وَفِي الْحجر: يَا خلاق
Hicr Suresi'nde: Yâ Hallâk.
وَفِي مَرْيَم: يَا فَرد
Meryem Suresi'nde: Yâ Ferd.
وَفِي طه: يَا غفّار
Tâhâ Suresi'nde: Yâ Gaffâr.
وَفِي قد أَفْلح: يَا كريم
Kad Efleha (Mü'minûn) Suresi'nde: Yâ Kerîm.
وَفِي النُّور: يَا حق يَا مُبين
Nûr Suresi'nde: Yâ Hakk, yâ Mübîn.
وَفِي الْفرْقَان: يَا هادي
Furkân Suresi'nde: Yâ Hâdî.
وَفِي سبأ: يَا فتَّاح
Sebe' Suresi'nde: Yâ Fettâh.
وَفِي الزمر:
Zümer Suresi'nde:
يَا عَالم
Yâ Âlim.
وَفِي غَافِر: يَا غَافِر يَا قَابل التَّوْبَة يَا ذَا الطول يَا رفيع
Gâfir Suresi'nde: Yâ Gâfir, yâ Kâbile't-Tevbe, yâ Zü't-Tavl, yâ Refî'.
وَفِي الذاريات: يَا رزاق يَا ذَا الْقُوَّة يَا متين
Zâriyât Suresi'nde: Yâ Rezzâk, yâ Ze'l-Kuvve, yâ Metîn.
وَفِي الطّور: يَا بر
Tûr Suresi'nde: Yâ Berr.
وَفِي اقْتَرَبت: يَا مليك يَا مقتدر
İkterebet (Kamer) Suresi'nde: Yâ Melîk, yâ Muktedir.
وَفِي الرَّحْمَن: يَاذَا الْجلَال والإِكرام يَا رب المشرقين يَا رب المغربين يَا بَاقِي يَا مهيمن
Rahmân Suresi'nde: Yâ Zü'l-Celâli ve'l-İkrâm, yâ Rabbe'l-Meşrikayn, yâ Rabbe'l-Magribeyn, yâ Bâkî, yâ Müheymin.
وَفِي الْحَدِيد: يَا أول يَا آخر يَا ظَاهر يَا بَاطِن
Hadîd Suresi'nde: Yâ Evvel, yâ Âhir, yâ Zâhir, yâ Bâtın.
وَفِي الْحَشْر: يَا ملك يَا قدوس يَا سَلام يَا مُؤمن يَا مهيمن يَا عَزِيز يَا جَبَّار يَا متكبر يَا خَالق يَا بارىء يَا مُصَور
Haşr Suresi'nde: Yâ Melik, yâ Kuddûs, yâ Selâm, yâ Mü'min, yâ Müheymin, yâ Azîz, yâ Cebbâr, yâ Mütekebbir, yâ Hâlık, yâ Bâri', yâ Musavvir.
وَفِي البروج: يَا مبدئ يَا معيد
Bürûc Suresi'nde: Yâ Mübdi', yâ Muîd.
وَفِي الْفجْر: يَا وتر
Fecr Suresi'nde: Yâ Vitr.
وَفِي الإِخلاص: يَا أحد يَا صَمد
İhlâs Suresi'nde: Yâ Ehad, yâ Samed.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي كتاب الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن عبد الله بن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من أَصَابَهُ هم أَو حزن فَلْيقل: اللَّهُمَّ إِنِّي عَبدك وَابْن عَبدك وَابْن أمتك ناصيتي فِي يدك مَاض فيّ حكمك عدل فيّ قضاؤك أَسأَلك بِكُل اسْم هُوَ لَك سميت بِهِ نَفسك أَو أنزلته فِي كتابك أَو عَلمته أحدا من خلقك أَو استأثرت بِهِ فِي علم الْغَيْب عنْدك أَن تجْعَل الْقُرْآن الْعَظِيم ربيع قلبِي وَنور بَصرِي وَذَهَاب همي وجلاء حزني قَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا قالهن مهموم قطّ إِلَّا أذهب الله همه وأبدله بهمه فرجا
Beyhakî, Kitâbü'l-Esmâ ve's-Sıfât'ta Abdullah b. Mes'ûd'dan nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Kime bir keder veya hüzün isabet ederse şöyle desin: 'Allah'ım! Ben senin kulunum, kulunun oğluyum, cariyenin oğluyum. Alnım senin elindedir, hakkımdaki hükmün geçerlidir, benim hakkımdaki takdirin adalettir. Kendini isimlendirdiğin veya Kitabında indirdiğin yahut yaratıklarından birine öğrettiğin ya da katındaki gayb ilminde kendine sakladığın her bir isminle senden dilerim ki, Yüce Kur'an'ı kalbimin baharı, gözümün nuru, kederimin gidişi ve hüznümün dağılışı kılasın.'” Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Bunu kederli bir kimse söylerse, Allah mutlaka onun kederini giderir ve kederinin yerine ferahlık verir” buyurdu.
قَالُوا: يَا رَسُول الله أَفلا نتعلم هَذِه الْكَلِمَات قَالَ: بلَى فتعلموهن وعلموهن
Dediler ki: “Ey Allah'ın Resûlü! Bu kelimeleri öğrenmeyelim mi?” O da: “Evet, onları hem öğrenin hem de öğretin” buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عَائِشَة
Beyhakî, Âişe'den nakletti:
أَنَّهَا قَالَت: يَا رَسُول الله عَلمنِي اسْم الله الَّذِي إِذا دعِي بِهِ أجَاب
O şöyle demiştir: “Ey Allah'ın Resûlü! Bana, kendisiyle dua edildiğinde icabet edilen Allah'ın ismini öğret.”
قَالَ لَهَا قومِي فتوضئي وادخلي الْمَسْجِد فَصلي رَكْعَتَيْنِ ثمَّ ادعِي حَتَّى أسمع
[Resûlullah] ona şöyle buyurdu: “Kalk, abdest al, mescide gir ve iki rekât namaz kıl; sonra dua et ki işiteyim.”
فَفعلت فَلَمَّا جَلَست للدُّعَاء قَالَ النَّبِي ﷺ: اللَّهُمَّ وفقها
O da [bunu] yaptı. Dua etmek için oturduğunda Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem: “Allah'ım, onu muvaffak kıl” dedi.
فَقَالَت: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك بِجَمِيعِ أسمائك الْحسنى كلهَا مَا علمنَا مِنْهَا وَمَا لم نعلم وَأَسْأَلك بِاسْمِك الْعَظِيم الْأَعْظَم الْكَبِير الْأَكْبَر الَّذِي من دعَاك بِهِ أَجَبْته وَمن سَأَلَك بِهِ أَعْطيته
Bunun üzerine [Âişe] şöyle dedi: “Allah'ım! Bildiğimiz ve bilmediğimiz bütün güzel isimlerinin hepsiyle senden istiyorum. Kendisiyle dua edene icabet ettiğin ve kendisiyle isteyene verdiğin o ulu, en ulu, büyük, en büyük isminle senden istiyorum.”
قَالَ النَّبِي ﷺ: أصبته أصبته
Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem: “Onu isabet ettirdin, onu isabet ettirdin” buyurdu.
قَوْله تَعَالَى: {وذروا الَّذين يلحدون فِي أَسْمَائِهِ}
Allah Teâlâ'nın: {وذروا الَّذين يلحدون فِي أَسْمَائِهِ} “O'nun isimlerinde eğriliğe sapanları terk edin” kavli hakkında:
أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: الإِلحاد التَّكْذِيب
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti; o: “İlhâd, yalanlamaktır” dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وذروا الَّذين يلحدون فِي أَسْمَائِهِ} قَالَ: اشتقوا الْعُزَّى من الْعَزِيز واشتقوا اللات من الله
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {وذروا الَّذين يلحدون فِي أَسْمَائِهِ} “O'nun isimlerinde eğriliğe sapanları terk edin” kavli hakkında nakletti; o: “Uzzâ'yı el-Azîz'den, Lât'ı da Allah'tan türettiler” dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَطاء فِي الْآيَة قَالَ: الْإِلْحَاد الضاهاة
İbn Ebî Hâtim, Atâ'dan bu ayet hakkında nakletti; o: “İlhâd, benzetmektir” dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الْأَعْمَش أَنه قَرَأَ (يلحدون) بِنصب الْيَاء والحاء من اللَّحْد وَقَالَ تَفْسِيرهَا يدْخلُونَ فِيهَا مَا لَيْسَ مِنْهَا
İbn Ebî Hâtim, A'meş'ten nakletti ki o, lehd (لَحْد) kökünden [gelen] (يَلْحَدُونَ) [kelimesini] yâ ve hâ harflerinin fethasıyla okumuş ve: “Bunun tefsiri: O isimlerin içine ondan olmayan şeyleri sokarlar demektir” demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَعبد حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {وذروا الَّذين يلحدون فِي أَسْمَائِهِ} قَالَ: يشركُونَ
Abdurrezzâk, Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den {وذروا الَّذين يلحدون فِي أَسْمَائِهِ} “O'nun isimlerinde eğriliğe sapanları terk edin” [ayeti hakkında] nakletti; o: “Şirk koşarlar” dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة {يلحدون فِي أَسْمَائِهِ} قَالَ: يكذبُون فِي أَسْمَائِهِ
Abd b. Humeyd ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den {يلحدون فِي أَسْمَائِهِ} “O'nun isimlerinde eğriliğe saparlar” [ifadesi hakkında] nakletti; o: “O'nun isimleri hususunda yalan söylerler” dedi.
- الْآيَة (١٨١)
- Ayet (181) -
- أخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج فِي قَوْله {وَمِمَّنْ خلقنَا أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ} قَالَ: ذكر لنا النَّبِي ﷺ قَالَ هَذِه أمتِي بِالْحَقِّ يحكمون ويقضون وَيَأْخُذُونَ ويعطون
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den {وَمِمَّنْ خلقنَا أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ} “Yarattıklarımızdan bir topluluk da vardır ki hak ile doğru yolu gösterirler” kavli hakkında nakletti; o şöyle dedi: Bize Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğu zikredildi: “Bu benim ümmetimdir; hak ile hükmederler, hak ile karar verirler, [hak ile] alırlar ve verirler.”
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَمِمَّنْ خلقنَا أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ} قَالَ: بلغنَا أَن نَبِي الله ﷺ كَانَ يَقُول إِذا قَرَأَهَا هَذِه لكم وَقد أعْطى الْقَوْم بَين أَيْدِيكُم مثلهَا {وَمن قوم مُوسَى أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يعدلُونَ} الْأَعْرَاف الْآيَة ١٥٩
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir, Katâde'den {وَمِمَّنْ خلقنَا أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ} “Yarattıklarımızdan bir topluluk da vardır ki hak ile doğru yolu gösterirler” kavli hakkında nakletti; o şöyle dedi: Bize ulaştığına göre Allah'ın Nebisi sallallâhu aleyhi ve sellem bu ayeti okuduğunda şöyle buyururdu: “Bu sizin içindir; sizden önceki kavme de bunun bir benzeri verilmişti: {وَمن قوم مُوسَى أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يعدلُونَ} “Mûsâ'nın kavminden de hak ile doğru yolu gösteren ve onunla adaleti uygulayan bir topluluk vardır” A'râf 159. ayet.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع فِي قَوْله {وَمِمَّنْ خلقنَا أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ} قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِن من أمتِي قوما على الْحق حَتَّى ينزل عِيسَى بن مَرْيَم مَتى مَا نزل
İbn Ebî Hâtim, Rebî'den {وَمِمَّنْ خلقنَا أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ} “Yarattıklarımızdan bir topluluk da vardır ki hak ile doğru yolu gösterirler” kavli hakkında nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Şüphesiz ümmetimden bir topluluk, Meryem oğlu Îsâ ne zaman inerse insin [o zamana kadar] hak üzere olmaya devam edecektir” buyurdu.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عَليّ بن أبي طَالب قَالَ: لتفترقن هَذِه الْأمة على ثَلَاث وَسبعين فرقة كلهَا فِي النَّار إِلَّا فرقة يَقُول الله {وَمِمَّنْ خلقنَا أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يعدلُونَ} فَهَذِهِ هِيَ الَّتِي تنجو من هَذِه الْأمة
Ebû'ş-Şeyh, Ali b. Ebî Tâlib'den nakletti; o şöyle dedi: “Bu ümmet kesinlikle yetmiş üç fırkaya ayrılacaktır; biri hariç hepsi cehennemdedir. Allah şöyle buyurur: {وَمِمَّنْ خلقنَا أمة يهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِه يعدلُونَ} “Yarattıklarımızdan bir topluluk da vardır ki hak ile doğru yolu gösterirler ve onunla adaleti uygularlar.” İşte bu ümmetten kurtulacak olanlar bunlardır.”
- الْآيَة (١٨٢ - ١٨٣)
- Ayet (182 - 183) -
- أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ {سنستدرجهم} يَقُول: سنأخذهم {من حَيْثُ لَا يعلمُونَ} قَالَ: عَذَاب بدر
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Süddî'den nakletti; [Süddî] {سنستدرجهم} “Onları derece derece [azaba] yaklaştıracağız” [ifadesi hakkında]: “Onları yakalayacağız” der. {من حَيْثُ لَا يعلمُونَ} “Bilemeyecekleri bir yerden” [ifadesi hakkında da]: “Bedir azabı” demiştir.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن يحيى بن الْمثنى {سنستدرجهم من حَيْثُ لَا يعلمُونَ} قَالَ: كلما أَحْدَثُوا ذَنبا جددنا لَهُم نعْمَة تنسيهم الاسْتِغْفَار
Ebû'ş-Şeyh, Yahyâ b. el-Müsennâ'dan {سنستدرجهم من حَيْثُ لَا يعلمُونَ} “Onları bilemeyecekleri bir yerden derece derece [azaba] yaklaştıracağız” hakkında nakletti; o şöyle dedi: “Onlar her ne zaman yeni bir günah işleseler, kendilerine istiğfarı unutturacak yeni bir nimet veririz.”
وَأخرج ابْن أبي الدُّنْيَا وَأَبُو الشَّيْخ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن سُفْيَان فِي قَوْله {سنستدرجهم من حَيْثُ لَا يعلمُونَ} قَالَ: نسبغ عَلَيْهِم النعم ونمنعهم شكرها
İbn Ebî'd-Dünyâ, Ebû'ş-Şeyh ve Kitâbü'l-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî, Süfyân'dan {سنستدرجهم من حَيْثُ لَا يعلمُونَ} “Onları bilemeyecekleri bir yerden derece derece [azaba] yaklaştıracağız” kavli hakkında nakletti; o: “Üzerlerine nimetleri bolca yağdırırız da onlara şükretmeyi nasip etmeyiz” dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ {وأملي لَهُم إِن كيدي متين} يَقُول: كف عَنْهُم وأخرجهم على رسلهم ان مكري شَدِيد ثمَّ نسخهَا الله فَأنْزل الله {فَاقْتُلُوا الْمُشْركين حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ} الْآيَة
Ebû'ş-Şeyh, Süddî'den {وأملي لَهُم إِن كيدي متين} “Onlara mühlet veriyorum; şüphesiz benim tuzağım çok sağlamdır” hakkında nakletti; [Süddî] şöyle der: “Onlara [dokunmaktan] vazgeç ve onları kendi hallerine bırak; şüphesiz benim tuzağım pek çetindir.” Sonra Allah bunu neshetti ve: {فَاقْتُلُوا الْمُشْركين حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ} “Müşrikleri bulduğunuz yerde öldürün” ayetini indirdi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كيد الله الْعَذَاب والنقمة
İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan nakletti; o: “Allah'ın tuzağı (keyd), azap ve intikamdır” dedi.
- الْآيَة (١٨٤)
- Ayet (184) -
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة قَالَ: ذكر لنا أَن نَبِي الله ﷺ قَامَ على الصَّفَا فَدَعَا قُريْشًا فخذا فخذا: يَا بني فلَان يَا بني فلَان يُحَذرهُمْ بَأْس الله ووقائع الله إِلَى الصَّباح حَتَّى قَالَ قَائِلهمْ: إِن صَاحبكُم هَذَا لمَجْنُون بَات يهوت حَتَّى أصبح فَأنْزل الله {أولم يتفكروا مَا بِصَاحِبِهِمْ من جنَّة إِن هُوَ إِلَّا نَذِير مُبين}
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Katâde'den nakletti; o şöyle dedi: Bize zikredildiğine göre Allah'ın Nebisi sallallâhu aleyhi ve sellem Safâ [tepesine] çıktı ve Kureyş'i kabile kabile çağırarak: “Ey falan oğulları! Ey falan oğulları!” dedi. Sabaha kadar onları Allah'ın azabıyla ve Allah'ın [helak ettiği geçmiş kavimlerin] günleriyle uyardı. Hatta içlerinden biri: “Şu arkadaşınız kesinlikle delirmiş; sabaha kadar bağırıp durdu” dedi. Bunun üzerine Allah Teâlâ: {أولم يتفكروا مَا بِصَاحِبِهِمْ من جنَّة إِن هُوَ إِلَّا نَذِير مُبين} “Düşünmediler mi ki arkadaşlarında hiçbir delilik yoktur. O, ancak apaçık bir uyarıcıdır” ayetini indirdi.
- الْآيَة (١٨٥)
- Ayet (185) -
وَأخرج أَحْمد وَابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ رَأَيْت لَيْلَة أسريَ بِي فَلَمَّا انتهينا إِلَى السَّمَاء السَّابِعَة نظرت فَوقِي فَإِذا أَنا برعد وبرق وصواعق
Ahmed ve el-Musannef'te İbn Ebî Şeybe, Ebû Hureyre'den nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “İsrâ gecesinde gördüm ki, yedinci semaya vardığımızda üzerime baktım; bir de ne göreyim, gök gürültüsü, şimşek ve yıldırımlar var” buyurdu.
قَالَ: وأتيت على قوم بطونهم كالبيوت فِيهَا الْحَيَّات ترى من خَارج بطونهم قلت: من هَؤُلَاءِ يَا جِبْرِيل قَالَ هَؤُلَاءِ أَكلَة الرِّبَا فَلَمَّا نزلت إِلَى السَّمَاء
Şöyle buyurdu: “Sonra karınları evler gibi olup içindeki yılanlar karınlarının dışından görünen bir topluluğun yanına geldim. 'Bunlar kimdir ey Cibrîl?' dedim. 'Bunlar faiz yiyenlerdir' dedi. Semaya indiğimde ise...”
الدُّنْيَا فَنَظَرت إِلَى أَسْفَل مني فَإِذا أَنا برهج ودخان وأصوات فَقلت: مَا هَذَا يَا جِبْرِيل قَالَ: هَذِه الشَّيَاطِين يحرجون على أعين بني آدم أَن لَا يتفكروا فِي ملكوت السَّمَوَات وَالْأَرْض وَلَوْلَا ذَلِك لرأوا الْعَجَائِب
dünya [semasına indiğimde], altıma doğru baktım; bir de ne göreyim, bir toz duman, dumanlar ve sesler var! 'Bu nedir ey Cibrîl?' dedim. O: 'Bunlar, Âdemoğullarının göklerin ve yerin melekûtunu düşünmemeleri için gözlerini perdeleyen şeytanlardır. Eğer böyle olmasaydı, şüphesiz [onlar nice] harikalar görürlerdi' dedi.
- الْآيَة (١٨٦)
- Ayet (186) -
- أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عمر بن الْخطاب
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Ömer b. el-Hattâb'dan nakletti:
أَنه خطب بالجابية فَحَمدَ الله وَأثْنى عَلَيْهِ ثمَّ قَالَ: من يهده الله فَلَا مضل لَهُ وَمن يضلل فَلَا هادي لَهُ
O, Câbiye'de bir hutbe irad etti; Allah'a hamdedip O'nu övdükten sonra şöyle dedi: 'Allah kime hidayet verirse onu saptıracak kimse yoktur; kimi de saptırırsa ona hidayet edecek kimse yoktur.'
فَقَالَ لَهُ فَتى بَين يَدَيْهِ كلمة بِالْفَارِسِيَّةِ فَقَالَ عمر لمترجم يترجم لَهُ: مَا يَقُول قَالَ: يزْعم أَن الله لَا يضل أحدا
Bunun üzerine önündeki bir genç ona Farsça bir söz söyledi. Ömer, kendisine tercüme eden tercümana: 'Ne diyor?' dedi. [Tercüman]: 'Allah'ın hiç kimseyi saptırmadığını iddia ediyor' dedi.
فَقَالَ عمر: كذبت يَا عَدو الله بل الله خلقك وَهُوَ أضلك وَهُوَ يدْخلك النَّار إِن شَاءَ الله وَلَوْلَا ولث عقد لضَرَبْت عُنُقك فَتفرق النَّاس وَمَا يَخْتَلِفُونَ فِي الْقدر
Ömer: 'Yalan söyledin ey Allah'ın düşmanı! Bilakis seni Allah yarattı, seni O saptırdı ve dilerse seni cehenneme de O sokacaktır. Eğer [aramızdaki] bir ahit bağı olmasaydı boynunu vururdum' dedi. Bunun üzerine insanlar kader konusunda hiçbir ihtilafa düşmeksizin dağıldılar.
وَالله أعلم
Doğrusunu en iyi Allah bilir.
- الْآيَة (١٨٧)
- Ayet (187) -
- أخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ حمل بن أبي قُشَيْر وسمول بن زيد لرَسُول الله ﷺ أخبرنَا مَتى السَّاعَة إِن كنت نَبيا كَمَا تَقول فَإنَّا نعلم مَا هِيَ فَأنْزل الله {يَسْأَلُونَك عَن السَّاعَة أَيَّانَ مرْسَاها قل إِنَّمَا علمهَا عِنْد رَبِّي} إِلَى قَوْله {وَلَكِن أَكثر النَّاس لَا يعلمُونَ}
İbn İshâk, İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan nakletti; o şöyle dedi: Hamele b. Ebî Kuşeyr ile Semev'el b. Zeyd, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e: 'Eğer dediğin gibi bir peygambersen bize kıyametin ne zaman kopacağını haber ver; çünkü biz onun ne zaman olduğunu biliyoruz' dediler. Bunun üzerine Allah: {يَسْأَلُونَك عَن السَّاعَة أَيَّانَ مرْسَاها قل إِنَّمَا علمهَا عِنْد رَبِّي} “Sana kıyametin ne zaman demir atacağını (kopacağını) soruyorlar. De ki: 'Onun bilgisi ancak Rabbimin katındadır...'” ayetinden {وَلَكِن أَكثر النَّاس لَا يعلمُونَ} “...fakat insanların çoğu bilmezler” kavline kadar [olan kısmı] indirdi.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة {يَسْأَلُونَك عَن السَّاعَة أَيَّانَ مرْسَاها} أَي مَتى قيامتها {قل إِنَّمَا علمهَا عِنْد رَبِّي لَا يجليها لوَقْتهَا إِلَّا هُوَ} قَالَ: قَالَت قُرَيْش: يَا مُحَمَّد أسر إِلَيْنَا السَّاعَة لما بَيْننَا وَبَيْنك من الْقَرَابَة
Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr, Katâde'den {يَسْأَلُونَك عَن السَّاعَة أَيَّانَ مرْسَاها} “Sana kıyametin ne zaman gelip çatacağını soruyorlar” yani kopuşu ne zamandır, {قل إِنَّمَا علمهَا عِنْد رَبِّي لَا يجليها لوَقْتهَا إِلَّا هُوَ} “De ki: 'Onun bilgisi ancak Rabbimin katındadır. Onun vaktini O'ndan başkası açığa çıkaramaz'” hakkında nakletti; [Katâde] dedi ki: Kureyş: 'Ey Muhammed! Aramızdaki akrabalık bağı hatırına kıyametin [vaktini] bize gizlice söyle' dedi.
قَالَ: {يَسْأَلُونَك كَأَنَّك حفي عَنْهَا قل إِنَّمَا علمهَا عِنْد الله} قَالَ: وَذكر لنا أَن نَبِي الله ﷺ كَانَ يَقُول تهج السَّاعَة بِالنَّاسِ: وَالرجل يسْقِي على مَاشِيَته وَالرجل يصلح حَوْضه وَالرجل يخْفض مِيزَانه وَيَرْفَعهُ وَالرجل يُقيم سلْعَته فِي السُّوق قَضَاء الله لَا تَأْتيكُمْ إِلَّا بَغْتَة
[Katâde] dedi ki: {يَسْأَلُونَك كَأَنَّك حفي عَنْهَا قل إِنَّمَا علمهَا عِنْد الله} “Sanki sen onu çok iyi biliyormuşsun gibi sana soruyorlar. De ki: 'Onun bilgisi ancak Allah katındadır.'” [Katâde] dedi ki: Bize nakledildiğine göre Allah'ın Nebisi sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyururdu: 'Kıyamet insanları öyle bir anda yakalar ki: Kimi hayvanını sulamakta, kimi havuzunu onarmakta, kimi terazisini indirip kaldırmakta (tartmakta), kimi de çarşıda malını satışa sunmaktadır. Allah'ın hükmü [şudur ki], o size ancak ansızın gelecektir.'
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله: {أَيَّانَ مرْسَاها} قَالَ: مُنْتَهَاهَا
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbâs'tan {أَيَّانَ مرْسَاها} “Ne zaman demir atacağını (kopacağını)” kavli hakkında nakletti; o: 'Son bulacağı / vuku bulacağı vakit' dedi.
وَأخرج أَحْمد عَن حُذَيْفَة قَالَ سُئِلَ رَسُول الله ﷺ عَن السَّاعَة قَالَ {علمهَا عِنْد رَبِّي لَا يجليها لوَقْتهَا إِلَّا هُوَ} وَلَكِن أخْبركُم بمشاريطها وَمَا يكون بَين يَديهَا إِن بَين يَديهَا فتْنَة وهرجا
Ahmed, Huzeyfe'den nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e kıyamet hakkında soruldu. O: '{علمهَا عِنْد رَبِّي لَا يجليها لوَقْتهَا إِلَّا هُوَ} “Onun bilgisi Rabbimin katındadır. Onun vaktini O'ndan başkası açığa çıkaramaz”; fakat size onun alametlerini ve onun öncesinde meydana gelecekleri haber vereyim: Şüphesiz onun öncesinde bir fitne ve herc (kargaşa/katliam) olacaktır' buyurdu.
قَالُوا: يَا رَسُول الله الْفِتْنَة قد عرفناها الْهَرج مَا هُوَ قَالَ: بِلِسَان الْحَبَشَة الْقَتْل
Onlar: 'Ey Allah'ın Resûlü! Fitneyi bildik; peki herc nedir?' dediler. O: 'Habeş dilinde öldürmektir (katliamdır)' buyurdu.
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي مُوسَى الاشعري قَالَ: سُئِلَ رَسُول الله ﷺ عَن السَّاعَة وَأَنا شَاهد فَقَالَ لَا يعلمهَا إِلَّا الله وَلَا يجليها لوَقْتهَا إِلَّا هُوَ وَلَكِن سأخبركم بمشاريطها مَا بَين يَديهَا من الْفِتَن والهرج
Taberânî ve İbn Merdûye, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den nakletti; o şöyle dedi: Ben oradayken Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e kıyamet hakkında soruldu. O şöyle buyurdu: 'Onu Allah'tan başkası bilemez ve vaktinde onu O'ndan başkası açığa çıkaramaz; ancak size onun alametlerini, onun öncesindeki fitneleri ve herci haber vereyim.'
فَقَالَ رجل: وَمَا الْهَرج يَا رَسُول الله قَالَ: بِلِسَان الْحَبَشَة الْقَتْل وَأَن تَجف قُلُوب النَّاس ويلقي بَينهم التناكر فَلَا يكَاد أحد يعرف أحدا وَيرْفَع ذُو الحجا وَيبقى رجراجة من النَّاس لَا يعْرفُونَ مَعْرُوفا وَلَا يُنكرُونَ مُنْكرا
Bir adam: 'Herc nedir ey Allah'ın Resûlü?' dedi. O şöyle buyurdu: 'Habeş dilinde öldürmektir (katliamdır). İnsanların kalplerinin katılaşması ve aralarına yabancılaşma düşmesidir; öyle ki neredeyse kimse kimseyi tanımaz hale gelir, akıl sahipleri ortadan kalkar ve geriye iyiliği emretmeyen, kötülükten de sakındırmayan ayak takımı insanlar kalır.'
وَأخرج مُسلم وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه عَن جَابر بن عبد الله قَالَ: سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول قبل أَن يَمُوت بِشَهْر تَسْأَلُونِي عَن السَّاعَة وَإِنَّمَا علمهَا عِنْد الله وَأقسم بِاللَّه مَا على ظهر الأَرْض يَوْم من نفس منفوسة يَأْتِي عَلَيْهَا مائَة سنة
Müslim, İbn Ebî Hâtim, Hâkim -sahih olduğunu belirterek- ve İbn Merdûye, Câbir b. Abdillâh'tan nakletti; o şöyle dedi: Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in vefatından bir ay önce şöyle buyurduğunu işittim: 'Bana kıyameti soruyorsunuz; oysa onun bilgisi yalnızca Allah katındadır. Allah'a yemin ederim ki bugün yeryüzünde nefes alan hiçbir canlı yoktur ki üzerinden yüz yıl geçsin de [hâlâ yaşasın].'
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن الشّعبِيّ قَالَ: لَقِي عِيسَى جِبْرِيل فَقَالَ: السَّلَام عَلَيْك يَا روح الله
Abd b. Humeyd ve Ebû'ş-Şeyh, Şa'bî'den nakletti; o şöyle dedi: İsa, Cibrîl ile karşılaştı ve: 'Selam sana ey Ruhullah!' dedi.
قَالَ: وَعَلَيْك يَا روح الله
[Cibrîl de]: 'Sana da [selam olsun] ey Ruhullah!' dedi.
قَالَ: يَا جِبْرِيل مَتى السَّاعَة فانتفض جِبْرِيل فِي أجنحته ثمَّ قَالَ: مَا المسؤول عَنْهَا بِأَعْلَم من السَّائِل ثقلت فِي السَّمَوَات وَالْأَرْض لَا تَأْتيكُمْ إِلَّا بَغْتَة أَو قَالَ {لَا يجليها لوَقْتهَا إِلَّا هُوَ}
[İsa]: 'Ey Cibrîl! Kıyamet ne zamandır?' dedi. Bunun üzerine Cibrîl kanatlarını çırparak titredi, sonra şöyle dedi: 'Kendisine sorulan, sorandan daha bilgili değildir. O, göklerde ve yerde ağır basmıştır; size ancak ansızın gelecektir' yahut şöyle dedi: '{لَا يجليها لوَقْتهَا إِلَّا هُوَ} “Onun vaktini O'ndan başkası açığa çıkaramaz.”'
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {لَا يجليها لوَقْتهَا إِلَّا هُوَ} يَقُول: لَا يَأْتِي بهَا إِلَّا الله
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {لَا يجليها لوَقْتهَا إِلَّا هُوَ} “Onun vaktini O'ndan başkası açığa çıkaramaz” kavli hakkında nakletti; o: 'Onu ancak Allah getirir' dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي الْآيَة قَالَ: هُوَ يجليها لوَقْتهَا لَا يعلم ذَلِك إِلَّا الله
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim, ayet hakkında Katâde'den nakletti; o: 'Onu vaktinde O açığa çıkarır; bunu Allah'tan başkası bilemez' dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {ثقلت فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض} قَالَ: لَيْسَ شَيْء من الْخلق إِلَّا يُصِيبهُ من ضَرَر يَوْم الْقِيَامَة
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan {ثقلت فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Göklerde ve yerde ağır basmıştır” kavli hakkında nakletti; o: 'Kıyamet gününün sıkıntısından pay almayacak hiçbir mahlûk yoktur' dedi.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله
Abdurrezzâk, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, Katâde'den nakletti; o, şu kavil hakkında:
{ثقلت فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض} قَالَ: ثقل علمهَا على أهل السَّمَوَات وَالْأَرْض إِنَّهُم لَا يعلمُونَ وَقَالَ الْحسن إِذا جَاءَت ثقلت على أهل السَّمَوَات وَالْأَرْض يَقُول: كَبرت عَلَيْهِم
{ثقلت فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Göklerde ve yerde ağır basmıştır” hakkında: 'Onun bilgisi gökler ve yer ehline ağır geldi, zira onlar [vaktini] bilmezler' dedi. Hasan ise: 'Geldiği zaman gökler ve yer ehline ağır gelir' yani 'onlara pek büyük/çetin gelir' dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج فِي قَوْله {ثقلت فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض} قَالَ: إِذا جَاءَت انشقت السَّمَاء وانتثرت النُّجُوم وكوّرت الشَّمْس وسيرت الْجبَال وَمَا يُصِيب الأَرْض وَكَانَ مَا قَالَ الله فَذَلِك ثقلهَا بهما
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den {ثقلت فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Göklerde ve yerde ağır basmıştır” kavli hakkında nakletti; o: 'Kıyamet geldiğinde gök yarılır, yıldızlar dökülür, güneş dürülür, dağlar yürütülür ve yere isabet edenler olur; Allah'ın buyurdukları gerçekleşir; işte onun her ikisine olan ağırlığı budur' dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {لَا تَأْتيكُمْ إِلَّا بَغْتَة} قَالَ: فَجْأَة آمِنين
İbn Ebî Hâtim, Mücâhid'den {لَا تَأْتيكُمْ إِلَّا بَغْتَة} “Size ancak ansızın gelecektir” kavli hakkında nakletti; o: '[İnsanlar] güven içindeyken ansızın [gelir]' dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ تقوم السَّاعَة على رجل أَكلته فِي فِيهِ فَلَا يلوكها وَلَا يسيغها وَلَا يلفظها وعَلى رجلَيْنِ قد نشرا بَينهمَا ثوبا يتبايعانه فَلَا يطويانه وَلَا يتبايعانه
İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, Ebû Hureyre'den nakletti; o şöyle dedi: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: 'Kıyamet, lokması ağzında olan bir adamın üzerine kopar da o lokmayı ne çiğneyebilir, ne yutabilir ne de tükürebilir. Yine aralarında alışveriş yapmak için bir kumaşı açmış iki adamın üzerine kopar da onlar kumaşı ne dürebilirler ne de alışverişi tamamlayabilirler.'
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة قَالَ: لَا تقوم السَّاعَة حَتَّى يُنَادي مُنَاد: يَا أَيهَا النَّاس أتتكم السَّاعَة ثَلَاثًا
İbn Ebî Hâtim, İkrime'den nakletti; o: 'Bir münadi üç defa: «Ey insanlar! Kıyamet size geldi» diye seslenmedikçe kıyamet kopmaz' dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {لَا يجليها لوَقْتهَا إِلَّا هُوَ} يَقُول: لَا يرسلها لوَقْتهَا إِلَّا هُوَ {ثقلت فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض} يَقُول: خفيت فِي السَّمَوَات وَالْأَرْض فَلم يعلم قِيَامهَا مَتى تقوم ملك مقرب وَلَا نَبِي مُرْسل {لَا تَأْتيكُمْ إِلَّا بَغْتَة} قَالَ: تبغتهم تأتيهم على غَفلَة
İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, Süddî'den {لَا يجليها لوَقْتهَا إِلَّا هُوَ} “Onun vaktini O'ndan başkası açığa çıkaramaz” kavli hakkında nakletti; [Süddî] der ki: 'Onu vaktinde O'ndan başkası göndermez/gerçekleştirmez.' {ثقلت فِي السَّمَاوَات وَالْأَرْض} “Göklerde ve yerde ağır basmıştır” hakkında: 'Göklerde ve yerde gizli kalmıştır; ne mukarreb bir melek ne de gönderilmiş bir nebi onun ne zaman kopacağını bilememiştir' der. {لَا تَأْتيكُمْ إِلَّا بَغْتَة} “Size ancak ansızın gelecektir” hakkında ise: 'Onları gafil avlar, onlara habersizce gelir' dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {كَأَنَّك حفي عَنْهَا} قَالَ: استحفيت عَنْهَا السُّؤَال حَتَّى علمتها
İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {كَأَنَّك حفي عَنْهَا} “Sanki sen onu çok iyi biliyormuşsun gibi” kavli hakkında nakletti; o: '[Sanki] onu öğreninceye kadar sorup araştırmışsın gibi' dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد وَسَعِيد بن جُبَير فِي قَوْله {كَأَنَّك حفي عَنْهَا} قَالَ أَحدهمَا: عَالم بهَا وَقَالَ الآخر: يجب أَن يسْأَل عَنْهَا
İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid ve Saîd b. Cübeyr'den {كَأَنَّك حفي عَنْهَا} “Sanki sen onu çok iyi biliyormuşsun gibi” kavli hakkında nakletti; birisi: 'Onu bilensin', diğeri ise: '[Sanki] ona sorulması gereken biri gibi' dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {كَأَنَّك حفي عَنْهَا} قَالَ: استحفيت عَنْهَا السُّؤَال حَتَّى علمتها
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, Mücâhid'den {كَأَنَّك حفي عَنْهَا} “Sanki sen onu çok iyi biliyormuşsun gibi” kavli hakkında nakletti; o: '[Sanki] onu öğreninceye kadar sorup araştırmışsın gibi' dedi.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد وَسَعِيد بن جُبَير فِي قَوْله {كَأَنَّك حفي عَنْهَا} قَالَ أَحدهمَا: عَالم بهَا وَقَالَ الآخر: يجب أَن يسْأَل عَنْهَا
İbn Ebî Şeybe ve İbnü'l-Münzir, Mücâhid ve Saîd b. Cübeyr'den {كَأَنَّك حفي عَنْهَا} “Sanki sen onu çok iyi biliyormuşsun gibi” kavli hakkında nakletti; birisi: 'Onu bilensin', diğeri ise: '[Sanki] ona sorulması gereken biri gibi' dedi.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {يَسْأَلُونَك كَأَنَّك حفي عَنْهَا} يَقُول: كَأَنَّك عَالم بهَا أَي لست تعلمهَا
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan {يَسْأَلُونَك كَأَنَّك حفي عَنْهَا} “Sana sanki sen onu çok iyi biliyormuşsun gibi soruyorlar” kavli hakkında nakletti; [İbn Abbâs] der ki: 'Sanki sen onu biliyormuşsun gibi; oysa sen onu bilmiyorsun.'
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس {كَأَنَّك حفي عَنْهَا} قَالَ: لطيف بهَا
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan {كَأَنَّك حفي عَنْهَا} “Sanki sen onu çok iyi biliyormuşsun gibi” hakkında nakletti; o: '[Onu bilen bir] dost gibi' dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس {يَسْأَلُونَك كَأَنَّك حفي عَنْهَا} يَقُول: كَانَ بَيْنك وَبينهمْ مَوَدَّة كَأَنَّك صديق لَهُم قَالَ ابْن عَبَّاس: لما سَأَلَ النَّاس مُحَمَّد ﷺ عَن السَّاعَة سَأَلُوهُ سُؤال قوم كَأَنَّهُمْ يرَوْنَ أَن مُحَمَّدًا حفي بهم فَأوحى الله إِلَيْهِ: إِنَّمَا علمهَا عِنْده اسْتَأْثر بعلمها فَلم يطلع عَلَيْهَا ملكا وَلَا رَسُولا
İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye, İbn Abbâs'tan {يَسْأَلُونَك كَأَنَّك حفي عَنْهَا} “Sana sanki sen onu çok iyi biliyormuşsun gibi soruyorlar” hakkında nakletti; [İbn Abbâs] der ki: 'Sanki seninle onlar arasında bir sevgi bağı varmış, sanki sen onların bir dostuymuşsun gibi.' İbn Abbâs dedi ki: İnsanlar Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e kıyameti sorduklarında, sanki Muhammed'in kendilerine pek yakın olduğunu düşünen bir topluluğun sorusu gibi sordular. Bunun üzerine Allah ona, onun bilgisinin yalnızca Kendi katında olduğunu, bilgisini Kendisine saklayıp ne bir meleğe ne de bir elçiye bildirmediğini vahyetti.
وَأخرج عبد بن حميد عَن أبي مَالك {يَسْأَلُونَك كَأَنَّك حفي عَنْهَا} قَالَ: كَأَنَّك حفي بهم حِين يأتونك يَسْأَلُونَك
Abd b. Humeyd, Ebû Mâlik'ten {يَسْأَلُونَك كَأَنَّك حفي عَنْهَا} “Sanki sen onu çok iyi biliyormuşsun gibi sana soruyorlar” hakkında nakletti; o: 'Sana gelip sorduklarında sanki sen onlara pek düşkünmüşsün gibi' dedi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن مُجَاهِد {يَسْأَلُونَك كَأَنَّك حفي} بسؤالهم قَالَ: كَأَنَّك تحب أَن يسألوك عَنْهَا
Abd b. Humeyd, Mücâhid'den nakletti; o, onların sormaları hakkındaki {يَسْأَلُونَك كَأَنَّك حفي} “Sana sanki sen [pek istekliymişsin] gibi soruyorlar” hakkında: 'Sanki sana onu sormalarını seviyormuşsun gibi' dedi.
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَمْرو بن دِينَار قَالَ: كَانَ ابْن عَبَّاس يقْرَأ (كَأَنَّك حفيء بهَا)
Abd b. Humeyd, Amr b. Dînâr'dan nakletti; o şöyle dedi: İbn Abbâs (كَأَنَّك حفيء بهَا) şeklinde okurdu.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك فِي قَوْله {يَسْأَلُونَك كَأَنَّك حفي عَنْهَا} قَالَ: كَأَنَّك يُعْجِبك أَن يسألوك عَنْهَا لنخبرك بهَا فأخفاها مِنْهُ فَلم يُخبرهُ فَقَالَ {فيمَ أَنْت من ذكرَاهَا} النازعات الْآيَة ٤٣ وَقَالَ {أكاد أخفيها} طه الْآيَة ١٥ وَقِرَاءَة أُبي (أكاد أخفيها من نَفسِي)
Ebû'ş-Şeyh, Dahhâk'tan {يَسْأَلُونَك كَأَنَّك حفي عَنْهَا} “Sanki sen onu çok iyi biliyormuşsun gibi sana soruyorlar” kavli hakkında nakletti; o şöyle dedi: 'Sanki sana onu sormaları hoşuna gidiyor da bunu sana haber verelim istiyorsun.' Fakat [Allah] onu ondan gizledi ve ona haber vermeyip şöyle buyurdu: {فيمَ أَنْت من ذكرَاهَا} “Sen nerede, onun vaktini bildirmek nerede!” (en-Nâziât, 43. ayet). Ve şöyle buyurdu: {أكاد أخفيها} “Neredeyse onu gizleyeceğim” (Tâhâ, 15. ayet). Übey'in kıraati ise (أكاد أخفيها من نَفسِي) 'Neredeyse onu kendimden bile gizleyeceğim' şeklindedir.
وَأخرج ابْن جرير عَن قَتَادَة قَالَ: قَالَت قُرَيْش لمُحَمد ﷺ: إِن بَيْننَا وَبَيْنك قرَابَة فَأسر إِلَيْنَا مَتى السَّاعَة فَقَالَ الله {يَسْأَلُونَك كَأَنَّك حفي عَنْهَا}
İbn Cerîr, Katâde'den nakletti; o şöyle dedi: Kureyş, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e: 'Aramızda bir akrabalık bağı var; kıyametin ne zaman olduğunu bize gizlice söyle' dedi. Bunun üzerine Allah: {يَسْأَلُونَك كَأَنَّك حفي عَنْهَا} “Sanki sen onu çok iyi biliyormuşsun gibi sana soruyorlar” buyurdu.
- الْآيَة (١٨٨)
- Ayet (188) -
- أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {وَلَو كنت أعلم الْغَيْب لاستكثرت من الْخَيْر} قَالَ: لعَلِمت إِذا اشْتريت شَيْئا مَا أربح فِيهِ فَلَا أبيع شَيْئا إِلَّا ربحت فِيهِ {وَمَا مسني السوء} قَالَ: وَلَا يُصِيبنِي الْفقر
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Abbâs'tan {وَلَو كنت أعلم الْغَيْب لاستكثرت من الْخَيْر} “Eğer gaybı bilseydim, hayrı çoğaltırdım” kavli hakkında nakletti; o: 'Bir şey satın aldığımda onda ne kazanacağımı bilirdim de kazanç elde etmediğim hiçbir şeyi satmazdım' dedi. {وَمَا مسني السوء} “Bana kötülük de dokunmazdı” kavli hakkında ise: 'Bana fakirlik de isabet etmezdi' dedi.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن جريج فِي قَوْله {قل لَا أملك لنَفْسي نفعا وَلَا ضراً} قَالَ: الْهدى والضلالة {وَلَو كنت أعلم الْغَيْب} مَتى أَمُوت {لاستكثرت من الْخَيْر} قَالَ: الْعَمَل الصَّالح
Ebû'ş-Şeyh, İbn Cüreyc'den {قل لَا أملك لنَفْسي نفعا وَلَا ضراً} “De ki: 'Ben kendim için ne bir faydaya ne de bir zarara malikim'” kavli hakkında nakletti; o: 'Hidayet ve dalaleti [kastetmektedir]' dedi. {وَلَو كنت أعلم الْغَيْب} “Eğer gaybı bilseydim” yani ne zaman öleceğimi bilseydim, {لاستكثرت من الْخَيْر} “hayrı çoğaltırdım” kavli hakkında ise: 'Salih ameli [çoğaltırdım]' dedi.
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد فِي قَوْله {وَمَا مسني السوء} قَالَ: لاجتنبت مَا يكون من الشَّرّ قبل أَن يكون
İbn Cerîr ve Ebû'ş-Şeyh, İbn Zeyd'den {وَمَا مسني السوء} “Bana kötülük de dokunmazdı” kavli hakkında nakletti; o: 'Vuku bulacak şerden henüz vuku bulmadan önce sakınırdım' dedi.
- الْآيَة (١٨٩ - ١٩٣)
- Ayetler (189 - 193) -
- أخرج أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْحَاكِم وَصَححهُ عَن سَمُرَة عَن النَّبِي ﷺ قَالَ: لما ولدت حَوَّاء طَاف بهَا إِبْلِيس وَكَانَ لَا يعِيش لَهَا ولد فَقَالَ: سميه عبد الْحَارِث فَإِنَّهُ يعِيش فَسَمتْهُ عبد الْحَارِث فَعَاشَ فَكَانَ ذَلِك من وَحي الشَّيْطَان وَأمره
Ahmed, Tirmizî -hasen olduğunu belirterek-, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve Hâkim -sahih olduğunu belirterek-, Semure'den, Nebi sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu nakletti: 'Havvâ doğum yaptığında İblis onun etrafında dolaştı. Havvâ'nın çocuğu yaşamıyordu. İblis: «Ona Abdülhâris adını koy; o takdirde yaşar» dedi. O da ona Abdülhâris adını koydu ve çocuk yaşadı. İşte bu, şeytanın bir telkini ve emri idi.'
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن مرْدَوَيْه عَن سَمُرَة بن جُنْدُب فِي قَوْله {فَلَمَّا آتاهما صَالحا جعلا لَهُ شُرَكَاء} قَالَ: سمياه عبد الْحَارِث
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Merdûye, Semure b. Cündeb'den {فَلَمَّا آتاهما صَالحا جعلا لَهُ شُرَكَاء} “Fakat [Allah] kendilerine kusursuz bir çocuk verince, O'na ortaklar koştular” kavli hakkında nakletti; o: 'Ona Abdülhâris adını koydular' dedi.
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبيّ بن كَعْب قَالَ: لما حملت حَوَّاء وَكَانَ لَا يعِيش لَهَا ولد آتاها الشَّيْطَان فَقَالَ: سمياه عبد الْحَارِث يعِيش لَكمَا فسمياه عبد الْحَارِث فَكَانَ ذَلِك من وَحي الشَّيْطَان وَأمره
Abd b. Humeyd ve Ebû'ş-Şeyh, Übey b. Ka'b'dan nakletti; o şöyle dedi: Havvâ hamile kaldığında -ki çocuğu yaşamıyordu- şeytan ona geldi ve: 'Ona Abdülhâris adını koyun, sizin için yaşasın' dedi. Onlar da ona Abdülhâris adını koydular. İşte bu, şeytanın telkini ve emri idi.