البُخَارِيّ وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عَبَّاس قَالَ كَانَ النَّبِي ﷺ يعوذ الْحسن وَالْحُسَيْن ﵄: أُعِيذكُمَا بِكَلِمَات الله التَّامَّة من كل شَيْطَان وَهَامة وَمن كل عين لَامة ثمَّ يَقُول: كَانَ أبوكم إِبْرَاهِيم يعوّذ بهَا إِسْمَعِيل وَإِسْحَق

Buhârî, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan naklettiğine göre şöyle demiştir: Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, Hasan ve Hüseyin'i radıyallâhu anhümâ şöyle sığındırırdı: “Sizi her şeytandan, her zararlı haşereden ve her kem gözden Allah'ın tam kelimelerine sığındırırım.” Sonra da: “Atanız İbrâhim de İsmâil ve İshâk'ı bunlarla [Allah'a] sığındırırdı” derdi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَالْبَيْهَقِيّ عَن خَوْلَة بنت حَكِيم سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول: من نزل منزلا فَقَالَ: أعوذ بِكَلِمَات الله التامات كلهَا من شَرّ مَا خلق لم يضرّهُ شَيْء حَتَّى يرتحل من منزله ذَلِك

İbn Ebî Şeybe, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Beyhakî'nin Havle bint Hakîm'den naklettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i şöyle buyururken işitmiştir: “Kim bir yerde konaklar da: 'Yarattıklarının şerrinden Allah'ın tastamam kelimelerine sığınırım' derse, o konakladığı yerden ayrılıncaya kadar hiçbir şey ona zarar veremez.”

وَأخرج مُسلم وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى رَسُول الله ﷺ فَقَالَ يَا رَسُول الله مَا لقِيت من عقرب لدغتني البارحة قَالَ: أما إِنَّك لَو قلت حِين أمسيت: أعوذ بِكَلِمَات الله التامات من شَرّ مَا خلق لم تَضُرك

Müslim, Nesâî ve Beyhakî'nin Ebû Hüreyre'den naklettiğine göre şöyle demiştir: Bir adam Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: “Ey Allah'ın Resûlü! Dün gece beni sokan akrepten neler çektim!” dedi. Resûlullah: “Akşama erdiğinde: 'Yarattıklarının şerrinden Allah'ın tastamam kelimelerine sığınırım' deseydin, o sana zarar vermezdi” buyurdu.

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن أبي الدُّنْيَا وَالْبَيْهَقِيّ عَن عَليّ عَن رَسُول الله ﷺ أَنه كَانَ يَقُول عِنْد مضجعه اللَّهُمَّ إِنِّي أعوذ بِوَجْهِك الْكَرِيم وكلماتك التَّامَّة من شَرّ مَا أَنْت آخذ بناصيته اللَّهُمَّ أَنْت تكشف المغرم والمأثم اللَّهُمَّ لَا يهْزم جندك وَلَا يخلف وَعدك وَلَا ينفع ذَا الْجد مِنْك الْجد سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِك

Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Ebî'd-Dünyâ ve Beyhakî'nin Ali'den, o da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklettiğine göre o, yatağına girdiğinde şöyle derdi: “Allahım! Şüphesiz ben Senin kerîm vechine ve perçeminden tuttuğun şeylerin şerrinden tastamam kelimelerine sığınırım. Allahım! Borcu ve günahı Sen giderirsin. Allahım! Senin ordun hezimete uğratılamaz, vaadin bozulmaz ve hiçbir zengine serveti Senin katında fayda vermez. Sen her türlü noksanlıktan uzaksın ve Sana hamdolsun.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ عَن مُحَمَّد بن يحيى بن حبَان ان الْوَلِيد بن الْوَلِيد شكا إِلَى رَسُول الله ﷺ الأرق - حَدِيث النَّفس بِاللَّيْلِ - فَقَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ: إِذا أويت إِلَى فراشك فَقل: أعوذ بِكَلِمَات الله التامات من غَضَبه وعقابه وَمن شَرّ عباده وَمن همزات الشَّيَاطِين وَأَن يحْضرُون فَإِنَّهُ لن يَضرك وحريٌّ أَن لَا يقربك

İbn Ebî Şeybe ve Beyhakî'nin Muhammed b. Yahyâ b. Habbân'dan naklettiğine göre Velîd b. el-Velîd, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e uykusuzluktan -geceleyin iç sıkıntısı ve vesveseden- şikâyet etti. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona şöyle buyurdu: “Yatağına yattığında şöyle de: 'Allah'ın gazabından, cezasından, kullarının şerrinden, şeytanların vesveselerinden ve yanımda hazır bulunmalarından Allah'ın tastamam kelimelerine sığınırım.' Şüphesiz bu sana hiçbir zarar vermeyecek ve [şeytanın] sana yaklaşmaması pek muhtemel olacaktır.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبَيْهَقِيّ عَن أبي التياح قَالَ: قَالَ رجل لعبد الرَّحْمَن بن خنبش: كَيفَ صنع رَسُول الله ﷺ حِين كادته الشَّيَاطِين قَالَ: نعم تحدرت الشَّيَاطِين من الْجبَال والأودية يُرِيدُونَ رَسُول الله ﷺ: وَفِيهِمْ شَيْطَان مَعَه شعلة من نَار يُرِيد أَن يحرق بهَا رَسُول الله ﷺ فَلَمَّا رَآهُمْ رَسُول الله ﷺ فزع مِنْهُم وجاءه جِبْرِيل فَقَالَ: يَا مُحَمَّد قل

İbn Ebî Şeybe ve Beyhakî'nin Ebi't-Teyyâh'tan naklettiğine göre şöyle demiştir: Bir adam Abdurrahman b. Hânbeş'e: “Şeytanlar Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e tuzak kurduklarında Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ne yaptı?” diye sordu. O da şöyle dedi: “Evet, şeytanlar dağlardan ve vadilerden inip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e doğru geldiler. İçlerinde elinde ateşten bir meşale olan ve bununla Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i yakmak isteyen bir şeytan da vardı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onları görünce ürktü. Cibrîl ona gelip: 'Ey Muhammed, söyle!' dedi.

قَالَ: مَا أَقُول قَالَ: قل أعوذ بِكَلِمَات الله التامات

[Resûlullah]: 'Ne söyleyeyim?' dedi. [Cibrîl]: 'De ki: Allah'ın tastamam kelimelerine sığınırım;

اللَّاتِي لَا يجاوزهن بر وَلَا فَاجر من شَرّ مَا خلق وبرأ وذرأ وَمن شَرّ مَا ينزل من السَّمَاء وَمن شَرّ مَا يعرج فِيهَا وَمن شَرّ مَا ذَرأ فِي الأَرْض وَمَا يخرج مِنْهَا وَمن شَرّ فتن اللَّيْل وَالنَّهَار وَمن شَرّ كل طَارق إِلَّا طَارِقًا يطْرق بِخَير يَا رَحْمَن

Öyle kelimeler ki ne iyi ne de kötü kimse onları aşamaz. Yarattığı, var ettiği ve çoğalttığı şeylerin şerrinden, gökten inenin ve oraya yükselenin şerrinden, yerde ürettiğinin ve oradan çıkanın şerrinden, gecenin ve gündüzün fitnelerinin şerrinden ve -iyilikle kapı çalan hariç- her kapı çalanın (gece gelenin) şerrinden [Allah'a sığınırım], ey Rahmân!'”

قَالَ: فطفئت نَار الشَّيَاطِين وَهَزَمَهُمْ الله ﷿

[Abdurrahman] dedi ki: “Bunun üzerine şeytanların ateşi söndü ve Allah azze ve celle onları hezimete uğrattı.”

وَأخرج النَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: لما كَانَ لَيْلَة الْجِنّ أقبل عفريت من الْجِنّ فِي يَده شعلة من نَار فَجعل النَّبِي ﷺ يقْرَأ الْقُرْآن فَلَا يزْدَاد إِلَّا قرباً فَقَالَ لَهُ جِبْرِيل: أَلَا أعلمك كَلِمَات تقولهن ينكب مِنْهَا لفيه وتطفأ شعلته قل أعوذ بِوَجْه الله الْكَرِيم وكلمات الله التامات الَّتِي لَا يجاوزهن بر وَلَا فَاجر من شَرّ مَا ينزل من السَّمَاء وَمن شَرّ مَا يعرج فِيهَا وَمن شَرّ ماذرأ فِي الأَرْض وَمن مَا يخرج مِنْهَا وَمن شَرّ فتن اللَّيْل وَالنَّهَار وَمن شَرّ طوارق اللَّيْل وَمن شَرّ كل طَارق إِلَّا طَارِقًا يطْرق بِخَير يَا رَحْمَن

Nesâî ve Beyhakî'nin İbn Mes'ûd'dan naklettiğine göre şöyle demiştir: Cinler gecesi olduğunda, elinde ateşten bir meşale bulunan bir cin ifriti geldi. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem Kur'an okumaya başladı fakat o sadece daha da yaklaşıyordu. Bunun üzerine Cibrîl ona: “Sana birtakım kelimeler öğreteyim mi? Onları söylediğinde yüzüstü kapaklanacak ve meşalesi sönecektir. De ki: Kerîm olan Allah'ın vechine ve ne iyi ne de kötü kimsenin aşamayacağı Allah'ın tastamam kelimelerine sığınırım; gökten inenin şerrinden, oraya yükselenin şerrinden, yerde ürettiğinin şerrinden, oradan çıkanın şerrinden, gecenin ve gündüzün fitnelerinin şerrinden, gecenin hadiselerinden ve -iyilikle kapı çalan hariç- her kapı çalanın şerrinden [Allah'a sığınırım], ey Rahmân!” dedi.

فَقَالَهَا فانكب لفيه وطفئت شعلته

[Resûlullah] bunları söyledi; bunun üzerine o yüzüstü kapaklandı ve meşalesi söndü.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مَكْحُول أَن رَسُول الله ﷺ لما دخل مَكَّة تَلَقَّتْهُ الْجِنّ بالشرر يرمونه فَقَالَ جِبْرِيل: تعوّذ يَا مُحَمَّد

İbn Ebî Şeybe'nin Mekhûl'den naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'ye girdiğinde cinler onu kıvılcımlarla karşılayıp üzerine fırlatmaya başladılar. Cibrîl: “Ey Muhammed, sığın!” dedi.

فتعوذ بهؤلاء الْكَلِمَات فدحروا عَنهُ فَقَالَ: أعوذ بِكَلِمَات الله التامات الَّتِي لَا يجاوزهن بر وَلَا فَاجر من شَرّ مَا نزل من السَّمَاء وَمَا يعرج فِيهَا وَمن شَرّ مَا بَث فِي الأَرْض وَمَا يخرج مِنْهَا وَمن شَرّ اللَّيْل وَالنَّهَار وَمن شَرّ كل طَارق إِلَّا طَارِقًا يطْرق بِخَير يَا رَحْمَن

O da bu kelimelerle sığındı ve [cinler] ondan uzaklaştırılıp defedildiler. Şöyle dedi: “Ne iyi ne de kötü kimsenin aşamayacağı Allah'ın tastamam kelimelerine sığınırım; gökten inenin ve oraya yükselenin şerrinden, yerde yaydığının ve oradan çıkanın şerrinden, gecenin ve gündüzün şerrinden ve -iyilikle kapı çalan hariç- her kapı çalanın şerrinden [Allah'a sığınırım], ey Rahmân!”

- الْآيَة (١١٨ - ١٢٠)

- Ayet (118-120)

- أخرج أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَالْبَزَّار وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: جَاءَت الْيَهُود إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالُوا:

Ebû Dâvûd, sahih görerek Tirmizî, Bezzâr, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre şöyle demiştir: Yahudiler Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip şöyle dediler:

أنأكل مِمَّا قتلنَا وَلَا نَأْكُل مِمَّا يقتل الله فَأنْزل الله {فَكُلُوا مِمَّا ذكر اسْم الله عَلَيْهِ إِن كُنْتُم بآياته مُؤمنين} إِلَى قَوْله {وَإِن أطعتموهم إِنَّكُم لمشركون}

“Kendi öldürdüğümüzden yiyoruz da Allah'ın öldürdüğünden yemiyor muyuz?” Bunun üzerine Allah {فَكُلُوا مِمَّا ذكر اسْم الله عَلَيْهِ إِن كُنْتُم بآياته مُؤمنين} “Eğer O'nun ayetlerine inanıyorsanız, üzerine Allah'ın ismi anılanlardan yiyin” kavlinden {وَإِن أطعتموهم إِنَّكُم لمشركون} “Eğer onlara uyarsanız, şüphesiz siz de müşriklerden olursunuz” kavline kadar indirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {فَكُلُوا مِمَّا ذكر اسْم الله عَلَيْهِ} فَإِنَّهُ حَلَال {إِن كُنْتُم بآياته مُؤمنين} يَعْنِي بِالْقُرْآنِ مُصدقين {وَمَا لكم أَلا تَأْكُلُوا مِمَّا ذكر اسْم الله عَلَيْهِ} يَعْنِي الذَّبَائِح {وَقد فصل لكم مَا حرم عَلَيْكُم إِلَّا مَا اضطررتم إِلَيْهِ} يَعْنِي مَا حرم عَلَيْكُم من الْميتَة {وَإِن كثيرا} من مُشْركي الْعَرَب {ليضلون بأهوائهم بِغَيْر علم} يَعْنِي فِي أَمر الذَّبَائِح وَغَيره {إِن رَبك هُوَ أعلم بالمعتدين}

İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den naklettiğine göre {فَكُلُوا مِمَّا ذكر اسْم الله عَلَيْهِ} “Üzerine Allah'ın ismi anılanlardan yiyin” kavli: “Çünkü o helaldir”, {إِن كُنْتُم بآياته مُؤمنين} “eğer O'nun ayetlerine inanıyorsanız” kavli: “Yani Kur'an'ı tasdik ediyorsanız”, {وَمَا لكم أَلا تَأْكُلُوا مِمَّا ذكر اسْم الله عَلَيْهِ} “Üzerine Allah'ın ismi anılan şeyden yememenize ne oluyor?” kavli: “Yani kesilen hayvanlardan”, {وَقد فصل لكم مَا حرم عَلَيْكُم إِلَّا مَا اضطررتم إِلَيْهِ} “Oysa O, çaresiz kalıp mecbur olduklarınız dışında size haram kıldığı şeyleri açıklamıştır” kavli: “Yani leşten size haram kıldıklarını”, {وَإِن كثيرا} “Ve şüphesiz birçoğu” kavli: “Arap müşriklerinden”, {ليضلون بأهوائهم بِغَيْر علم} “hiçbir bilgiye dayanmaksızın kendi hevesleriyle saptırıyorlar” kavli: “Yani kurbanlıklar ve diğer hususlarda”, {إِن رَبك هُوَ أعلم بالمعتدين} “Şüphesiz senin Rabbin haddi aşanları en iyi bilendir” [anlamındadır].

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَقد فصل لكم} يَقُول: بَين لكم {مَا حرم عَلَيْكُم إِلَّا مَا اضطررتم إِلَيْهِ} أَي من الْميتَة وَالدَّم وَلحم الْخِنْزِير

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in Katâde'den naklettiğine göre {وَقد فصل لكم} kavli hakkında: “Size beyan etmiştir”, {مَا حرم عَلَيْكُم إِلَّا مَا اضطررتم إِلَيْهِ} “Çaresiz kalıp mecbur olduklarınız dışında size haram kıldığı şeyleri” kavli hakkında ise: “Yani leş, kan ve domuz etinden [haram kıldıklarını]” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم أَنه قَرَأَ (وَقد فصل لكم) مثقلة بِنصب الْفَاء (مَا حرم عَلَيْكُم) بِرَفْع الْحَاء وَكسر الرَّاء (وَإِن كثيرا ليضلون) بِرَفْع الْيَاء

Abd b. Humeyd'in Âsım'dan naklettiğine göre o, (وَقد فصل لكم) ibaresini fâ harfinin fethasıyla şeddeli [fessale], (مَا حرم عَلَيْكُم) ibaresini hâ'nın dammesi ve râ'nın kesresiyle [hurrime], (وَإِن كثيرا ليضلون) ibaresini ise yâ'nın dammesiyle [yudillûne] okumuştur.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {وذروا ظَاهر الْإِثْم} قَالَ: هُوَ نِكَاح الْأُمَّهَات وَالْبَنَات {وباطنه} قَالَ: هُوَ الزِّنَا

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {وذروا ظَاهر الْإِثْم} “Günahın açığını bırakın” kavli hakkında: “Bu, annelerle ve kızlarla evlenmektir”, {وباطنه} “ve gizlisini de” kavli hakkında ise: “Bu, zinadır” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {وذروا ظَاهر الْإِثْم وباطنه} قَالَ: الظَّاهِر مِنْهُ {وَلَا تنْكِحُوا مَا نكح آباؤكم من النِّسَاء} و {حرمت عَلَيْكُم أُمَّهَاتكُم وبناتكم وأخواتكم} الْآيَة وَالْبَاطِن الزِّنَا

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den naklettiğine göre {وذروا ظَاهر الْإِثْم وباطنه} “Günahın açığını da gizlisini de bırakın” kavli hakkında şöyle demiştir: “Onun açık olanı: {وَلَا تنْكِحُوا مَا نكح آباؤكم من النِّسَاء} 'Babalarınızın nikâhladığı kadınlarla evlenmeyin' ve {حرمت عَلَيْكُم أُمَّهَاتكُم وبناتكم وأخواتكم} 'Size anneleriniz, kızlarınız ve kız kardeşleriniz haram kılındı' ayetidir; gizli olanı ise zinadır.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وذروا ظَاهر الْإِثْم وباطنه} قَالَ: عَلَانِيَته وسره

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den naklettiğine göre {وذروا ظَاهر الْإِثْم وباطنه} “Günahın açığını da gizlisini de bırakın” kavli hakkında: “Açıkta olanını da gizli olanını da” demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وذروا ظَاهر الْإِثْم وباطنه} قَالَ: مَا يحدث بِهِ الْإِنْسَان نَفسه مِمَّا هُوَ عَامله

İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh'in Mücâhid'den naklettiğine göre {وذروا ظَاهر الْإِثْم وباطنه} “Günahın açığını da gizlisini de bırakın” kavli hakkında: “İnsanın yapacağı şeylerden kendi içinde kurup geçirdiği şeylerdir” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع بن أنس فِي قَوْله {وذروا ظَاهر الْإِثْم وباطنه} قَالَ: نهى الله عَن ظَاهر الاثم وباطنه أَن يعْمل بِهِ

İbn Ebî Hâtim'in er-Rebî' b. Enes'ten naklettiğine göre {وذروا ظَاهر الْإِثْم وباطنه} “Günahın açığını da gizlisini de bırakın” kavli hakkında: “Allah, günahın açığının da gizlisinin de işlenmesini yasaklamıştır” demiştir.

- الْآيَة (١٢١)

- Ayet (121)

- أخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد وَابْن ماجة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالطَّبَرَانِيّ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ الْمُشْركُونَ

Firyâbî, İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, Ebû Dâvûd, İbn Mâce, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, en-Nahhâs, Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdûye, Taberânî, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve es-Sünen'de Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre şöyle demiştir: Müşrikler dediler ki:

وَفِي لفظ قَالَت الْيَهُود: لَا تَأْكُلُونَ مِمَّا قتل الله وتأكلون مِمَّا قتلتم أَنْتُم فَأنْزل الله {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ}

-diğer bir rivayette Yahudiler dediler ki-: “Allah'ın öldürdüğünden yemiyorsunuz da kendi öldürdüğünüzden yiyorsunuz.” Bunun üzerine Allah {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} “Üzerine Allah'ın ismi anılmayan şeylerden yemeyin” ayetini indirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك قَالَ: قَالَ الْمُشْركُونَ لأَصْحَاب مُحَمَّد: هَذَا الَّذِي تذبحون أَنْتُم تأكلونه فَهَذَا الَّذِي يَمُوت من قَتله قَالُوا: الله

Abd b. Humeyd ve Ebü'ş-Şeyh'in Dahhâk'tan naklettiğine göre şöyle demiştir: Müşrikler Muhammed'in ashâbına: “Şu kendi kestiklerinizi siz yiyorsunuz; peki şu öleni kim öldürdü?” dediler. Onlar da: “Allah” dediler.

قَالُوا: فَمَا قتل الله تحرمونه وَمَا قتلتم أَنْتُم تحلونه فَأنْزل الله {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ وَإنَّهُ لفسق} الْآيَة

[Müşrikler]: “Allah'ın öldürdüğünü haram kılıyor, kendi öldürdüğünüzü helal kılıyorsunuz öyle mi?” dediler. Bunun üzerine Allah {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ وَإنَّهُ لفسق} “Üzerine Allah'ın ismi anılmayan şeylerden yemeyin; şüphesiz bu bir fısktır (yoldan çıkmadır)” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما نزلت {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} أرْسلت فَارس إِلَى قُرَيْش أَن خاصموا مُحَمَّدًا

İbn Cerîr, Ebü'ş-Şeyh, Taberânî ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan naklettiğine göre şöyle demiştir: {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} “Üzerine Allah'ın ismi anılmayan şeylerden yemeyin” ayeti inince Farslar, Kureyş'e: “Muhammed ile tartışın” diye haber gönderdiler.

فَقَالُوا لَهُ: مَا تذبح أَنْت بِيَدِك بسكين فَهُوَ حَلَال: وَمَا ذبح الله بمسمار من ذهب - يَعْنِي الميته - فَهُوَ حرَام فَنزلت هَذِه الْآيَة {وَإِن الشَّيَاطِين ليوحون إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ ليجادلوكم} قَالَ: الشَّيَاطِين من فَارس وأوليائهم قُرَيْش

Ona: “Senin elinle bıçakla kestiğin helal de Allah'ın altın çiviyle kestiği -yani leş- haram öyle mi?” dediler. Bunun üzerine bu ayet indi: {وَإِن الشَّيَاطِين ليوحون إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ ليجادلوكم} “Şüphesiz şeytanlar, sizinle tartışmaları için kendi dostlarına fısıldarlar”. [İbn Abbâs] dedi ki: “Şeytanlar Farslar, onların dostları ise Kureyş'tir.”

وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي ناسخه عَن عِكْرِمَة أَن الْمُشْركين ليجادلوكم قَالَ: الشَّيَاطِين من فَارس وأولياؤهم قُرَيْش

Ebû Dâvûd'un en-Nâsih'inde İkrime'den naklettiğine göre, [ayetindeki] “müşrikler sizinle tartışsınlar diye” [kısmı hakkında]: “Şeytanlar Farslar, onların dostları da Kureyş'tir” demiştir.

وَأخرج أَبُو دَاوُد فِي ناسخه عَن عِكْرِمَة أَن الْمُشْركين دخلُوا على نَبِي الله ﷺ قَالُوا: أخبرنَا عَن الشَّاة إِذا مَاتَت من قَتلهَا قَالَ: الله قَتلهَا

Ebû Dâvûd'un en-Nâsih'inde İkrime'den naklettiğine göre müşrikler Allah'ın Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına girip: “Bize haber ver, koyun öldüğü zaman onu kim öldürmüş olur?” dediler. O: “Onu Allah öldürdü” buyurdu.

قَالُوا: فتزعم أَن مَا قَتَلْتَ أَنْت وَأَصْحَابك حَلَال وَمَا قَتله الله حرَام فَأنْزل الله {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ}

[Müşrikler]: “Sen ve ashabının öldürdüğü şeyin helal, Allah'ın öldürdüğü şeyin ise haram olduğunu mu iddia ediyorsunuz?” dediler. Bunun üzerine Allah {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} “Üzerine Allah'ın ismi anılmayan şeylerden yemeyin” ayetini indirdi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} يَعْنِي الْميتَة

İbn Abi Şeybe, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan naklettiğine göre, {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} “Üzerine Allah'ın ismi anılmayan şeylerden yemeyin” kavli: “Yani leşi [yemeyin]” demektir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: يوحي الشَّيَاطِين إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ من الْمُشْركين أَن يَقُولُوا تَأْكُلُونَ مَا قتلتم وَلَا تَأْكُلُونَ مَا قتل الله فَقَالَ: إِن الَّذِي قتلتم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ وَإِن الَّذِي مَاتَ لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ

İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre şöyle demiştir: Şeytanlar, müşriklerden olan dostlarına: 'Kendi öldürdüğünüzü yiyorsunuz da Allah'ın öldürdüğünü yemiyor musunuz?' demelerini fısıldarlar. [İbn Abbâs] dedi ki: 'Sizin öldürdüğünüzün üzerine Allah'ın adı anılmıştır, ölenin üzerine ise Allah'ın adı anılmamıştır.'

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ قَالُوا: يَا مُحَمَّد أما مَا قتلتم وذبحتم فتأكلونه وَأما مَا قتل ربكُم فَتُحَرِّمُونَهُ فَأنْزل الله {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ وَإنَّهُ لفسق وَإِن الشَّيَاطِين ليوحون إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ ليجادلوكم وَإِن أطعتموهم} فِي كل مَا نَهَيْتُكُمْ عَنهُ أَنكُمْ إِذا لمشركون

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre şöyle demiştir: [Müşrikler]: “Ey Muhammed! Kendi öldürdüğünüz ve kestiğiniz şeyi yiyorsunuz da Rabbinizin öldürdüğünü haram mı kılıyorsunuz?” dediler. Bunun üzerine Allah şu ayeti indirdi: {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ وَإنَّهُ لفسق وَإِن الشَّيَاطِين ليوحون إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ ليجادلوكم وَإِن أطعتموهم} “Üzerine Allah'ın ismi anılmayan şeylerden yemeyin; şüphesiz bu bir fısktır. Şüphesiz şeytanlar sizinle tartışmaları için kendi dostlarına fısıldarlar. Eğer onlara uyarsanız” size yasakladığım her şeyde [onlara uyarsanız], “şüphesiz o takdirde siz de müşriklerden olursunuz.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة قَالَ: عمد عَدو الله إِبْلِيس إِلَى أوليائه من أهل الضَّلَالَة فَقَالَ لَهُم: خاصموا أَصْحَاب مُحَمَّد فِي الْميتَة فَقولُوا: أما مَا ذبحتم وقتلتم فتأكلون وَأما مَا قتل الله فَلَا تَأْكُلُونَ وَأَنْتُم زعمتم أَنكُمْ تتبعون أَمر الله فَأنْزل الله {وَإِن أطعتموهم إِنَّكُم لمشركون} وَأَنا وَالله مَا نعلمهُ كَانَ شركا قطّ إِلَّا فِي إِحْدَى ثَلَاث

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh'in Katâde'den naklettiğine göre şöyle demiştir: Allah'ın düşmanı İblis, dalâlet ehlinden olan dostlarına yönelip onlara şöyle dedi: “Muhammed'in ashabı ile leş konusunda tartışın ve şöyle deyin: Kendi kestiğinizi ve öldürdüğünüzü yiyorsunuz da Allah'ın öldürdüğünü yemiyorsunuz; hani siz Allah'ın emrine uyduğunuzu iddia ediyordunuz?” Bunun üzerine Allah {وَإِن أطعتموهم إِنَّكُم لمشركون} “Eğer onlara uyarsanız, şüphesiz siz de müşriklerden olursunuz” ayetini indirdi. [Katâde dedi ki:] “Allah'a yemin olsun ki biz şirkin ancak şu üç şeyden birinde olduğunu bilmekteyiz:

أَن يدعى مَعَ الله إِلَهًا آخر أَو يسْجد لغير الله أَو تسمى الذَّبَائِح لغير الله

Allah ile birlikte başka bir ilaha dua edilmesi yahut Allah'tan başkasına secde edilmesi yahut kurbanların Allah'tan başkası adına kesilmesidir.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ من طَرِيق ابْن جريج عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَإِن الشَّيَاطِين ليوحون إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ} قَالَ: إِبْلِيس أوحى إِلَى مُشْركي قُرَيْش

İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Cüreyc yoluyla İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre {وَإِن الشَّيَاطِين ليوحون إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ} “Şüphesiz şeytanlar kendi dostlarına fısıldarlar” kavli hakkında: “İblis, Kureyş müşriklerine fısıldadı” demiştir.

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: من ذبح فنسي أَن يُسَمِّي فليذكر اسْم الله عَلَيْهِ وليأكل وَلَا يَدعه للشَّيْطَان إِذا ذبح على الْفطْرَة فَإِن اسْم الله فِي قلب كل مُسلم

Saîd b. Mansûr, Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre şöyle demiştir: "Kim [bir hayvanı] keser de besmele çekmeyi unutursa, [yerken] üzerine Allah'ın ismini ansın ve yesin; fıtrat üzere kestiği takdirde onu şeytana bırakmasın. Çünkü Allah'ın ismi her Müslümanın kalbindedir."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي مَالك

Abd b. Humeyd, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in Ebû Mâlik'ten naklettiğine göre,

فِي الرجل يذبح وينسى أَن يُسَمِّي قَالَ: لَا بَأْس بِهِ

[Ebû Mâlik] hayvan kesip de besmele çekmeyi unutan kişi hakkında: "Bunda bir sakınca yoktur" demiştir.

قيل: فَأَيْنَ قَوْله {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} قَالَ: إِنَّمَا ذبحت بِدينِك

Ona: "Peki {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} 'Üzerine Allah'ın ismi anılmayan şeylerden yemeyin' kavli nerede kaldı?" denilince, şöyle demiştir: "Sen ancak dinin üzere kestin."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء فِي قَوْله {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} قَالَ: نهى عَن ذَبَائِح كَانَت تذبحها قُرَيْش على الْأَوْثَان وَينْهى عَن ذَبَائِح الْمَجُوس

İbn Ebî Hâtim'in Atâ'dan naklettiğine göre {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} “Üzerine Allah'ın ismi anılmayan şeylerden yemeyin” kavli hakkında şöyle demiştir: "Kureyş'in putlar üzerine kestiği hayvanlardan nehyetti ve Mecûsîlerin kestiklerini de yasaklamaktadır."

وَأخرج عبد بن حميد عَن رَاشد بن سعد قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ ذَبِيحَة الْمُسلم حَلَال سمى أَو لم يسم مَا لم يتَعَمَّد وَالصَّيْد كَذَلِك

Abd b. Humeyd'in Râşid b. Sa'd'dan naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Kasten [terk] etmediği müddetçe, besmele çekse de çekmese de Müslümanın kestiği helaldir. Av da böyledir.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن عُرْوَة قَالَ: كَانَ قوم أَسْلمُوا على عهد

Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd'in Urve'den naklettiğine göre şöyle demiştir: Bir topluluk,

النَّبِي ﷺ فقدموا بِلَحْم إِلَى الْمَدِينَة يبيعونه فتحنثت أنفس أَصْحَاب النَّبِي ﷺ مِنْهُ وَقَالُوا: لَعَلَّهُم لم يسموا

Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde Müslüman olmuşlardı. Medine'ye satmak üzere et getirdiler. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabının içine bundan dolayı bir şüphe düştü ve: "Belki de besmele çekmemişlerdir" dediler.

فسألوا النَّبِي ﷺ فَقَالَ سموا أَنْتُم وكلوا

Bunun üzerine Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e sordular. O da: “Siz besmele çekin ve yiyin” buyurdu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: إِذا ذبح الْمُسلم وَنسي أَن يذكر اسْم الله فَليَأْكُل فَإِن الْمُسلم فِيهِ اسْم من أَسمَاء الله

Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan naklettiğine göre şöyle demiştir: “Müslüman [bir hayvanı] keser de Allah'ın ismini anmayı unutursa yesin. Çünkü Müslümanda Allah'ın isimlerinden bir isim vardır.”

وَأخرج ابْن عدي وَالْبَيْهَقِيّ وَضَعفه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: جَاءَ رجل إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله أَرَأَيْت لرجل منا يذبح وينسى أَن يُسَمِّي فَقَالَ النَّبِي ﷺ اسْم الله على كل مُسلم

İbn Adiy ve zayıf olduğunu belirterek Beyhakî'nin Ebû Hureyre'den naklettiklerine göre şöyle demiştir: Bir adam Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Allah'ın Resûlü! Bizden bir adam [hayvanı] kesip de besmele çekmeyi unutursa ne dersin?" dedi. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem de: “Allah'ın ismi her Müslümanın üzerindedir” buyurdu.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد عَن طَاوس قَالَ: مَعَ الْمُسلم ذكر الله فَإِن ذبح وَنسي أَن يُسَمِّي فليسم وليأكل فَإِن الْمَجُوسِيّ لَو سمى الله على ذَبِيحَته لم تُؤْكَل

Abdürrezzâk ve Abd b. Humeyd'in Tâvûs'tan naklettiğine göre şöyle demiştir: “Allah'ın zikri Müslümanla beraberdir. Eğer keser de besmele çekmeyi unutursa, [yerken] besmele çeksin ve yesin. Çünkü Mecûsî kestiği hayvanın üzerine Allah'ın ismini ansa bile [o kestiği] yenmez.”

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ وَإنَّهُ لفسق} فنسخ وَاسْتثنى من ذَلِك فَقَالَ {وَطَعَام الَّذين أُوتُوا الْكتاب حل لكم} الْمَائِدَة الْآيَة ٥

Ebû Dâvûd, Sünen'inde Beyhakî ve İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ وَإنَّهُ لفسق} “Üzerine Allah'ın ismi anılmayan şeylerden yemeyin; şüphesiz bu bir fısktır” ayeti hakkında: [Bu hüküm] neshedilip bundan istisna yapıldı ve {وَطَعَام الَّذين أُوتُوا الْكتاب حل لكم} “Kendilerine kitap verilenlerin yiyeceği size helaldir” (el-Mâide 5. ayet) buyuruldu, demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عبد الله بن يزِيد الخطمي قَالَ: كلوا ذَبَائِح الْمُسلمين وَأهل الْكتاب مِمَّا ذكر اسْم الله عَلَيْهِ

Abd b. Humeyd'in Abdullah b. Yezîd el-Hatmî'den naklettiğine göre şöyle demiştir: "Müslümanların ve Ehl-i Kitâb'ın üzerine Allah'ın ismi anılmış olan kestiklerini yiyin."

وَأخرج عبد بن حميد عَن مُحَمَّد بن سِيرِين

Abd b. Humeyd'in Muhammed b. Sîrîn'den naklettiğine göre,

فِي الرجل يذبح وينسى أَن يُسَمِّي قَالَ: لَا يَأْكُل

[İbn Sîrîn] hayvan kesip de besmele çekmeyi unutan kimse hakkında: "Yemesin" demiştir.

وَأخرج النّحاس عَن الشّعبِيّ قَالَ: لَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ

en-Nehhâs'ın Şa'bî'den naklettiğine göre: "Üzerine Allah'ın ismi anılmayan şeylerden yemeyin" demiştir.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس عَن النَّبِي ﷺ قَالَ قَالَ إِبْلِيس: يَا رب كل خلقك بيّنت رزقه فَفِيمَ رِزْقِي قَالَ: فِيمَا لم يذكر اسْمِي عَلَيْهِ

İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs'tan, onun da Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'den naklettiğine göre şöyle buyurmuştur: “İblis: 'Ey Rabbim! Bütün yarattıklarının rızkını açıkladın, peki benim rızkım nerededir?' dedi. [Allah da]: 'Üzerine ismimin anılmadığı şeylerdedir' buyurdu.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن معمر قَالَ: بَلغنِي أَن رجلا سَأَلَ ابْن عمر عَن ذَبِيحَة الْيَهُودِيّ وَالنَّصْرَانِيّ فَتلا عَلَيْهِ {أحل لكم الطَّيِّبَات وَطَعَام الَّذين أُوتُوا الْكتاب} الْمَائِدَة الْآيَة ٥ وتلا {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} وتلا عَلَيْهِ {وَمَا أهلَّ بِهِ لغير الله} الْبَقَرَة الْآيَة ١٧٣ قَالَ: فَجعل الرجل يردد عَلَيْهِ فَقَالَ ابْن عمر: لعن الله الْيَهُود وَالنَّصَارَى وكفرة الْأَعْرَاب فان هَذَا وَأَصْحَابه يَسْأَلُونِي فَإِذا لم أوافقهم انشأوا يخاصموني

Abdürrezzâk el-Musannef'te Ma'mer'den naklettiğine göre şöyle demiştir: Bana ulaştı ki bir adam İbn Ömer'e Yahudi ve Hristiyan'ın kestiğini sordu. O da adama {أحل لكم الطَّيِّبَات وَطَعَام الَّذين أُوتُوا الْكتاب} “Temiz şeyler ve kendilerine kitap verilenlerin yiyeceği size helal kılındı” (el-Mâide 5. ayet) ayetini okudu; sonra {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} “Üzerine Allah'ın ismi anılmayan şeylerden yemeyin” ayetini okudu; sonra da {وَمَا أهلَّ بِهِ لغير الله} “Ve Allah'tan başkası adına kesilenler” (el-Bakara 173. ayet) ayetini okudu. [Ravi] dedi ki: Adam [soruyu] ona tekrar edip durdu. Bunun üzerine İbn Ömer şöyle dedi: "Allah Yahudilere, Hristiyanlara ve bedevîlerin kâfirlerine lanet etsin! Şu adam ve arkadaşları bana soru soruyorlar, onlara uymadığım zaman da benimle tartışmaya başlıyorlar."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مَكْحُول قَالَ: أنزل الله فِي الْقُرْآن {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} ثمَّ نسخهَا الرب ﷿ ورحم الْمُسلمين {الْيَوْم أحل لكم الطَّيِّبَات وَطَعَام الَّذين أُوتُوا الْكتاب حل لكم} الْمَائِدَة الْآيَة ٥ فنسخها بذلك وَأحل طَعَام أهل الْكتاب

İbn Ebî Hâtim'in Mekhûl'den naklettiğine göre şöyle demiştir: Allah Kur'an'da {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} “Üzerine Allah'ın ismi anılmayan şeylerden yemeyin” ayetini indirdi; sonra Rab celle ve alâ Müslümanlara merhamet edip {الْيَوْم أحل لكم الطَّيِّبَات وَطَعَام الَّذين أُوتُوا الْكتاب حل لكم} “Bugün size temiz şeyler helal kılındı. Kendilerine kitap verilenlerin yiyeceği de size helaldir” (el-Mâide 5. ayet) buyurarak bunu neshetti ve böylece Ehl-i Kitâb'ın yiyeceğini helal kıldı.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله وَإِن أطعمتموهم يَعْنِي فِي أكل الْميتَة استحلالاً {إِنَّكُم لمشركون} مثلهم

İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr'den naklettiğine göre: “Eğer onlara uyarsanız” yani leş yemeyi helal sayma konusunda [onlara uyarsanız], {إِنَّكُم لمشركون} “Şüphesiz siz de” onlar gibi “müşriklerden olursunuz” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الشّعبِيّ أَنه سُئِلَ عَن قَوْله {وَإِن أطعتموهم إِنَّكُم لمشركون} فَقيل تزْعم الْخَوَارِج إِنَّهَا فِي الْأُمَرَاء قَالَ: كذبُوا إِنَّمَا أنزلت هَذِه الْآيَة فِي الْمُشْركين كَانُوا يُخَاصِمُونَ أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ فَيَقُولُونَ: أما مَا قتل الله فَلَا تَأْكُلُوا مِنْهُ - يَعْنِي الْميتَة - وَأما مَا قتلتم أَنْتُم فتأكلون مِنْهُ

İbn Ebî Hâtim'in Şa'bî'den naklettiğine göre kendisine {وَإِن أطعتموهم إِنَّكُم لمشركون} “Eğer onlara uyarsanız, şüphesiz siz de müşriklerden olursunuz” kavli hakkında sorulup: "Hâricîler bunun yöneticiler hakkında olduğunu iddia ediyorlar" denilince şöyle demiştir: “Yalan söylemişler! Bu ayet ancak Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı ile tartışıp: 'Allah'ın öldürdüğünden -yani leşten- yemiyorsunuz da kendi öldürdüğünüzden mi yiyorsunuz?' diyen müşrikler hakkında inmiştir.”

فَأنْزل الله {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} إِلَى قَوْله {إِنَّكُم لمشركون} قَالَ: لَئِن أكلْتُم الْميتَة وأطعتموهم إِنَّكُم لمشركون

Bunun üzerine Allah {وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لم يذكر اسْم الله عَلَيْهِ} “Üzerine Allah'ın ismi anılmayan şeylerden yemeyin” ayetinden {إِنَّكُم لمشركون} “Şüphesiz siz de müşriklerden olursunuz” kavline kadar indirdi. [Şa'bî] dedi ki: “Eğer leşi yer ve onlara uyarsanız, şüphesiz siz de müşriklerden olursunuz.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عمر أَنه قيل لَهُ: إِن الْمُخْتَار يزْعم أَنه يُوحى إِلَيْهِ قَالَ: صدق {وَإِن الشَّيَاطِين ليوحون إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ}

İbn Ebî Hâtim'in naklettiğine göre İbn Ömer'e: "el-Muhtâr kendisine vahiy geldiğini iddia ediyor" denildi. O da: "Doğru söylemiş; {وَإِن الشَّيَاطِين ليوحون إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ} 'Şüphesiz şeytanlar kendi dostlarına fısıldarlar'" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن أبي زميل قَالَ: كنت قَاعِدا عِنْد ابْن عَبَّاس وَحج الْمُخْتَار بن أبي عبيد فجَاء رجل فَقَالَ: يَا أَبَا عَبَّاس زعم أَبُو إِسْحَق أَنه أُوحِي إِلَيْهِ اللَّيْلَة فَقَالَ ابْن عَبَّاس: صدق

İbn Ebî Hâtim'in Ebû Zümeyl'den naklettiğine göre şöyle demiştir: İbn Abbâs'ın yanında oturuyordum, Muhtâr b. Ebî Ubeyd de haccediyordu. Bir adam gelip: "Ey Ebû Abbâs! Ebû İshâk (el-Muhtâr) bu gece kendisine vahiy geldiğini iddia etti" dedi. Bunun üzerine İbn Abbâs: "Doğru söylemiş" dedi.

فنفرت وَقلت: يَقُول ابْن عَبَّاس صدق

Bunun üzerine irkildim ve: "İbn Abbâs 'Doğru söylemiş' diyor!" dedim.

فَقَالَ ابْن عَبَّاس: هما وحيان وَحي الله ووحي الشَّيْطَان فَوَحَى الله إِلَى مُحَمَّد وَوَحَى الشيطانُ إِلَى أوليائه ثمَّ قَرَأَ {وَإِن الشَّيَاطِين ليوحون إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ}

Bunun üzerine İbn Abbâs şöyle dedi: "İki vahiy vardır: Allah'ın vahyi ve şeytanın vahyi. Allah Muhammed'e vahyetti, şeytan da kendi dostlarına vahyetti." Sonra da {وَإِن الشَّيَاطِين ليوحون إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ} “Şüphesiz şeytanlar kendi dostlarına fısıldarlar” ayetini okudu.

- الْآيَة (١٢٢)

- Ayet (122) -

- أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس {أَو من كَانَ مَيتا فأحييناه}

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre {أَو من كَانَ مَيتا فأحييناه} “Ölü iken dirilttiğimiz... kimse” kavli hakkında:

قَالَ: كَانَ كَافِرًا ضَالًّا فهديناه {وَجَعَلنَا لَهُ نورا} هُوَ الْقُرْآن {كمن مثله فِي الظُّلُمَات} الْكفْر والضلالة

Şöyle demiştir: "[O kimse] sapkın bir kâfir idi, onu doğru yola ilettik. {وَجَعَلنَا لَهُ نورا} 'Ve kendisine bir nur verdiğimiz' [nur], Kur'an'dır. {كمن مثله فِي الظُّلُمَات} 'Karanlıklar içinde kalan kimse gibi midir?' [karanlıklar da] küfür ve sapıklıktır."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {أَو من كَانَ مَيتا} قَالَ: ضَالًّا {فأحييناه} فهديناه {وَجَعَلنَا لَهُ نورا يمشي بِهِ فِي النَّاس} قَالَ: هدى {كمن مثله فِي الظُّلُمَات} قَالَ: فِي الضَّلَالَة أبدا

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh'in Mücâhid'den naklettiklerine göre {أَو من كَانَ مَيتا} “Ölü iken” yani sapkın iken, {فأحييناه} “Dirilttiğimiz” yani doğru yola ilettiğimiz {وَجَعَلنَا لَهُ نورا يمشي بِهِ فِي النَّاس} “Ve insanlar arasında kendisiyle yürüyeceği bir nur verdiğimiz [kimse]” kavlindeki [nuru] "hidayet" olarak; {كمن مثله فِي الظُّلُمَات} “Karanlıklar içinde kalan kimse gibi midir?” kavlini de "ebediyen sapıklık içinde [kalan]" şeklinde açıklamıştır.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {أَو من كَانَ مَيتا فأحييناه وَجَعَلنَا لَهُ نورا يمشي بِهِ فِي النَّاس} قَالَ: نزلت فِي عمار بن يَاسر

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in İkrime'den naklettiklerine göre {أَو من كَانَ مَيتا فأحييناه وَجَعَلنَا لَهُ نورا يمشي بِهِ فِي النَّاس} “Ölü iken dirilttiğimiz ve insanlar arasında kendisiyle yürüyeceği bir nur verdiğimiz kimse...” ayeti hakkında: "Ammâr b. Yâsir hakkında inmiştir" demiştir.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أَو من كَانَ مَيتا فأحييناه وَجَعَلنَا لَهُ نورا يمشي بِهِ فِي النَّاس} قَالَ: عمر بن الْخطاب {كمن مثله فِي الظُّلُمَات لَيْسَ بِخَارِج مِنْهَا} يَعْنِي أَبَا جهل بن هِشَام

Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre {أَو من كَانَ مَيتا فأحييناه وَجَعَلنَا لَهُ نورا يمشي بِهِ فِي النَّاس} “Ölü iken dirilttiğimiz ve insanlar arasında kendisiyle yürüyeceği bir nur verdiğimiz kimse...” kavli hakkında: "[Bu kimse] Ömer b. el-Hattâb'dır. {كمن مثله فِي الظُّلُمَات لَيْسَ بِخَارِج مِنْهَا} 'Karanlıklar içinde kalıp oradan çıkamayan kimse gibi midir?' kavliyle de Ebû Cehil b. Hişâm kastedilmektedir" demiştir.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن زيد بن أسلم فِي قَوْله {أَو من كَانَ مَيتا فأحييناه وَجَعَلنَا لَهُ نورا يمشي بِهِ فِي النَّاس كمن مثله فِي الظُّلُمَات} قَالَ: أنزلت فِي عمر بن الْخطاب وَأبي جهل بن هِشَام كَانَا ميتين فِي ضلالتهما فأحيا الله عمر بالإِسلام وأعزه وَأقر أَبَا جهل فِي ضلالته وَمَوته وَذَلِكَ أَن رَسُول الله ﷺ دَعَا فَقَالَ: اللَّهُمَّ أعز الإِسلام بِأبي جهل بن هِشَام أَو بعمر بن الْخطاب

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in Zeyd b. Eslem'den naklettiklerine göre {أَو من كَانَ مَيتا فأحييناه وَجَعَلنَا لَهُ نورا يمشي بِهِ فِي النَّاس كمن مثله فِي الظُّلُمَات} “Ölü iken dirilttiğimiz ve insanlar arasında kendisiyle yürüyeceği bir nur verdiğimiz kimse, karanlıklar içinde kalan kimse gibi midir?” kavli hakkında şöyle demiştir: "Ömer b. el-Hattâb ve Ebû Cehil b. Hişâm hakkında inmiştir. İkisi de sapıklıkları içinde ölü idiler. Allah Ömer'i İslâm ile diriltip aziz kıldı; Ebû Cehil'i ise sapıklığı ve ölümü içinde bıraktı. Bu da Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in: 'Allah'ım! İslâm'ı Ebû Cehil b. Hişâm veya Ömer b. el-Hattâb ile aziz kıl' diye dua etmesi sebebiyledir."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {أَو من كَانَ مَيتا فأحييناه} قَالَ: عمر بن الْخطاب ﵁ {كمن مثله فِي الظُّلُمَات} قَالَ: أَبُو جهل بن هِشَام

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk'tan naklettiklerine göre {أَو من كَانَ مَيتا فأحييناه} “Ölü iken dirilttiğimiz kimse...” kavli hakkında: "[O kimse] Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh'tır. {كمن مثله فِي الظُّلُمَات} 'Karanlıklar içinde kalan kimse gibi midir?' kavli ise Ebû Cehil b. Hişâm'dır" demiştir.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن أبي سِنَان {أَو من كَانَ مَيتا فأحييناه} قَالَ: نزلت فِي عمر بن الْخطاب

Ebü'ş-Şeyh'in Ebû Sinân'dan naklettiğine göre {أَو من كَانَ مَيتا فأحييناه} “Ölü iken dirilttiğimiz kimse...” kavli hakkında: "Ömer b. el-Hattâb hakkında inmiştir" demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {أَو من كَانَ مَيتا فأحييناه وَجَعَلنَا لَهُ نورا يمشي بِهِ فِي النَّاس} قَالَ: هَذَا الْمُؤمن مَعَه من الله بَيِّنَة وَبهَا يعْمل وَبهَا يَأْخُذ وإليها يَنْتَهِي وَهُوَ كتاب الله {كمن مثله فِي الظُّلُمَات لَيْسَ بِخَارِج مِنْهَا} قَالَ: مثل الْكَافِر فِي ضلالته متحير فِيهَا متسكع فِيهَا لَا يجد مِنْهَا مخرجا وَلَا منفذاً

Abd b. Humeyd, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in Katâde'den naklettiklerine göre {أَو من كَانَ مَيتا فأحييناه وَجَعَلنَا لَهُ نورا يمشي بِهِ فِي النَّاس} “Ölü iken dirilttiğimiz ve insanlar arasında kendisiyle yürüyeceği bir nur verdiğimiz kimse...” kavli hakkında şöyle demiştir: "Bu [nur sahibi], mümindir; beraberinde Allah'tan bir delil vardır, onunla amel eder, onu benimser ve ona varır ki o da Allah'ın Kitabı'dır. {كمن مثله فِي الظُّلُمَات لَيْسَ بِخَارِج مِنْهَا} 'Karanlıklar içinde kalıp oradan çıkamayan kimse gibi midir?' kavli ise kâfirin sapıklığı içindeki misalidir; onun içinde şaşkındır, bocalamaktadır, oradan ne bir çıkış ne de bir kurtuluş yolu bulabilir."

وَأخرج عبد بن حميد عَن ابْن عَبَّاس {وَجَعَلنَا لَهُ نورا يمشي بِهِ فِي النَّاس} قَالَ: الْقُرْآن

Abd b. Humeyd'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {وَجَعَلنَا لَهُ نورا يمشي بِهِ فِي النَّاس} “Ve insanlar arasında kendisiyle yürüyeceği bir nur verdiğimiz [kimse]” kavlindeki [nur hakkında]: "Kur'an'dır" demiştir.

- الْآيَة (١٢٣)

- Ayet (123) -

- أخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {وَكَذَلِكَ جعلنَا فِي كل قَرْيَة أكَابِر مجرميها} قَالَ: نزلت فِي الْمُسْتَهْزِئِينَ

İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh'in İkrime'den naklettiklerine göre {وَكَذَلِكَ جعلنَا فِي كل قَرْيَة أكَابِر مجرميها} “Böylece her kasabada oranın günahkârlarının ileri gelenlerini... kıldık” kavli hakkında: "Alay edenler hakkında inmiştir" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {جعلنَا فِي كل قَرْيَة أكَابِر مجرميها} قَالَ: سلطنا شِرَارهَا فعصوا فِيهَا فَإِذا ذَلِك أهلكناهم بِالْعَذَابِ

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {جعلنَا فِي كل قَرْيَة أكَابِر مجرميها} “Her kasabada oranın günahkârlarının ileri gelenlerini... kıldık” kavli hakkında şöyle demiştir: "Oranın kötülerini başa geçirdik de orada isyan ettiler; böyle olunca da onları azap ile helak ettik."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {أكَابِر مجرميها} قَالَ: عظماؤها

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh'in Mücâhid'den naklettiklerine göre {أكَابِر مجرميها} “Oranın günahkârlarının ileri gelenleri” kavli hakkında: "Onların büyükleridir" demiştir.

- الْآيَة (١٢٤)

- Ayet (124) -

- أخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ ابْن جريج {وَإِذا جَاءَتْهُم آيَة قَالُوا لن نؤمن حَتَّى نؤتى مثل مَا أوتيَ رسل الله} وَذَلِكَ أَنهم قَالُوا لمُحَمد ﷺ حِين دعاهم إِلَى مَا دعاهم إِلَيْهِ من الْحق: لَو كَانَ هَذَا حَقًا لَكَانَ فِينَا من هُوَ أَحَق أَن يَأْتِي بِهِ من مُحَمَّد {وَقَالُوا لَوْلَا نزل هَذَا الْقُرْآن على رجل من القريتين عَظِيم} الزخرف ٣١

İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Cüreyc'den naklettiklerine göre {وَإِذا جَاءَتْهُم آيَة قَالُوا لن نؤمن حَتَّى نؤتى مثل مَا أوتيَ رسل الله} “Onlara bir ayet geldiği zaman: 'Allah'ın elçilerine verilenin benzeri bize de verilmedikçe asla inanmayız' dediler” ayeti hakkında: Şöyle ki onlar, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem kendilerini hakka davet ettiği zaman ona: "Eğer bu hak olsaydı, içimizde onu getirmeye Muhammed'den daha layık olanlar bulunurdu" dediler. {وَقَالُوا لَوْلَا نزل هَذَا الْقُرْآن على رجل من القريتين عَظِيم} “Ve: 'Bu Kur'an iki şehirden büyük bir adama indirilmeli değil miydi?' dediler” (ez-Zuhruf 31).

أما قَوْله تَعَالَى: {الله أعلم حَيْثُ يَجْعَل رسَالَته}

Yüce Allah'ın: {الله أعلم حَيْثُ يَجْعَل رسَالَته} “Allah, peygamberliğini nereye vereceğini en iyi bilendir” kavline gelince:

- أخرج أَحْمد عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: إِن الله نظر فِي قُلُوب الْعباد فَوجدَ قلب مُحَمَّد خير قُلُوب الْعباد فاصطفاه لنَفسِهِ فابتعثه برسالته ثمَّ نظر فِي قُلُوب الْعباد بعد قلب مُحَمَّد فَوجدَ قُلُوب أَصْحَابه خير قُلُوب الْعباد فجعلهم وزراء نبيه يُقَاتلُون على دينه فَمَا رأى الْمُسلمُونَ حسنا فَهُوَ عِنْد الله حسن وَمَا رَأَوْهُ سَيِّئًا فَهُوَ عِنْد الله سيء

Ahmed'in İbn Mes'ûd'dan naklettiğine göre şöyle demiştir: “Şüphesiz Allah kulların kalplerine baktı ve kulların en hayırlı kalbi olarak Muhammed'in kalbini buldu. Böylece onu kendisi için seçti ve peygamberliği ile gönderdi. Sonra Muhammed'in kalbinden sonra kulların kalplerine baktı ve kulların kalplerinin en hayırlısı olarak onun ashabının kalplerini buldu. Onları da din uğrunda savaşan peygamberinin vezirleri kıldı. Müslümanların güzel gördüğü şey Allah katında da güzeldir, onların kötü gördüğü şey ise Allah katında da kötüdür.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن أبي حسن قَالَ: أبْصر رجل ابْن عَبَّاس وَهُوَ يدْخل من بَاب الْمَسْجِد فَلَمَّا نظر إِلَيْهِ راعه فَقَالَ: من هَذَا قَالُوا: ابْن عَبَّاس بن عَم رَسُول الله

İbn Ebî Hâtim'in İbn Ebî Hasen'den naklettiğine göre şöyle demiştir: Bir adam mescidin kapısından girerken İbn Abbâs'ı gördü. Ona bakınca heybeti karşısında etkilendi ve: "Bu kim?" dedi. "Resûlullah'ın amcasının oğlu İbn Abbâs" dediler.

قَالَ {الله أعلم حَيْثُ يَجْعَل رسَالَته}

Bunun üzerine {الله أعلم حَيْثُ يَجْعَل رسَالَته} “Allah, peygamberliğini nereye vereceğini en iyi bilendir” [ayetini] okudu.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {سيصيب الَّذين أجرموا} قَالَ: أشركوا {صغَار} قَالَ: هوان

İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre {سيصيب الَّذين أجرموا} “Suç işleyenlere isabet edecektir” kavli hakkında: "Şirk koşanlara" demiştir; {صغَار} “Aşağılık” kavli hakkında ise: "Horluk" demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {صغَار} قَالَ: ذلة

İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî'den naklettiğine göre {صغَار} “Aşağılık” kavli hakkında: "Zillet" demiştir.