Binûn

A‘râf Suresi — 11. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

أَنه كَانَ يقْرَأ (حقيق عليّ أَن لَا أَقُول)

Onun (حقيق عليّ أَن لَا أَقُول) şeklinde okuduğunu [bildirdi].

وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {فَألْقى عَصَاهُ} قَالَ: ذكر لنا أَن تِلْكَ الْعَصَا عَصا آدم اعطاه اياها ملك حِين توجه إِلَى مَدين فَكَانَت

Abd b. Humeyd ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den {فَألْقى عَصَاهُ} “Bunun üzerine asasını attı” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Bize anlatıldığına göre o asa, Âdem'in asasıydı. Medyen'e yöneldiğinde bir melek onu Mûsâ'ya vermişti. Asa,

تضيء لَهُ بِاللَّيْلِ وَيضْرب بهَا الأَرْض بِالنَّهَارِ فَيخرج لَهُ رزقه ويهش بهَا على غنمه

geceleyin onun için aydınlatır, gündüzleyin onunla yere vurduğunda rızkı çıkar ve onunla koyunlarına yaprak silkelerdi."

قَالَ الله ﷿ {فَإِذا هِيَ ثعبان مُبين} قَالَ: حَيَّة تكَاد تساوره

Allah Azze ve Celle {فَإِذا هِيَ ثعبان مُبين} “Bir de ne görsünler, o apaçık bir ejderha oluvermiş!” buyurdu. [Katâde] dedi ki: "Neredeyse üzerine sıçrayacak bir yılandı."

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْمنْهَال قَالَ: ارْتَفَعت الْحَيَّة فِي السَّمَاء ميلًا فَأَقْبَلت إِلَى فِرْعَوْن فَجعلت تَقول: يَا مُوسَى مرني بِمَا شِئْت

İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, el-Minhâl'den bildirdi: O dedi ki: "Yılan göğe doğru bir mil yükseldi ve Firavun'a yönelip şöyle demeye başladı: 'Ey Mûsâ! Bana dilediğini emret.'

وَجعل فِرْعَوْن يَقُول: يَا مُوسَى أَسأَلك بِالَّذِي أرسلك قَالَ: وَأَخذه بَطْنه

Firavun ise: 'Ey Mûsâ! Seni gönderen [Rabbin] hakkı için senden diliyorum!' demeye başladı." [Minhâl] dedi ki: "Firavun'un karnı bozuldu."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لقد دخل مُوسَى على فِرْعَوْن وَعَلِيهِ زرمانقة من صوف مَا تجَاوز مرفقه فاستؤذن على فِرْعَوْن فَقَالَ: ادخلوه

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan bildirdi: O dedi ki: Mûsâ, Firavun'un huzuruna girdiğinde üzerinde dirseğini geçmeyen yünden bir cübbe vardı. Firavun'un yanına girmek için izin istendi, o da: "Onu içeri alın" dedi.

فَدخل فَقَالَ: إِن ألهي أَرْسلنِي إِلَيْك

İçeri girdi ve: "İlahım beni sana gönderdi" dedi.

فَقَالَ للْقَوْم حوله: مَا علمت لكم من إِلَه غَيْرِي خذوه

Bunun üzerine [Firavun] etrafındaki topluluğa: "Sizin için benden başka bir ilah bilmiyorum; onu yakalayın!" dedi.

قَالَ إِنِّي قد جئْتُك بِآيَة {قَالَ إِن كنت جِئْت بِآيَة فأت بهَا إِن كنت من الصَّادِقين فَألْقى عَصَاهُ} فَصَارَت ثعباناً مَا بَين لحييْهِ مَا بَين السّقف إِلَى الأَرْض وَأدْخل يَده فِي جيبه فأخرجها مثل الْبَرْق تلتمع الْأَبْصَار فَخَروا على وُجُوههم وَأخذ مُوسَى عَصَاهُ ثمَّ خرج لَيْسَ أحد من النَّاس إِلَّا يفر مِنْهُ فَلَمَّا أَفَاق وَذهب عَن فِرْعَوْن الروع قَالَ: للملأ حوله مَاذَا تأمرون قَالُوا: أرجئه وأخاه لَا تأتنا بِهِ وَلَا يقربنا وَأرْسل فِي الْمَدَائِن حاشرين وَكَانَت السَّحَرَة يَخْشونَ من فِرْعَوْن فَلَمَّا أرسل إِلَيْهِم قَالُوا: قد احْتَاجَ إِلَيْكُم إِلَهكُم قَالَ: إِن هَذَا فعل كَذَا وَكَذَا

[Mûsâ]: "Ben sana bir mucize ile geldim" dedi. {قَالَ إِن كنت جِئْت بِآيَة فأت بهَا إِن كنت من الصَّادِقين فَألْقى عَصَاهُ} “[Firavun] dedi ki: 'Eğer bir mucize getirdiysen ve doğrulardan isen onu hemen ortaya koy.' Bunun üzerine asasını attı” ve o, iki çenesi arası tavan ile yer arası kadar olan bir ejderha oluverdi. Elini koynuna sokup çıkardı; gözleri kamaştıran şimşek gibiydi. Yüzüstü yere kapandılar. Mûsâ asasını aldı, sonra dışarı çıktı; insanlardan hiçbiri yoktu ki ondan kaçmasın. Firavun kendine gelip korkusu gidince etrafındaki ileri gelenlere: "Ne buyurursunuz?" dedi. Onlar: "Onu ve kardeşini beklet; bize getirme ve bize yaklaştırma. Şehirlere de toplayıcılar gönder" dediler. Büyücüler Firavun'dan korkarlardı. Kendilerine haber gönderilince: "İlahınız size muhtaç oldu" dediler. [Firavun]: "Bu [adam] şöyle şöyle yaptı" dedi.

قَالُوا: إِن هَذَا سَاحر يسحر أئن لنا لأجراً إِن كُنَّا نَحن الغالبين قَالَ: سَاحر يسحر النَّاس وَلَا يسحر السَّاحر السَّاحر قَالَ: نعم وَإِنَّكُمْ إِذا لمن المقربين

Onlar: "Bu, büyü yapan bir büyücüdür. Eğer galip gelenler biz olursak bize bir mükâfat var mı?" dediler. [Firavun]: "O insanları büyüleyen bir büyücüdür; büyücü ise büyücüyü büyüleyemez" dedi ve ekledi: "Evet, [mükâfat verilecek] ve şüphesiz siz o zaman [bana] en yakın kılınanlardan olacaksınız."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الحكم قَالَ: كَانَت عَصا مُوسَى من عوسج وَلم يسخر العوسج لأحد بعده

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, el-Hakem'den bildirdi: O dedi ki: "Mûsâ'nın asası sincan dikeninden (avsec) idi ve bu ağaç ondan sonra hiç kimseye boyun eğdirilmedi."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: عَصا مُوسَى اسْمهَا ماشا

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan bildirdi: O dedi ki: "Mûsâ'nın asasının adı Mâşâ idi."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُسلم قَالَ: عَصا مُوسَى هِيَ الدَّابَّة يَعْنِي دَابَّة الأَرْض

İbn Ebî Hâtim, Müslim'den bildirdi: O dedi ki: "Mûsâ'nın asası dabbedir, yani dâbbetü'l-arzdır."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ من طرق عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَإِذا هِيَ ثعبان مُبين} قَالَ: الْحَيَّة الذّكر

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh çeşitli yollarla İbn Abbâs'tan {فَإِذا هِيَ ثعبان مُبين} “Bir de ne görsünler, o apaçık bir ejderha oluvermiş!” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Erkek yılandır."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ من طَرِيق معمر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {فَإِذا هِيَ ثعبان مُبين} قَالَ: تحوّلت حَيَّة عَظِيمَة

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh; Ma'mer kanalıyla Katâde'den {فَإِذا هِيَ ثعبان مُبين} “Bir de ne görsünler, o apaçık bir ejderha oluvermiş!” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Büyük bir yılana dönüştü."

قَالَ معمر قَالَ غَيره: مثل الْمَدِينَة

Ma'mer dedi ki: Başkası: "Şehir büyüklüğünde [idi]" dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْكَلْبِيّ قَالَ: حَيَّة صفراء ذكر

Ebû'ş-Şeyh, el-Kelbî'den bildirdi: O dedi ki: "Sarı, erkek bir yılandı."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: كَانَ بَين لحيي الثعبان الَّذِي من عَصا مُوسَى إثنا عشر ذِرَاعا

İbn Ebî Hâtim, Vehb b. Münebbih'ten bildirdi: O dedi ki: "Mûsâ'nın asası olan ejderhanın iki çenesi arası on iki arşındı."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن فرقد السبخي قَالَ: كَانَ فِرْعَوْن إِذا كَانَت لَهُ حَاجَة ذهبت بِهِ السَّحَرَة مسيرَة خمسين فرسخاً فَإِذا قضى حَاجته جاؤوا بِهِ حَتَّى كَانَ يَوْم عَصا مُوسَى فَإِنَّهَا فتحت فاها فَكَانَ مَا بَين لحييها أَرْبَعِينَ ذِرَاعا فأحدث يَوْمئِذٍ أَرْبَعِينَ مرّة

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, Ferkad es-Sebahî'den bildirdi: O dedi ki: "Firavun'un bir ihtiyacı olduğunda büyücüler onu elli fersahlık mesafeye götürürler, ihtiyacını giderince geri getirirlerdi. Nihayet Mûsâ'nın asası günü geldiğinde, asa ağzını açtı; iki çenesi arası kırk arşındı. O gün [Firavun korkudan] kırk defa abdestini bozdu."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {فَإِذا هِيَ ثعبان مُبين} قَالَ: الذّكر من الْحَيَّات فَاتِحَة فمها وَاضِعَة لحيها الْأَسْفَل فِي الأَرْض والأعلى على سور الْقصر ثمَّ تَوَجَّهت نَحْو فِرْعَوْن لتأخذه فَلَمَّا رَآهَا ذعر مِنْهَا ووثب فأحدث وَلم يكن يحدث قبل ذَلِك وَصَاح: يَا مُوسَى خُذْهَا وَأَنا أومن بك وَأرْسل مَعَك بني إِسْرَائِيل

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den {فَإِذا هِيَ ثعبان مُبين} “Bir de ne görsünler, o apaçık bir ejderha oluvermiş!” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Yılanların erkeğidir; ağzını açmış, alt çenesini yere, üst çenesini ise sarayın suruna koymuştu. Sonra onu yakalamak için Firavun'a doğru yöneldi. Firavun onu görünce dehşete kapıldı, sıçradı ve abdestini bozdu; oysa bundan önce hiç [böyle korkudan] bozmamıştı. Ve: 'Ey Mûsâ! Onu tut; ben sana iman edeceğim ve İsrâiloğulları'nı seninle göndereceğim' diye bağırdı."

فَأَخذهَا مُوسَى فَصَارَت عَصا

Mûsâ onu tuttu ve tekrar asa oluverdi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {وَنزع يَده} قَالَ: الْكَفّ

Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {وَنزع يَده} “Ve elini çekip çıkardı” ayeti hakkında: "El ayası" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {يُرِيد أَن يخرجكم} قَالَ: يستخرجكم من أَرْضكُم

İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den {يُرِيد أَن يخرجكم} “Sizi çıkarmak istiyor” ayeti hakkında: "Sizi yurdunuzdan sürüp çıkarmak [istiyor]" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أرجه} قَالَ: أخِّره

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan {أرجه} “Onu beklet” ayeti hakkında: "Onu tehir et" dediğini bildirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة قَالُوا {أرجه وأخاه} قَالَ: احبسه وأخاه

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den {أرجه وأخاه} “Onu ve kardeşini beklet” dediler ayeti hakkında: "Onu ve kardeşini hapse at" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ من طَرِيق عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَأرْسل فِي الْمَدَائِن حاشرين} قَالَ: الشَّرْط

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh bir tarikten İbn Abbâs'ın {وَأرْسل فِي الْمَدَائِن حاشرين} “Şehirlere toplayıcılar gönder” ayeti hakkında: "Polisleri / kolluk kuvvetlerini" dediğini bildirdi.

- الْآيَة (١١٣ - ١٢٦)

- Ayet (113 - 126)

- أخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَت السَّحَرَة سبعين رجلا أَصْبحُوا سحرة وأمسوا شُهَدَاء

Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan bildirdi: O dedi ki: "Büyücüler yetmiş kişiydi; sabaha büyücü olarak girdiler, akşama ise şehit olarak kavuştular."

وَفِي لفظ: كَانُوا سحرة فِي أول النَّهَار وشهداء آخر النَّهَار حِين قتلوا

Bir lafızda şöyledir: "Günün başında büyücü idiler, günün sonunda ise öldürüldüklerinde şehit oldular."

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن كَعْب قَالَ: كَانَ سحرة فِرْعَوْن اثْنَي عشر ألفا

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Kâ'b'dan bildirdi: O dedi ki: "Firavun'un büyücüleri on iki bin idi."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن اسحق قَالَ: جمع لَهُ خَمْسَة عشر ألف سَاحر

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn İshâk'tan bildirdi: O dedi ki: "Onun için on beş bin büyücü toplandı."

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن أبي ثُمَامَة قَالَ: سحرة فِرْعَوْن سَبْعَة عشر الْفَا

İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Ebû Sümâme'den bildirdi: O dedi ki: "Firavun'un büyücüleri on yedi bin idi."

وَفِي لفظ: تِسْعَة عشر ألفا

Bir lafızda: "On dokuz bin" denilmiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ قَالَ: كَانَ السَّحَرَة بضعَة وَثَلَاثِينَ ألفا لَيْسَ مِنْهُم رجل إِلَّا مَعَه حَبل أَو عَصا فَلَمَّا ألقوا سحروا أعين النَّاس واسترهبوهم

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, es-Süddî'den bildirdi: O dedi ki: "Büyücüler otuz küsur bin kişiydi; her birinin yanında mutlaka bir ip veya bir asa vardı. Attıkları zaman insanların gözlerini büyülediler ve onlara dehşet saldılar."

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْقَاسِم بن أبي بزَّة قَالَ: سحرة فِرْعَوْن كَانُوا سبعين ألف سَاحر فَألْقوا سبعين ألف حَبل وَسبعين ألف عَصا حَتَّى جعل مُوسَى يخيل إِلَيْهِ من سحرهم أَنَّهَا تسْعَى فَأوحى الله إِلَيْهِ: يَا مُوسَى ألقِ عصاك

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, el-Kâsım b. Ebî Bezze'den bildirdi: O dedi ki: "Firavun'un büyücüleri yetmiş bin büyücü idi. Yetmiş bin ip ve yetmiş bin asa attılar; öyle ki büyüleri yüzünden Mûsâ'ya onlar koşuyormuş gibi geldi. Bunun üzerine Allah ona: 'Ey Mûsâ! Asanı at' diye vahyetti.

فَألْقى عَصَاهُ فَإِذا هِيَ ثعبان فاغر فَاه فابتلع حبالهم وعصيهم فَألْقى السَّحَرَة عِنْد ذَلِك سجدا فَمَا رفعوا رؤوسهم حَتَّى رَأَوْا الْجنَّة وَالنَّار وثواب أَهلهَا

Bunun üzerine asasını attı; bir de baktı ki o, ağzını açmış bir ejderhadır, onların iplerini ve asalarını yuttu. İşte o anda büyücüler secdeye kapandılar ve Cennet'i, Cehennem'i ve oranın ehlinin mükâfatını görünceye kadar başlarını kaldırmadılar."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد بن كَعْب قَالَ: كَانَت السَّحَرَة الَّذين تَوَفَّاهُم الله مُسلمين ثَمَانِينَ ألفا

İbn Ebî Hâtim, Muhammed b. Kâ'b'dan bildirdi: O dedi ki: "Allah'ın Müslüman olarak vefat ettirdiği büyücüler seksen bin kişiydi."

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج قَالَ: السَّحَرَة ثَلَاثمِائَة من قرم ثَلَاثمِائَة من الْعَريش ويشكون فِي ثَلَاثمِائَة من الاسكندرية

Ebû'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den bildirdi: O dedi ki: "Büyücüler; Kurm'dan üç yüz, Arîş'ten üç yüz kişiydi; İskenderiye'den olan üç yüz kişi hakkında ise şüphe etmektedirler."

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {قَالُوا إنَّ لنا لأجرا} أَي إِن لنا لعطاء وفضيلة

Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den {قَالُوا إنَّ لنا لأجرا} “Bize bir mükâfat var mı? dediler” ayeti hakkında: "Yani bize bir ihsan ve bir üstünlük var mı? [demek istediler]" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {فَلَمَّا ألقوا} قَالَ: ألقوا حِبَالًا غلاظاً وخشباً طوَالًا فَأَقْبَلت تخيل إِلَيْهِ من سحرهم أَنَّهَا تسْعَى

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {فَلَمَّا ألقوا} “[Büyücüler] atınca” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Kalın ipler ve uzun ağaçlar/sopalar attılar; büyüleri yüzünden bunlar ona koşuyormuş gibi gösterildi."

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {وأوحينا إِلَى مُوسَى أَن ألق عصاك} قَالَ: أوحى الله إِلَى مُوسَى أَن ألق مَا فِي يَمِينك فَألْقى عَصَاهُ فَأكلت كل حَيَّة فَلَمَّا رَأَوْا ذَلِك سجدوا

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, es-Süddî'den {وأوحينا إِلَى مُوسَى أَن ألق عصاك} “Biz de Mûsâ'ya: 'Asanı at' diye vahyettik” ayeti hakkında şöyle dediğini bildirdi: "Allah, Mûsâ'ya: 'Sağ elindekini at' diye vahyetti. O da asasını attı; asa bütün yılanları yedi. Bunu gördüklerinde secdeye kapandılar."

وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وأوحينا إِلَى مُوسَى أَن ألق عصاك} فَألْقى عَصَاهُ فتحولت حَيَّة فَأكلت سحرهم كُله وعصيهم وحبالهم

Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den {وأوحينا إِلَى مُوسَى أَن ألق عصاك} “Biz de Mûsâ'ya: 'Asanı at' diye vahyettik” ayeti hakkında bildirdi: Asasını attı, bir yılana dönüştü ve onların bütün büyülerini, asalarını ve iplerini yedi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {تلقف مَا يأفكون} قَالَ: يكذبُون

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {تلقف مَا يأفكون} “Onların uydurduklarını yutuveriyor” ayeti hakkında: "Uydurdukları yalanları [yuttu]" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن فِي قَوْله {تلقف مَا يأفكون} قَالَ: تسترط حبالهم وعصيهم

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, el-Hasan'dan {تلقف مَا يأفكون} “Onların uydurduklarını yutuveriyor” ayeti hakkında: "İplerini ve asalarını yutuyordu" dediğini bildirdi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَن السَّحَرَة قَالُوا حِين اجْتَمعُوا

Abd b. Humeyd, Katâde'den bildirdi: O dedi ki: Bize anlatıldığına göre büyücüler toplandıklarında şöyle dediler:

إِن يَك ماجاء بِهِ سحرًا فَلَنْ يغلب وَإِن يَك من الله فسترون

"Eğer getirdiği şey büyü ise asla galip gelemeyecektir; şayet Allah'tan ise göreceksiniz."

فَلَمَّا ألْقى عَصَاهُ أكلت مَا افكوا من سحرهم وعادت كَمَا كَانَت علمُوا أَنه من الله فَألْقوا عِنْد ذَلِك ساجدين قَالُوا: آمنا بِرَبّ الْعَالمين

[Mûsâ] asasını atıp da asa onların büyü olarak uydurdukları şeyleri yutunca ve eski haline dönünce, bunun Allah'tan olduğunu anladılar. İşte o anda secdeye kapandılar ve: "Âlemlerin Rabbine iman ettik" dediler.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن مَسْعُود وناس من الصَّحَابَة قَالَ: التقى مُوسَى وأمير السَّحَرَة فَقَالَ لَهُ مُوسَى: أريتك إِن غلبتك أتؤمن بِي وَتشهد أَن مَا جِئْت بِهِ حق قَالَ السَّاحر: لآتينَّ غَدا بِسحر لَا يغلبه سحر فو الله لَئِن غلبتني لأومنن بك ولأشهدن أَنَّك حق وَفرْعَوْن ينظر إِلَيْهِم وَهُوَ قَول فِرْعَوْن: إِن هَذَا لمكر مكرتموه فِي الْمَدِينَة إِذْ التقيتما لتظاهر أفتخرجا مِنْهَا أَهلهَا

İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Mes'ûd ve sahâbîlerden bir grup kimseden bildirdi: Onlar şöyle dediler: Mûsâ ile büyücülerin başı karşılaştı. Mûsâ ona: "Ne dersin, şayet seni yenersem bana iman edip getirdiğim şeyin hak olduğuna şahitlik eder misin?" dedi. Büyücü: "Yarın hiçbir büyünün galip gelemeyeceği bir büyü getireceğim. Allah'a yemin ederim ki eğer beni yenersen kesinlikle sana iman edeceğim ve senin hak olduğuna şahitlik edeceğim" dedi. Firavun ise onlara bakıyordu. Firavun'un: "Halkını oradan çıkarmak için şehirde kurduğunuz bir tuzaktır bu, birbiriyle anlaşıp yardımlaşasınız diye buluştuğunuzda [yaptınız]" sözü işte buna dairdir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {فَوَقع الْحق} قَالَ: ظهر {وَبَطل مَا كَانُوا يعْملُونَ} قَالَ: ذهب الإِفك الَّذِي كَانُوا يعْملُونَ

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {فَوَقع الْحق} “Böylece hak gerçekleşti” ayeti hakkında: "[Hak] ortaya çıktı"; {وَبَطل مَا كَانُوا يعْملُونَ} “ve onların yaptıkları boşa çıktı” ayeti hakkında ise: "Yapmakta oldukları yalan/hile yok olup gitti" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {وَألقى السَّحَرَة ساجدين} قَالَ: رَأَوْا مَنَازِلهمْ تبنى لَهُم وهم فِي سجودهم

İbn Ebî Hâtim, Saîd b. Cübeyr'den {وَألقى السَّحَرَة ساجدين} “Ve büyücüler secdeye kapandılar” ayeti hakkında: "Onlar secdelerindeyken kendileri için inşa edilen konaklarını gördüler" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن اأاوزاعي قَالَ: لما خرَّ السَّحَرَة سجدا رفعت لَهُم الْجنَّة حَتَّى نظرُوا إِلَيْهَا

İbn Ebî Hâtim, el-Evzâî'den bildirdi: O dedi ki: Büyücüler secdeye kapandıklarında cennet onlara yükseltilip gösterildi, nihayet oraya baktılar.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {إِن هَذَا لمكر مكرتموه فِي الْمَدِينَة} إِذْ التقيتما لتظاهر افتخرجا مِنْهَا أَهلهَا {لأقطعن أَيْدِيكُم} الْآيَة

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, es-Süddî'den {إِن هَذَا لمكر مكرتموه فِي الْمَدِينَة} “Şüphesiz bu, şehirde kurduğunuz bir tuzaktır” -yani halkını oradan çıkarmak için anlaşıp yardımlaşasınız diye buluştuğunuzda kurduğunuz [tuzaktır]- {لأقطعن أَيْدِيكُم} “Mutlaka ellerinizi keseceğim” ayeti hakkında bildirdi:

قَالَ: قَتلهمْ وقطعهم كَمَا قَالَ

Dedi ki: Söylediği gibi onları öldürdü ve [uzuvlarını] kesti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن إِسْحَق قَالَ: كَانَ من رُؤُوس السَّحَرَة الَّذين جمع فِرْعَوْن لمُوسَى فِيمَا بَلغنِي سَابُور وعاذور وحطحط ومصفى

İbn Ebî Hâtim, İbn İshâk'tan bildirdi: O dedi ki: Bana ulaştığına göre Firavun'un Mûsâ için topladığı büyücülerin elebaşları Sâbûr, Âzûr, Hathat ve Musaffâ idi.

أَرْبَعَة هم الَّذين آمنُوا حِين رَأَوْا مَا رَأَوْا من سُلْطَان الله فآمنت مَعَهم السَّحَرَة جَمِيعًا

[Bu] dört kişi, Allah'ın kudret ve delilinden gördüklerini gördükleri an iman eden kimselerdi; onlarla birlikte bütün büyücüler de iman etti.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ أول من صلب فِرْعَوْن وَهُوَ أول من قطع الْأَيْدِي والأرجل من خلاف

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan bildirdi: O dedi ki: İlk çarmıha geren kişi Firavun'dur; elleri ve ayakları çaprazlama kesen ilk kişi de odur.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر عَن سعيد بن جُبَير قَالَ: لما ألقوا مَا فِي أَيْديهم من السحر ألْقى مُوسَى عَصَاهُ فَإِذا هِيَ ثعبان مُبين فتحت فَماً لَهَا مثل الرَّحَى فَوضعت مشفرها على الأَرْض وَرفعت المشفر الآخر فاستوعبت كل شَيْء ألقوه من حبالهم وعصيهم ثمَّ جَاءَ إِلَيْهَا فَأَخذهَا فَصَارَت عَصا كَمَا كَانَت فخرت بَنو إِسْرَائِيل سجدا وَقَالُوا: آمنا بِرَبّ مُوسَى وَهَارُون قَالَ {آمنتم لَهُ قبل أَن آذن لكم} الْآيَة

Abd b. Humeyd ve İbnü'l-Münzir, Saîd b. Cübeyr'den bildirdi: O dedi ki: Onlar ellerindeki büyü [malzemeleri]ni atınca, Mûsâ da asasını attı. Bir de baktılar ki o apaçık bir ejderha/büyük yılan oluvermiş. Değirmen taşı gibi bir ağız açtı; alt dudağını yere koydu, diğer dudağını yukarı kaldırdı ve onların iplerinden ve asalarından attıkları her şeyi yutup içine aldı. Sonra [Mûsâ] ona doğru geldi ve onu tuttu; o da daha önce olduğu gibi bir asa haline geldi. Bunun üzerine İsrâiloğulları secdeye kapanıp: "Mûsâ ve Hârûn'un Rabbine iman ettik" dediler. [Firavun] {آمنتم لَهُ قبل أَن آذن لكم} “Ben size izin vermeden önce ona iman mı ettiniz?” ayetini söyledi.

قَالَ: فَكَانَ أول من قطع من خلاف وَأول من صلب فِي الأَرْض فِرْعَوْن

Dedi ki: [Uzuvları] çaprazlama kesen ilk kişi ve yeryüzünde ilk çarmıha geren kişi Firavun oldu.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {لأقطعن أَيْدِيكُم وأرجلكم من خلاف} قَالَ: يدا من هَهُنَا ورجلاً من هَهُنَا

Abd b. Humeyd, Katâde'den {لأقطعن أَيْدِيكُم وأرجلكم من خلاف} “Mutlaka ellerinizi ve ayaklarınızı çaprazlama keseceğim” ayeti hakkında: "Buradan bir el, şuradan da bir ayak" dediğini bildirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَنهم كَانُوا أول النَّهَار سحرة وَآخره شُهَدَاء

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den bildirdi: O dedi ki: Bize anlatıldığına göre onlar günün başında büyücü, sonunda ise şehittiler.

- الْآيَة (١٢٧ - ١٢٨)

- Ayet (127-128) -

- أخرج الْفرْيَابِيّ وَعبد بن حميد وَأَبُو عبيد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن الْأَنْبَارِي فِي الْمَصَاحِف وَأَبُو الشَّيْخ من طرق عَن ابْن عَبَّاس

- el-Firyâbî, Abd b. Humeyd, Ebû Ubeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, el-Mesâhif'te İbnü'l-Enbârî ve Ebû'ş-Şeyh çeşitli yollarla İbn Abbâs'tan bildirdi:

أَنه كَانَ يقْرَأ (ويذرك وإلاهتك) قَالَ: عبادتك وَقَالَ: إِنَّمَا كَانَ فِرْعَوْن يُعبد وَلَا يَعبد

O, (ويذرك وإلاهتك) şeklinde okur ve: "Sana ibadet edilmesini [bıraksınlar diye mi]" derdi. Yine şöyle dedi: Firavun'a ibadet edilirdi, o [ise kimseye] ibadet etmezdi.

وَأخرج ابْن الْأَنْبَارِي عَن الضَّحَّاك

İbnü'l-Enbârî, Dahhâk'tan bildirdi:

مثله

Bunun aynısını [rivayet etti].

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس (ويذرك وإلاهتك) قَالَ: يتْرك عبادتك

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan (ويذرك وإلاهتك) ifadesi hakkında: "Sana ibadet etmeyi terk etsin [diye mi]" dediğini bildirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد {ويذرك وآلهتك} قَالَ: وعبادتك

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {ويذرك وآلهتك} “Seni ve ilahlarını terk etsin [diye mi]” ayeti hakkında: "Ve sana ibadet edilmesini [terk etsinler diye mi]" dediğini bildirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن الضَّحَّاك

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Dahhâk'tan bildirdi:

أَنه قَالَ: كَيفَ تقرأون هَذِه الْآيَة {ويذرك} قَالُوا: ويذرك وآلهتك

O şöyle dedi: "Bu {ويذرك} ayetini nasıl okuyorsunuz?" Onlar: "ويذرك وآلهتك (Seni ve ilahlarını bıraksın diye mi)" dediler.

فَقَالَ الضَّحَّاك: إِنَّمَا هِيَ الأهتك أَي عبادتك أَلا ترى أَنه يَقُول أَنا ربكُم الْأَعْلَى

Bunun üzerine Dahhâk: "O ancak 'İlâheteke'dir; yani sana ibadet edilmesidir. Görmüyor musun, o: 'Ben sizin en yüce rabbinizim' diyor!" dedi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {ويذرك وآلهتك} قَالَ: قَالَ ابْن عَبَّاس لَيْسَ يعنون الْأَصْنَام إِنَّمَا يعنون بآلهتك تعظيمك

Abd b. Humeyd, İkrime'den {ويذرك وآلهتك} “Seni ve ilahlarını terk etsin [diye mi]” ayeti hakkında bildirdi: İbn Abbâs: "Putları kastetmiyorlar, senin ilahlığınla/tanrılığınla yalnızca sana tazim edilmesini kastediyorlar" dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة فِي قَوْله {ويذرك وآلهتك} قَالَ: لَيْسَ يعنون بِهِ الْأَصْنَام إِنَّمَا يعنون تَعْظِيمه

İbn Ebî Hâtim, İkrime'den {ويذرك وآلهتك} “Seni ve ilahlarını terk etsin [diye mi]” ayeti hakkında: "Bununla putları kastetmiyorlar, yalnızca ona tazim edilmesini kastediyorlar" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن سُلَيْمَان التَّيْمِيّ قَالَ: قَرَأت على بكر بن عبد الله {ويذرك وآلهتك} قَالَ بكر: أتعرف هَذَا فِي العربيه فَقلت: نعم

İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Süleymân et-Teymî'den bildirdi: O dedi ki: Bekr b. Abdillâh'a {ويذرك وآلهتك} ayetini okudum. Bekr: "Bunu Arapçada bilir misin?" dedi. Ben de: "Evet" dedim.

فجَاء الْحسن فاستقرأني بكر فقرأتها كَذَلِك فَقَالَ الْحسن {ويذرك وآلهتك} فَقلت لِلْحسنِ: أَو كَانَ يعبد شيا قَالَ: أَي وَالله ان كَانَ ليعبد

Derken el-Hasan geldi. Bekr benden okumamı istedi, ben de öylece okudum. el-Hasan {ويذرك وآلهتك} dedi. Ben el-Hasan'a: "O bir şeye ibadet ediyor muydu ki?" dedim. O: "Evet vallahi, gerçekten de ibadet ediyordu" dedi.

قَالَ سُلَيْمَان التَّيْمِيّ: بَلغنِي أَنه كَانَ يَجْعَل فِي عُنُقه شَيْئا يعبده قَالَ: وَبَلغنِي أَيْضا عَن ابْن عَبَّاس أَنه كَانَ يعبد الْبَقر

Süleymân et-Teymî dedi ki: Bana ulaştığına göre o, boynuna ibadet ettiği bir şey takardı. Dedi ki: Bana yine İbn Abbâs'tan, onun ineğe ibadet ettiği ulaştı.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن فِي قَوْله {ويذرك وآلهتك} قَالَ: كَانَ فِرْعَوْن لَهُ آلِهَة يَعْبُدهَا سرا

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, el-Hasan'dan {ويذرك وآلهتك} “Seni ve ilahlarını terk etsin [diye mi]” ayeti hakkında: "Firavun'un gizlice ibadet ettiği ilahları vardı" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما آمَنت السَّحَرَة اتبع مُوسَى سِتّمائَة ألف من بني إِسْرَائِيل

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan bildirdi: Büyücüler iman edince, İsrâiloğullarından altı yüz bin kişi Mûsâ'ya tâbi oldu.

- الْآيَة (١٢٩)

- Ayet (129) -

- أخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {قَالُوا أوذينا من قبل أَن تَأْتِينَا وَمن بعد مَا جئتنا} قَالَ: من قبل ارسال الله إياك وَمن بعده

- Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {قَالُوا أوذينا من قبل أَن تَأْتِينَا وَمن بعد مَا جئتنا} “Dediler ki: Sen bize gelmeden önce de geldikten sonra da eziyete uğratıldık” ayeti hakkında: "Allah seni [elçi olarak] göndermeden önce de gönderdikten sonra da" dediğini bildirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن وهب بن مُنَبّه فِي الْآيَة قَالَ: قَالَت بَنو إِسْرَائِيل لمُوسَى: كَانَ فِرْعَوْن يكلفنا اللَّبن قبل أَن تَأْتِينَا فَلَمَّا جِئْت كلفنا اللَّبن مَعَ التِّبْن أَيْضا فَقَالَ مُوسَى: أَي رب أهلك فِرْعَوْن حَتَّى مَتى تبقيه

Abd b. Humeyd, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Vehb b. Münebbih'ten bu ayet hakkında bildirdi: O dedi ki: İsrâiloğulları Mûsâ'ya: "Sen bize gelmeden önce Firavun bize kerpiç yapmayı zorunlu kılıyordu; sen geldikten sonra ise kerpiçle birlikte samanı da [bulmayı] bize zorunlu kıldı" dediler. Bunun üzerine Mûsâ: "Ey Rabbim! Firavun'u helak et, onu daha ne zamana kadar bırakacaksın?" dedi.

فَأوحى الله إِلَيْهِم: إِنَّهُم لم يعملوا الذَّنب الَّذِي اهلكهم بِهِ

Bunun üzerine Allah onlara: "Onlar kendilerini helak edeceğim o günahı henüz işlemediler" diye vahyetti.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة {قَالُوا أوذينا من قبل أَن تَأْتِينَا وَمن بعد مَا جئتنا} قَالَ: أما قبل أَن يبْعَث حزرا لعدو الله فِرْعَوْن حَاز إِنَّه يُولد فِي هَذَا الْعَام غُلَام يسلبك ملكك

Abd b. Humeyd, Katâde'den {قَالُوا أوذينا من قبل أَن تَأْتِينَا وَمن بعد مَا جئتنا} “Dediler ki: Sen bize gelmeden önce de geldikten sonra da eziyete uğratıldık” ayeti hakkında bildirdi: O dedi ki: [Peygamber olarak] gönderilmesinden önceki [eziyete] gelince; bir kâhin Allah düşmanı Firavun'a: "Bu yıl senin krallığını elinden alacak bir erkek çocuk doğacak" diye kehanette bulunmuştu.

قَالَ: فتتبع أَوْلَادهم فِي ذَلِك الْعَام بِذبح الذُّكُور مِنْهُم ثمَّ ذبحهم أَيْضا بَعْدَمَا جَاءَهُم مُوسَى وَهَذَا قَول نَبِي إِسْرَائِيل يَشكونَ إِلَى مُوسَى

Dedi ki: Firavun o yıl erkek çocuklarını boğazlayarak onların peşine düştü. Sonra Mûsâ onlara geldikten sonra da onları tekrar boğazlattı. İşte bu, İsrâil peygamberinin [kavminin] Mûsâ'ya şikâyette bulunarak söylediği sözdür.

فَقَالَ لَهُم مُوسَى {عَسى ربكُم أَن يهْلك عَدوكُمْ ويستخلفكم فِي الأَرْض فَينْظر كَيفَ تَعْمَلُونَ}

Bunun üzerine Mûsâ onlara: {عَسى ربكُم أَن يهْلك عَدوكُمْ ويستخلفكم فِي الأَرْض فَينْظر كَيفَ تَعْمَلُونَ} “Umulur ki Rabbiniz düşmanınızı helak eder ve nasıl amel edeceğinizi görmek için sizi yeryüzünde halifeler kılar” dedi.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: إِن بِنَا أهل الْبَيْت يفتح وَيخْتم فَلَا بُد أَن تقع دولة لبني هَاشم فانظروا فِيمَن تَكُونُوا من بني هَاشم وَفِيهِمْ نزلت {عَسى ربكُم أَن يهْلك عَدوكُمْ ويستخلفكم فِي الأَرْض فَينْظر كَيفَ تَعْمَلُونَ}

İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan bildirdi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: "Şüphesiz biz Ehl-i Beyt ile [bu din] açılır ve son bulur. Hâşimoğulları için mutlaka bir devlet kurulacaktır; öyleyse Hâşimoğullarından kimin yanında olduğunuza bakın." Onlar hakkında şu ayet inmiştir: {عَسى ربكُم أَن يهْلك عَدوكُمْ ويستخلفكم فِي الأَرْض فَينْظر كَيفَ تَعْمَلُونَ} “Umulur ki Rabbiniz düşmanınızı helak eder ve nasıl amel edeceğinizi görmek için sizi yeryüzünde halifeler kılar”.

- الْآيَة (١٣٠)

- Ayet (130) -

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن مَسْعُود {وَلَقَد أَخذنَا آل فِرْعَوْن بِالسِّنِينَ} قَالَ: السنون الْجُوع

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Mes'ûd'dan {وَلَقَد أَخذنَا آل فِرْعَوْن بِالسِّنِينَ} “Andolsun ki biz, Firavun ailesini kıtlık/kuraklık yıllarıyla yakaladık” ayeti hakkında: "'es-Sinîn' (yıllar), açlık/kıtlıktır" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {وَلَقَد أَخذنَا آل فِرْعَوْن بِالسِّنِينَ} قَالَ: الجوائح {وَنقص من الثمرات} دون ذَلِك

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {وَلَقَد أَخذنَا آل فِرْعَوْن بِالسِّنِينَ} “Andolsun ki biz, Firavun ailesini kıtlık/kuraklık yıllarıyla yakaladık” ayeti hakkında: "[Büyük] afetlerle"; {وَنقص من الثمرات} “ve ürünlerin eksilmesiyle” ayeti hakkında ise: "Ondan daha hafif [afetlerle]" dediğini bildirdi.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَلَقَد أَخذنَا آل فِرْعَوْن بِالسِّنِينَ} قَالَ: أَخذهم الله بِالسِّنِينَ بِالْجُوعِ عَاما فعاماً {وَنقص من الثمرات} فَأَما السنون فَكَانَ ذَلِك فِي باديتهم وَأهل مَوَاشِيهمْ وَأما نقص من الثمرات فَكَانَ فِي أمصارهم وقراهم

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den {وَلَقَد أَخذنَا آل فِرْعَوْن بِالسِّنِينَ} “Andolsun ki biz, Firavun ailesini kıtlık/kuraklık yıllarıyla yakaladık” ayeti hakkında bildirdi: O dedi ki: Allah onları yıldan yıla açlıkla/kıtlık yıllarıyla yakaladı. {وَنقص من الثمرات} “ve ürünlerin eksilmesiyle”; kıtlık yıllarına gelince, bu onların çöllerinde/kırsallarında ve hayvan sahiplerinde idi; ürünlerin eksilmesine gelince, bu da şehirlerinde ve köylerinde idi.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن رَجَاء بن حَيْوَة فِي قَوْله {وَنقص من الثمرات} قَالَ: حَتَّى لَا تحمل النَّخْلَة إِلَّا بسرة وَاحِدَة

İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Recâ b. Hayve'den {وَنقص من الثمرات} “ve ürünlerin eksilmesiyle” ayeti hakkında: "Öyle ki hurma ağacı tek bir ham hurmadan başkasını vermez oldu" dediğini bildirdi.

وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: لما أَخذ الله آل فِرْعَوْن بِالسِّنِينَ يبس كل شَيْء لَهُم وَذَهَبت مَوَاشِيهمْ حَتَّى يبس نيل مصر واجتمعوا إِلَى فِرْعَوْن فَقَالُوا لَهُ: إِن كنت تزْعم فأتنا فِي نيل مصر بِمَاء

el-Hakîm et-Tirmizî Nevâdiru'l-Usûl'de ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan bildirdi: O dedi ki: Allah Firavun ailesini kıtlık yıllarıyla yakalayınca onlara ait her şey kurudu, hayvanları telef oldu, hatta Mısır Nil'i bile kurudu. Firavun'un yanına toplanıp ona: "Eğer iddia ettiğin gibiysen, bize Mısır Nil'inde su getir!" dediler.

قَالَ: غدْوَة يصبحكم المَاء

[Firavun]: "Sabah olunca su size gelecektir" dedi.

فَلَمَّا خَرجُوا من عِنْده قَالَ: أَي شَيْء صنعت

Onlar yanından çıkınca: "Ben ne yaptım!" dedi.

انا أقدر على أَن أجري فِي نيل مصر مَاء غدْوَة أصبح فيكذبونني

"Ben Mısır Nil'inde su akıtmaya muktedir miyim ki? Sabah olunca beni yalanlayacaklar!"

فَلَمَّا كَانَ فِي جَوف اللَّيْل قَامَ واغتسل وَلبس مدرعة صوف ثمَّ خرج حافياً حَتَّى أَتَى نيل مصر فَقَامَ فِي بَطْنه فَقَالَ: اللَّهُمَّ إِنَّك تعلم أَنِّي أعلم أَنَّك تقدر على أَن تملا نيل مصر مَاء فأملاه فَمَا علم إِلَّا بخرير المَاء يقبل فَخرج وَأَقْبل النّيل يزخ بِالْمَاءِ لما أَرَادَ الله بهم من الهلكة

Gecenin ortası olunca kalktı, yıkandı, yünden bir cübbe giydi, sonra yalınayak çıkıp Mısır Nil'ine geldi. Nil'in yatağında durup: "Allahım! Sen biliyorsun ki ben, senin Mısır Nil'ini suyla doldurmaya güç yetirebileceğini biliyorum. Onu suyla doldur!" dedi. Çok geçmeden suyun çağıltıyla geldiğini fark etti. O oradan çıktı ve Nil, Allah'ın onlar için murat ettiği helak sebebiyle coşkunca suyla akmaya başladı.

- الْآيَة (١٣١)

- Ayet (131) -

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {فَإِذا جَاءَتْهُم الْحَسَنَة} قَالَ: الْعَافِيَة والرخاء {قَالُوا لنا هَذِه} وَنحن أَحَق بهَا {وَإِن تصبهم سَيِّئَة} قَالَ: بلَاء وعقوبة {يطيروا بمُوسَى} قَالَ: يتشاءموا بِهِ

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {فَإِذا جَاءَتْهُم الْحَسَنَة} “Onlara bir iyilik geldiği zaman” ayeti hakkında: "Afiyet ve bolluk"; {قَالُوا لنا هَذِه} “'Bu bizim hakkımızdır' derlerdi” ayeti hakkında: "Ve biz buna daha layığız [derlerdi]"; {وَإِن تصبهم سَيِّئَة} “Onlara bir kötülük isabet ederse” ayeti hakkında: "Bela ve ceza"; {يطيروا بمُوسَى} “Mûsâ yüzünden uğursuzluğa yorarlardı” ayeti hakkında: "Onu uğursuz sayarlardı" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِلَّا إِنَّمَا طائرهم} قَالَ مصائبهم

İbn Cerîr, İbn Abbâs'tan {إِلَّا إِنَّمَا طائرهم} “İyi bilin ki onların uğursuzluğu” ayeti hakkında: "Onların musibetleridir" dediğini bildirdi.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أَلا إِنَّمَا طائرهم عِنْد الله} قَالَ: الْأَمر من قبل الله

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, İbn Abbâs'tan {أَلا إِنَّمَا طائرهم عِنْد الله} “İyi bilin ki onların uğursuzluğu ancak Allah katındadır” ayeti hakkında: "İş Allah tarafındandır" dediğini bildirdi.