وَأخرج أَبُو الشَّيْخ من طَرِيق مجَالد
Ebü'ş-Şeyh, Mücâlid yoluyla rivayet etti:
قَالَ: حَدثنِي عون بن عبد الله بن عتبَة عَن أَبِيه قَالَ: مَا مَاتَ النَّبِي ﷺ حَتَّى قَرَأَ وَكتب فَذكرت هَذَا الحَدِيث لِلشَّعْبِيِّ فَقَالَ: صدق سَمِعت أَصْحَابنَا يَقُولُونَ ذَلِك
Dedi ki: Avn b. Abdillâh b. Utbe bana babasından nakletti, o dedi ki: "Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem okuyup yazmadan vefat etmedi." Bu hadisi Şa'bî'ye anlattım, o da şöyle dedi: "Doğru söylemiş; ashabımızın bunu söylediğini işittim."
قَوْله تَعَالَى {الَّذِي يجدونه مَكْتُوبًا عِنْدهم فِي التَّوْرَاة والإِنجيل}
Allah Teâlâ'nın: {الَّذِي يجدونه مَكْتُوبًا عِنْدهم فِي التَّوْرَاة والإِنجيل} “Onu yanlarındaki Tevrat'ta ve İncil'de yazılmış bulurlar” sözü.
أخرج ابْن سعد وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {الَّذِي يجدونه مَكْتُوبًا عِنْدهم فِي التَّوْرَاة والإِنجيل} قَالَ: يَجدونَ نَعته وَأمره ونبوّته مَكْتُوبًا عِنْدهم
İbn Sa'd, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh, {الَّذِي يجدونه مَكْتُوبًا عِنْدهم فِي التَّوْرَاة والإِنجيل} “Onu yanlarındaki Tevrat'ta ve İncil'de yazılmış bulurlar” ayeti hakkında Katâde'den nakletti: "Onun vasfını, durumunu ve peygamberliğini yanlarında yazılı bulurlar" dedi.
وَأخرج ابْن سعد عَن قَتَادَة قَالَ: بلغنَا أَن نعت رَسُول الله ﷺ فِي بعض الْكتب مُحَمَّد رَسُول الله لَيْسَ بِفَظٍّ وَلَا غليظ وَلَا صخوب فِي الْأَسْوَاق وَلَا يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ مثلهَا وَلَكِن يعْفُو ويصفح أمته الْحَمَّادُونَ على كل حَال
İbn Sa'd, Katâde'den nakletti: Bize ulaştı ki, Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem bazı kitaplardaki vasfı [şöyledir]: "Muhammed Allah'ın elçisidir; kaba değildir, katı yürekli değildir, çarşılarda bağırıp çağıran değildir, kötülüğe misliyle karşılık vermez, bilakis affeder ve bağışlar. Ümmeti her durumda Allah'a çokça hamdedenlerdir."
وَأخرج ابْن سعد وَأحمد عَن رجل من الْأَعْرَاب قَالَ: جلبت حلوية إِلَى الْمَدِينَة فِي حَيَاة رَسُول الله ﷺ فَلَمَّا فرغت من بيعتي قلت: لألقين هَذَا الرجل ولأسمعن مِنْهُ
İbn Sa'd ve Ahmed, bedevilerden bir adamdan nakletti: "Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hayattayken Medine'ye [satılık] tatlı/helva getirmiştim. Satışımı bitirince: 'Şu adamla mutlaka karşılaşmalı ve ondan [sözlerini] dinlemeliyim' dedim.
فتلقاني بَين أبي بكر وَعمر يمشيان فتبعتهما حَتَّى أَتَيَا على رجل من الْيَهُود ناشر التَّوْرَاة يقْرؤهَا يعزي بهَا نَفسه عَن ابْن لَهُ فِي الْمَوْت كأحسن الفتيان وأجمله فَقَالَ رَسُول الله ﷺ أنْشدك بِالَّذِي أنزل التَّوْرَاة هَل تجدني فِي كتابك ذَا صِفَتي ومخرجي فَقَالَ بِرَأْسِهِ هَكَذَا أَي لَا
Ebû Bekir ile Ömer arasında yürürlerken bana rastladı. İkisini takip ettim, nihayet Tevrat'ı açmış okuyan bir Yahudi adamın yanına vardılar. [Adam], ölmek üzere olan gençlerin en güzeli ve en yakışıklısı bir oğlu için onunla teselli buluyordu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Tevrat'ı indiren [Allah] aşkına sana soruyorum: Beni kendi kitabında bu vasfımla ve çıkış [yerimle] buluyor musun?' diye sordu. Başıyla şöyle yaptı, yani 'Hayır' [dedi].
فَقَالَ ابْنه: أَي وَالَّذِي أنزل التَّوْرَاة إِنَّا لنجد فِي كتَابنَا صِفَتك ومخرجك وَأشْهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَأَن مُحَمَّد رَسُول الله
Oğlu ise şöyle dedi: 'Evet, Tevrat'ı indirene yemin olsun ki biz kitabımızda senin vasfını ve çıkışını buluyoruz. Şehadet ederim ki Allah'tan başka ilah yoktur ve Muhammed Allah'ın elçisidir.'
فَقَالَ: أقِيمُوا الْيَهُودِيّ عَن أخيكم ثمَّ ولي كَفنه وَالصَّلَاة عَلَيْهِ
Bunun üzerine: 'Yahudiyi kardeşinizin başından uzaklaştırın' buyurdu. Sonra onun kefenlenmesi ve cenaze namazının kılınması işini üstlendi."
وَأخرج ابْن سعد وَالْبُخَارِيّ وَابْن جرير وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن عَطاء بن يسَار قَالَ: لقِيت عبد الله بن عَمْرو بن العَاصِي قلت: أَخْبرنِي عَن صفة رَسُول الله ﷺ
İbn Sa'd, Buhârî, İbn Cerîr ve ed-Delâil'de Beyhakî, Atâ b. Yesâr'dan nakletti: "Abdullah b. Amr b. el-Âs ile karşılaştım ve: 'Bana Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem vasfını haber ver' dedim.
قَالَ: أجل - وَالله - انه لموصوف فِي التَّوْرَاة بِبَعْض صفته فِي الْقُرْآن {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا وَمُبشرا وَنَذِيرا} الْأَحْزَاب الْآيَة ٤٥ وحرزاً للأميين أَنْت عَبدِي ورسولي سميتك المتَوَكل لَيْسَ بِفَظٍّ وَلَا غليظ وَلَا صخاب فِي الْأَسْوَاق وَلَا يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ السَّيئَة وَلَكِن يعْفُو ويصفح وَلنْ يقبضهُ الله حَتَّى يُقيم بِهِ الْملَّة العوجاء بِأَن يَقُولُوا: لَا إِلَه إِلَّا الله
Şöyle dedi: 'Evet, vallahi o, Kur'an'daki bazı vasıflarıyla Tevrat'ta da şöyle nitelenmiştir: {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا وَمُبشرا وَنَذِيرا} el-Ahzâb, 45. ayet “Ey Peygamber! Şüphesiz biz seni bir şahit, bir müjdeci ve bir uyarıcı olarak gönderdik” ve ümmîler için bir sığınak [olarak gönderdik]. Sen benim kulum ve elçimsin, seni Mütevekkil (Allah'a güvenen) diye isimlendirdim. O; kaba değildir, katı yürekli değildir, çarşılarda bağırıp çağıran değildir, kötülüğe kötülükle karşılık vermez, bilakis affeder ve bağışlar. Allah, insanlar "Lâ ilâhe illallâh" (Allah'tan başka ilah yoktur) diyerek eğri dini onunla doğrultmadıkça onun ruhunu kabzetmeyecektir;
وَيفتح بِهِ أعينا عميا وآذانا صمًّا وَقُلُوبًا غلفًا
Ve onunla kör gözleri, sağır kulakları ve kılıflı kalpleri açacaktır.'"
وَأخرج ابْن سعد والدارمي فِي مُسْنده وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل وَابْن عَسَاكِر عَن عبد الله بن سَلام قَالَ: صفة رَسُول الله ﷺ فِي التَّوْرَاة {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا وَمُبشرا وَنَذِيرا} الْأَحْزَاب الْآيَة ٤٥ وحرزاً للأميين أَنْت عَبدِي ورسولي سميتك المتَوَكل لَيْسَ بِفَظٍّ وَلَا غليظ وَلَا صخاب فِي الْأَسْوَاق وَلَا يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ مثلهَا وَلَكِن يعْفُو
İbn Sa'd, Müsned'inde Dârimî, ed-Delâil'de Beyhakî ve İbn Asâkir, Abdullah b. Selâm'dan nakletti: "Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem Tevrat'taki vasfı [şöyledir]: {يَا أَيهَا النَّبِي إِنَّا أَرْسَلْنَاك شَاهدا وَمُبشرا وَنَذِيرا} el-Ahzâb, 45. ayet “Ey Peygamber! Şüphesiz biz seni bir şahit, bir müjdeci ve bir uyarıcı olarak gönderdik” ve ümmîler için bir sığınak [olarak gönderdik]. Sen benim kulum ve elçimsin, seni Mütevekkil diye isimlendirdim. O; kaba değildir, katı yürekli değildir, çarşılarda bağırıp çağıran değildir, kötülüğe misliyle karşılık vermez, bilakis affeder
ويصفح وَلنْ يقبضهُ الله حَتَّى يُقيم بِهِ الْملَّة العوجاء حَتَّى يَقُولُوا: لَا إِلَه إِلَّا الله
Ve bağışlar. Allah, insanlar 'Lâ ilâhe illallâh' deyinceye kadar eğri dini onunla doğrultmadıkça onun ruhunu kabzetmeyecektir;
وَيفتح أعينا عميا وآذاناً صمًّا وَقُلُوبًا غلفًا
Ve kör gözleri, sağır kulakları ve kılıflı kalpleri açacaktır."
وَأخرج الدَّارمِيّ عَن كَعْب قَالَ: فِي السطر الأول: مُحَمَّد رَسُول الله عَبدِي الْمُخْتَار لَا فظ وَلَا غليظ وَلَا سخاب فِي الْأَسْوَاق وَلَا يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ السَّيئَة وَلَكِن يعْفُو وَيغْفر مولده بِمَكَّة وهجرته بِطيبَة وَملكه بِالشَّام
Dârimî, Kâ'b'dan nakletti: "İlk satırda [şöyle yazılıdır]: Muhammed Allah'ın elçisidir, seçkin kulumdur; kaba değildir, katı yürekli değildir, çarşılarda bağırıp çağıran değildir, kötülüğe kötülükle karşılık vermez, aksine affeder ve bağışlar. Doğum yeri Mekke, hicret yeri Taybe (Medine), hükümranlığı ise Şam'dadır.
وَفِي السطر الثَّانِي: مُحَمَّد رَسُول الله أمته الْحَمَّادُونَ يحْمَدُونَ الله فِي السَّرَّاء وَالضَّرَّاء يحْمَدُونَ الله فِي كل منزلَة ويكبرونه على كل شرف رُعَاة الشَّمْس يصلونَ الصَّلَاة إِذا جَاءَ وَقتهَا وَلَو كَانُوا على رَأس كناسَة ويأتزرون على أوساطهم ويوضئون أَطْرَافهم وأصواتهم بِاللَّيْلِ فِي جوّ السَّمَاء كأصوات النَّحْل
İkinci satırda ise [şöyle yazılıdır]: Muhammed Allah'ın elçisidir; ümmeti darlıkta ve bollukta Allah'a hamdeden, her konaklama yerinde Allah'a hamdeden ve her yüksek yerde O'nu tekbir eden 'Hammâdûn'dur (çokça hamdedenler). Onlar güneşi gözetlerler; vakti girdiğinde bir çöplüğün üzerinde bile olsalar namazı kılarlar. Bellerine izâr bağlarlar, uzuvlarını abdestle yıkarlar. Geceleyin gökyüzündeki sesleri arı vızıltısı gibidir."
وَأخرج ابْن سعد والدارمي وَابْن عَسَاكِر عَن أبي فَرْوَة عَن ابْن عَبَّاس
İbn Sa'd, Dârimî ve İbn Asâkir, Ebû Ferve'den, o da İbn Abbâs'tan nakletti:
أَنه سَأَلَ كَعْب الْأَحْبَار كَيفَ قد نعت رَسُول الله ﷺ فِي التَّوْرَاة فَقَالَ كَعْب: نجده مُحَمَّد بن عبد الله يُولد بِمَكَّة ويهاجر إِلَى طابة وَيكون ملكه بِالشَّام وَلَيْسَ بفاحش وَلَا سخاب فِي الْأَسْوَاق وَلَا يكافىء بِالسَّيِّئَةِ السَّيئَة وَلَكِن يعْفُو وَيغْفر أمته الْحَمَّادُونَ يحْمَدُونَ الله فِي كل سراء وَيُكَبِّرُونَ الله على كل نجد ويوضئون أَطْرَافهم ويأتزرون فِي أوساطهم يصفونَ فِي صلَاتهم كَمَا يصفونَ فِي قِتَالهمْ دويهم فِي مَسَاجِدهمْ كَدَوِيِّ النَّحْل يسمع مناديهم فِي جوّ السَّمَاء
O, Kâ'bü'l-Ahbâr'a Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem Tevrat'ta nasıl nitelendiğini sordu. Kâ'b şöyle dedi: "Biz onu [şöyle] buluruz: Muhammed b. Abdillâh; Mekke'de doğar, Tâbe'ye (Medine'ye) hicret eder ve hükümranlığı Şam'da olur. Çirkin söz söyleyen ve çarşılarda bağırıp çağıran değildir, kötülüğe kötülükle karşılık vermez; aksine affeder ve bağışlar. Ümmeti, her bollukta Allah'a hamdeden, her yüksek yerde Allah'ı tekbir eden, uzuvlarını abdestle yıkayan ve bellerine izâr bağlayan Hammâdûn'dur. Savaşta saf tuttukları gibi namazlarında da saf tutarlar. Mescitlerindeki uğultuları arı uğultusu gibidir; münadilerinin sesi gökyüzünde işitilir."
وَأخرج أَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ مَعًا فِي الدَّلَائِل عَن أم الدراداء قَالَت: قلت لكعب: كَيفَ تَجِدُونَ صفة رَسُول الله ﷺ فِي التَّوْرَاة قَالَ: نجده مَوْصُوفا فِيهَا مُحَمَّد رَسُول الله اسْمه المتَوَكل لَيْسَ بِفَظٍّ وَلَا غليظ وَلَا صخاب فِي الْأَسْوَاق وَأعْطى المفاتيح ليبصر الله بِهِ أعيناً عورا وَيسمع بِهِ الله آذَانا صمًّا وَيُقِيم بِهِ السّنة المعوجة حَتَّى يشْهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَحده لَا شريك لَهُ يعين الْمَظْلُوم ويمنعه من أَن يستضعف
Ebû Nuaym ve Beyhakî birlikte ed-Delâil'de Ümmü'd-Derdâ'dan nakletti, o dedi ki: Kâ'b'a: "Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem vasfını Tevrat'ta nasıl buluyorsunuz?" dedim. Dedi ki: "Onu orada şöyle vasfedilmiş buluyoruz: Muhammed Allah'ın elçisidir, ismi Mütevekkil'dir; kaba değildir, katı yürekli değildir, çarşılarda bağırıp çağıran değildir. Allah onunla kör gözleri görsün, sağır kulakları işitsin ve bir ve ortaksız olan Allah'tan başka ilah olmadığına şehadet edinceye kadar eğrilmiş sünneti doğrultsun diye [ona] anahtarlar verilmiştir. O, mazluma yardım eder ve zayıf düşürülmesine engel olur."
وَأخرج الزبير بن بكار فِي أَخْبَار الْمَدِينَة وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ صِفَتي أَحْمد المتَوَكل مولده بِمَكَّة وَمُهَاجره إِلَى طيبَة لَيْسَ بِفَظٍّ وَلَا غليظ يَجْزِي بِالْحَسَنَة الْحَسَنَة وَلَا يكافىء بِالسَّيِّئَةِ أمته الْحَمَّادُونَ يَأْتَزِرُونَ على أَنْصَافهمْ ويوضئون أَطْرَافهم أَنَاجِيلهمْ فِي صُدُورهمْ يصفونَ للصَّلَاة كَمَا يصفونَ لِلْقِتَالِ قُرْبَانهمْ الَّذِي يَتَقَرَّبُون بِهِ إِلَيّ دِمَاؤُهُمْ رُهْبَان بِاللَّيْلِ لُيُوث بِالنَّهَارِ
Zübeyr b. Bekkâr Ahbâru'l-Medîne'de ve Ebû Nuaym ed-Delâil'de İbn Mes'ûd'dan nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem buyurdu ki: "Benim vasfım Ahmed, Mütevekkil'dir; doğumu Mekke'de, hicreti Taybe'yedir. Kaba ve katı yürekli değildir; iyiliğe iyilikle karşılık verir, kötülüğe karşılık vermez. Ümmeti bellerine izâr bağlayan, uzuvlarını abdestle yıkayan, İncilleri (kutsal metinleri) göğüslerinde olan 'Hammâdûn'dur. Savaşa saf tuttukları gibi namaz için de saf tutarlar. Bana yaklaştıkları kurbanları kanlarıdır. Geceleri rahip, gündüzleri aslandırlar."
وَأخرج أَبُو نعيم عَن كَعْب قَالَ: إِن أبي كَانَ من أعلم النَّاس بِمَا أنزل الله على
Ebû Nuaym, Kâ'b'dan nakletti, o dedi ki: "Babam, Allah'ın Mûsâ'ya indirdiği şeyleri insanların en iyi bilenlerindendi.
مُوسَى وَكَانَ لم يدّخر عني شَيْئا مِمَّا كَانَ يعلم فَلَمَّا حَضَره الْمَوْت دَعَاني فَقَالَ لي: يَا بني إِنَّك قد علمت أَنِّي لم أدخر عَنْك شَيْئا مِمَّا كنت أعلمهُ إِلَّا أَنِّي قد حبست عَنْك ورقتين فيهمَا: نَبِي يبْعَث قد أظل زَمَانه فَكرِهت أَن أخْبرك بذلك فَلَا آمن عَلَيْك أَن يخرج بعض هَؤُلَاءِ الْكَذَّابين فتطيعه وَقد جعلتهما فِي هَذِه الكوة الَّتِي ترى وطينت عَلَيْهِمَا فَلَا تعرضن لَهما وَلَا تنظرن فيهمَا حينك هَذَا فَإِن الله أَن يرد ذَلِك خيرا وَيخرج ذَلِك النَّبِي تتبعه ثمَّ أَنه مَاتَ فدفناه فَلم يكن شَيْء أحب إليّ من أَن أنظر فِي الورقتين ففتحت الكوة ثمَّ استخرجت الورقتين فَإِذا فيهمَا: مُحَمَّد رَسُول الله خَاتم النَّبِيين لَا نَبِي بعده مولده بِمَكَّة وَمُهَاجره بِطيبَة لَا فظ وَلَا غليظ وَلَا صخاب فِي الْأَسْوَاق وَيجْزِي بِالسَّيِّئَةِ الْحَسَنَة وَيَعْفُو ويصفح أمته الْحَمَّادُونَ الَّذين يحْمَدُونَ الله على كل حَال تذلل ألسنتهم بِالتَّكْبِيرِ وينصر نَبِيّهم على كل من ناوأه يغسلون فروجهم ويأتزرون على أوساطهم أَنَاجِيلهمْ فِي صُدُورهمْ وتراحمهم بَينهم تراحم بني الْأُم وهم أول من يدْخل الْجنَّة يَوْم الْقِيَامَة من الْأُمَم
Bildiği hiçbir şeyi benden esirgemezdi. Ölümü yaklaşınca beni çağırdı ve bana: 'Oğulcuğum! Bildiğim hiçbir şeyi senden esirgemediğimi bilirsin; ancak iki sayfayı senden sakladım. Onlarda: Dönemi yaklaşmış, gönderilecek bir peygamber [yazılıdır]. Bunu sana haber vermekten hoşlanmadım, zira bu yalancılardan birinin çıkıp senin de ona itaat etmenden korktum. O iki sayfayı gördüğün şu pencere oyuğuna koydum ve üzerlerini çamurla sıvadım. Sakın onlara dokunma ve bu zamanda onlara bakma! Eğer Allah bunda bir hayır murat eder ve o peygamber çıkarsa ona uyarsın' dedi. Sonra babam öldü, biz de onu defnettik. Benim için o iki sayfaya bakmaktan daha sevimli bir şey yoktu. Oyuğu açıp iki sayfayı çıkardım; bir de baktım ki içlerinde [şöyle yazılı]: Muhammed Allah'ın elçisidir, peygamberlerin sonuncusudur, ondan sonra peygamber yoktur. Doğum yeri Mekke, hicret yeri Taybe'dir. Kaba değildir, katı yürekli değildir, çarşılarda bağırıp çağıran değildir. Kötülüğe iyilikle karşılık verir, affeder ve bağışlar. Ümmeti, her durumda Allah'a hamdeden, dilleri tekbirle alçakgönüllü olan 'Hammâdûn'dur. Peygamberleri, kendisine düşmanlık eden herkese karşı muzaffer kılınır. Avret yerlerini yıkarlar, bellerine izâr bağlarlar, İncilleri göğüslerindedir, aralarındaki merhamet aynı anneden doğan kardeşlerin merhameti gibidir ve onlar kıyamet gününde ümmetler arasından cennete ilk girecek olanlardır."
فَمَكثَ مَا شَاءَ الله ثمَّ بَلغنِي أَن النَّبِي ﷺ قد خرج بِمَكَّة فأخرت حَتَّى استثبت ثمَّ بَلغنِي أَنه توفّي وَأَن خَلِيفَته قد قَامَ مقَامه وجاءتنا جُنُوده فَقلت: لَا أَدخل فِي هَذَا الدّين حَتَّى أنظر سيرتهم وأعمالهم فَلم أزل أدافع ذَلِك وأؤخره لأستثبت حَتَّى قدمت علينا عُمَّال عمر بن الْخطاب فَلَمَّا رَأَيْت وفاءهم بالعهد وَمَا صنع الله لَهُم على الْأَعْدَاء علمت أَنهم هم الَّذين كنت أنْتَظر فو الله إِنِّي لذات لَيْلَة فَوق سطحي فَإِذا رجل من الْمُسلمين يَتْلُو قَول الله {يَا أَيهَا الَّذين أُوتُوا الْكتاب آمنُوا بِمَا نزلنَا مُصدقا لما مَعكُمْ من قبل أَن نطمس وُجُوهًا} النِّسَاء الْآيَة ٤٧ الْآيَة
[Kâ'b devam etti]: "Allah'ın dilediği kadar bir süre geçti. Sonra Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem Mekke'de ortaya çıktığı haberi bana ulaştı; iyice emin olmak için bekledim. Sonra onun vefat ettiği, halifesinin onun yerine geçtiği ve ordularının bize doğru geldiği haberi ulaştı. Dedim ki: 'Yaşayışlarını ve amellerini görünceye kadar bu dine girmeyeceğim.' Emin olmak için bunu erteleyip durdum; nihayet Ömer b. el-Hattâb'ın memurları bize geldi. Ahde vefalarını ve Allah'ın düşmanlarına karşı onlara yaptıklarını görünce, beklediğim kimselerin onlar olduğunu anladım. Vallahi bir gece damımın üzerindeydim, derken Müslümanlardan bir adamın Allah'ın: {يَا أَيهَا الَّذين أُوتُوا الْكتاب آمنُوا بِمَا نزلنَا مُصدقا لما مَعكُمْ من قبل أَن نطمس وُجُوهًا} en-Nisâ, 47. ayet “Ey kendilerine kitap verilenler! Bir kısım yüzleri silip tanınmaz hale getirmeden önce, yanınızdakini doğrulayıcı olarak indirdiğimize iman edin...” ayetini okuduğunu duydum.
فَلَمَّا سَمِعت هَذِه الْآيَة خشيت أَن لَا أصبح حَتَّى يحول وَجْهي فِي قفاي فَمَا كَانَ شَيْء أحب إليّ من الصَّباح فَغَدَوْت على مُسلمين
Bu ayeti işitince yüzüm enseme çevrilmeden sabaha çıkamamaktan korktum. Benim için sabahtan daha sevimli bir şey olmadı ve sabah erkenden Müslümanların yanına vardım."
وَأخرج الْحَاكِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن عَليّ بن أبي طَالب أَن يَهُودِيّا كَانَ لَهُ على رَسُول الله ﷺ دَنَانِير فتقاضى النَّبِي ﷺ فَقَالَ لَهُ: ماعندي مَا أُعْطِيك
Hâkim ve ed-Delâil'de Beyhakî, Ali b. Ebî Tâlib'den nakletti: Bir Yahudinin Resûlullah'tan sallallâhu aleyhi ve sellem alacağı bazı dinarları vardı; Nebi'den sallallâhu aleyhi ve sellem alacağını istedi. [Nebi] ona: "Sana verecek bir şeyim yok" dedi.
قَالَ: فَإِنِّي لَا أُفَارِقك يَا مُحَمَّد حَتَّى تُعْطِينِي
[Yahudi]: "Ey Muhammed! [Hakkımı] bana verinceye kadar senden ayrılmam" dedi.
قَالَ: إِذن أَجْلِس مَعَك يَا مُحَمَّد
[Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Öyleyse seninle otururum" buyurdu.
فَجَلَسَ مَعَه فصلى النَّبِي ﷺ الظّهْر وَالْعصر وَالْمغْرب وَالْعشَاء والغداة وَكَانَ أَصْحَاب النَّبِي ﷺ يتهددون الْيَهُودِيّ ويتوعدونه فَقَالُوا: يَا رَسُول الله يَهُودِيّ
Bunun üzerine onunla birlikte oturdu. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem öğle, ikindi, akşam, yatsı ve sabah [namazlarını] kıldı. Nebi'nin sallallâhu aleyhi ve sellem ashabı Yahudiyi tehdit ediyor ve ona gözdağı veriyordu. Dediler ki: "Ey Allah'ın Resûlü! Bir Yahudi
يحبسك قَالَ: مَنَعَنِي رَبِّي أَن أظلم معاهداً وَلَا غَيره فَلَمَّا ترحل النَّهَار أسلم الْيَهُودِيّ وَقَالَ: شطر مَالِي فِي سَبِيل الله أما وَالله مَا فعلت الَّذِي فعلت بك إِلَّا لأنظر إِلَى نعتك فِي التَّوْرَاة: مُحَمَّد بن عبد الله مولده بِمَكَّة وَمُهَاجره بِطيبَة وَملكه بِالشَّام لَيْسَ بِفَظٍّ وَلَا غليظ وَلَا صخاب فِي الْأَسْوَاق وَلَا متزين بالفحشاء وَلَا قوّال للخنا
seni alıkoyuyor!" [Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem]: "Rabbim, bir anlaşmalıya (zimmîye) veya başkasına haksızlık etmemi bana yasakladı" buyurdu. Gün ilerleyince Yahudi Müslüman oldu ve şöyle dedi: "Malımın yarısı Allah yolundadır! Vallahi sana yaptığım şeyi, ancak Tevrat'taki vasfını görmek için yaptım: Muhammed b. Abdillâh; doğum yeri Mekke, hicret yeri Taybe, hükümranlığı Şam'dadır. Kaba değildir, katı yürekli değildir, çarşılarda bağırıp çağıran değildir, çirkinlikle bezenmez ve edepsiz söz söylemez."
وَأخرج ابْن سعد عَن الزُّهْرِيّ
İbn Sa'd, Zührî'den nakletti:
أَن يَهُودِيّا قَالَ: مَا كَانَ بَقِي شَيْء من نعت رَسُول الله ﷺ فِي التَّوْرَاة إِلَّا رَأَيْته إِلَّا الْحلم وَإِنِّي أسلفته ثَلَاثِينَ دِينَارا فِي ثَمَر إِلَى أجل مَعْلُوم فتركته حَتَّى إِذا بَقِي من الْأَجَل يَوْم أَتَيْته فَقلت: يَا مُحَمَّد اقضني حَقي فَإِنَّكُم معاشر بني عبد الْمطلب مطل
Bir Yahudi şöyle dedi: "Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem Tevrat'taki vasıflarından görüp de görmediğim hiçbir şey kalmamıştı; yalnız hilm (yumuşak huyluluk) hariç. Ben ona belirli bir süreye kadar hurma karşılığında otuz dinar borç vermiştim. Sürenin dolmasına bir gün kalıncaya kadar bekledim, sonra yanına gelip: 'Ey Muhammed! Hakkımı bana öde; zira siz Abdülmuttaliboğulları borcunu geciktiren kimselersiniz!' dedim.
فَقَالَ عمر: يَا يَهُودِيّ الْخَبيث أما وَالله لَوْلَا مَكَانَهُ لضَرَبْت الَّذِي فِيهِ عَيْنَاك فَقَالَ رَسُول الله ﷺ غفر الله لَك يَا أَبَا حَفْص نَحن كُنَّا إِلَى غير هَذَا مِنْك أحْوج إِلَى أَن تكون أَمرتنِي بِقَضَاء مَا عليّ وَهُوَ إِلَى أَن تكون أعنته على قَضَاء حَقه أحْوج فَلم يزده جهلي عَلَيْهِ إِلَّا حلماً
Bunun üzerine Ömer: 'Ey pis Yahudi! Vallahi onun huzuru olmasaydı iki gözünün olduğu yere vururdum!' dedi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: 'Allah seni bağışlasın ey Ebû Hafs! Biz senden bundan başkasına muhtaçtık: Bana borcumu ödememi emretmene, ona da hakkını alması için yardımcı olmana muhtaçtık' buyurdu. Benim ona karşı kabalığım, onun sadece hilmini artırdı.
قَالَ: يَا يَهُودِيّ إِنَّمَا يحل حَقك غَدا ثمَّ قَالَ: يَا أَبَا حَفْص أذهب بِهِ إِلَى الْحَائِط الَّذِي كَانَ سَأَلَ أوّل يَوْم فَإِن رضيه فاعطه كَذَا وَكَذَا صَاعا وزده لما قلت لَهُ كَذَا وَكَذَا صَاعا وزده فَإِن لم يرض فاعط ذَلِك من حَائِط كَذَا وَكَذَا فَأتى بِي الْحَائِط فَرضِي تمره فَأعْطَاهُ مَا قَالَ رَسُول الله ﷺ وَمَا أمره من الزِّيَادَة فَلَمَّا قبض الْيَهُودِيّ تمره قَالَ: أشهد أَن لَا إِلَه إِلَّا الله وَأَنه رَسُول الله وَأَنه وَالله مَا حَملَنِي على مَا رَأَيْتنِي صنعت يَا عمر إِلَّا أَنِّي قد كنت رَأَيْت فِي رَسُول الله صفته فِي التَّوْرَاة كلهَا إِلَّا الْحلم فاختبرت حلمه الْيَوْم فَوَجَدته على مَا وصف فِي التَّوْرَاة وَإِنِّي أشهدك أَن هَذَا التَّمْر وَشطر مَالِي فِي فُقَرَاء الْمُسلمين
[Nebi] dedi ki: 'Ey Yahudi! Senin alacağının vakti ancak yarın doluyor.' Sonra şöyle buyurdu: 'Ey Ebû Hafs! Onu ilk gün istediği bahçeye götür; eğer razı olursa ona şu kadar şu kadar sâ' ver ve ona söylediklerine karşılık şu kadar şu kadar sâ' da fazladan ekle. Şayet razı olmazsa bunu filan ve filan bahçeden ver.' Beni bahçeye götürdü, hurmasına razı oldum. Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem söylediğini ve emrettiği fazlalığı ona verdi. Yahudi hurmasını teslim alınca şöyle dedi: 'Şehadet ederim ki Allah'tan başka ilah yoktur ve o, Allah'ın elçisidir. Ey Ömer! Vallahi yaptığımı gördüğün şeye beni sevk eden tek şey, Resûlullah'ta Tevrat'taki vasıflarının tamamını hilm hariç görmüş olmamdı. Bugün onun hilmini denedim ve onu Tevrat'ta vasfedildiği gibi buldum. Seni şahit tutarım ki bu hurma ve malımın yarısı yoksul Müslümanlarındır.'
فَقَالَ عمر: فَقلت: أَو بَعضهم فَقَالَ: أَو بَعضهم
Ömer: 'Ben de: 'Veya bazılarının' dedim; o da: 'Veya bazılarının' dedi.
قَالَ: وَأسلم أهل بَيت الْيَهُودِيّ كلهم إِلَّا شيخ كَانَ ابْن مائَة سنة فعسا على الْكفْر
[Ravi] dedi ki: Yahudinin ev halkının tamamı Müslüman oldu; ancak yüz yaşında bir ihtiyar hariç, o inkârında ısrar etti."
وَأخرج ابْن سعد عَن كثيِّر بن مرّة قَالَ: إِن الله يَقُول: لقد جَاءَكُم رَسُول لَيْسَ بوهن وَلَا كسل يفتح أعيناً كَانَت عميا وَيسمع آذَانا صمًّا ويختن قلوباً كَانَت غلفًا وَيُقِيم سنة كَانَت عوجاء حَتَّى يُقَال: لَا إِلَه إِلَّا الله
İbn Sa'd, Kesîr b. Mürre'den nakletti: Allah Teâlâ şöyle buyurur: "Andolsun size ne aciz ne de tembel olan bir elçi geldi; kör olan gözleri açar, sağır kulakları işitir hale getirir, kılıflı olan kalpleri sünnet eder ve 'Lâ ilâhe illallâh' denilinceye kadar eğri olan sünneti doğrultur."
وَأخرج ابْن سعد عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: أَتَى رَسُول الله ﷺ بَيت الْمدَارِس فَقَالَ أخرجُوا إليَّ أعلمكُم فَقَالُوا: عبد الله ابْن صوريا
İbn Sa'd, Ebû Hüreyre'den nakletti: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Beytü'l-Midrâs'a gelip: "En bilgilinizi bana çıkarın" buyurdu. Onlar da: "Abdullah b. Sûriyâ" dediler.
فَخَلا بِهِ رَسُول الله ﷺ فَنَاشَدَهُ بِدِينِهِ وَبِمَا أنعم الله بِهِ عَلَيْهِم وأطعمهم من الْمَنّ والسلوى وظللهم بِهِ من الْغَمَام أتعلم أَنِّي رَسُول الله قَالَ: اللهمَّ نعم وَإِن الْقَوْم ليعرفون مَا أعرف وَإِن
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onunla baş başa kaldı; dinine, Allah'ın onlara verdiği nimetlere, onlara kudret helvası ve bıldırcın eti yedirmesine ve üzerlerini bulutla gölgelendirmesine ant vererek: "Benim Allah'ın elçisi olduğumu biliyor musun?" diye sordu. O: "Allah'ım, evet! Kavim de benim bildiğimi biliyor ve
صِفَتك ونعتك الْمُبين فِي التَّوْرَاة وَلَكنهُمْ حسدوك
senin açık vasfın ve niteliğin Tevrat'tadır; fakat sana haset ettiler" dedi.
قَالَ: فَمَا يمنعك أَنْت قَالَ: أكره خلاف قومِي وَعَسَى أَن يتبعوك ويسلموا فَأسلم
[Nebi]: "Peki, sana engel olan nedir?" diye sordu. O: "Kavmime muhalefet etmekten hoşlanmıyorum; umulur ki sana uyup Müslüman olurlar, ben de Müslüman olurum" dedi.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ عَن الفلتان بن عَاصِم قَالَ: كُنَّا مَعَ النَّبِي ﷺ فجَاء رجل فَقَالَ لَهُ النَّبِي ﷺ أَتَقْرَأُ التَّوْرَاة قَالَ: نعم
Taberânî, Ebû Nuaym ve Beyhakî, Feltân b. Âsım'dan nakletti: Biz Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ile beraberdik. Bir adam geldi. Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem ona: "Tevrat'ı okuyor musun?" diye sordu. [Adam]: "Evet" dedi.
قَالَ: والإِنجيل قَالَ: نعم
"Peki İncil'i?" diye sordu. [Adam]: "Evet" dedi.
فَنَاشَدَهُ هَل تجدني فِي التَّوْرَاة والإِنجيل قَالَ: نجد نعتاً مثل نعتك وَمثل هيئتك ومخرجك وَكُنَّا نرجو أَن تكون منا فَلَمَّا خرجت تخوَّفنا أَن تكون هُوَ أَنْت فَنَظَرْنَا فَإِذا لَيْسَ أَنْت هُوَ
Ona: "Beni Tevrat'ta ve İncil'de buluyor musun?" diye ant verdi. [Adam] şöyle dedi: "Senin niteliğin gibi bir vasıf, senin şeklin ve çıkışın gibi [bir durum] buluyoruz. Biz onun bizden olmasını umuyorduk; sen ortaya çıkınca o kişinin sen olmandan endişe ettik. Baktık ki sen o değilsin."
قَالَ: وَلم ذَاك قَالَ: إِن مَعَه من أمته سبعين ألفا لَيْسَ عَلَيْهِم حِسَاب وَلَا عَذَاب وَإِنَّمَا مَعَك نفر يسير
[Nebi]: "Neden öyle?" diye sordu. [Adam]: "Şüphesiz onunla birlikte ümmetinden hesapsız ve azapsız yetmiş bin kişi olacaktır; seninle beraber ise sadece az sayıda bir topluluk var" dedi.
قَالَ: وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ لأَنا هُوَ إِنَّهُم لأمتي وَأَنَّهُمْ لأكْثر من سبعين ألفا وَسبعين ألفا
[Nebi]: "Nefsim elinde olan [Allah]'a yemin ederim ki o benim! Şüphesiz onlar benim ümmetimdir ve onlar yetmiş binden, yetmiş binden çok daha fazladır" buyurdu.
وَأخرج ابْن سعد عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: بعثت قُرَيْش النَّضر بن الْحَارِث وَعقبَة بن أبي معيط وَغَيرهمَا إِلَى يهود يثرب وَقَالُوا لَهُم: سلوهم عَن مُحَمَّد ﷺ فقدموا الْمَدِينَة فَقَالُوا: أَتَيْنَاكُم لأمر حدث فِينَا منا غُلَام يَتِيم يَقُول قولا عَظِيما يزْعم أَنه رَسُول الرَّحْمَن قَالُوا: صفوا لنا نَعته
İbn Sa'd, İbn Abbâs'tan radıyallâhu anhümâ nakletti: Kureyş, Nadr b. el-Hâris'i, Ukbe b. Ebî Muayt'ı ve başkalarını Yesrib Yahudilerine gönderdi ve onlara: "Onlara Muhammed'i sallallâhu aleyhi ve sellem sorun" dediler. Medine'ye geldiklerinde şöyle dediler: "Aramızda meydana gelen bir mesele için size geldik; bizden yetim bir delikanlı büyük bir söz söylüyor ve Rahmân'ın elçisi olduğunu iddia ediyor." [Yahudiler]: "Onun vasfını bize anlatın" dediler.
فوصفوا لَهُم قَالُوا: فَمن تبعه مِنْكُم قَالُوا: سفلتنا
Onlar da kendilerine [vasfını] anlattılar. [Yahudiler]: "Sizden ona kim uydu?" dediler. "Aşağı tabakamız" dediler.
فَضَحِك حبر مِنْهُم فَقَالَ: هَذَا النَّبِي الَّذِي نجد نَعته ونجد قومه أَشد النَّاس لَهُ عَدَاوَة
Onlardan bir din bilgini güldü ve: "İşte vasfını bulduğumuz ve kavminin kendisine insanların en düşmanı olduğunu bulduğumuz peygamber budur" dedi.
وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن وهب قَالَ: كَانَ فِي بني إِسْرَائِيل رجل عصى الله تَعَالَى مِائَتي سنة ثمَّ مَاتَ فَأَخَذُوهُ فألقوه على مزبلة فَأوحى الله إِلَى مُوسَى ﵇: أَن أخرج فصلِّ عَلَيْهِ قَالَ: يَا رب بَنو إِسْرَائِيل شهدُوا أَنه عصاك مِائَتي سنة فَأوحى الله إِلَيْهِ: هَكَذَا كَانَ لِأَنَّهُ كَانَ كلما نشر التَّوْرَاة وَنظر إِلَى اسْم مُحَمَّد ﷺ قبله وَوَضعه على عَيْنَيْهِ وَصلى عَلَيْهِ فَشَكَرت لَهُ ذَلِك وغفرت ذنُوبه وزوّجته سبعين حوراء
Ebû Nuaym el-Hilye'de Vehb'den nakletti: İsrâiloğulları içinde Allah Teâlâ'ya iki yüz yıl isyan eden bir adam vardı, sonra öldü. Onu alıp bir çöplüğe attılar. Bunun üzerine Allah, Mûsâ'ya aleyhisselâm: "Çık ve onun cenaze namazını kıl!" diye vahyetti. [Mûsâ]: "Ey Rabbim! İsrâiloğulları onun sana iki yüz yıl isyan ettiğine şahitlik ettiler" dedi. Allah Teâlâ ona şöyle vahyetti: "Durum böyledir; ancak o, her ne zaman Tevrat'ı açıp Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem ismini görse onu öper, gözlerinin üzerine koyar ve ona salât ederdi. Ben de onun bu davranışını mükâfatlandırdım, günahlarını bağışladım ve onu yetmiş huriyle evlendirdim."
وَأخرج ابْن سعد وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ مَعًا فِي الدَّلَائِل عَن عَائِشَة ﵂ قَالَت: أَن النَّبِي ﷺ مَكْتُوب فِي الإِنجيل لَا فظ وَلَا غليظ وَلَا صخاب فِي الْأَسْوَاق وَلَا يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ مثلهَا وَلَكِن يعْفُو ويصفح
İbn Sa'd, Hâkim (ve bunu sahih kabul etmiştir), Ebû Nuaym ve Beyhakî her ikisi ed-Delâil'de Âişe'den radıyallâhu anhâ nakletti; o şöyle dedi: Şüphesiz Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem İncil'de şöyle yazılıdır: Ne kaba ne serttir, ne de çarşılarda bağırıp çağırandır. Kötülüğe benzeriyle karşılık vermez, aksine affeder ve bağışlar.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ قدم الْجَارُود بن عبد الله على النَّبِي ﷺ فَأسلم وَقَالَ: وَالَّذِي بَعثك بِالْحَقِّ لقد وجدت وصفك فِي الإِنجيل وَلَقَد بشَّر بك ابْن البتول
Beyhakî, İbn Abbâs'tan nakletti: Cârûd b. Abdillâh Nebi'ye sallallâhu aleyhi ve sellem geldi, Müslüman oldu ve şöyle dedi: "Seni hak ile gönderene yemin ederim ki senin vasfını İncil'de buldum ve Betûl'ün oğlu (Îsâ) seni müjdelemiştir."
وَأخرج ابْن سعد وَابْن عَسَاكِر من طَرِيق مُوسَى بن يَعْقُوب الربعِي عَن سهل مولى خَيْثَمَة قَالَ: قَرَأت فِي الإِنجيل نعت مُحَمَّد ﷺ: إِنَّه لَا قصير وَلَا طَوِيل أَبيض ذُو طمرين بَين كَتفيهِ خَاتم يكثر الاحتباء وَلَا يقبل الصَّدَقَة ويركب الْحمار وَالْبَعِير ويحتلب الشَّاة ويلبس قَمِيصًا مرقوعاً وَمن فعل ذَلِك فقد برىء من الْكبر وَهُوَ يفعل ذَلِك وَهُوَ من ذُرِّيَّة اسمعيل ﵇
İbn Sa'd ve İbn Asâkir, Mûsâ b. Ya'kûb er-Reba'î tarikiyle Hayseme'nin azatlısı Sehl'den nakletti; o şöyle dedi: İncil'de Muhammed'in sallallâhu aleyhi ve sellem şu vasfını okudum: "O ne kısa ne uzundur; beyaz tenlidir, iki parçalı elbise (rida ve izar) giyer. İki omzu arasında peygamberlik mührü vardır. Dizlerini karnına çekip oturmayı (ihtibâ) çokça yapar, sadaka kabul etmez, eşeğe ve deveye biner, koyun sağar ve yamalı gömlek giyer. Kim bunları yaparsa kibirden uzak olur; nitekim o da bunları yapar. Ve o, İsmâil'in aleyhisselâm zürriyetindendir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن وهب بن مُنَبّه ﵁ قَالَ: أوحى الله يعالى إِلَى شُعَيْب إِنِّي باعث نَبيا أُمِّيا أفتح بِهِ آذَانا صمًّا وَقُلُوبًا غلفًا وَأَعْيُنًا عميا مولده بِمَكَّة وَمُهَاجره بِطيبَة وَملكه الشَّام عَبدِي المتَوَكل الْمُصْطَفى الْمَرْفُوع الحبيب المتحبب الْمُخْتَار لَا يَجْزِي بِالسَّيِّئَةِ السَّيئَة وَلَكِن يعْفُو ويصفح رحِيما بِالْمُؤْمِنِينَ يبكي للبهيمة المثقلة ويبكي للْيَتِيم فِي حجر الأرملة لَيْسَ بِفَظٍّ وَلَا غليظ وَلَا صخاب فِي الْأَسْوَاق وَلَا متزين بالفحش وَلَا قوّال للخنا يمر إِلَى جنب السراج لم يطفئه من سكينته وَلَو يمشي على الْقصب الرعراع - يَعْنِي الْيَابِس - لم يسمع من تَحت قَدَمَيْهِ أبعثه مبشراً وَنَذِيرا أسدده لكل جميل وَأهب لَهُ كل خلق كريم أجعَل السكينَة لِبَاسه والبرَّ شعاره وَالْمَغْفِرَة وَالْمَعْرُوف حليته وَالْحق شَرِيعَته وَالْهدى إِمَامه والإِسلام مِلَّته وَأحمد اسْمه أهدي بِهِ من بعد الضَّلَالَة وَأعلم بِهِ بعد الْجَهَالَة وَأَرْفَع بِهِ بعد الْخَمَالَة وَأُسَمِّي بِهِ بعد النكرَة وَأكْثر بِهِ بعد الْقلَّة وأغنى بِهِ بعد الْعيلَة وَأجْمع بِهِ بعد الْفرْقَة وَأُؤَلِّف بِهِ بَين قُلُوب وَأَهْوَاء مُتَشَتِّتَة وأمم مُخْتَلفَة وَأَجْعَل أمته خير أمة أخرجت للنَّاس آمراً بِالْمَعْرُوفِ ونهياً عَن الْمُنكر وتوحيداً لي وإيماناً بِي وإخلاصاً لي وَتَصْدِيقًا لما جَاءَت بِهِ رُسُلِي وهم رُعَاة الشَّمْس
İbn Ebî Hâtim ve ed-Delâil'de Ebû Nuaym, Vehb b. Münebbih'ten radıyallâhu anh nakletti; o şöyle dedi: Allah Teâlâ Şuayb'a şöyle vahyetti: "Ben ümmî bir peygamber göndereceğim; onunla sağır kulakları, kilitli kalpleri ve kör gözleri açacağım. Doğum yeri Mekke, hicret yeri Taybe (Medine), hâkimiyet alanı ise Şam'dır. O, tevekkül eden kulumdur; seçilmiş (Mustafâ), yüceltilmiş, sevilen, kendini sevdiren, seçkin kulumdur. Kötülüğe kötülükle karşılık vermez, aksine affeder ve hoşgörür. Müminlere karşı çok merhametlidir; ağır yük altındaki hayvana ağlar, dul kadının kucağındaki yetime ağlar. Ne kabadır ne serttir ne de çarşılarda bağırıp çağırandır. Çirkin söz ve davranışlarla süslenmez, müstehcen sözler söylemez. Bir kandilin yanından geçse vakar ve sükûnetinden dolayı onu söndürmez. Hışırtılı -yani kurumuş- kamışlar üzerinde yürüse ayaklarının altından ses duyulmaz. Onu bir müjdeci ve uyarıcı olarak gönderirim. Onu her güzel şeye yöneltir, ona her yüce ahlakı lütfederim. Sükûneti onun libası, iyiliği onun şiarı, bağışlamayı ve iyiliği onun süsü, hakkı onun şeriatı, hidâyeti onun önderi, İslâm'ı onun milleti ve Ahmed'i onun ismi yaparım. Sapıklıktan sonra onunla doğru yolu gösterir, cehaletten sonra onunla öğretir, tanınmazlıktan sonra onunla yüceltir, bilinmezlikten sonra onunla adını duyurur, azlıktan sonra onunla çoğaltır, fakirlikten sonra onunla zenginleştirir, ayrılıktan sonra onunla birleştiririm. Dağınık kalpler ve hevalar ile farklı ümmetler arasında onunla ülfet kurarım. Onun ümmetini; iyiliği emreden, kötülükten sakındıran, beni birleyen, bana inanan, bana ihlasla bağlanan ve elçilerimin getirdiklerini tasdik eden kimseler olarak insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmet kılarım. Onlar güneşin [hareketlerinin] gözeticileridir."
طُوبَى لتِلْك الْقُلُوب وَالْوُجُوه والأرواح الَّتِي أخلصت لي أُلهمهم التَّسْبِيح وَالتَّكْبِير والتمجيد والتوحيد فِي مَسَاجِدهمْ ومجالسهم ومضاجعهم ومنقلبهم ومثواهم ويصفُّون فِي مَسَاجِدهمْ كَمَا تصف الْمَلَائِكَة حول عَرْشِي هم أوليائي وأنصاري أنتقم بهم من أعدائي عَبدة الْأَوْثَان يصلونَ لي قيَاما وقعوداً وسجوداً وَيخرجُونَ من دِيَارهمْ وَأَمْوَالهمْ ابْتِغَاء مرضاتي ألوفاً ويقاتلون فِي سبيلي صُفُوفا وزحوفاً اختم بكتبهم الْكتب وشريعتهم الشَّرَائِع وبدينهم الْأَدْيَان من أدركهم فَلم يُؤمن بِكِتَابِهِمْ وَيدخل فِي دينهم وشريعتهم فَلَيْسَ مني وَهُوَ مني بَرِيء واجعلهم أفضل
Bana ihlasla bağlanan o kalplere, yüzlere ve ruhlara ne mutlu! Mescitlerinde, meclislerinde, yataklarında, dönüp dolaştıkları yerlerde ve ikametgâhlarında onlara tesbih, tekbir, temcid ve tevhidi ilham ederim. Meleklerin Arşımın etrafında saf durduğu gibi onlar da mescitlerinde saf tutarlar. Onlar benim dostlarım ve yardımcılarımdır; putlara tapan düşmanlarımdan onlar vasıtasıyla intikam alırım. Benim için ayakta, oturarak ve secde ederek namaz kılarlar. Benim rızamı kazanmak için binlercesi yurtlarından ve mallarından çıkarlar. Benim yolumda saflar halinde ve dalga dalga savaşırlar. Onların kitaplarıyla kitapları, onların şeriatıyla şeriatları, onların diniyle dinleri sona erdiririm. Kim onlara yetişir de onların kitabına inanmaz, dinlerine ve şeriatlarına girmezse benden değildir ve o benden uzaktır. Onları en faziletli
الْأُمَم واجعلهم أمة وسطاء شُهَدَاء على النَّاس إِذا غضبوا هللوني وَإِذا قبضوا كبَّروني وَإِذا تنازعوا سبَّحوني يطهرون الْوُجُوه والأطراف ويشدون الثِّيَاب إِلَى الأنصاف ويهللون على التلال والأشراف قُرْبَانهمْ دِمَاؤُهُمْ وَأَنَاجِيلهمْ صُدُورهمْ رُهْبَان بِاللَّيْلِ لُيُوث بِالنَّهَارِ مناديهم فِي جو السَّمَاء لَهُم دوِي كَدَوِيِّ النَّحْل طُوبَى لمن كَانَ مَعَهم وعَلى دينهم ومناهجهم وشريعتهم ذَلِك فضلي أوتيه من أَشَاء وَأَنا ذُو الْفضل الْعَظِيم
ümmetler kılarım. Onları insanlar üzerine şahitler olan vasat (dengeli/hayırlı) bir ümmet yaparım. Öfkelendiklerinde tehlil getirirler (lâ ilâhe illallâh derler), sevindiklerinde tekbir getirirler (Allahu ekber derler), çekiştiklerinde tesbih ederler (Sübhânallâh derler). Yüzlerini ve uzuvlarını temizlerler, elbiselerini yarıya kadar çekerler, tepelerde ve yüksek yerlerde tehlil getirirler. Kurbanları kanlarıdır, İncilleri ise göğüsleridir (ezberleridir). Geceleyin abid, gündüzleyin arslan kesilirler. Çağırıcıları (müezzinleri) sema boşluğundadır; arı uğultusu gibi bir uğultuları vardır. Onlarla beraber olan, onların dini, yolu ve şeriatı üzere bulunana ne mutlu! Bu, benim dilediğime verdiğim lütfumdur; ben büyük lütuf sahibiyim."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن وهب بن مُنَبّه قَالَ: إِن الله أوحى فِي الزبُور ياداود إِنَّه سَيَأْتِي من بعْدك نَبِي اسْمه أَحْمد وَمُحَمّد صَادِقا نَبيا لَا أغضب عَلَيْهِ أبدا وَلَا يعصيني أبدا وَقد غفرت لَهُ أَن يعصيني مَا تقدم من ذَنبه وَمَا تَأَخّر وَأمته مَرْحُومَة أَعطيتهم من النَّوَافِل مثل مَا أَعْطَيْت الْأَنْبِيَاء وافترضت عَلَيْهِم الْفَرَائِض الَّتِي افترضت على الْأَنْبِيَاء وَالرسل حَتَّى يأتوني يَوْم الْقِيَامَة ونورهم مثل نور الْأَنْبِيَاء وَذَلِكَ أَنِّي افترضت عَلَيْهِم أَن يَتَطَهَّرُوا لي لكل صَلَاة كَمَا افترضت على الْأَنْبِيَاء قبلهم وأمرتهم بِالْغسْلِ من الْجَنَابَة كَمَا أمرت الْأَنْبِيَاء قبلهم وأمرتهم بِالْحَجِّ كَمَا أمرت الْأَنْبِيَاء قبلهم وأمرتهم بِالْجِهَادِ كَمَا أمرت الرُّسُل قبلهم
Beyhakî ed-Delâil'de Vehb b. Münebbih'ten nakletti; o şöyle dedi: Şüphesiz Allah Zebur'da şöyle vahyetti: "Ey Dâvûd! Senden sonra ismi Ahmed ve Muhammed olan doğru sözlü bir peygamber gelecektir. Ona asla gazap etmem, o da bana asla isyan etmez. Onun bana isyan etme ihtimaline karşı geçmiş ve gelecek günahlarını bağışladım. Ümmeti ise merhamet olunmuş bir ümmettir; peygamberlere verdiğim nafileler gibi onlara da nafileler verdim, peygamberlere ve elçilere farz kıldığım farzları onlara da farz kıldım. Öyle ki kıyamet gününde bana geldiklerinde nurları peygamberlerin nuru gibi olacaktır. Çünkü ben onlardan önceki peygamberlere farz kıldığım gibi her namaz için bana arınmalarını onlara da farz kıldım. Onlardan önceki peygamberlere emrettiğim gibi onlara da cünüplükten yıkanmayı emrettim. Onlardan önceki peygamberlere emrettiğim gibi onlara da haccı emrettim. Onlardan önceki elçilere emrettiğim gibi onlara da cihadı emrettim.
يَا دَاوُد إِنِّي فضَّلت مُحَمَّدًا وَأمته على الْأُمَم أَعطيتهم سِتّ خِصَال لم أعطيها غَيرهم من الْأُمَم
Ey Dâvûd! Ben Muhammed'i ve ümmetini diğer ümmetlere üstün kıldım; diğer ümmetlerden hiçbirine vermediğim altı özelliği onlara verdim:
لَا أؤاخذهم بالْخَطَأ وَالنِّسْيَان وكل ذَنْب ركبوه على غير عمد إِذا استغفروني مِنْهُ غفرته وَمَا قدمُوا لآخرتهم من شَيْء طيبَة بِهِ أنفسهم عجلته لَهُم أضعافاً مضاعفة وَلَهُم عِنْدِي أَضْعَاف مضاعفة وَأفضل من ذَلِك وأعطيتهم على المصائب فِي البلايا إِذا صَبَرُوا وَقَالُوا إِنَّا لله وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُون الصَّلَاة وَالرَّحْمَة وَالْهدى إِلَى جنَّات النَّعيم فَإِن دَعونِي استجبت لَهُم فإمَّا أَن يروه عَاجلا وَإِمَّا أَن أصرف عَنْهُم سوءا وَإِمَّا أَن أؤخره لَهُم فِي الْآخِرَة يَا دَاوُد من لَقِيَنِي من أمة مُحَمَّد يشْهد أَن لَا إِلَه إِلَّا أَنا وحدي لَا شريك لي صَادِقا بهَا فَهُوَ معي فِي جنتي وكرامتي وَمن لَقِيَنِي وَقد كذب مُحَمَّدًا وَكذب بِمَا جَاءَ بِهِ واستهزأ بكتابي صببت عَلَيْهِ فِي قَبره الْعَذَاب صبا وَضربت الْمَلَائِكَة وَجهه وَدبره عِنْد منشره من قَبره ثمَّ أدخلهُ فِي الدَّرك الْأَسْفَل من النَّار
Onları hata ve unutmadan dolayı hesaba çekmem. Kasıtsız işledikleri her günahtan dolayı benden af dilediklerinde onları bağışlarım. Ahiretleri için gönül hoşluğuyla önden gönderdikleri her şeyi onlar için kat kat artırıp hemen veririm; katımda onlar için kat kat fazlası ve bundan daha üstünü de vardır. Başlarına gelen belalarda sabrettikleri ve 'Biz şüphesiz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz' dedikleri zaman, musibetlere karşılık onlara mağfiret, rahmet ve Naim cennetlerine ulaştıran hidayet verdim. Bana dua ettiklerinde dualarına icabet ederim; ya hemen gösteririm ya onlardan bir kötülüğü savarım ya da onlar için ahirete ertelerim. Ey Dâvûd! Muhammed'in ümmetinden kim bana, ihlasla inanarak benden başka hiçbir ilah olmadığına, bir ve tek olduğuma ve ortağım bulunmadığına şahitlik ederek kavuşursa, o benimle beraber cennetimde ve ikramımdadır. Kim de Muhammed'i yalanlamış, onun getirdiğini yalanlamış ve kitabımla alay etmiş olarak bana kavuşursa, kabrinde onun üzerine azabı sağanak sağanak yağdırırım; kabrinden diriltilip çıkarılırken melekler onun yüzüne ve arkasına vururlar, sonra onu cehennemin en alt tabakasına sokarım."
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ فِي نَوَادِر الْأُصُول عَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ: أجد فِي الْكتب أَن هَذِه الْأمة تحب ذكر الله كَمَا تحب الْحَمَامَة وَكرها وَلَهُم أسْرع إِلَى ذكر الله من الإِبل إِلَى وردهَا يَوْم ظمئها
Hakîm et-Tirmizî Nevâdiru'l-Usûl'de Abdullah b. Amr'dan nakletti; o şöyle dedi: Kitaplarda şu bilgiyi buluyorum: Bu ümmet, güvercinin yuvasını sevdiği gibi Allah'ı anmayı sever ve onların Allah'ı anmaya koşması, develerin susuzluk gününde suya koşmasından daha hızlıdır.
قَوْله تَعَالَى: {وَيحل لَهُم الطَّيِّبَات وَيحرم عَلَيْهِم الْخَبَائِث} الْآيَة
Allah Teâlâ'nın: {وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ} “...onlara temiz şeyleri helal, pis şeyleri haram kılar...” ayet-i kerimesi.
أخرج الطَّبَرَانِيّ عَن حبيب بن سُلَيْمَان بن سَمُرَة عَن أَبِيه عَن جده أَن النَّبِي ﷺ أَتَاهُ رجل من الْأَعْرَاب يستفتيه عَن الرجل مَا الَّذِي يحل لَهُ وَالَّذِي يحرم عَلَيْهِ فِي مَاله ونسكه وماشيته وعنزه وفرعه من نتاج إبِله وغنمه فَقَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ: أحلَّ لَك الطَّيِّبَات وَحرم عَلَيْك الْخَبَائِث إِلَّا أَن تفْتَقر إِلَى طَعَام فتأكل مِنْهُ حَتَّى تَسْتَغْنِي عَنهُ
Taberânî, Habîb b. Süleymân b. Semure'den, o babasından, o da dedesinden nakletti: Bedevilerden bir adam Nebi'ye sallallâhu aleyhi ve sellem gelerek malından, kurbanından, davarından, keçisinden ve deve ile koyununun ilk yavrusundan (fera') kendisine neyin helal ve neyin haram olduğunu sordu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona şöyle buyurdu: "Sana temiz olanlar helal kılındı, pis olanlar ise haram kılındı; ancak yiyeceğe muhtaç olman durumu müstesnadır, o takdirde ihtiyacını karşılayıncaya kadar ondan yersin."
قَالَ: مَا فقري الَّذِي آكل ذَلِك إِذا بلغته أمْ مَا غناي الَّذِي يغنيني عَنهُ قَالَ: إِذا كنت ترجو نتاجاً فتبلغ بلحوم ماشيتك إِلَى نتاجك أَو كنت ترجو عشَاء تصيبه مدْركا فتبلغ إِلَيْهِ بلحوم ماشيتك وَإِذا كنت لَا ترجو من ذَلِك شَيْئا فاطعم أهلك مَا بدا لَك حَتَّى تَسْتَغْنِي عَنهُ
[Adam]: "Ona ulaştığımda [haramdan] yiyebileceğim fakirliğim nedir ya da beni ondan müstağni kılacak zenginliğim nedir?" dedi. [Nebi] buyurdu ki: "Eğer yeni doğacak bir yavruyu bekliyor ve hayvanlarının etiyle bu yavruya [kadar idare etmeye] çalışıyorsan yahut olgunlaşmış olarak elde edeceğin bir akşam yemeğini bekliyor ve hayvanlarının etiyle ona kadar yetinmeye çalışıyorsan [bu fakirlik sayılmaz]; şayet böyle bir şey beklemiyorsan, ihtiyacın kalmayıncaya kadar ailene dilediğini yedir."
قَالَ الْأَعرَابِي: وَمَا عشائي الَّذِي أَدَعهُ إِذا وجدته قَالَ: إِذا رويت أهلك غبوقاً من اللَّبن فاجتنب مَا حرم عَلَيْك من الطَّعَام وَأما مَالك فَإِنَّهُ ميسور كُله لَيْسَ مِنْهُ حرَام غير أَن نتاجك من إبلك فرعا وَفِي نتاجك من غنمك فرعا تغذوه ماشيتك حَتَّى تَسْتَغْنِي ثمَّ إِن شِئْت فاطعمه أهلك وَإِن شِئْت تصدَّق بِلَحْمِهِ وَأمره أَن يعقر من الْغنم فِي كل مائَة عشرا
Bedevi: "Bulduğumda [harama düşmekten] vazgeçeceğim akşam yemeğim nedir?" dedi. [Nebi] şöyle buyurdu: "Ailene akşamleyin doyasıya süt içirdiğin zaman, sana haram kılınan yiyecekten kaçın. Malına gelince; onun tamamı helaldir, onda hiçbir haram yoktur. Ancak devenin ilk yavrusu (fera') ve koyunlarının ilk yavrusu müstesnadır; ihtiyacını karşılayana kadar hayvanların onu besler, sonra dilersen onu ailene yedirirsin, dilersen etini sadaka olarak verirsin." Ve ona her yüz koyunda on koyun kurban etmesini emretti.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن جريج فِي قَوْله {وَيحل لَهُم الطَّيِّبَات} قَالَ: الْحَلَال {وَيَضَع عَنْهُم إصرهم والأغلال الَّتِي كَانَت عَلَيْهِم} قَالَ: الثقيل الَّذِي كَانَ فِي دينهم
İbnü'l-Münzir ve Sünen'inde Beyhakî, {وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ} “...onlara temiz şeyleri helal kılar...” ayeti hakkında İbn Cüreyc'in: "Helal olanı", {وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ} “...onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları kaldırır...” ayeti hakkında ise: "Dinlerindeki ağır hükümleri [kaldırır]" dediğini nakletti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْبَيْهَقِيّ فِي سنَنه عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَيحرم عَلَيْهِم الْخَبَائِث} قَالَ: كلحم الْخِنْزِير والربا وَمَا كَانُوا يسْتَحلُّونَ من الْمُحرمَات من المآكل الَّتِي حرَّمها الله
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Sünen'inde Beyhakî, {وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ} “...pis şeyleri haram kılar...” ayeti hakkında İbn Abbâs'ın şöyle dediğini nakletti: "Domuz eti, faiz ve Allah'ın haram kıldığı, onların helal sayageldikleri haram yiyeceklerdir."
وَفِي قَوْله {وَيَضَع عَنْهُم إصرهم والأغلال الَّتِي كَانَت عَلَيْهِم} قَالَ: هُوَ مَا كَانَ أَخذ الله عَلَيْهِم من الْمِيثَاق فِيمَا حرم عَلَيْهِم
{وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ} “...onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları kaldırır...” ayeti hakkında ise şöyle dedi: "Bu, kendilerine haram kılınan hususlarda Allah'ın onlardan almış olduğu ahittir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَيَضَع عَنْهُم إصرهم} قَالَ: عَهدهم ومواثيقهم فِي تَحْرِيم مَا أحلَّ الله لَهُم
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, {وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ} “...onların ağır yüklerini kaldırır...” ayeti hakkında İbn Abbâs'ın: "Allah'ın kendilerine helal kıldığı şeyleri haram kılma hususundaki ahitleri ve sözleşmeleridir" dediğini nakletti.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ {وَيَضَع عَنْهُم إصرهم والأغلال الَّتِي كَانَت عَلَيْهِم} يَقُول: يضع عَنْهُم عهودهم ومواثيقهم الَّتِي أخذت عَلَيْهِم فِي التَّوْرَاة والإِنجيل
İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, {وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ} “...onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları kaldırır...” ayeti hakkında Süddî'nin şöyle dediğini nakletti: "Tevrat ve İncil'de kendilerinden alınan ahitlerini ve sözleşmelerini onlardan kaldırır."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن صَعِيد بن جُبَير فِي قَوْله {وَيَضَع عَنْهُم إصرهم}
İbn Ebî Hâtim, {وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ} “...onların ağır yüklerini kaldırır...” ayeti hakkında Saîd b. Cübeyr'den nakletti:
قَالَ: التَّشْدِيد فِي الْعِبَادَة كَانَ أحدهم يُذنب الذَّنب فَيكْتب على بَاب دَاره: إِن توبتك أَن تخرج أَنْت وَأهْلك وَمَالك إِلَى الْعَدو فَلَا ترجع حَتَّى يَأْتِي الْمَوْت على آخركم
Şöyle dedi: "İbadetteki zorlaştırmadır. Onlardan biri bir günah işlediğinde evinin kapısına şöyle yazılırdı: 'Senin tövben; senin, ailenin ve malının düşmana karşı çıkmanız ve sonuncunuza ölüm gelinceye kadar geri dönmemenizdir.'"
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير فِي قَوْله {وَيَضَع عَنْهُم إصرهم} قَالَ: مَا غلظ على بني إِسْرَائِيل من قرض الْبَوْل من جُلُودهمْ إِذا أَصَابَهُم وَنَحْوه
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ} “...onların ağır yüklerini kaldırır...” ayeti hakkında Saîd b. Cübeyr'in şöyle dediğini nakletti: "İsrâiloğullarına zor kılınan, derilerine idrar isabet ettiğinde orayı kesip atmaları ve benzeri şeylerdir."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن شودب فِي قَوْله {والأغلال الَّتِي كَانَت عَلَيْهِم} قَالَ: الشدائد الَّتِي كَانَت عَلَيْهِم
İbn Ebî Hâtim, {وَالأَغْلالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ} “...ve üzerlerindeki bağları...” ayeti hakkında İbn Şevzeb'in: "Üzerlerindeki ağır mükellefiyetlerdir" dediğini nakletti.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَيَضَع عَنْهُم إصرهم والأغلال الَّتِي كَانَت عَلَيْهِم} قَالَ: تَشْدِيد شدد على الْقَوْم فجَاء مُحَمَّد ﷺ بالتجاوز عَنْهُم
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, {وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ} “...onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları kaldırır...” ayeti hakkında Katâde'nin şöyle dediğini nakletti: "O kavme yüklenen ağır hükümlerdir; Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem bunları onlardan kaldırmakla gelmiştir."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير {وَيَضَع عَنْهُم إصرهم} قَالَ: مَا غلظوا على أنفسهم من قطع أثر الْبَوْل وتتبع الْعُرُوق فِي اللَّحْم وَشبهه
Ebû'ş-Şeyh, {وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ} “...onların ağır yüklerini kaldırır...” ayeti hakkında Saîd b. Cübeyr'in şöyle dediğini nakletti: "İdrar izini kesip atmak, etteki damarları tek tek ayıklamak ve benzeri hususlarda kendi kendilerine zorlaştırdıkları şeylerdir."
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد {وَيَضَع عَنْهُم إصرهم} قَالَ: عَهدهم
İbn Cerîr, {وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ} “...onların ağır yüklerini kaldırır...” ayeti hakkında Mücâhid'in: "Ahitlerini [kaldırır]" dediğini nakletti.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وعزروه} يَعْنِي عَظَّموه وَوَقَّروه
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {وَعَزَّرُوهُ} “...ona saygı gösterenler...” ayeti hakkında İbn Abbâs'ın: "Yani onu yüceltenler ve ona saygı gösterenler" dediğini nakletti.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {وعزَّروه ونصروه} قَالَ: بِالسَّيْفِ
Ebû'ş-Şeyh, {وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ} “...ona saygı gösterip yardım edenler...” ayeti hakkında Süddî'nin: "Kılıçla [yardım edenler]" dediğini nakletti.
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وعزَّروه} يَقُول: نصروه
Abd b. Humeyd, {وَعَزَّرُوهُ} “...ona saygı gösterenler...” ayeti hakkında Katâde'nin: "Ona yardım edenler" dediğini nakletti.
قَالَ: فَأَما نَصره وتعزيره قد سبقتم بِهِ وَلَكِن خَيركُمْ من آمن وَاتبع النُّور الَّذِي أنزل مَعَه
[Katâde] dedi ki: "Ona yardım etme ve saygı gösterme işi [sizden öncekiler tarafından] yerine getirilmiştir. Fakat sizin en hayırlınız, iman eden ve onunla indirilen nura uyan kimsedir."
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن مُجَاهِد {وعزروه} قَالَ: شدوا أمره وأعانوا رَسُوله ونصروه
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, {وَعَزَّرُوهُ} “...ona saygı gösterenler...” ayeti hakkında Mücâhid'in: "Onun davasını güçlendiren, elçisine destek olan ve ona yardım edenler" dediğini nakletti.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم أَنه قَرَأَ (وعزروه) مثقلة
Abd b. Humeyd, Âsım'ın (وعزروه) kelimesini şeddeli olarak (وعزَّروه şeklinde) okuduğunu nakletti.
- الْآيَة (١٥٨)
- Ayet (158)
- أخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: بعث الله مُحَمَّدًا ﷺ إِلَى الْأَحْمَر وَالْأسود فَقَالَ {يَا أَيهَا النَّاس إِنِّي رَسُول الله إِلَيْكُم جَمِيعًا}
Ebû'ş-Şeyh ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: Allah, Muhammed'i sallallâhu aleyhi ve sellem hem kırmızıya (beyaza) hem siyaha gönderdi ve: {يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعاً} “De ki: Ey insanlar! Şüphesiz ben, sizin hepinize Allah'ın elçisiyim...” buyurdu.
وَأخرج البُخَارِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: كَانَت بَين أبي بكر وَعمر محاورة فاغضب أَبُو بكر عمر فَانْصَرف عمر عَنهُ مغضباً فَأتبعهُ أَبُو بكر فَسَأَلَهُ أَن يسْتَغْفر لَهُ فَلم يفعل حَتَّى أغلق بَابه فِي وَجهه فَأقبل أَبُو بكر إِلَى رَسُول الله ﷺ وَنَدم عمر على مَا كَانَ مِنْهُ فَأقبل حَتَّى سلَّم وَجلسَ إِلَى النَّبِي ﷺ وقصَّ الْخَبَر فَغَضب رَسُول الله ﷺ هَل أَنْتُم تاركو لي صَاحِبي إِنِّي قلت {يَا أَيهَا النَّاس إِنِّي رَسُول الله إِلَيْكُم جَمِيعًا} فقلتم: كذبت
Buhârî ve İbn Merdûye, Ebû'd-Derdâ'dan nakletti; o şöyle dedi: Ebû Bekir ile Ömer arasında bir konuşma geçti ve Ebû Bekir Ömer'i öfkelendirdi. Ömer öfkeli bir şekilde oradan ayrıldı. Ebû Bekir onun arkasından gitti ve kendisi için istiğfar etmesini istedi; fakat Ömer kapısını onun yüzüne kapatıncaya kadar bunu yapmadı. Bunun üzerine Ebû Bekir, Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem geldi. Ömer de yaptığından dolayı pişman oldu ve gelip selam verdi, Nebi'nin sallallâhu aleyhi ve sellem yanına oturdu ve hadiseyi anlattı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem öfkelendi ve: "Arkadaşımı bana bırakmayacak mısınız? Ben: {يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعاً} “Ey insanlar! Şüphesiz ben, sizin hepinize Allah'ın elçisiyim...” dediğimde siz: 'Yalan söyledin' dediniz;
وَقَالَ أَبُو بكر: صدقت
Ebû Bekir ise: 'Doğru söyledin' dedi" buyurdu.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {يُؤمن بِاللَّه وكلماته} قَالَ: عِيسَى
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, {يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَكَلِمَاتِهِ} “...Allah'a ve O'nun kelimelerine inanan...” ayeti hakkında Mücâhid'in: "Îsâ'ya" dediğini nakletti.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم أَنه قَرَأَ (يُؤمن بِاللَّه وكلماته) على الْجِمَاع
Abd b. Humeyd, Âsım'ın (يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَكَلِمَاتِهِ) ibaresini çoğul olarak okuduğunu nakletti.
- الْآيَة (١٥٩ - ١٦٢)
- Ayetler (159 - 162)
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ مُوسَى: يَا رب أجد أمة انجيلهم فِي قُلُوبهم قَالَ: تِلْكَ أمة تكون بعْدك أمة أَحْمد
Feryâbî ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: Mûsâ: "Ey Rabbim! İncilleri (kitapları) kalplerinde olan bir ümmet buluyorum" dedi. [Allah]: "O, senden sonra gelecek olan Ahmed'in ümmetidir" buyurdu.
قَالَ: يَا رب أجد أمة يصلونَ الْخمس تكون كَفَّارَة لما بَينهُنَّ قَالَ: تِلْكَ أمة تكون بعْدك أمة أَحْمد
[Mûsâ]: "Ey Rabbim! Beş vakit namaz kılan ve aralarındaki günahlara kefaret olan bir ümmet buluyorum" dedi. [Allah]: "O, senden sonra gelecek olan Ahmed'in ümmetidir" buyurdu.
قَالَ: يَا رب أجد أمة يُعْطون صدقَات أَمْوَالهم ثمَّ ترجع فيهم فَيَأْكُلُونَ قَالَ: تِلْكَ أمة تكون بعْدك أمة أَحْمد
[Mûsâ]: "Ey Rabbim! Mallarının zekâtını veren, sonra bu zekât kendilerine dönüp onu yiyen bir ümmet buluyorum" dedi. [Allah]: "O, senden sonra gelecek olan Ahmed'in ümmetidir" buyurdu.
قَالَ: يَا رب اجْعَلنِي من أمة أَحْمد
[Mûsâ]: "Ey Rabbim! Beni Ahmed'in ümmetinden kıl!" dedi.
فَأنْزل الله كَهَيئَةِ المرضية لمُوسَى {وَمن قوم مُوسَى أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يعدلُونَ}
Bunun üzerine Allah Teâlâ, Mûsâ'yı razı edecek şekilde: {وَمِنْ قَوْمِ مُوسَى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ} “Mûsâ'nın kavminden de hak ile doğru yolu gösteren ve onunla adaleti uygulayan bir topluluk vardır” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي ليلى الْكِنْدِيّ قَالَ: قَرَأَ عبد الله بن مَسْعُود {وَمن قوم مُوسَى أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يعدلُونَ} فَقَالَ رجل: مَا أحب إِنِّي مِنْهُم
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Ebû Leylâ el-Kindî'den nakletti; o şöyle dedi: Abdullah b. Mes'ûd: {وَمِنْ قَوْمِ مُوسَى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ} “Mûsâ'nın kavminden de hak ile doğru yolu gösteren ve onunla adaleti uygulayan bir topluluk vardır” ayetini okudu. Bunun üzerine bir adam: "Onlardan olmayı hiç istemezdim" dedi.
فَقَالَ عبد الله: لم مَا يزِيد صالحوكم على أَن يَكُونُوا مثلهم وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج فِي قَوْله {وَمن قوم مُوسَى أمة} الْآيَة
Abdullah şöyle dedi: "Neden? Sizin salihleriniz ancak onlar gibi olmaktan öteye geçemez." İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh, {وَمِنْ قَوْمِ مُوسَى أُمَّةٌ} “Mûsâ'nın kavminden bir topluluk...” ayeti hakkında İbn Cüreyc'den nakletti:
قَالَ: بَلغنِي أَن بني إِسْرَائِيل لما قتلوا أنبياءهم وَكَفرُوا وَكَانُوا اثْنَي عشر سبطاً تَبرأ سبط مِنْهُم مِمَّا صَنَعُوا وَاعْتَذَرُوا وسألوا الله أَن يفرق بَينهم وَبينهمْ فَفتح الله لَهُم نفقاً فِي الأَرْض فَسَارُوا فِيهِ حَتَّى خَرجُوا من وَرَاء الصين فهم هُنَالك حنفَاء مستقلين يستقبلون قبلتنا
Şöyle dedi: Bana ulaştığına göre İsrâiloğulları peygamberlerini öldürüp inkâr ettiklerinde -ki onlar on iki kabile idi- onlardan bir kabile onların yaptıklarından uzak durdu, özür beyan etti ve Allah'tan kendileriyle onların arasını ayırmasını diledi. Allah da onlar için yerde bir tünel açtı, orada yürüdüler ve nihayet Çin'in arkasından çıktılar. Onlar orada dosdoğru ve bağımsız olarak bizim kıblemize yönelmektedirler.
قَالَ ابْن جريج: قَالَ ابْن عَبَّاس: فَذَلِك قَوْله {وَقُلْنَا من بعده لبني إِسْرَائِيل اسكنوا الأَرْض فَإِذا جَاءَ وعد الْآخِرَة جِئْنَا بكم لفيفاً} الإِسراء الْآيَة ١٠٤ ووعد الْآخِرَة عِيسَى بن مَرْيَم
İbn Cüreyc dedi ki: İbn Abbâs şöyle dedi: "İşte bu, Allah'ın: {وَقُلْنَا مِنْ بَعْدِهِ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ اسْكُنُوا الأَرْضَ فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ الآخِرَةِ جِئْنَا بِكُمْ لَفِيفاً} “Bunun ardından İsrâiloğullarına: 'O topraklarda oturun. Ahiret vaadi geldiğinde, hepinizi darmadağınık/toplu halde bir araya getireceğiz' dedik” [İsrâ 104] ayetidir; ahiret vaadi ise Meryem oğlu Îsâ'dır."
قَالَ ابْن عَبَّاس: سَارُوا فِي السرب سنة وَنصفا
İbn Abbâs şöyle dedi: "Tünelde bir buçuk yıl yürüdüler."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: افْتَرَقت بَنو إِسْرَائِيل بعد مُوسَى إِحْدَى وَسبعين فرقة كلهَا فِي النَّار إِلَّا فرقة وافترقت النَّصَارَى بعد عِيسَى على اثْنَتَيْنِ وَسبعين فرقة كلهَا فِي النَّار إِلَّا فرقة وتفترق هَذِه الْأمة على ثَلَاث وَسبعين فرقة كلهَا فِي النَّار إِلَّا فرقة فَأَما الْيَهُود فَإِن الله يَقُول {وَمن قوم مُوسَى أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يعدلُونَ} وَأما النَّصَارَى فَإِن الله يَقُول {مِنْهُم أمة مقتصدة} الْمَائِدَة الْآيَة ٦٦ فَهَذِهِ الَّتِي تنجو وَأما نَحن فَيَقُول {وَمِمَّنْ خلقنَا أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يعدلُونَ} الْأَعْرَاف الْآيَة ١٨١ فَهَذِهِ الَّتِي تنجو من هَذِه الْأمة
İbn Ebî Hâtim, Ali b. Ebî Tâlib'den nakletti; o şöyle dedi: Mûsâ'dan sonra İsrâiloğulları yetmiş bir fırkaya ayrıldı, biri hariç hepsi ateştedir. Îsâ'dan sonra Hristiyanlar yetmiş iki fırkaya ayrıldı, biri hariç hepsi ateştedir. Bu ümmet ise yetmiş üç fırkaya ayrılacaktır, biri hariç hepsi ateştedir. Yahudilere gelince; Allah şöyle buyurmaktadır: {وَمِنْ قَوْمِ مُوسَى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ} “Mûsâ'nın kavminden de hak ile doğru yolu gösteren ve onunla adaleti uygulayan bir topluluk vardır”. Hristiyanlara gelince; Allah şöyle buyurmaktadır: {مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ} “...İçlerinden orta yolu tutan bir topluluk vardır...” [Mâide 66]; işte kurtulacak olan budur. Bize gelince; Allah şöyle buyurmaktadır: {وَمِمَّنْ خَلَقْنَا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ} “Yarattıklarımızdan da hak ile doğru yolu gösteren ve onunla adaleti uygulayan bir topluluk vardır” [A'râf 181]; işte bu ümmetten kurtulacak olan fırka da budur.