Binûn

En‘âm Suresi — 14. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لَيْسَ من الدَّوَابّ شَيْء حرَام إِلَّا مَا حرم الله فِي كِتَابه {قل لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما} الْآيَة

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre şöyle demiştir: “Allah'ın Kitabı'nda {قل لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما} “De ki: Bana vahyolunanlar içinde... haram kılınmış bir şey bulamıyorum...” ayetinde haram kıldıkları dışında hiçbir hayvan haram değildir.”

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَأَبُو دَاوُد وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر

Saîd b. Mansûr, Ebû Dâvûd, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdeveyh'in İbn Ömer'den naklettiklerine göre;

أَنه سُئِلَ عَن أكل الْقُنْفُذ فَقَرَأَ {قل لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما} الْآيَة

Kendisine kirpi yemek hakkında sorulmuş, o da {قل لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما} “De ki: Bana vahyolunanlar içinde... haram kılınmış bir şey bulamıyorum...” ayetini okumuştur.

فَقَالَ شيخ عِنْده: سَمِعت أَبَا هُرَيْرَة يَقُول: ذكر عِنْد النَّبِي ﷺ فَقَالَ خَبِيث من الْخَبَائِث

Bunun üzerine yanında bulunan bir yaşlı zat şöyle demiştir: Ebû Hüreyre'yi şöyle derken işittim: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanında [kirpi] zikredildi de: “O, pis şeylerden (habâis) bir pistir” buyurdu.

فَقَالَ ابْن عمر: إِن كَانَ النَّبِي ﷺ قَالَه فَهُوَ كَمَا قَالَ

Bunun üzerine İbn Ömer: “Eğer Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bunu söylemişse, durum onun buyurduğu gibidir” dedi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم والنحاس وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَائِشَة

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, en-Nühâs, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdeveyh'in Âişe'den naklettiklerine göre;

أَنَّهَا كَانَت إِذا سُئلت عَن كل ذِي نَاب من السبَاع ومخلب من الطير تلت {قل لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما} الْآيَة

Kendisine köpek dişli yırtıcı hayvanlar ve pençeli kuşlar sorulduğunda {قل لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما} “De ki: Bana vahyolunanlar içinde... haram kılınmış bir şey bulamıyorum...” ayetini okurdu.

وَأخرج أَحْمد وَالْبُخَارِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس

Ahmed, Buhârî, Nesâî, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdeveyh'in İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre;

أَن شَاة السودة بنت زَمعَة مَاتَت فَقَالَت: يَا رَسُول الله مَاتَت فُلَانَة - تَعْنِي الشَّاة - قَالَ: فلولا أَخَذْتُم مسكها قَالَت: يَا رَسُول الله أنأخذ مسك شَاة قد مَاتَت

Sevde bint Zem'a'nın bir koyunu ölmüştü. Bunun üzerine [Sevde]: “Ey Allah'ın Resûlü! Filanca -koyunu kastederek- öldü” dedi. Resûlullah: “Derisini alsaydınız ya!” buyurdu. Sevde: “Ey Allah'ın Resûlü! Ölmüş bir koyunun derisini mi alalım?” dedi.

فَقَرَأَ النَّبِي ﷺ قل {لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما على طاعم يطعمهُ إِلَّا أَن يكون ميتَة} وَإِنَّكُمْ لَا تطعمونه وَإِنَّمَا تدبغونه حَتَّى تنتفعوا بِهِ فَأرْسلت إِلَيْهَا فسلختها ثمَّ دبغته فاتخذت مِنْهُ قربَة حَتَّى تخرقت عِنْدهَا

Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem {لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما على طاعم يطعمهُ إِلَّا أَن يكون ميتَة} “Bana vahyolunanlar içinde, yiyen bir kimsenin yiyeceği [şeyler] hususunda haram kılınmış bir şey bulamıyorum; ancak murdar olmuş hayvan olması müstesna...” [ayetini] okudu ve: “Siz onu yemiyorsunuz; sadece ondan faydalanmak için onu tabaklıyorsunuz” buyurdu. Bunun üzerine Sevde koyuna adam gönderdi, derisini yüzdürdü, sonra onu tabaklattı ve kendisinde eskiyip yırtılıncaya kadar ondan bir tulum edindi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre;

أَنه قَرَأَ هَذِه الْآيَة {قل لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما على طاعم يطعمهُ إِلَّا أَن يكون ميتَة} إِلَى آخر الْآيَة

O, ayetin sonuna kadar {قل لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما على طاعم يطعمهُ إِلَّا أَن يكون ميتَة} “De ki: Bana vahyolunanlar içinde, yiyen bir kimsenin yiyeceği [şeyler] hususunda haram kılınmış bir şey bulamıyorum; ancak leş olması müstesna...” ayetini okudu;

وَقَالَ: إِنَّمَا حرم من الْميتَة مَا يُؤْكَل مِنْهَا وَهُوَ اللَّحْم فاما الْجلد وَالْقد وَالسّن والعظم وَالشعر وَالصُّوف فَهُوَ حَلَال

Ve şöyle dedi: “Ölü hayvandan haram kılınan şey sadece ondan yenen kısmıdır, o da etidir. Derisi, tabaklanmış postu, dişi, kemiği, kılı ve yünü ise helaldir.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ أهل الْجَاهِلِيَّة إِذا ذَبَحُوا أودجوا الدَّابَّة وَأخذُوا الدَّم فأكلوه قَالُوا: هُوَ دم مسفوح

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre şöyle demiştir: Câhiliye ehli [bir hayvanı] boğazladıklarında boyun damarlarını keser, kanı alıp yerler ve: “Bu akıtılmış kandır” derlerdi.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة قَالَ: حرم الدَّم مَا كَانَ مسفوحاً فَأَما لحم يخالطه الدَّم فَلَا بَأْس بِهِ

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den naklettiklerine göre şöyle demiştir: “Haram kılınan kan, akıtılmış olanıdır. Ete karışmış olan kana gelince, onda bir beis yoktur.”

وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَعبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة قَالَ: لَوْلَا هَذِه الْآيَة {أَو دَمًا مسفوحاً} لاتبع الْمُسلمُونَ من الْعُرُوق مَا تتبع مِنْهُ الْيَهُود

Saîd b. Mansûr, Abdürrezzâk, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in İkrime'den naklettiklerine göre şöyle demiştir: “{أَو دَمًا مسفوحاً} “...yahut akıtılmış kan...” ayeti olmasaydı, Yahudilerin damarlardan [kanı] takip edip aradıkları gibi Müslümanlar da [damarlardaki kanı] takip ederlerdi.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج فِي قَوْله {أَو دَمًا مسفوحاً} قَالَ: المسفوح الَّذِي يهراق وَلَا بَأْس بِمَا كَانَ فِي الْعُرُوق مِنْهَا

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den {أَو دَمًا مسفوحاً} “...yahut akıtılmış kan...” ayeti hakkında naklettiğine göre şöyle demiştir: “Akıtılmış (mesfûh) kan, dökülen kandır. Damarlarda kalanında ise bir beis yoktur.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة قَالَ:

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in İkrime'den naklettiklerine göre şöyle demiştir:

جَاءَ رجل إِلَى ابْن عَبَّاس فَقَالَ لَهُ: آكل الطحال قَالَ: نعم

İbn Abbâs'a bir adam gelip: “Dalak yiyeyim mi?” dedi. O da: “Evet” dedi.

قَالَ: إِن عامتها دم قَالَ: إِنَّمَا حرم الله الدَّم المسفوح

Adam: “Onun çoğu kandır” dedi. İbn Abbâs: “Allah ancak akıtılmış kanı haram kıldı” dedi.

وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي مجلز

Abd b. Humeyd ve Ebü'ş-Şeyh'in Ebû Miclez'den naklettiklerine göre;

فِي الدَّم يكون فِي مذبح الشَّاة أَو الدَّم يكون على أَعلَى الْقدر قَالَ: لَا بَأْس إِنَّمَا نهى عَن الدَّم المسفوح

Koyunun kesim yerindeki kan veya tencerenin üstüne çıkan kan hakkında şöyle demiştir: “Bir beis yoktur; zira yalnızca akıtılmış kan yasaklanmıştır.”

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عمر وَعَائِشَة قَالَا: لَا بَأْس بِأَكْل كل ذِي شَيْء إِلَّا مَا ذكر الله فِي هَذِه الْآيَة {قل لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما} الْآيَة

Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdeveyh'in İbn Ömer ve Âişe'den naklettiklerine göre onlar şöyle demişlerdir: “Allah'ın bu {قل لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما} “De ki: Bana vahyolunanlar içinde... haram kılınmış bir şey bulamıyorum...” ayetinde zikrettikleri dışındaki her şeyin yenmesinde bir beis yoktur.”

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الشّعبِيّ

Ebü'ş-Şeyh'in Şa'bî'den naklettiğine göre;

أَنه سُئِلَ عَن لحم الْفِيل والأسد فَتلا قل {لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَى} الْآيَة

Kendisine fil ve aslan eti sorulduğunda {لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَى} “Bana vahyolunanlar içinde... bulamıyorum...” ayetini okumuştur.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن الْحَنَفِيَّة

İbn Ebî Şeybe ve Ebü'ş-Şeyh'in İbnü'l-Hanefiyye'den naklettiklerine göre;

أَنه سُئِلَ عَن أكل الجريت فَقَالَ {قل لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما} الْآيَة

Kendisine yayın balığı (curreys/curreyt) yemek hakkında sorulduğunda {قل لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما} “De ki: Bana vahyolunanlar içinde... haram kılınmış bir şey bulamıyorum...” ayetini okumuştur.

وَأخرج ابْن مردوية عَن ابْن عَبَّاس أَنه سُئِلَ عَن ثمن الْكَلْب وَالذِّئْب والهر وَأَشْبَاه ذَلِك فَقَالَ {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تسألوا عَن أَشْيَاء أَن تبد لكم تَسُؤْكُمْ} الْمَائِدَة الْآيَة ١٠١ كَانَ نَاس من أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ يكْرهُونَ أَشْيَاء فَلَا يحرمونه وَأَن الله أنزل كتابا فأحل فِيهِ حَلَالا وَحرم حَرَامًا وَأنزل فِي كِتَابه {قل لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما على طاعم يطعمهُ إِلَّا أَن يكون ميتَة أَو دَمًا مسفوحاً أَو لحم خِنْزِير}

İbn Merdeveyh'in naklettiğine göre İbn Abbâs'a köpeğin, kurdun, kedinin ve benzerlerinin satış bedeli sorulduğunda: {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا لَا تسألوا عَن أَشْيَاء أَن تبد لكم تَسُؤْكُمْ} “Ey iman edenler! Açıklandığı zaman hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın...” [el-Mâide: 101] ayetini okumuş ve şöyle demiştir: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bazı kimseler birtakım şeyleri hoş görmezler, fakat onları haram kılmazlardı. Şüphesiz ki Allah bir Kitap indirdi; onda helali helal, haramı da haram kıldı ve Kitabı'nda {قل لَا أجد فِيمَا أُوحِي إِلَيّ محرما على طاعم يطعمهُ إِلَّا أَن يكون ميتَة أَو دَمًا مسفوحاً أَو لحم خِنْزِير} “De ki: Bana vahyolunanlar içinde, yiyen bir kimsenin yiyeceği [şeyler] hususunda ölü hayvan, akıtılmış kan veya domuz eti olmasından başka haram kılınmış bir şey bulamıyorum...” buyurdu.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ عَن ابْن عمر قَالَ نهى النَّبِي ﷺ عَن لُحُوم الْحمر الْأَهْلِيَّة يَوْم خَيْبَر

İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim ve Nesâî'nin İbn Ömer'den naklettiklerine göre şöyle demiştir: “Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, Hayber günü evcil eşeklerin etini yasakladı.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ عَن أبي ثَعْلَبَة قَالَ حرم رَسُول الله ﷺ لُحُوم الْحمر الْأَهْلِيَّة

İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim ve Nesâî'nin Ebû Sa'lebe'den naklettiklerine göre: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem evcil eşeklerin etini haram kıldı.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم عَن أنس أَن رَسُول الله ﷺ جَاءَهُ جاءٍ فَقَالَ: أكلت الْحمر ثمَّ جَاءَهُ جَاءَ فَقَالَ: أفنيت الْحمر فَأمر منادياً فَنَادَى فِي النَّاس: إِن الله وَرَسُوله ينهيانكم عَن لُحُوم الْحمر الْأَهْلِيَّة فَإِنَّهَا رِجْس فاكفئت الْقُدُور وانها لتفور بِاللَّحْمِ

İbn Ebî Şeybe, Buhârî ve Müslim'in Enes'ten naklettiklerine göre; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e bir adam gelip: “Eşekler [kesilip] yendi” dedi. Sonra başka bir adam gelip: “Eşekler tüketildi” dedi. Bunun üzerine bir münadiye emretti ve o da insanlar arasında şöyle seslendi: “Şüphesiz Allah ve Resûlü evcil eşeklerin etini size yasaklamaktadır; çünkü o pistir.” Bunun üzerine tencereler -içindeki etler kaynayıp dururken- tersyüz edilip döküldü.

وَأخرج مَالك وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن أبي ثَعْلَبَة الخشي أَن رَسُول الله ﷺ نهى عَن أكل كل ذِي نَاب من السبَاع

Mâlik, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce'nin Ebû Sa'lebe el-Huşenî'den naklettiklerine göre; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem köpek dişli yırtıcı hayvanların her birini yemeyi yasaklamıştır.

وَأخرج مُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن ابْن عَبَّاس قَالَ نهى رَسُول الله ﷺ يَوْم خَيْبَر عَن كل ذِي نَاب من السبَاع وَعَن كل ذِي مخلب من الطير

Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Mâce'nin İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre şöyle demiştir: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Hayber günü köpek dişli yırtıcı hayvanların ve pençeli kuşların hepsini [yemeyi] yasakladı.”

وَأخرج أَبُو دَاوُد عَن خَالِد بن الْوَلِيد قَالَ: غزوت مَعَ رَسُول الله ﷺ يَوْم خَيْبَر فَأتوا الْيَهُود فشكوا أَن النَّاس قد أشرفوا إِلَى حظائرهم فَقَالَ رَسُول الله ﷺ أَلا لَا تحل أَمْوَال المعاهدين إِلَّا بِحَقِّهَا حرَام عَلَيْكُم حمير الْأَهْلِيَّة وخيلها وبغالها وكل ذِي نَاب من السبَاع وكل ذِي مخلب من الطير

Ebû Dâvûd'un Hâlid b. Velîd'den naklettiğine göre şöyle demiştir: “Hayber günü Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte savaştım. Yahudiler gelip insanların ağıllarına doğru yöneldiklerinden şikâyet ettiler. Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: ‘Haberiniz olsun! Haklı bir sebep olmadıkça antlaşmalıların (muâhedlerin) malları helal değildir. Evcil eşekler, onların atları ve katırları ile köpek dişli her yırtıcı hayvan ve pençeli her kuş size haramdır.’”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ وحسنة عَن جَابر قَالَ حرم رَسُول الله ﷺ يَوْم خَيْبَر الْحمر الإِنسية وَلُحُوم البغال وكل ذِي نَاب من السبَاع وَذي مخلب من الطير وَالْمُجَثمَة وَالْحمار الإِنسي

İbn Ebî Şeybe ve -hasen olduğunu belirterek- Tirmizî'nin Câbir'den naklettiklerine göre şöyle demiştir: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Hayber günü evcil eşekleri, katır etlerini, köpek dişli her yırtıcı hayvanı, pençeli her kuşu, mücessimeyi (hedef yapılarak öldürülen hayvanı) ve evcil eşeği haram kıldı.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ وحسنة عَن أبي هُرَيْرَة أَن النَّبِي ﷺ حرم يَوْم خَيْبَر كل ذِي نَاب من السبَاع وَحرم الْمُجثمَة وَالْخلْسَة وَالنهبَة

İbn Ebî Şeybe ve -hasen olduğunu belirterek- Tirmizî'nin Ebû Hüreyre'den naklettiklerine göre; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Hayber günü köpek dişli her yırtıcı hayvanı haram kıldı; ayrıca mücessimeyi (hedef yapılarak öldürülen hayvanı), kapıp kaçırılanı (hılse) ve yağmalananı (nuhbe) da haram kıldı.

وَأخرج التِّرْمِذِيّ عَن الْعِرْبَاض بن سَارِيَة أَن رَسُول الله ﷺ نهى يَوْم خَيْبَر عَن كل ذِي نَاب من السَّبع وَعَن كل ذِي مخلب من الطير وَعَن لحم الْحمر الْأَهْلِيَّة

Tirmizî'nin el-İrbâd b. Sâriye'den naklettiğine göre; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Hayber günü köpek dişli her yırtıcı hayvanı, pençeli her kuşu ve evcil eşeklerin etini yasaklamıştır.

وَأخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف عَن مَكْحُول قَالَ نهى رَسُول الله ﷺ يَوْم خَيْبَر عَن لُحُوم الْحمر الْأَهْلِيَّة وَعَن الحبالى أَن يقربن وَعَن بيع الْمَغَانِم - يَعْنِي حَتَّى تقسم - وَعَن أكل كل ذِي نَاب من السبَاع

Abdürrezzâk'ın el-Musannef'te Mekhûl'den naklettiğine göre şöyle demiştir: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Hayber günü evcil eşeklerin etini, hamile [cariyeler] ile -yani doğum yapıncaya kadar- cinsel ilişkide bulunmayı, ganimet mallarının -yani taksim edilinceye kadar- satılmasını ve köpek dişli her yırtıcı hayvanın yenmesini yasakladı.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة من طَرِيق الْقَاسِم وَمَكْحُول عَن أبي أُمَامَة أَن رَسُول الله ﷺ نهى يَوْم خَيْبَر عَن أكل الْحمار الأهلي وَعَن أكل كل ذِي نَاب من السبَاع وَأَن تُوطأ الحبالى حَتَّى تضعن وَعَن أَن تبَاع السِّهَام حَتَّى تقسم وَأَن تبَاع التمرة حَتَّى يَبْدُو صَلَاحهَا وَلعن يَوْمئِذٍ الْوَاصِلَة والموصولة والواشمة والموشومة والخامشة وَجههَا والشاقة جيبها

İbn Ebî Şeybe'nin el-Kâsım ve Mekhûl tarikiyle Ebû Ümâme'den naklettiğine göre; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Hayber günü evcil eşeğin yenmesini, köpek dişli her yırtıcı hayvanın yenmesini, hamile kadınlarla doğuruncaya kadar cinsel ilişkide bulunulmasını, ganimet hisselerinin taksim edilinceye kadar satılmasını ve hurmanın olgunluğu belirinceye kadar satılmasını yasakladı. O gün [saça] saç ekleyene, ekletene, dövme yapana, yaptırana, [yas tutarken] yüzünü tırmalayarak tırnaklayana ve yakasını yırtana da lanet etti.

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن ماجة عَن جَابر بن عبد الله أَن النَّبِي ﷺ نهى عَن أكل الْهِرَّة وَأكل ثمنهَا

Ebû Dâvûd, Tirmizî ve İbn Mâce'nin Câbir b. Abdillâh'tan naklettiklerine göre; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem kedinin yenmesini ve onun satış bedelinin yenmesini yasaklamıştır.

وَأخرج أَبُو دَاوُد عَن عبد الرَّحْمَن بن شبْل أَن رَسُول الله ﷺ نهى عَن أكل لحم الضَّب

Ebû Dâvûd'un Abdurrahman b. Şibl'den naklettiğine göre; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem keler (dabb) etinin yenmesini yasaklamıştır.

وَأخرج مَالك وَالشَّافِعِيّ وَابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة

Mâlik, Şâfiî, İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce'nin...

عَن ابْن عمر قَالَ: سُئِلَ النَّبِي ﷺ عَن الضَّب فَقَالَ لست آكله وَلَا أحرمهُ

İbn Ömer'den naklettiklerine göre şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e keler hakkında soruldu da: “Onu ne yerim ne de haram kılarım” buyurdu.

وَأخرج مَالك وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن خَالِد بن الْوَلِيد أَنه دخل مَعَ رَسُول الله ﷺ بَيت مَيْمُونَة فَأتى بضب محنوذ فَأَهوى إِلَيْهِ رَسُول الله ﷺ بِيَدِهِ فَقَالَ: بعض النسْوَة أخبروا رَسُول الله ﷺ بِمَا يُرِيد أَن يَأْكُل فَقَالُوا: هُوَ ضَب يَا رَسُول الله فَرفع يَده فَقلت: أحرام هُوَ يَا رَسُول الله قَالَ: لَا وَلَكِن لم يكن بِأَرْض قومِي فاجدني أعافه

Mâlik, Buhârî, Müslim, Nesâî ve İbn Mâce'nin Hâlid b. Velîd'den naklettiklerine göre; kendisi Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte Meymûne'nin evine girdi. [Orada] kızartılmış bir keler getirildi ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem elini ona doğru uzattı. Bunun üzerine kadınlardan bazıları: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e yemek üzere olduğu şeyin ne olduğunu haber verin” dediler ve: “O kelerdir, ey Allah'ın Resûlü!” dediler. Resûlullah elini çekti. Ben: “O haram mıdır, ey Allah'ın Resûlü?” dedim. O: “Hayır, fakat o benim kavmimin arazisinde yoktu; bu yüzden kendimi ondan hoşlanmaz buluyorum” buyurdu.

قَالَ خَالِد: فاجترره فأكلته وَرَسُول الله ﷺ ينظر

Hâlid dedi ki: “Bunun üzerine onu kendime doğru çekip yedim; Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de bakıyordu.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن ثَابت بن وَدِيعَة قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُول الله ﷺ فِي جَيش فأصبنا ضباباً فشويت مِنْهَا ضباً فَأتيت رَسُول الله ﷺ فَوَضَعته بَين يَدَيْهِ فَأخذ عوداً فعد بِهِ أَصَابِعه ثمَّ قَالَ إِن أمة من بني إِسْرَائِيل مسخت دَوَاب فِي الأَرْض وَإِنِّي لَا أَدْرِي أَي الدَّوَابّ هِيَ فَلم يَأْكُل وَلم ينْه

İbn Ebî Şeybe, Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Mâce'nin Sâbit b. Vedîa'dan naklettiklerine göre şöyle demiştir: Bir orduda Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikteydik. Birkaç keler ele geçirdik. Ben de onlardan bir keleri kızarttım ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e getirip önüne koydum. Bir çöp alıp onunla parmaklarını saydı, sonra şöyle buyurdu: “İsrâiloğullarından bir topluluk yeryüzündeki hayvanlara dönüştürülmüştü (mesh edilmişti); ben bunların hangi hayvanlar olduğunu bilmiyorum.” Dolayısıyla [ondan] ne yedi ne de [yenmesini] yasakladı.

وَأخرج أَبُو دَاوُد عَن خَالِد بن الْحُوَيْرِث أَن عبد الله بن عَمْرو كَانَ بالصفاح وَأَن رجلا جَاءَ بأرنب قد صادها فَقَالَ لَهُ: مَا تَقول قَالَ: قد جِيءَ بهَا إِلَى رَسُول الله ﷺ وَهُوَ جَالس فَلم يأكلها وَلم ينْه عَن أكلهَا وَزعم أَنَّهَا تحيض

Ebû Dâvûd'un Hâlid b. el-Huve двигаться (el-Huvayris)'ten naklettiğine göre; Abdullah b. Amr es-Sıfâh'ta bulunuyordu. Bir adam avladığı bir tavşanla geldi ve ona: “Ne dersin?” dedi. [Abdullah b. Amr] şöyle dedi: “O, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem otururken kendisine getirilmişti de onu ne yemiş ne de yenmesini yasaklamıştı; onun aybaşı olduğunu söylemişti.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن أنس قَالَ: انفجنا أرنباً وَنحن بمر الظهْرَان فسعى الْقَوْم فلغبوا وأخذتها فَجئْت بهَا إِلَى أبي طَلْحَة فذبحها فَبعث بوركيها إِلَى النَّبِي ﷺ فقبلها

İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce'nin Enes'ten naklettiklerine göre şöyle demiştir: “Biz Merrü'z-Zahrân'da iken bir tavşan ürkütüp kaldırdık. İnsanlar peşinden koştu ve yoruldular. Ben ise onu yakaladım ve Ebû Talha'ya getirdim. O da tavşanı kesti ve butlarını Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gönderdi; o da kabul etti.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالتِّرْمِذِيّ وَضَعفه وَابْن ماجة عَن خُزَيْمَة بن جزيء السّلمِيّ قَالَ سَأَلت رَسُول الله ﷺ عَن أكل الضبع فَقَالَ: وَيَأْكُل الضبع أحد وَسَأَلته عَن أكل الذِّئْب قَالَ: وَيَأْكُل الذِّئْب أحد فِيهِ خير وَفِي لفظ لِابْنِ ماجة: قلت: يَا رَسُول الله جئْتُك لأسألك عَن أَجنَاس الأَرْض مَا تَقول فِي الثَّعْلَب قَالَ: وَمن يَأْكُل الثَّعْلَب قلت: مَا تَقول فِي الضَّب قَالَ: لَا آكله وَلَا أحرمهُ

İbn Ebî Şeybe, zayıf olduğunu belirterek Tirmizî ve İbn Mâce'nin Huzeyme b. Cüz'i es-Sülemî'den naklettiklerine göre şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e sırtlanın yenmesini sordum; “Sırtlanı kim yer ki!” buyurdu. Kurt yemeyi sordum; “İçinde bir hayır bulunan kimse kurt yer mi!” buyurdu. İbn Mâce'nin lafzında ise şöyledir: “Ey Allah'ın Resûlü! Sana yeryüzündeki hayvan türlerini sormak için geldim; tilki hakkında ne buyurursun?” dedim. “Tilkiyi kim yer ki!” buyurdu. “Keler hakkında ne buyurursun?” dedim. “Onu ne yerim ne de haram kılarım” buyurdu.

قلت: وَلم يَا رَسُول الله قَالَ: فقدت أمة من الْأُمَم وَرَأَيْت خلقا رَابَنِي

“Neden, ey Allah'ın Resûlü?” dedim. “Ümmetlerden bir ümmet kayboldu da ben beni şüpheye düşüren bir yaratılış gördüm” buyurdu.

قلت: يَا رَسُول الله مَا تَقول فِي الأرنب قَالَ: لَا آكله وَلَا أحرمهُ

“Ey Allah'ın Resûlü! Tavşan hakkında ne buyurursun?” dedim. “Onu ne yerim ne de haram kılarım” buyurdu.

قلت: وَلم يَا رَسُول الله قَالَ: نبئت أَنَّهَا تدمى

“Neden, ey Allah'ın Resûlü?” dedim. “Onun kan kaybettiği (aybaşı olduğu) bana bildirildi” buyurdu.

وَأخرج ابْن ماجة عَن ابْن عمر قَالَ: من يَأْكُل الْغُرَاب وَقد سَمَّاهُ رَسُول الله ﷺ فَاسِقًا وَالله مَا هُوَ من الطَّيِّبَات

İbn Mâce'nin İbn Ömer'den naklettiğine göre şöyle demiştir: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu fasık diye isimlendirmişken kargayı kim yer ki! Vallahi o temiz ve helal şeylerden (tayyibât) değildir.”

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ من طَرِيق إِبْرَاهِيم بن عمر بن سفينة عَن أَبِيه عَن جده قَالَ أكلت مَعَ رَسُول الله ﷺ لحم حباري

Ebû Dâvûd ve Tirmizî'nin İbrâhim b. Ömer b. Sefîne tarikinden, onun babasından, onun da dedesinden naklettiğine göre dedesi şöyle demiştir: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte mezgeldek eti yedim.”

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ عَن أبي مُوسَى قَالَ: رَأَيْت رَسُول الله ﷺ يَأْكُل لحم دَجَاج

Buhârî, Müslim, Tirmizî ve Nesâî'nin Ebû Mûsâ'dan naklettiklerine göre şöyle demiştir: “Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i tavuk eti yerken gördüm.”

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ النَّسَائِيّ وَابْن ماجة عَن عبد الرَّحْمَن بن أبي عمار قَالَ: قلت لجَابِر: الضبع أصيد هِيَ قَالَ: نعم

Ebû Dâvûd, Nesâî'nin sahih kabul ettiği rivayetle Tirmizî ve İbn Mâce'nin Abdurrahman b. Ebî Ammâr'dan naklettiklerine göre şöyle demiştir: Câbir'e: “Sırtlan av [hayvanı] mıdır?” dedim. “Evet” dedi.

قلت: آكلها قَالَ: نعم

“Onu yiyeyim mi?” dedim. “Evet” dedi.

قلت: أقاله رَسُول الله ﷺ قَالَ: نعم

“Bunu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem mi söyledi?” dedim. “Evet” dedi.

- الْآيَة (١٤٦)

- Ayet (146)

- أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وعَلى الَّذين هادوا حرمنا كل ذِي ظفر} قَالَ: هُوَ الَّذِي لَيْسَ بمنفرج الْأَصَابِع يَعْنِي لَيْسَ بمشقوق الْأَصَابِع مِنْهَا الْإِبِل والنعام

İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan naklettiğine göre, {وعَلى الَّذين هادوا حرمنا كل ذِي ظفر} “Yahudi olanlara tırnaklı her hayvanı haram kıldık” kavli hakkında şöyle demiştir: “O, parmakları ayrık olmayan, yani parmakları yarık/açık olmayan [hayvanlar]dır; deve ve devekuşu bunlardandır.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس {وعَلى الَّذين هادوا حرمنا كل ذِي ظفر} قَالَ: هُوَ الْبَعِير والنعامة

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Sünen'inde Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre, {وعَلى الَّذين هادوا حرمنا كل ذِي ظفر} “Yahudi olanlara tırnaklı her hayvanı haram kıldık” ayeti hakkında şöyle demiştir: “O, deve ve devekuşudur.”

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {حرمنا كل ذِي ظفر} قَالَ: كَانَ يُقَال: هُوَ الْبَعِير والنعامة فِي أَشْيَاء من الطير وَالْحِيتَان

Abd b. Humeyd'in Katâde'den naklettiğine göre, {حرمنا كل ذِي ظفر} “tırnaklı her hayvanı haram kıldık” kavli hakkında şöyle demiştir: “Kuşlardan ve balıklardan bazı şeylerle birlikte deve ve devekuşu olduğu söylenirdi.”

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {حرمنا كل ذِي ظفر} قَالَ: كل شَيْء لم تفرج قوائمه من الْبَهَائِم وَمَا انفرج أَكلته الْيَهُود

Ebû'ş-Şeyh'in Mücâhid'den naklettiğine göre, {حرمنا كل ذِي ظفر} “tırnaklı her hayvanı haram kıldık” kavli hakkında şöyle demiştir: “Dört ayaklı hayvanlardan ayak parmakları ayrık olmayan her şeydir; ayrık olanları ise Yahudiler yerdi.”

قَالَ: أنفدت قَوَائِم الدَّجَاج والعصافير فيهود تَأْكُله وَلم تفرج قَائِمَة الْبَعِير خفه وَلَا خف النعامة وَلَا قَائِمَة الورينة فَلَا تَأْكُل الْيَهُود الْإِبِل وَلَا النعام وَلَا الورينة وَلَا كل شَيْء لم تفرج قائمته كَذَلِك وَلَا تَأْكُل حمَار الْوَحْش

Şöyle dedi: “Tavuk ve serçelerin ayak parmakları açıktır, bundan dolayı Yahudiler onları yer. Devenin tabanı, devekuşunun tabanı ve kazın/ördeğin (verîne) ayağı ise ayrık değildir; bu yüzden Yahudiler deveyi, devekuşunu, kazı/ördeği ve ayağı bu şekilde ayrık olmayan hiçbir şeyi yemezler, yaban eşeğini de yemezler.”

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير {وعَلى الَّذين هادوا حرمنا كل ذِي ظفر} قَالَ: الديك مِنْهُ

Ebû'ş-Şeyh'in Saîd b. Cübeyr'den naklettiğine göre, {وعَلى الَّذين هادوا حرمنا كل ذِي ظفر} “Yahudi olanlara tırnaklı her hayvanı haram kıldık” kavli hakkında: “Horoz da bundandır” demiştir.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج {حرمنا كل ذِي ظفر} قَالَ: كل شَيْء لم تفرج قوائمه من الْبَهَائِم وَمَا انفرجت قوائمه أكلوه وَلَا يَأْكُلُون الْبَعِير وَلَا النعامه وَلَا البط وَلَا الْوزر وَلَا حمَار الْوَحْش

Ebû'ş-Şeyh'in İbn Cüreyc'den naklettiğine göre, {حرمنا كل ذِي ظفر} “tırnaklı her hayvanı haram kıldık” kavli hakkında şöyle demiştir: “Dört ayaklı hayvanlardan ayakları ayrık olmayan her şeydir; ayakları ayrık olanları yerlerdi. Deveyi, devekuşunu, ördeği, kazı ve yaban eşeğini yemezlerdi.”

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن عبد الله سَمِعت النَّبِي ﷺ قَالَ: قَاتل الله الْيَهُود لما حرم الله عَلَيْهِم شحومها جملوه ثمَّ باعوه فأكلوها

Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve İbn Merdûye'nin Câbir b. Abdullah'tan naklettiklerine göre, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işitmiştir: “Allah Yahudileri kahretsin! Allah onlara [hayvanların] iç yağlarını haram kılınca, onu eritip sonra sattılar ve parasını yediler.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أُسَامَة بن زيد قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لعن الله الْيَهُود حرمت عَلَيْهِم الشحوم فَبَاعُوهَا وأكلوا أثمانها

İbn Merdûye'nin Üsâme b. Zeyd'den naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Allah Yahudilere lânet etsin! Onlara iç yağları haram kılındı da onlar bunu satıp paralarını yediler.”

وَأخرج البُخَارِيّ وَمُسلم وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن مرْدَوَيْه عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لعن الله الْيَهُود حرمت عَلَيْهِم الشحوم فَبَاعُوهَا وأكلوا أثمانها

Buhârî, Müslim, Nesâî, İbn Mâce ve İbn Merdûye'nin Ömer b. el-Hattâb'dan naklettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Allah Yahudilere lânet etsin! Onlara iç yağları haram kılındı da onlar bunu satıp paralarını yediler.”

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ قَاتل الله الْيَهُود حرم الله عَلَيْهِم الشحوم فَبَاعُوهَا وأكلوا ثمنهَا

İbn Merdûye'nin Ebû Hureyre'den naklettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Allah Yahudileri kahretsin! Allah onlara iç yağlarını haram kıldı da onlar bunu satıp parasını yediler.”

وَأخرج أَبُو دَاوُد وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: لعن الله الْيَهُود ثَلَاثًا إِن الله حرم عَلَيْهِم الشحوم ثَلَاثًا إِن الله حرم عَلَيْهِم الشحوم فَبَاعُوهَا وأكلوا أثمانها وَإِن الله لم يحرم على قوم أكل شَيْء إِلَّا حرم عَلَيْهِم ثمنه

Ebû Dâvûd ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Allah Yahudilere lânet etsin -üç defa-. Şüphesiz ki Allah onlara iç yağlarını haram kıldı -üç defa-. Şüphesiz ki Allah onlara iç yağlarını haram kıldı da onlar bunu satıp paralarını yediler. Şüphesiz ki Allah bir topluluğa bir şeyi yemeyi haram kıldığında, onun bedelini (kazancını) da haram kılar.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَمن الْبَقر وَالْغنم حرمنا عَلَيْهِم شحومهما إِلَّا مَا حملت ظهورهما} يَعْنِي مَا علق بِالظّهْرِ من الشَّحْم {أَو الحوايا} هُوَ المبعر

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Sünen'inde Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre, {وَمن الْبَقر وَالْغنم حرمنا عَلَيْهِم شحومهما إِلَّا مَا حملت ظهورهما} “Sığır ve koyunların da yağlarını onlara haram kıldık; sırtlarının taşıdığı hariç” yani sırta yapışık olan yağlar [hariç], {أَو الحوايا} “yahut bağırsakların” [taşıdığı], bu da bağırsaktır.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {وَمن الْبَقر وَالْغنم حرمنا عَلَيْهِم شحومهما} قَالَ: حرم الله عَلَيْهِم الثرب وشحم الكليتين

İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî'den naklettiğine göre, {وَمن الْبَقر وَالْغنم حرمنا عَلَيْهِم شحومهما} “Sığır ve koyunların da yağlarını onlara haram kıldık” kavli hakkında şöyle demiştir: “Allah onlara iç yağını ve iki böbreğin yağını haram kıldı.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن ابْن جريج قَالَ: إِنَّمَا حرم عَلَيْهِم الثرب وشحم الْكُلية وكل شَحم كَانَ لَيْسَ فِي عظم

İbnü'l-Münzir'in İbn Cüreyc'den naklettiğine göre şöyle demiştir: “Onlara sadece iç yağı, böbrek yağı ve kemik üzerinde bulunmayan her türlü yağ haram kılınmıştı.”

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي صَالح فِي قَوْله {إِلَّا مَا حملت ظهورهما}

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Ebû Sâlih'ten naklettiklerine göre, {إِلَّا مَا حملت ظهورهما} “sırtlarının taşıdığı hariç” kavli hakkında:

قَالَ: الإِلية {أَو الحوايا} قَالَ: المبعر {أَو مَا اخْتَلَط بِعظم} قَالَ: الشَّحْم

Şöyle demiştir: “Kuyruk yağıdır. {أَو الحوايا} “yahut bağırsakların” [kavli hakkında]: Bağırsaktır, dedi. {أَو مَا اخْتَلَط بِعظم} “yahut bir kemiğe karışan” [kavli hakkında]: [Kemikteki] yağdır, dedi.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {أَو الحوايا} قَالَ: المباعر

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir'in Mücâhid'den naklettiklerine göre, {أَو الحوايا} “yahut bağırsakların” kavli hakkında: “Bağırsaklardır” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {أَو الحوايا} قَالَ: المرابض والمباعر {أَو مَا اخْتَلَط بِعظم} قَالَ: مَا ألزق بالعظم

İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk'tan naklettiklerine göre, {أَو الحوايا} “yahut bağırsakların” kavli hakkında: “İç organlar (merâbız) ve bağırsaklardır” demiştir. {أَو مَا اخْتَلَط بِعظم} “yahut bir kemiğe karışan” kavli hakkında da: “Kemiğe yapışık olan [yağ]dır” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد قَالَ: الحوايا المرابض الَّتِي تكون فِيهَا الامعاء تكون وَسطهَا وَهِي بَنَات اللَّبن وَهِي فِي كَلَام الْعَرَب تدعى: المرابض

İbn Ebî Hâtim'in İbn Zeyd'den naklettiğine göre şöyle demiştir: “Havâyâ (الحوايا), bağırsakların içinde ve ortasında bulunduğu iç organ boşluğudur; bunlar benâtü'l-lebendir ve Arapların kelâmında merâbız (المرابض) diye adlandırılır.”

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أَو مَا اخْتَلَط بِعظم} قَالَ: الإِلية اخْتَلَط شَحم الالية بالعصعص فَهُوَ حَلَال وكل شَحم القوائم وَالْجنب وَالرَّأْس وَالْعين وَالْإِذْن يَقُولُونَ قد اخْتَلَط ذَلِك بِعظم فَهُوَ حَلَال لَهُم إِنَّمَا حرم عَلَيْهِم الثرب وشحم الْكُلية وكل شَيْء كَانَ كَذَلِك لَيْسَ فِي عظم

İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre, {أَو مَا اخْتَلَط بِعظم} “yahut bir kemiğe karışan” kavli hakkında şöyle demiştir: “Kuyruktur; kuyruk yağı kuyruk sokumu kemiğine karışmıştır, dolayısıyla helaldir. Bacakların, kaburganın, başın, gözün ve kulağın bütün yağları için de ‘Bu bir kemiğe karışmıştır’ derler, dolayısıyla bu onlara helaldir. Onlara sadece iç yağı, böbrek yağı ve bunlar gibi kemik üzerinde bulunmayan her şey haram kılınmıştır.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {ذَلِك جزيناهم ببغيهم} قَالَ: إِنَّمَا حرم الله ذَلِك عَلَيْهِم عُقُوبَة ببغيهم فَشدد عَلَيْهِم بذلك وَمَا هُوَ بخبيث

Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Katâde'den naklettiklerine göre, {ذَلِك جزيناهم ببغيهم} “İşte böylece taşkınlıkları sebebiyle onları cezalandırdık” kavli hakkında şöyle demiştir: “Allah bunu onlara taşkınlıklarına bir ceza olarak haram kıldı ve bununla onlara zorlaştırdı; yoksa o pis/murdar bir şey değildi.”

- الْآيَة (١٤٧)

- Ayet (147)

- وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {فَإِن كَذبُوك} قَالَ: الْيَهُود

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Mücâhid'den naklettiklerine göre, {فَإِن كَذبُوك} “Eğer seni yalanlarlarsa” kavli hakkında: “[Kastedilenler] Yahudilerdir” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ قَالَ: كَانَت الْيَهُود يَقُولُونَ فِي اللَّحْم: إِنَّمَا حرمه إِسْرَائِيل فَنحْن نحرمه

İbn Ebî Hâtim'in es-Süddî'den naklettiğine göre şöyle demiştir: “Yahudiler et hakkında: ‘Onu sadece İsrâil (Yâkub) haram kıldı, biz de haram kılıyoruz’ diyorlardı.”

فَذَلِك قَوْله {فَإِن كَذبُوك فَقل ربكُم} الْآيَة

İşte {فَإِن كَذبُوك فَقل ربكُم} “Eğer seni yalanlarlarsa de ki: Rabbiniz...” ayeti bunun hakkındadır.

وَالله أعلم

En doğrusunu Allah bilir.

- الْآيَة (١٤٨ - ١٤٩)

- Ayet (148 - 149)

- أخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {سَيَقُولُ الَّذين أشركوا لَو شَاءَ الله} الْآيَة

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin Mücâhid'den naklettiklerine göre, {سَيَقُولُ الَّذين أشركوا لَو شَاءَ الله} “Ortak koşanlar diyecekler ki: Allah dileseydi...” ayeti hakkında:

قَالَ: هَذَا قَول قُرَيْش: إِن الله حرم هَذَا يعنون الْبحيرَة والسائبة والوصيلة والحام

Şöyle demiştir: “Bu, Kureyş'in 'Bunu Allah haram kıldı' sözüdür; bununla bahîre, sâibe, vasîle ve hâmı kastediyorlar.”

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن عَبَّاس

Abdürrezzâk, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh, sahih olduğunu belirterek Hâkim ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin İbn Abbâs'tan naklettiklerine göre;

أَنه قيل لَهُ: إِن نَاسا يَقُولُونَ: إِن الشَّرّ لَيْسَ بِقدر

Kendisine: “Bazı insanlar şerrin kaderle olmadığını söylüyorlar” denildi.

فَقَالَ ابْن عَبَّاس: بَيْننَا وَبَين أهل الْقدر هَذِه الْآيَة {سَيَقُولُ الَّذين أشركوا لَو شَاءَ الله مَا أشركنا} إِلَى قَوْله {قل فلله الْحجَّة الْبَالِغَة فَلَو شَاءَ لهداكم أَجْمَعِينَ} قَالَ ابْن عَبَّاس: وَالْعجز والكيس من الْقدر

Bunun üzerine İbn Abbâs şöyle dedi: “Bizimle kader ehli (kaderi inkâr edenler) arasında şu ayet vardır: {سَيَقُولُ الَّذين أشركوا لَو شَاءَ الله مَا أشركنا} “Ortak koşanlar diyecekler ki: Allah dileseydi ne biz ortak koşardık...” kavlinden, {قل فلله الْحجَّة الْبَالِغَة فَلَو شَاءَ لهداكم أَجْمَعِينَ} “De ki: Kesin delil ancak Allah'ındır. O dileseydi elbette hepinizi doğru yola iletirdi” kavline kadar.” İbn Abbâs: “Âcizlik de beceriklilik de kaderdendir” dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عَليّ بن زيد قَالَ: انْقَطَعت حجَّة الْقَدَرِيَّة عِنْد هَذِه الْآيَة {قل فلله الْحجَّة الْبَالِغَة فَلَو شَاءَ لهداكم أَجْمَعِينَ}

Ebû'ş-Şeyh'in Ali b. Zeyd'den naklettiğine göre şöyle demiştir: “Kaderiyyecilerin delili şu {قل فلله الْحجَّة الْبَالِغَة فَلَو شَاءَ لهداكم أَجْمَعِينَ} “De ki: Kesin delil ancak Allah'ındır. O dileseydi elbette hepinizi doğru yola iletirdi” ayeti karşısında kesilip bitmiştir.”

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة {قل فلله الْحجَّة الْبَالِغَة} قَالَ: السُّلْطَان

Ebû'ş-Şeyh'in İkrime'den naklettiğine göre, {قل فلله الْحجَّة الْبَالِغَة} “De ki: Kesin delil ancak Allah'ındır” kavli hakkında: “Hükümranlık / üstün delildir” demiştir.

- الْآيَة (١٥٠)

- Ayet (150)

- أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {قل هَلُمَّ شهداءكم} قَالَ: أروني شهداءكم

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in es-Süddî'den naklettiklerine göre, {قل هَلُمَّ شهداءكم} “De ki: Şahitlerinizi getirin” kavli hakkında: “Şahitlerinizi bana gösterin [demektir]” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {الَّذين يشْهدُونَ أَن الله حرم هَذَا} قَالَ: البحائر والسوائب

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Mücâhid'den naklettiklerine göre, {الَّذين يشْهدُونَ أَن الله حرم هَذَا} “Allah'ın bunu haram kıldığına şahitlik edecek olanlar” kavli hakkında: “[Kastedilen haramlar] bahîreler ve sâibelerdir” demiştir.

- الْآيَة (١٥١ - ١٥٢)

- Ayet (151 - 152)

- أخرج التِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن الْمُنْذر وابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: من سره أَن ينظر إِلَى وَصِيَّة مُحَمَّد الَّتِي عَلَيْهَا خَاتمًا فليقرأ هَؤُلَاءِ الْآيَات {قل تَعَالَوْا أتل مَا حرم ربكُم عَلَيْكُم} إِلَى قَوْله {لَعَلَّهُم يَتَّقُونَ}

Tirmizî (hasen olduğunu belirterek), İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin İbn Mes'ûd'dan naklettiklerine göre şöyle demiştir: “Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in üzerinde mührü bulunan vasiyetine bakmak kimi sevindirirse şu ayetleri okusun: {قل تَعَالَوْا أتل مَا حرم ربكُم عَلَيْكُم} “De ki: Gelin, Rabbinizin size neleri haram kıldığını okuyayım...” kavlinden {لَعَلَّهُم يَتَّقُونَ} “Umulur ki sakınırsınız” kavline kadar.”

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن عبَادَة بن الصَّامِت قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ أَيّكُم يبايعني على هَؤُلَاءِ الْآيَات الثَّلَاث ثمَّ تَلا {قل تَعَالَوْا أتل مَا حرم ربكُم عَلَيْكُم} إِلَى ثَلَاث آيَات ثمَّ قَالَ: فَمن وفى بِهن فَأَجره على الله وَمن انْتقصَ مِنْهُنَّ شَيْئا فأدركه الله فِي الدُّنْيَا كَانَت عُقُوبَته وَمن أَخّرهُ إِلَى الْآخِرَة كَانَ أمره إِلَى الله إِن شَاءَ آخذه وَإِن شَاءَ عَفا عَنهُ

Abd b. Humeyd, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve sahih olduğunu belirterek Hâkim'in Ubâde b. es-Sâmit'ten naklettiklerine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Şu üç ayet üzerine bana hanginiz biat eder?” Sonra {قل تَعَالَوْا أتل مَا حرم ربكُم عَلَيْكُم} “De ki: Gelin, Rabbinizin size neleri haram kıldığını okuyayım...” ayetinden itibaren üç ayet okudu, ardından şöyle buyurdu: “Kim bunlara vefa gösterirse mükâfatı Allah'a aittir. Kim de bunlardan bir şeyi eksiltir [ihlal eder] de Allah ona dünyada cezasını verirse bu onun cezası olur. Kimin de [hesabını] ahirete ertelerse onun işi Allah'a kalmıştır; dilerse onu cezalandırır, dilerse onu affeder.”