وَأخرج أَبُو نعيم عَن عمر بن الْخطاب قَالَ: إيَّاكُمْ والبطنة فِي الطَّعَام وَالشرَاب فَإِنَّهَا مفْسدَة للجسد مورثة للسقم ومكسلة عَن الصَّلَاة وَعَلَيْكُم بِالْقَصْدِ فيهمَا فَإِنَّهُ أصلح للجسد وَأبْعد من السَّرف وَأَن الله تَعَالَى ليبغض الحبر السمين وَإِن الرجل لن يهْلك حَتَّى يُؤثر شَهْوَته على دينه
Ebû Nuaym'ın Ömer b. el-Hattâb'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Yeme ve içmede tıka basa doymaktan sakının. Zira o bedeni bozar, hastalık getirir ve namazdan alıkoyup tembellik verir. Bu ikisinde iktisatlı (ölçülü) olmaya bakın; çünkü bu, beden için daha yararlı ve israftan daha uzaktır. Şüphesiz Allah Teâlâ aşırı şişman din adamına buğzeder. Bir adam, şehvetini dinine tercih etmedikçe asla helak olmaz."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن أَرْطَاة قَالَ: اجْتمع رجال من أهل الطِّبّ عِنْد ملك من الْمُلُوك فَسَأَلَهُمْ مَا رَأس دَوَاء الْمعدة فَقَالَ كل رجل مِنْهُم قولا وَفِيهِمْ رجل سَاكِت فَلَمَّا فرغوا قَالَ: مَا تَقول أَنْت قَالَ: ذكرُوا أَشْيَاء وَكلهَا تَنْفَع بعض النَّفْع وَلَكِن ملاك ذَلِك ثَلَاثَة أَشْيَاء
Beyhakî'nin Şuabü'l-Îmân'da Artât'tan bildirdiğine göre: Hükümdarlardan birinin yanında tıp ehlinden kimseler toplandı. Hükümdar onlara: "Mide ilacının başı nedir?" diye sordu. Onlardan her biri bir söz söyledi; içlerinde ise susan bir adam vardı. Sözlerini bitirdiklerinde [hükümdar]: "Sen ne dersin?" dedi. O da şöyle dedi: "Bazı şeyler zikrettiler ve bunların hepsi kısmen faydalıdır; ancak bu işin esası üç şeydir:
لَا تَأْكُل طَعَاما أبدا إِلَّا وَأَنت تشتهيه وَلَا تَأْكُل لَحْمًا يُطْبَخُ لَك حَتَّى تنعم إنضاجه وَلَا تبتلع لقْمَة أبدا حَتَّى تمضغها مضغاً شَدِيدا لَا يكون على الْمعدة فِيهَا مؤونة
İştah duymadığın hiçbir yemeği asla yeme; senin için pişirilen eti iyice pişmedikçe yeme ve hiçbir lokmayı, midede bir külfet oluşturmayacak şekilde iyice çiğnemeden asla yutma."
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن إِبْرَاهِيم بن عَليّ الْموصِلِي قَالَ: أخرج من جَمِيع الْكَلَام أَرْبَعَة الآف كلمة وَأخرج مِنْهَا أَرْبَعمِائَة كلمة وَأخرج مِنْهَا أَرْبَعُونَ كلمة وَأخرج مِنْهَا أَربع كَلِمَات
Beyhakî'nin İbrâhîm b. Alî el-Mevsılî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Bütün sözlerin içinden dört bin kelime seçilip çıkarıldı; onların içinden dört yüz kelime seçilip çıkarıldı; onların içinden kırk kelime seçilip çıkarıldı ve onların içinden de dört kelime seçilip çıkarıldı:
أَولهَا لَا تثقفن بِالنسَاء وَالثَّانيَِة لَا تحمل معدتك مَا لَا تطِيق وَالثَّالِثَة لَا يغرنك المَال وَالرَّابِعَة يَكْفِيك من الْعلم مَا تنْتَفع بِهِ
İlki: Kadınlara güvenme. İkincisi: Midene kaldıramayacağı şeyi yükleme. Üçüncüsü: Mal seni aldatmasın. Dördüncüsü: İlimden sana faydalanacağın kadarı yeter.
وَأخرج أَبُو مُحَمَّد الْخلال عَن عَائِشَة أَن النَّبِي ﷺ دخل عَلَيْهَا وَهِي تَشْتَكِي فَقَالَ لَهَا: يَا عَائِشَة الازم دَوَاء والمعدة بَيت الادواء وعودوا بدنا مَا اعْتَادَ
Ebû Muhammed el-Hallâl'ın Âişe'den bildirdiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, o hastayken yanına girdi ve ona: "Ey Âişe! [Aç kalarak] perhiz yapmak ilaçtır, mide dertlerin evidir; bedeni alıştığı şeye alıştırın" buyurdu.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن ابْن محب عَن أَبِيه قَالَ: الْمعدة حَوْض الْجَسَد وَالْعُرُوق تشرع فِيهِ فَمَا ورد فِيهَا بِصِحَّة صدر بِصِحَّة وَمَا ورد فِيهَا بسقم صدر بسقم
Beyhakî'nin İbn Muhib'den, onun da babasından bildirdiğine göre: "Mide bedenin havuzudur ve damarlar oraya uzanır. Oraya sağlıkla giren sağlıkla çıkar, oraya hastalıkla giren hastalıkla çıkar."
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط وَابْن السّني وَأَبُو نعيم معافى الطِّبّ النَّبَوِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان وَضَعفه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ الْمعدة حَوْض الْبدن وَالْعُرُوق إِلَيْهَا وَارِدَة فَإِذا صحت الْمعدة صدرت الْعُرُوق بِالصِّحَّةِ وَإِذا فَسدتْ الْمعدة صدرت الْعُرُوق بِالسقمِ
Taberânî el-Evsat'ta, İbnü's-Sünnî ve Ebû Nuaym birlikte et-Tıbbu'n-Nebevî'de, -zayıf olduğunu belirterek- Beyhakî de Şuabü'l-Îmân'da Ebû Hüreyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Mide bedenin havuzudur ve damarlar oraya uğrar. Mide sağlıklı olursa damarlar da sağlıkla çıkar; mide bozulursa damarlar da hastalıkla çıkar."
- الْآيَة (٣٢)
- Âyet (32)
- أخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَت قُرَيْش يطوفون بِالْبَيْتِ وهم عُرَاة يصفرون ويصفقون فَأنْزل الله {قل من حرم زِينَة الله} فَأمروا بالثياب أَن يلبسوها {قل هِيَ للَّذين آمنُوا فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا خَالِصَة يَوْم الْقِيَامَة} قَالَ: يَنْتَفِعُونَ بهَا فِي الدُّنْيَا لَا يتبعهُم فِيهَا إِثْم يَوْم الْقِيَامَة
- Abd b. Humeyd, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Kureyş, Beyt'i çıplak olarak, ıslık çalıp el çırparak tavaf ediyordu. Bunun üzerine Allah: {قل من حرم زِينَة الله} “De ki: Allah'ın zinetini kim haram kıldı?” [ayetini] indirdi ve elbise giymeleri emredildi. {قل هِيَ للَّذين آمنُوا فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا خَالِصَة يَوْم الْقِيَامَة} “De ki: O, dünya hayatında inananlar içindir, kıyamet gününde ise yalnızca onlara aittir” [ayeti hakkında İbn Abbâs] dedi ki: Dünyada ondan faydalanırlar ve kıyamet gününde onlara bundan dolayı bir günah terettüp etmez.
وَأخرج وَكِيع فِي الْغرَر عَن عَائِشَة
Vekî'in el-Gurer'de Âişe'den bildirdiğine göre,
أَنَّهَا سُئِلت عَن مقانع القز فَقَالَت: مَا حرم الله شَيْئا من الزِّينَة
ona ham ipek başörtüleri sorulduğunda şöyle demiştir: "Allah ziynetten hiçbir şeyi haram kılmamıştır."
وَأخرج عبد بن حميد وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك {قل هِيَ للَّذين آمنُوا فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا خَالِصَة يَوْم الْقِيَامَة} قَالَ: الْمُشْركُونَ يشاركون الْمُؤمنِينَ فِي زهرَة الدُّنْيَا وَهِي خَالِصَة يَوْم الْقِيَامَة للْمُؤْمِنين دون الْمُشْركين
Abd b. Humeyd ve Ebü'ş-Şeyh'in Dahhâk'tan bildirdiğine göre o, {قل هِيَ للَّذين آمنُوا فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا خَالِصَة يَوْم الْقِيَامَة} “De ki: O, dünya hayatında inananlar içindir, kıyamet gününde ise yalnızca onlara aittir” [ayeti hakkında] şöyle demiştir: "Müşrikler dünya süsünde müminlere ortak olurlar; ancak o, kıyamet gününde müşriklere değil, yalnızca müminlere aittir."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس والطيبات من الرزق قَالَ: الودك وَاللَّحم وَالسمن
Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, "temiz rızıklar" hakkında: "Erimiş iç yağı, et ve sade yağdır" demiştir.
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد قَالَ: كَانَ قوم يحرمُونَ من الشَّاة لَبنهَا ولحمها وسمنها فَأنْزل الله {قل من حرم زِينَة الله الَّتِي أخرج لِعِبَادِهِ والطيبات من الرزق} قَالَ: والزينة الثِّيَاب
Ebü'ş-Şeyh'in İbn Zeyd'den bildirdiğine göre: Bir topluluk koyunun sütünü, etini ve yağını haram sayıyordu. Bunun üzerine Allah: {قل من حرم زِينَة الله الَّتِي أخرج لِعِبَادِهِ والطيبات من الرزق} “De ki: Allah'ın kulları için çıkardığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kıldı?” [ayetini] indirdi. [İbn Zeyd] dedi ki: Zinet elbiselerdir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {والطيبات من الرزق} قَالَ: هُوَ مَا حرم أهل الْجَاهِلِيَّة عَلَيْهِم فِي أَمْوَالهم الْبحيرَة والسائبة والوصيلة والحامي
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den bildirdiğine göre o, {والطيبات من الرزق} “ve temiz rızıkları” ifadesi hakkında şöyle demiştir: "O, cahiliye ehlinin mallarından kendilerine haram kıldıkları bahîre, sâibe, vasîle ve hâmîdir."
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: كَانَ الْجَاهِلِيَّة يحرمُونَ أَشْيَاء أحلهَا الله من الثِّيَاب وَغَيرهَا وَهُوَ قَول الله {قل أَرَأَيْتُم مَا أنزل الله لكم من رزق فجعلتم مِنْهُ حَرَامًا وحلالا} يُونُس الْآيَة ٥٩ وَهُوَ هَذَا فَأنْزل الله {قل من حرم زِينَة الله الَّتِي أخرج لِعِبَادِهِ والطيبات من الرزق قل هِيَ للَّذين آمنُوا فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا}
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Cahiliye ehli, Allah'ın helal kıldığı elbiseleri ve diğer şeyleri haram kılıyordu. İşte bu, Allah'ın: {قل أَرَأَيْتُم مَا أنزل الله لكم من رزق فجعلتم مِنْهُ حَرَامًا وحلالا} “De ki: Gördünüz mü, Allah'ın sizin için indirdiği rızkı tutup da onun bir kısmını haram, bir kısmını helal kıldınız” (Yûnus Suresi, 59. ayet) buyruğudur; işte bu odur. Bunun üzerine Allah: {قل من حرم زِينَة الله الَّتِي أخرج لِعِبَادِهِ والطيبات من الرزق قل هِيَ للَّذين آمنُوا فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا} “De ki: Allah'ın kulları için çıkardığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kıldı? De ki: O, dünya hayatında inananlar içindir...” [ayetini] indirdi.
يَعْنِي شَارك الْمُسلمُونَ الْكفَّار فِي الطَّيِّبَات فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا فَأَكَلُوا من طَيّبَات طعامها ولبسوا من جِيَاد ثِيَابهَا ونكحوا من صَالح نسائها ثمَّ يخلص الله الطَّيِّبَات فِي الْآخِرَة للَّذين آمنُوا وَلَيْسَ للْمُشْرِكين فِيهَا شَيْء
Yani Müslümanlar dünya hayatında temiz şeylerde kâfirlere ortak oldular; onun temiz yiyeceklerinden yediler, kaliteli elbiselerinden giydiler ve saliha kadınlarıyla evlendiler. Sonra Allah, ahirette temiz şeyleri sadece iman edenlere has kılacaktır ve onda müşrikler için hiçbir pay yoktur.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة قَالَ: الزِّينَة تخلص يَوْم الْقِيَامَة لمن آمن فِي الدُّنْيَا
İbn Ebî Hâtim'in İkrime'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Zinet, kıyamet gününde dünyada iman edenlere has kılınacaktır."
وَأخرج عبد بن حميد عَن عَاصِم قَالَ: سَمِعت الْحجَّاج بن يُوسُف يقْرَأ (قل هِيَ للَّذين آمنُوا فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا خَالِصَة) بِالرَّفْع
Abd b. Humeyd'in Âsım'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Haccâc b. Yûsuf'un (قل هِيَ للَّذين آمنُوا فِي الْحَيَاة الدُّنْيَا خَالِصَة) ifadesini [hâlisatün şeklinde] ref (ötre) ile okuduğunu işittim.
قَالَ عَاصِم: وَلم يبصر الْحجَّاج اعرابها وَقرأَهَا عَاصِم بِالنّصب (خَالِصَة)
Âsım dedi ki: "Haccâc onun irabını göremedi." Âsım ise onu nasb (üstün) ile (خَالِصَة) [hâlisaten şeklinde] okumuştur.
- الْآيَة (٣٣)
- Âyet (33)
- أخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {قل إِنَّمَا حرم رَبِّي الْفَوَاحِش مَا ظهر مِنْهَا وَمَا بطن} قَالَ: مَا ظهر الْعرية وَمَا بطن الزِّنَا كَانُوا يطوفون بِالْبَيْتِ عُرَاة
- Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {قل إِنَّمَا حرم رَبِّي الْفَوَاحِش مَا ظهر مِنْهَا وَمَا بطن} “De ki: Rabbim ancak açık ve gizli çirkinlikleri... haram kılmıştır” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Açık olanı çıplaklıktır, gizli olanı ise zinadır. Onlar Beyt'i çıplak olarak tavaf ediyorlardı."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَأحمد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْأَسْمَاء وَالصِّفَات عَن ابْن مَسْعُود قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا أحد أغير من الله فَلذَلِك حرم الْفَاحِش مَا ظهر مِنْهَا وَمَا بطن
İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim, Ahmed, Tirmizî, Nesâî, İbnü'l-Münzir, İbn Merdûye ve el-Esmâ ve's-Sıfât'ta Beyhakî'nin İbn Mes'ûd'dan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Allah'tan daha kıskanç (gayyûr) hiç kimse yoktur. Bundan dolayı açık olsun gizli olsun tüm çirkinlikleri (kötülükleri) haram kılmıştır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ وَمُسلم وَابْن مرْدَوَيْه عَن الْمُغيرَة بن شُعْبَة قَالَ: قَالَ سعد بن عبَادَة: لَو رَأَيْت رجلا مَعَ امْرَأَتي لضربته بِالسَّيْفِ فَبلغ ذَلِك رَسُول الله ﷺ فَقَالَ أتعجبون من غيرَة سعد فو الله لأَنا أَغْيَرُ مِنْ سعد وَالله أغْيَرُ مني وَمن أَجله حرم الْفَوَاحِش مَا ظهر مِنْهَا وَمَا بطن وَلَا شخص أغير من الله
İbn Ebî Şeybe, Buhârî, Müslim ve İbn Merdûye'nin Mugīre b. Şu'be'den bildirdiğine göre Sa'd b. Ubâde şöyle demiştir: "Karımın yanında bir adam görsem onu mutlaka kılıçla vururdum." Bu söz Resûlullah'a sallallâhu aleyhi ve sellem ulaşınca şöyle buyurdu: "Sa'd'ın kıskançlığına mı şaşıyorsunuz? Vallahi ben Sa'd'dan daha kıskancım, Allah da benden daha kıskançtır. İşte bundan dolayı O, açık olsun gizli olsun tüm çirkinlikleri haram kılmıştır. Allah'tan daha kıskanç hiç kimse yoktur."
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: قيل: يَا رَسُول الله أما تغار قَالَ وَالله إِنِّي لأغار وَالله أغْيَرُ مني وَمن غيرته نهى عَن الْفَوَاحِش
İbn Merdûye'nin Ebû Hüreyre'den bildirdiğine göre şöyle demiştir: "Ey Allah'ın Resûlü! Sen kıskanmaz mısın?" denildi. O da şöyle buyurdu: "Vallahi ben mutlaka kıskanırım, Allah ise benden daha kıskançtır. O, kıskançlığından dolayı çirkinlikleri yasaklamıştır."
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن {قل إِنَّمَا حرم رَبِّي الْفَوَاحِش مَا ظهر مِنْهَا وَمَا بطن} قَالَ: مَا ظهر مِنْهَا الِاغْتِسَال بِغَيْر ستْرَة
Ebü'ş-Şeyh'in Hasan'dan bildirdiğine göre o, {قل إِنَّمَا حرم رَبِّي الْفَوَاحِش مَا ظهر مِنْهَا وَمَا بطن} “De ki: Rabbim ancak açık ve gizli çirkinlikleri... haram kılmıştır” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Açık olanı, örtünmeksizin gusletmektir."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن يحيى بن أبي كثير أَن رجلا قَالَ: يَا رَسُول الله ﷺ إِنِّي
Abdürrezzâk'ın Yahyâ b. Ebî Kesîr'den bildirdiğine göre bir adam şöyle dedi: "Ey Allah'ın Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem! Ben
أصبت حدا فأقمه عليَّ
had cezası [gerektiren bir günah] işledim, cezayı bana uygula."
فجلده ثمَّ صعد الْمِنْبَر وَالْغَضَب يعرف فِي وَجهه فَقَالَ: أَيهَا النَّاس إِن الله حرم عَلَيْكُم الْفَوَاحِش مَا ظهر مِنْهَا وَمَا بطن فَمن أصَاب مِنْهَا شَيْئا فليستتر بسترالله فَإِنَّهُ من يرفع إِلَيْنَا من ذَلِك شَيْئا نقمة عَلَيْهِ
Bunun üzerine ona celde vurdu; sonra yüzünden öfkesi belli bir hâlde minbere çıkıp şöyle buyurdu: "Ey insanlar! Şüphesiz Allah, açık olsun gizli olsun çirkinlikleri size haram kılmıştır. Kim bunlardan bir şey işlerse Allah'ın örtüsüyle örtünsün. Zira her kim bundan bir şeyi bize getirirse (bildirirse), cezayı ona uygularız."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن أبي جَعْفَر قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ إِنِّي غيور وَإِن إِبْرَاهِيم كَانَ غيوراً وَمَا من امرىء لَا يغار إِلَّا منكوس الْقلب
İbn Ebî Şeybe'nin Ebû Ca'fer'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Şüphesiz ben kıskancım; İbrâhim de kıskançtı. Kıskanmayan hiçbir kimse yoktur ki kalbi tersine dönmüş (bozulmuş) olmasın."
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {والإِثم} قَالَ: الْمعْصِيَة وَالْبَغي
İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in Süddî'den bildirdiğine göre o, {والإِثم} “günahı” ifadesi hakkında: "İsyandır; haksız saldırı ise,
قَالَ: إِن تبغى على النَّاس بِغَيْر حق
insanlara haksız yere saldırmandır" demiştir.
- الْآيَة (٣٤)
- Âyet (34)
- أخرج ابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه والخطيب فِي تالي التَّلْخِيص وَابْن النجار فِي تَارِيخه عَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: تَذَاكرنَا زِيَادَة الْعُمر عِنْد رَسُول الله ﷺ فَقُلْنَا: من وصل رَحمَه أنسء فِي أَجله
- İbn Ebî Hâtim, Taberânî, Ebü'ş-Şeyh, İbn Merdûye, Tâlî et-Telhîs'te Hatîb ve Târîh'inde İbnü'n-Neccâr'ın Ebü'd-Derdâ'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah'ın sallallâhu aleyhi ve sellem yanında ömrün uzamasını müzakere ettik ve: "Kim akrabalık bağını gözetirse onun eceli geciktirilir (ömrü uzatılır)" dedik.
فَقَالَ إِنَّه لَيْسَ بزائدة فِي عمره قَالَ الله {فَإِذا جَاءَ أَجلهم لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَة وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ} وَلَكِن الرجل يكون لَهُ الذُّرِّيَّة الصَّالِحَة فَيدعونَ الله لَهُ من بعده فيبلغه ذَلِك فَذَلِك الَّذِي ينسأ فِي أبده وَفِي لفظ: فيلحقه دعاؤهم فِي قَبره فَذَلِك زِيَادَة الْعُمر
Bunun üzerine şöyle buyurdu: "Bu onun ömründe bir artış değildir. Allah: {فَإِذا جَاءَ أَجلهم لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَة وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ} “Ecelleri geldiği zaman ise ne bir an geri kalabilirler ne de öne geçebilirler” buyurmuştur. Lakin adamın salih bir nesli olur da onun ardından kendisine dua ederler ve bu ona ulaşır; işte ömrü uzatılan kimse budur." Bir lafızda ise: "Onların duası kabrinde ona ulaşır, işte ömrün uzaması budur" [şeklindedir].
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن أبي عرُوبَة قَالَ: كَانَ الْحسن يَقُول: مَا أَحمَق هَؤُلَاءِ الْقَوْم
İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Ebî Arûbe'den bildirdiğine göre Hasan [el-Basrî] şöyle derdi: "Bu topluluk ne kadar da ahmaktır!
يَقُولُونَ: اللَّهُمَّ أطل عمره وَالله يَقُول {فَإِذا جَاءَ أَجلهم لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَة وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ}
'Allah'ım, onun ömrünü uzat' derler; oysa Allah: {فَإِذا جَاءَ أَجلهم لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَة وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ} “Ecelleri geldiği zaman ise ne bir an geri kalabilirler ne de öne geçebilirler” buyurmaktadır."
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر من طَرِيق الزُّهْرِيّ عَن ابْن الْمسيب قَالَ: لما طعن عمر قَالَ كَعْب: لَو دَعَا الله عمر لأَخَّر فِي أَجله
Abdürrezzâk, İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Zührî yoluyla İbnü'l-Müseyyeb'den bildirdiğine göre: Ömer bıçaklandığı zaman Kâ'b: "Şayet Ömer Allah'a dua etseydi, [Allah] onun ecelini ertelerdi" dedi.
فَقيل لَهُ: أَلَيْسَ قد قَالَ الله {فَإِذا جَاءَ أَجلهم لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَة وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ} فَقَالَ كَعْب: وَقد قَالَ الله {وَمَا يعمر من معمر وَلَا ينقص من عمره إِلَّا فِي كتاب} فاطر الْآيَة ١١ قَالَ الزُّهْرِيّ: وَلَيْسَ أحد إِلَّا لَهُ عمر مَكْتُوب فَرَأى أَنه مَا لم يحضر أَجله فَإِن الله يُؤَخر مَا شَاءَ وَينْقص {فَإِذا جَاءَ أَجلهم لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَة وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ}
Ona: "Allah {فَإِذا جَاءَ أَجلهم لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَة وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ} “Ecelleri geldiği zaman ise ne bir an geri kalabilirler ne de öne geçebilirler” buyurmadı mı?" denildi. Kâ'b: "Allah {وَمَا يعمر من معمر وَلَا ينقص من عمره إِلَّا فِي كتاب} “Ömür süren birinin ömrünün uzatılması da ömründen kısaltılması da mutlaka bir kitaptadır” (Fâtır Suresi, 11. ayet) buyurmuştur" dedi. Zührî dedi ki: Herkesin yazılmış bir ömrü vardır; [Kâ'b] eceli gelmedikçe Allah'ın dilediğini erteleyeceğini ve kısaltacağını, {فَإِذا جَاءَ أَجلهم لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَة وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ} “Ecelleri geldiği zaman ise ne bir an geri kalabilirler ne de öne geçebilirler” [şeklinde olduğunu] düşünüyordu.
وَأخرج ابْن سعد فِي الطَّبَقَات عَن كَعْب قَالَ: كَانَ فِي بني إِسْرَائِيل ملك إِذا ذَكرْنَاهُ ذكرنَا عمر وَإِذا ذكرنَا عمر ذَكرْنَاهُ وَكَانَ إِلَى جنبه نَبِي يُوحى إِلَيْهِ فَأوحى الله إِلَى النَّبِي أَن يَقُول لَهُ: أَعهد عَهْدك واكتب إِلَى وصيتك فَإنَّك ميت إِلَى ثَلَاثَة أَيَّام فَأخْبرهُ النَّبِي بذلك فَلَمَّا كَانَ فِي الْيَوْم الثَّالِث وَقع بَين الْجدر وَبَين السرير ثمَّ جَار إِلَى ربه فَقَالَ: اللَّهُمَّ إِن كنت تعلم أَنِّي كنت أعدل فِي الحكم وَإِذا اخْتلفت الْأُمُور اتبعت هداك وَكنت فزدني فِي عمري حَتَّى يكبر طفلي وتربو أمتِي
İbn Sa'd'ın et-Tabakât'ta Kâ'b'dan bildirdiğine göre o şöyle demiştir: İsrâiloğulları içinde bir hükümdar vardı; onu andığımızda Ömer'i anardık, Ömer'i andığımızda da onu anardık. Yanında kendisine vahiy gelen bir peygamber bulunuyordu. Allah peygambere, hükümdara: "Ahdini yap ve vasiyetini yaz; çünkü sen üç güne kadar öleceksin" demesini vahyetti. Peygamber bunu ona bildirdi. Üçüncü gün olunca [hükümdar] duvar ile sedir arasına düştü, sonra Rabbine yalvarıp şöyle dedi: "Allah'ım! Şayet hükümde adil davrandığımı, işler karıştığında senin hidayetine uyduğumu ve şöyle şöyle olduğumu biliyorsan, çocuğum büyüyene ve ümmetim çoğalana kadar ömrümü artır."
فَأوحى الله إِلَى النَّبِي: أَنه قد قَالَ كَذَا وَكَذَا وَقد صدق: وَقد زِدْته فِي عمره خمس عشرَة سنة فَفِي ذَلِك مَا يكبر طِفْله وتربو أمته فَلَمَّا طعن عمر قَالَ كَعْب: لَئِن سَأَلَ عمر ليبقينه فَأخْبر بذلك عمر فَقَالَ: اللَّهُمَّ اقبضني إِلَيْك غير عَاجز وَلَا ملوم
Bunun üzerine Allah peygambere şöyle vahyetti: "O şöyle şöyle dedi ve doğru söyledi; ben de onun ömrünü on beş yıl artırdım; bu sürede çocuğu büyür ve ümmeti çoğalır." Ömer bıçaklandığı zaman Kâ'b: "Şayet Ömer [Allah'tan] isteseydi onu mutlaka yaşatırdı" dedi. Bu durum Ömer'e haber verilince şöyle dedi: "Allah'ım! Âciz ve kınanmış olmaksızın canımı sana al."
وَأخرج ابْن سعد عَن ابْن أبي مليكَة قَالَ: لما طعن عمر جَاءَ كَعْب فَجعل يبكي بِالْبَابِ وَيَقُول: وَالله لَو أَن أَمِير الْمُؤمنِينَ يقسم على الله أَن يُؤَخِّرهُ لأخَّرَهُ فَدخل ابْن عَبَّاس عَلَيْهِ فَقَالَ: يَا أَمِير الْمُؤمنِينَ هَذَا كَعْب يَقُول كَذَا وَكَذَا قَالَ: إِذا - وَالله - لَا أسأله
İbn Sa'd'ın İbn Ebî Müleyke'den bildirdiğine göre: Ömer bıçaklandığı zaman Kâ'b gelip kapıda ağlamaya başladı ve: "Vallahi müminlerin emiri Allah'a kendisini geciktirmesi için yemin ettirseydi, [Allah] onu geciktirirdi" diyordu. İbn Abbâs onun yanına girip: "Ey müminlerin emiri! İşte Kâ'b şöyle şöyle söylüyor" dedi. [Ömer]: "Öyleyse -vallahi- ben O'ndan bunu istemem" dedi.
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل وَابْن عَسَاكِر عَن يحيى بن عبد الرَّحْمَن بن لَبِيبَة عَن أَبِيه عَن جده قَالَ: جَاءَ سعد بن أبي وَقاص فَقَالَ: يَا رب إِن لي بَنِينَ صغَارًا فأخِّر عني الْمَوْت حَتَّى يبلغُوا فَأخر عَنهُ الْمَوْت عشْرين سنة
Beyhakî'nin ed-Delâil'de ve İbn Asâkir'in Yahyâ b. Abdirrahmân b. Lebîbe'den, onun babasından, onun da dedesinden bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Sa'd b. Ebî Vakkâs gelip: "Ey Rabbim! Benim küçük çocuklarım var; onlar büyüyene kadar ölümü benden ertele" dedi. Bunun üzerine [Allah] ölümü ondan yirmi yıl erteledi.
وَأخرج أَحْمد عَن ثَوْبَان عَن النَّبِي ﷺ قَالَ من سره النسأ فِي الْأَجَل والزياده فِي الرزق فَليصل رَحمَه
Ahmed'in Sevbân'dan bildirdiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Ecelinin ertelenmesi ve rızkının artırılması kimi sevindirirse akrabalık bağını gözetsin."
وَأخرج الْحَكِيم التِّرْمِذِيّ عَن ابْن عَبَّاس قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ من ولي من أَمر أمتِي شَيْئا فحسنت سَرِيرَته رزق الهيبة من قُلُوبهم وَإِذا بسط يَده لَهُم بِالْمَعْرُوفِ رزق الْمحبَّة مِنْهُم وَإِذا وفر عَلَيْهِم أَمْوَالهم وفر الله عَلَيْهِ مَاله وَإِذا أنصف الضَّعِيف من الْقوي قوّى الله سُلْطَانه وَإِذا عدل مدَّ فِي عمره
Hakîm et-Tirmizî'nin İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Kim ümmetimin işinden bir şey üstlenir de iç dünyası (niyeti) iyi olursa, onların kalplerinde heybet (saygı) ile rızıklandırılır. Onlara iyilikle elini açarsa onların sevgisiyle rızıklandırılır. Onların mallarını koruyup çoğaltırsa Allah da onun malını çoğaltır. Güçlüye karşı zayıfın hakkını verirse Allah onun hâkimiyetini güçlendirir. Adil davranırsa ömrü uzatılır."
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن ابْن عمر قَالَ: من اتَّقى ربه وَوصل رَحمَه نسىء لَهُ فِي عمره وَربا مَاله وأحبه أَهله
İbn Ebî Şeybe'nin İbn Ömer'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Kim Rabbinden sakınır ve akrabalık bağını gözetirse onun ömrü uzatılır, malı bereketlenir ve ailesi onu sever."
- الْآيَة (٣٥ - ٣٦)
- Âyet (35 - 36)
- أخرج ابْن جرير عَن أبي سيار السّلمِيّ فَقَالَ: إِن الله ﵎ جعل آدم وَذريته فِي كَفه فَقَالَ {يَا بني آدم إِمَّا يَأْتينكُمْ رسل مِنْكُم يقصون عَلَيْكُم آياتي فَمن اتَّقى وَأصْلح فَلَا خوف عَلَيْهِم وَلَا هم يَحْزَنُونَ} ثمَّ نظر إِلَى الرُّسُل فَقَالَ {يَا أَيهَا الرُّسُل كلوا من الطَّيِّبَات وَاعْمَلُوا صَالحا إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ عليم} الْمُؤْمِنُونَ الْآيَة ٥١ {وَإِن هَذِه أمتكُم أمة وَاحِدَة وَأَنا ربكُم فاتقون} الْمُؤْمِنُونَ الْآيَة ٥٣ ثمَّ بثهم
- İbn Cerîr'in Ebû Seyyâr es-Sülemî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Allah celle celâluhû Âdem'i ve zürriyetini avucuna aldı ve: {يَا بني آدم إِمَّا يَأْتينكُمْ رسل مِنْكُم يقصون عَلَيْكُم آياتي فَمن اتَّقى وَأصْلح فَلَا خوف عَلَيْهِم وَلَا هم يَحْزَنُونَ} “Ey Âdemoğulları! Size içinizden ayetlerimi anlatan elçiler geldiğinde, kim sakınır ve [kendini] ıslah ederse artık onlara hiçbir korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir de” buyurdu. Sonra elçilere bakıp şöyle buyurdu: {يَا أَيهَا الرُّسُل كلوا من الطَّيِّبَات وَاعْمَلُوا صَالحا إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ عليم} “Ey elçiler! Temiz şeylerden yiyin ve salih amel işleyin. Şüphesiz ben yaptıklarınızı hakkıyla bilmekteyim” (Mü'minûn Suresi, 51. ayet), {وَإِن هَذِه أمتكُم أمة وَاحِدَة وَأَنا ربكُم فاتقون} “Şüphesiz bu tek bir ümmet olarak sizin ümmetinizdir; ben de sizin Rabbinizim, öyleyse benden sakının” (Mü'minûn Suresi, 52. ayet). Sonra onları [yeryüzüne] yaydı.
- الْآيَة (٣٧)
- Âyet (37)
- أخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أُولَئِكَ ينالهم نصِيبهم من الْكتاب} قَالَ: مَا قدر لَهُم من خير وَشر
- Feryâbî, İbn Cerîr, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {أُولَئِكَ ينالهم نصِيبهم من الْكتاب} “İşte onlara Kitap'tan nasipleri erişecektir” ayeti hakkında: "Kendileri için takdir edilen hayır ve şerdir" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس {أُولَئِكَ ينالهم نصِيبهم من الْكتاب} قَالَ: من الْأَعْمَال من عمل خيرا جزى بِهِ وَمن عمل شرا جزى بِهِ
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {أُولَئِكَ ينالهم نصِيبهم من الْكتاب} “İşte onlara Kitap'tan nasipleri erişecektir” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Amellerdendir; kim bir hayır işlerse onunla karşılık görür, kim de bir kötülük işlerse onunla karşılık görür."
وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله ونصيبهم من الْكتاب قَالَ: مَا كتب عَلَيْهِم من الشَّقَاء والسعادة
İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, "ve Kitap'tan nasipleri" sözü hakkında: "Haklarında yazılmış olan şekavet (bedbahtlık) ve saadettir" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {أُولَئِكَ ينالهم نصِيبهم من الْكتاب} قَالَ: قوم يعْملُونَ أعمالاً لَا بُد لَهُم أَن يعملوها
İbn Ebî Hâtim, Ebü'ş-Şeyh ve İbnü'l-Münzir'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {أُولَئِكَ ينالهم نصِيبهم من الْكتاب} “İşte onlara Kitap'tan nasipleri erişecektir” ayeti hakkında: "[Onlar], mutlaka işlemeleri gereken amelleri işleyen bir topluluktur" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {أُولَئِكَ ينالهم نصِيبهم من الْكتاب} قَالَ: مَا سبق من الْكتاب
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, {أُولَئِكَ ينالهم نصِيبهم من الْكتاب} “İşte onlara Kitap'tan nasipleri erişecektir” ayeti hakkında: "Kitap'ta önceden geçmiş olan [hüküm]dür" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {نصِيبهم من الْكتاب} قَالَ: مَا وعدوا فِيهِ من خير أَو شَرّ
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, {نصِيبهم من الْكتاب} “Kitap'tan nasipleri” ayeti hakkında: "Orada kendilerine vadedilen hayır veya şerdir" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُحَمَّد بن كَعْب فِي قَوْله {أُولَئِكَ ينالهم نصِيبهم من الْكتاب} قَالَ: رزقه وأجله وَعَمله
İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Muhammed b. Ka'b'dan bildirdiğine göre o, {أُولَئِكَ ينالهم نصِيبهم من الْكتاب} “İşte onlara Kitap'tan nasipleri erişecektir” ayeti hakkında: "Rızkı, eceli ve amelidir" demiştir.
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي صَالح فِي قَوْله {نصِيبهم من الْكتاب} قَالَ: من الْعَذَاب
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in Ebû Sâlih'ten bildirdiğine göre o, {نصِيبهم من الْكتاب} “Kitap'tan nasipleri” ayeti hakkında: "Azaptandır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد عَن الْحسن
Abd b. Humeyd'in el-Hasan'dan bildirdiğine göre;
مثله
aynısı[nı söylemiştir].
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع بن أنس فِي قَوْله {ينالهم نصِيبهم من الْكتاب} قَالَ: مِمَّا كتب لَهُم من الرزق
Abd b. Humeyd ve İbn Ebî Hâtim'in er-Rebî' b. Enes'ten bildirdiğine göre o, {ينالهم نصِيبهم من الْكتاب} “onlara Kitap'tan nasipleri erişecektir” ayeti hakkında: "Kendileri için yazılmış olan rızıktandır" demiştir.
- الْآيَة (٣٨ - ٣٩)
- Âyet (38 - 39)
- أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {قد خلت} قَالَ: قد مَضَت {كلما دخلت أمة لعنت أُخْتهَا} قَالَ: كلما دخلت أهل مِلَّة لعنُوا أَصْحَابهم على ذَلِك الدّين يلعن الْمُشْركُونَ الْمُشْركين وَالْيَهُود الْيَهُود وَالنَّصَارَى النَّصَارَى والصابئون الصابئين وَالْمَجُوس الْمَجُوس تلعن الْآخِرَة الأولى {حَتَّى إِذا ادَّاركوا فِيهَا جَمِيعًا قَالَت أخراهم} الَّذين كَانُوا فِي آخر الزَّمَان {لأولاهم} الَّذين شرعوا لَهُم ذَلِك الدّين {رَبنَا هَؤُلَاءِ أضلونا فآتهم عذَابا ضعفا} للأولى وَالْآخِرَة {وَقَالَت أولاهم لأخراهم فَمَا كَانَ لكم علينا من فضل} وَقد ضللتم كَمَا ضللنا
- İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in es-Süddî'den bildirdiğine göre o, {قد خلت} “gelip geçmiş” ayeti hakkında: "Geçip gitmiş" demiştir. {كلما دخلت أمة لعنت أُخْتهَا} “Her ümmet girdikçe kardeşine (yoldaşına) lanet eder” ayeti hakkında şöyle demiştir: "Bir dinin mensupları her girdiğinde, o din üzere olan yoldaşlarına lanet ederler. Müşrikler müşriklere, Yahudiler Yahudilere, Hristiyanlar Hristiyanlara, Sâbiîler Sâbiîlere ve Mecûsîler Mecûsîlere lanet eder; sonrakiler öncekilere lanet eder. {حَتَّى إِذا ادَّاركوا فِيهَا جَمِيعًا قَالَت أخراهم} “Nihayet hepsi orada birbiri ardınca toplanınca, sonrakiler ... dedi/der” yani ahir zamanda olanlar, {لأولاهم} “öncekileri hakkında” yani kendilerine o dini ihdas edenler hakkında: {رَبنَا هَؤُلَاءِ أضلونا فآتهم عذَابا ضعفا} “Rabbimiz! İşte bunlar bizi saptırdı, onlara kat kat azap ver” derler. Bu [talep] öncekiler ve sonrakiler içindir. {وَقَالَت أولاهم لأخراهم فَمَا كَانَ لكم علينا من فضل} “Öncekileri de sonrakilerine der ki: Sizin bize karşı hiçbir üstünlüğünüz yoktur” yani bizim saptığımız gibi siz de saptınız.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {عذَابا ضعفا} قَالَ: مضاعفاً {قَالَ لكل ضعف} قَالَ: مضاعف وَفِي قَوْله {فَمَا كَانَ لكم علينا من فضل} قَالَ: تَخْفيف من الْعَذَاب
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, {عذَابا ضعفا} “kat kat bir azap” ayeti hakkında: "Katlanmış" demiştir. {قَالَ لكل ضعف} “[Allah] 'Her biri için kat kat vardır' buyurdu/buyurur” ayeti hakkında: "Katlanmış" demiştir. {فَمَا كَانَ لكم علينا من فضل} “Sizin bize karşı hiçbir üstünlüğünüz yoktur” ayeti hakkında ise: "Azaptan bir hafifletilme [yoktur]" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن أبي مجلز فِي قَوْله {وَقَالَت أولاهم لأخراهم فَمَا كَانَ لكم علينا من فضل} يَقُول: قد بيَّن لكم مَا صنع بِنَا من الْعَذَاب حِين عصينا وحذرتم فَمَا فَضلكُمْ علينا
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in Ebû Miclez'den bildirdiğine göre o, {وَقَالَت أولاهم لأخراهم فَمَا كَانَ لكم علينا من فضل} “Öncekileri de sonrakilerine der ki: Sizin bize karşı hiçbir üstünlüğünüz yoktur” ayeti hakkında şöyle demektedir: "İsyan ettiğimizde bize azaptan ne yapıldığı size açıklanmıştı ve uyarılmıştınız; sizin bize karşı ne üstünlüğünüz var ki?"
وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة قَالَ: قَالَ الْحسن: الْجِنّ لَا يموتون
Abd b. Humeyd'in Katâde'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: el-Hasan: "Cinler ölmez" dedi.
فَقلت لَهُ: ألم يقل الله {فِي أُمَم قد خلت من قبلكُمْ من الْجِنّ والإِنس} وَإِنَّمَا يكون مَا خلا مَا قد ذهب
Bunun üzerine ben ona: "Allah, {فِي أُمَم قد خلت من قبلكُمْ من الْجِنّ والإِنس} “Sizden önce gelip geçmiş cin ve insan toplulukları içinde...” buyurmadı mı? Gelip geçen (halâ) ancak yok olup gitmiş olandır" dedim.
وَالله تَعَالَى أعلم
En doğrusunu Yüce Allah bilir.
- الْآيَة (٤٠)
- Âyet (40)
- أخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لَا تفتح لَهُم أَبْوَاب السَّمَاء} يَعْنِي لَا يصعد إِلَى الله من عَمَلهم شَيْء
- İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {لَا تفتح لَهُم أَبْوَاب السَّمَاء} “Onlara gök kapıları açılmaz” ayeti hakkında: "Yani onların amellerinden hiçbir şey Allah'a yükselmez" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس {لَا تفتح لَهُم أَبْوَاب السَّمَاء} قَالَ: لَا تفتح لَهُم لعمل وَلَا دُعَاء
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {لَا تفتح لَهُم أَبْوَاب السَّمَاء} “Onlara gök kapıları açılmaz” ayeti hakkında: "Onlara ne bir amel ne de bir dua için açılır" demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {لَا تفتح لَهُم أَبْوَاب السَّمَاء} قَالَ: عَيَّرَتها الْكفَّار إِن السَّمَاء لَا تفتح لأرواحهم وَهِي تفتح لأرواح الْمُؤمنِينَ
Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs'tan bildirdiğine göre o, {لَا تفتح لَهُم أَبْوَاب السَّمَاء} “Onlara gök kapıları açılmaz” ayeti hakkında: "[Allah] kâfirleri kınamıştır; gök onların ruhlarına açılmaz, müminlerin ruhlarına ise açılır" demiştir.
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن الْبَراء بن عَازِب قَالَ قَرَأَ رَسُول الله ﷺ لَا يفتح لَهُم بِالْيَاءِ
İbn Merdûye'nin Berâ b. Âzib'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, "lâ yüftehu lehüm" şeklinde yâ harfiyle okudu.
وَأخرج أَحْمد وَالنَّسَائِيّ وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن حبَان وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أبي هُرَيْرَة أَن رَسُول الله ﷺ قَالَ: الْمَيِّت تحضره الْمَلَائِكَة فَإِذا كَانَ الرجل صَالحا قَالَ: أَخْرِجِي أيتها النَّفس الطّيبَة كَانَت فِي الْجَسَد الطّيب
Ahmed, Nesâî, İbn Mâce, İbn Cerîr, İbn Hibbân, Hâkim (sahih olduğunu belirtmiştir) ve el-Ba's'ta Beyhakî'nin Ebû Hüreyre'den bildirdiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: "Ölünün yanına melekler gelir. Eğer adam salih ise [ölüm meleği]: 'Ey temiz bedende bulunan güzel nefis! Çık...
أَخْرِجِي حميدة وابشري بِروح وَرَيْحَان وَرب رَاض غير غَضْبَان فَلَا يزَال يُقَال لَهَا ذَلِك حَتَّى تَنْتَهِي إِلَى السَّمَاء السَّابِعَة فَإِذا كَانَ الرجل السوء قَالَ: أَخْرِجِي أيتها النَّفس الخبيثة كَانَت فِي الْجَسَد الْخَبيث أَخْرِجِي ذميمة وابشري بحميم وغساق وَآخر من شكله أَزوَاج فَلَا يزَال يُقَال لَهَا ذَلِك حَتَّى تخرج ثمَّ يعرج بهَا إِلَى السَّمَاء فيستفتح لَهَا فَيُقَال: من هَذَا فَيُقَال: فلَان
Övülmüş olarak çık; rahatlık, güzel rızık ve öfkeli olmayan, razı bir Rab ile müjdelen' der. Yedinci semaya varıncaya kadar ona böyle denilmeye devam eder. Şayet adam kötü ise: 'Ey kötü bedende bulunan habis nefis! Çık. Kınanmış olarak çık; kaynar su, irin ve onun benzeri kat kat başka [azaplar] ile müjdelen' der. Çıkıncaya kadar ona böyle denilmeye devam eder. Sonra onunla semaya yükselinir ve onun için [kapının açılması] istenir. 'Bu kimdir?' denilir. 'Filandır' denilir.
فَيُقَال: لَا مرْحَبًا بِالنَّفسِ الخبيثة كَانَت فِي الْجَسَد الْخَبيث ارجعي ذميمة فَإِنَّهَا لَا تفتح لَك أَبْوَاب السَّمَاء
Bunun üzerine: 'Kötü bedende bulunan habis nefse hoş geldin denilmez. Kınanmış olarak geri dön, zira sana gök kapıları açılmaz' denilir.
فترسل من السَّمَاء ثمَّ تصير إِلَى الْقَبْر
Böylece gökten salıverilir (fırlatılır), sonra kabre gider."
وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَابْن أبي شيبَة فِي المُصَنّف واللالكائي فِي السّنة وَالْبَيْهَقِيّ فِي الْبَعْث عَن أبي مُوسَى الْأَشْعَرِيّ قَالَ: تخرج نفس الْمُؤمن وَهِي أطيب ريحًا من الْمسك فيصعد بهَا الْمَلَائِكَة الَّذين يتوفونها فَتَلقاهُمْ مَلَائِكَة دون السَّمَاء فَيَقُولُونَ: من هَذَا مَعكُمْ فَيَقُولُونَ: فلَان ويذكرونه بِأَحْسَن عمله
Tayâlisî, el-Musannef'te İbn Ebî Şeybe, es-Sünne'de Lâlekâî ve el-Ba's'ta Beyhakî'nin Ebû Mûsâ el-Eş'arî'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: "Müminin nefsi misk kokusundan daha güzel kokulu olarak çıkar. Onu vefat ettiren melekler onunla yükselirler. Semanın berisinde onları melekler karşılar ve: 'Sizinle beraber olan bu kimdir?' derler. 'Filandır' derler ve onu en güzel ameliyle anarlar.
فَيَقُولُونَ: حياكم الله وَحيا من مَعكُمْ فَيفتح لَهُ أَبْوَاب السَّمَاء فيصعد بِهِ من الْبَاب الَّذِي كَانَ يصعد عمله مِنْهُ فيشرق وَجهه فَيَأْتِي الرب ولوجهه برهَان مثل الشَّمْس
Onlar da: 'Allah sizi ve sizinle beraber olanı esen kılsın' derler. Ona gök kapıları açılır ve ameli hangi kapıdan yükseliyorsa o kapıdan onunla yükselinir. Yüzü nurlanır ve yüzünde güneş gibi bir parıltı bulunduğu halde Rabbe gelir.
قَالَ: وَأما الْكَافِر فَتخرج نَفسه وَهِي أنتن من الجيفة فيصعد بهَا الْمَلَائِكَة الَّذين يتوفونها فَتَلقاهُمْ مَلَائِكَة دون السَّمَاء فَيَقُولُونَ: من هَذَا فَيَقُولُونَ فلَان ويذكرونه باسوأ [هجاء الْهمزَة] عمله فَيَقُولُونَ: ردُّوهُ فَمَا ظلمه الله شَيْئا
[Ebû Mûsâ] dedi ki: Kâfire gelince, onun nefsi leşten daha pis kokulu olarak çıkar. Onu vefat ettiren melekler onunla yükselirler. Semanın berisinde onları melekler karşılar ve: 'Bu kimdir?' derler. 'Filandır' derler ve onu en kötü ameliyle anarlar. Bunun üzerine [melekler]: 'Onu geri çevirin; Allah ona kesinlikle hiçbir haksızlık yapmamıştır' derler.
فَيرد إِلَى أَسْفَل الْأَرْضين إِلَى الثرى وَقَرَأَ أَبُو مُوسَى {وَلَا يدْخلُونَ الْجنَّة حَتَّى يلج الْجمل فِي سم الْخياط}
Böylece yerlerin en altına, toprağa geri çevrilir." Ebû Mûsâ: {وَلَا يدْخلُونَ الْجنَّة حَتَّى يلج الْجمل فِي سم الْخياط} “Deve iğne deliğinden geçmedikçe cennete de giremezler” ayetini okudu.
وَأخرج الطَّيَالِسِيّ وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وهناد بن السّري وَعبد بن حميد وَأَبُو دَاوُد فِي سنَنه وَابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَالْحَاكِم وَصَححهُ وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي كتاب عَذَاب الْقَبْر عَن الْبَراء بن عَازِب قَالَ: خرجنَا مَعَ رَسُول الله ﷺ فِي جَنَازَة رجل من الْأَنْصَار فَانْتَهَيْنَا إِلَى الْقَبْر وَلما يلْحد فَجَلَسَ رَسُول الله ﷺ وَجَلَسْنَا حوله وَكَأن على رؤوسنا الطير وَفِي يَده عود ينْكث بِهِ فِي الأَرْض فَرفع رَأسه فَقَالَ: استعيذوا بِاللَّه من عَذَاب الْقَبْر مرَّتَيْنِ أَو ثَلَاثًا ثمَّ قَالَ: إنَّ العَبْد الْمُؤمن إِذا كَانَ فِي انْقِطَاع من الدُّنْيَا وإقبال من الْآخِرَة نزل إِلَيْهِ مَلَائِكَة من السَّمَاء بيض الْوُجُوه كَأَن وجوهم الشَّمْس مَعَهم أكفان من كفن الْجنَّة وحنوط من حنوط الْجنَّة حَتَّى يجلسوا مِنْهُ مد الْبَصَر ثمَّ يَجِيء ملك الْمَوْت حَتَّى يجلس عِنْد رَأسه قيقول: أيتها النَّفس الطّيبَة اخْرُجِي إِلَى مغْفرَة من الله ورضوان
Tayâlisî, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Hennâd b. es-Serî, Abd b. Humeyd, Sünen'inde Ebû Dâvûd, İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim, Hâkim (sahih olduğunu belirtmiştir), İbn Merdûye ve Kitâbu Azâbi'l-Kabr'da Beyhakî'nin Berâ b. Âzib'den bildirdiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte Ensâr'dan bir adamın cenazesine çıktık. Kabre vardığımızda henüz lahit hazırlanmamıştı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem oturdu, biz de başımızın üstünde kuş varmışçasına [sessizce] onun etrafına oturduk. Elinde yere vurduğu bir çubuk vardı. Başını kaldırdı ve iki veya üç defa: "Kabir azabından Allah'a sığının" buyurdu. Sonra şöyle buyurdu: "Şüphesiz mümin kul dünyadan ayrılma ve ahirete yönelme vaktinde olduğunda, semadan yüzleri güneş gibi ak melekler yanlarında cennet kefenlerinden bir kefen ve cennet kokularından bir koku olduğu halde inerler ve onun gözünün görebileceği mesafede otururlar. Sonra ölüm meleği gelir, başucuna oturur ve: 'Ey güzel nefis! Allah'tan bir bağışlanmaya ve rızaya çık' der.
فَتخرج تسيل كَمَا تسيل القطرة من
O da, bir damlanın aktığı gibi akıp çıkar...
فِي السقاء وَإِن كُنْتُم ترَوْنَ غير ذَلِك فيأخذها فَإِذا لم يدعوها فِي يَده طرفَة عين حَتَّى يأخذوها فيجعلوها فِي ذَلِك الْكَفَن وَفِي ذَلِك الحنوط فَيخرج مِنْهَا كأطيب نفحة مسك وجدت على وَجه الأَرْض فيصعدون بهَا فَلَا يَمرونَ على ملإٍ من الْمَلَائِكَة إِلَّا قَالُوا: مَا هَذَا الرّوح الطّيب فَيَقُولُونَ: فلَان بن فلَان بِأَحْسَن أَسْمَائِهِ الَّتِي كَانُوا يسمونه بهَا فِي الدُّنْيَا حَتَّى ينْتَهوا بهَا إِلَى السَّمَاء الدُّنْيَا فيستفتحون لَهُ فَيفتح لَهُم فيشيعه من كل سَمَاء مقربوها إِلَى السَّمَاء الَّتِي تَلِيهَا حَتَّى يَنْتَهِي بِهِ إِلَى السَّمَاء السَّابِعَة فَيَقُول الله: اكتبوا كتاب عَبدِي فِي عليين وأعيدوه إِلَى الأَرْض فَإِنِّي مِنْهَا خلقتهمْ وفيهَا أعيدهم وَمِنْهَا أخرجهم تَارَة أُخْرَى فتعاد روحه فِي جسده
kırbanın ağzından -siz başka türlü görseniz de-. [Ölüm meleği] onu alır; [onu] aldığında ise göz açıp kapayıncaya kadar [diğer melekler] onu onun elinde bırakmazlar, hemen alıp o kefene ve o kokuya koyarlar. Ondan yeryüzünde bulunmuş en güzel misk kokusu gibi bir koku yayılır. Onunla [semaya] yükselirler; meleklerden uğradıkları her topluluk: 'Bu güzel ruh nedir?' der. Dünyada onu andıkları en güzel isimleriyle: 'Falanoğlu falandır' derler. Nihayet onunla dünya semasına varırlar ve onun için kapının açılmasını isterler; onlara kapı açılır. Her semanın mukarrebleri (yakın melekleri) bir sonraki semaya kadar ona eşlik eder; nihayet yedinci semaya ulaştırılır. Allah şöyle buyurur: 'Kulumun kitabını İlliyyîn'de yazın ve onu yere geri götürün. Çünkü ben onları ondan yarattım, oraya döndürürüm ve bir kez daha onları oradan çıkarırım.' Bunun üzerine ruhu bedenine iade edilir.
فيأتيه ملكان فيجلسانه فَيَقُولَانِ لَهُ: من رَبك فَيَقُول: رَبِّي الله
Yanına iki melek gelir, onu oturturlar ve ona: "Rabbin kimdir?" derler. O da: "Rabbim Allah'tır" der.
فَيَقُولَانِ لَهُ: مَا دينك فَيَقُول: ديني الإِسلام
Ona: "Dinin nedir?" derler. O da: "Dinim İslam'dır" der.
فَيَقُولَانِ لَهُ: مَا هَذَا الرجل الَّذِي بعث فِيكُم فَيَقُول: هُوَ رَسُول الله
Ona: "İçinizden gönderilen bu adam kimdir?" derler. O da: "O, Allah'ın Resûlüdür" der.
فَيَقُولَانِ لَهُ: وَمَا عَمَلك فَيَقُول: قَرَأت كتاب الله فآمنت بِهِ وصدّقت
Ona: "Amelin nedir?" derler. O da: "Allah'ın Kitabı'nı okudum, ona iman ettim ve onu doğruladım" der.
فينادي مُنَاد من السَّمَاء: أَن صدق عَبدِي فافرشوه من الْجنَّة وألبسوه من الْجنَّة وافتحوا لَهُ بَابا إِلَى الْجنَّة فيأتيه من روحها وطيبها ويفسح لَهُ فِي قَبره مد بَصَره ويأتيه رجل حسن الْوَجْه حسن الثِّيَاب طيب الرّيح فَيَقُول: أبشر بِالَّذِي يَسُرك هَذَا يَوْمك الَّذِي كنت توعد
Semadan bir münadi şöyle seslenir: "Kulum doğru söyledi. Ona cennetten [döşek] serin, cennetten giydirin ve ona cennete bakan bir kapı açın." Bunun üzerine ona cennetin esintisinden ve güzel kokusundan gelir, kabri gözünün görebileceği kadar genişletilir. Yanına güzel yüzlü, güzel elbiseli ve güzel kokulu bir adam gelir ve: "Seni sevindirecek şeyle müjdelen; işte bu, sana vadedilen gündür" der.
فَيَقُول لَهُ: من أَنْت فوجهك الْوَجْه يَجِيء بِالْخَيرِ فَيَقُول: أَنا عَمَلك الصَّالح فَيَقُول: رب أقِم السَّاعَة رب أقِم السَّاعَة حَتَّى أرجع إِلَى أَهلِي وَمَالِي
O da ona: "Sen kimsin? Yüzün hayır getiren bir yüzdür" der. O da: "Ben senin salih amelinim" der. Bunun üzerine [o kişi]: "Rabbim kıyameti kopar, Rabbim kıyameti kopar ki aileme ve malıma döneyim!" der.
قَالَ: وَإِن العَبْد الْكَافِر إِذا كَانَ فِي إقبال من الْآخِرَة وَانْقِطَاع من الدُّنْيَا نزل إِلَيْهِ من السَّمَاء مَلَائِكَة سود الْوُجُوه مَعَهم المسوح فَيَجْلِسُونَ مِنْهُ مد الْبَصَر ثمَّ يَجِيء ملك الْمَوْت حَتَّى يجلس عِنْد رَأسه فَيَقُول: أيتها النَّفس الخبيثة اخْرُجِي إِلَى سخط من الله وَغَضب فَتفرق فِي جسده فينتزعها كَمَا ينتزع السفود من الصُّوف المبلول فيأخذها فَإِذا أَخذهَا لم يدعوها فِي يَده طرفَة عين حَتَّى يجعلوها فِي تِلْكَ المسوح وَيخرج مِنْهَا كأنتن ريح جيفة وجدت على وَجه الأَرْض فيصعدون بهَا فَلَا يَمرونَ بهَا على ملإٍ من الْمَلَائِكَة إِلَّا قَالُوا: مَا هَذَا الرّوح الْخَبيث فَيَقُولُونَ: فلَان بن فلَان بأقبح أَسْمَائِهِ الَّتِي كَانَ يُسمى بهَا فِي الدُّنْيَا حَتَّى يَنْتَهِي بهَا إِلَى السَّمَاء الدُّنْيَا فيستفتح فَلَا يفتح لَهُ ثمَّ قَرَأَ رَسُول الله ﷺ {لَا تفتح لَهُم أَبْوَاب السَّمَاء} فَيَقُول الله ﷿: اكتبوا كِتَابه فِي سِجِّين فِي الأَرْض السُّفْلى فتطرح روحه طرحاً ثمَّ قَرَأَ
[Peygamber] buyurdu ki: "Kâfir kul ise dünyadan ayrılma ve ahirete yönelme vaktinde olduğunda, semadan yanlarında kıldan dokunmuş kaba örtüler (mesûh) bulunan kara yüzlü melekler inerler ve onun gözünün görebileceği mesafede otururlar. Sonra ölüm meleği gelir, başucuna oturur ve: 'Ey kötü nefis! Allah'ın hışmına ve gazabına çık' der. O [ruh] bedeninde dağılır; ıslak yünden şişin çekilip çıkarıldığı gibi onu çekip çıkarır ve alır. Onu aldığında göz açıp kapayıncaya kadar [diğer melekler] onu onun elinde bırakmazlar, hemen o kaba örtülere koyarlar. Ondan yeryüzünde bulunmuş en pis leş kokusu gibi bir koku yayılır. Onunla yükselirler; meleklerden uğradıkları her topluluk: 'Bu kötü ruh nedir?' der. Dünyada anıldığı en çirkin isimleriyle: 'Falanoğlu falandır' derler. Nihayet onunla dünya semasına varılır ve kapının açılması istenir ama ona kapı açılmaz." Sonra Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: {لَا تفتح لَهُم أَبْوَاب السَّمَاء} “Onlara gök kapıları açılmaz” ayetini okudu. Aziz ve Celil olan Allah: "Onun kitabını en alttaki yerde bulunan Siccîn'de yazın" buyurur. Bunun üzerine ruhu fırlatılıp atılır. Sonra
رَسُول الله ﷺ {وَمن يُشْرك بِاللَّه فَكَأَنَّمَا خرّ من السَّمَاء فتخطفه الطير أَو تهوي بِهِ الرّيح فِي مَكَان سحيق} الْحَج الْآيَة ٣١
Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: {وَمن يُشْرك بِاللَّه فَكَأَنَّمَا خرّ من السَّمَاء فتخطفه الطير أَو تهوي بِهِ الرّيح فِي مَكَان سحيق} “Kim Allah'a ortak koşarsa, sanki o gökten düşmüş de kendisini kuşlar kapışmış veya rüzgâr onu uzak bir yere sürükleyip atmış gibidir” (Hac Suresi, 31. ayet) ayetini okudu.
فتعاد روحه فِي جسده ويأتيه ملكان فيجلسانه فَيَقُولَانِ لَهُ: من رَبك فَيَقُول: هاه هاه
Bunun üzerine ruhu bedenine iade edilir. Yanına iki melek gelir, onu oturturlar ve ona: "Rabbin kimdir?" derler. O da: "Hah, hah!" der.
فَيَقُولَانِ لَهُ: مَا دينك فَيَقُول: هاه هاه لَا أَدْرِي
Ona: "Dinin nedir?" derler. O da: "Hah, hah, bilmiyorum!" der.
فَيَقُولَانِ لَهُ: مَا هَذَا الرجل الَّذِي بعث فِيكُم فَيَقُول: هاه هاه لَا أَدْرِي
Ona: "İçinizden gönderilen bu adam kimdir?" derler. O da: "Hah, hah, bilmiyorum!" der.
فينادي مُنَاد من السَّمَاء: أَن كذب عَبدِي فافرشوه من النَّار وافتحوا لَهُ بَابا إِلَى النَّار فيأتيه من حرهَا وسمومها ويضيق عَلَيْهِ قَبره حَتَّى تخْتَلف فِيهِ أضلاعه ويأتيه رجل قَبِيح الْوَجْه قَبِيح الثِّيَاب منتن الرّيح فَيَقُول: أبشر بِالَّذِي يسوءك هَذَا يَوْمك الَّذِي كنت توعد فَيَقُول: من أَنْت فوجهك الْوَجْه يَجِيء بِالشَّرِّ فَيَقُول: أَنا عَمَلك الْخَبيث
Semadan bir münadi şöyle seslenir: "Kulum yalan söyledi. Ona ateşten [döşek] serin ve ona ateşe bakan bir kapı açın." Bunun üzerine ona [cehennemin] sıcağından ve zehirli sıcağından gelir, kaburgaları birbirine geçecek şekilde kabri ona daraltılır. Yanına çirkin yüzlü, çirkin elbiseli ve pis kokulu bir adam gelir ve: "Seni üzecek şeyle müjdelen; işte bu, sana vadedilen gündür" der. O da: "Sen kimsin? Yüzün kötülük getiren bir yüzdür" der. O da: "Ben senin kötü amelinim" der.
فَيَقُول: رب لَا تقم السَّاعَة
Bunun üzerine [o kişi]: "Rabbim kıyameti koparma!" der.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُجَاهِد {لَا تفتح لَهُم أَبْوَاب السَّمَاء} قَالَ: لَا يصعد لَهُم كَلَام وَلَا عمل
İbn Cerîr'in Mücâhid'den bildirdiğine göre o, {لَا تفتح لَهُم أَبْوَاب السَّمَاء} “Onlara gök kapıları açılmaz” ayeti hakkında: "Onların hiçbir sözü ve ameli [göğe] yükselmez" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن سعيد بن جُبَير {لَا تفتح لَهُم أَبْوَاب السَّمَاء} قَالَ: لَا يرفع لَهُم عمل وَلَا دُعَاء
İbn Cerîr'in Saîd b. Cübeyr'den bildirdiğine göre o, {لَا تفتح لَهُم أَبْوَاب السَّمَاء} “Onlara gök kapıları açılmaz” ayeti hakkında: "Onların hiçbir ameli ve duası [göğe] yükseltilmez" demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن ابْن جريج {لَا تفتح لَهُم أَبْوَاب السَّمَاء} قَالَ: لأرواحهم وَلَا لأعمالهم
İbn Cerîr'in İbn Cüreyc'den bildirdiğine göre o, {لَا تفتح لَهُم أَبْوَاب السَّمَاء} “Onlara gök kapıları açılmaz” ayeti hakkında: "Ne ruhlarına ne de amellerine [açılır]" demiştir.