Binûn

Enfâl Suresi — 3. Sayfa

Kaynak: ed-Dürrü'l-Mensûr · Süyûtî · Arapça Orijinal Metin · AI Türkçe Çeviri

فَلَمَّا حرض أَبُو جهل قُريْشًا على الْقِتَال أَمر النِّسَاء يعولن عمر

Ebû Cehil, Kureyş’i savaşa kışkırttığında kadınlara Amr için feryat edip ağlamalarını emretti.

فقمن يصحن: واعمراه واعمراه

Onlar da kalkıp: “Vah Amr! Vah Amr!” diye haykırmaya başladılar.

تحريضا على الْقِتَال فاجتمعت قُرَيْش على الْقِتَال فَقَالَ عتبَة لأبي جهل: سَيعْلَمُ الْيَوْم أَي الْأَمريْنِ أرشد

[Bu feryatlar] savaşa kışkırtmak içindi. Kureyş savaşmak üzere bir araya geldi. Utbe, Ebû Cehil’e: “Bugün iki tutumdan hangisinin daha doğru olduğunu göreceksin!” dedi.

وَأخذت قُرَيْش مصَاف هَذَا الْقِتَال

Kureyş bu savaş için saflarını aldı.

وَقَالُوا لعمير بن وهب: اركب فاحذر مُحَمَّدًا وَأَصْحَابه

Umeyr b. Vehb’e: “Bin [atına], Muhammed ve ashabını keşfet / sayısını belirle” dediler.

فَقعدَ عُمَيْر على فرسه فأطاف برَسُول الله ﷺ وَأَصْحَابه ثمَّ رَجَعَ إِلَى الْمُشْركين فَقَالَ: حذرتهم بثلثمائة مقَاتل زادوا شَيْئا أَو نَقَصُوا شَيْئا وحذرت سبعين بَعِيرًا وَنَحْو ذَلِك وَلَكِن أنظروني حَتَّى أنظر هَل لَهُم مدد أَو كمين فأطاف حَولهمْ وبعثوا خيلهم مَعَه فأطافوا حَولهمْ ثمَّ رجعُوا فَقَالُوا: لَا مدد لَهُم وَلَا كمين وَإِنَّمَا هم أَكلَة جزور وَقَالُوا لعمير حرش بَين الْقَوْم فَحمل عُمَيْر على الصَّفّ بِمِائَة فَارس

Umeyr atına bindi, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabının etrafında dolaştı, sonra müşriklerin yanına dönüp şöyle dedi: “Onları, biraz fazla veya biraz eksik olmak üzere üç yüz savaşçı olarak tahmin ettim. Yaklaşık yetmiş kadar deve ve benzerini gördüm. Fakat bana mühlet verin de onların bir destek gücü veya pusu kurmuş adamları var mı bir bakayım.” Onların etrafında tekrar dolaştı, onlar da süvarilerini onunla birlikte gönderdiler, etraflarında dolaştılar ve sonra dönüp: “Onların ne bir destek kuvveti ne de bir pususu var; onlar ancak bir deve yiyecek kadarlık [az bir] topluluktur” dediler. Umeyr’e: “İki topluluğun arasını kızıştır” dediler. Bunun üzerine Umeyr yüz süvariyle safın üzerine hücum etti.

واضطجع رَسُول الله ﷺ وَقَالَ لأَصْحَابه: لَا تقاتلوا حَتَّى أؤذنكم وغشيه نوم فغلبه فَلَمَّا نظر بعض الْقَوْم إِلَى بعض جعل أَبُو بكر يَقُول: يَا رَسُول الله قد دنا الْقَوْم ونالوا منا

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem yan tarafı üzerine uzandı ve ashabına: “Ben size izin verinceye kadar savaşmayın” buyurdu. Onu bir uyku bürüdü ve [uyku] ona galip geldi. İki topluluk birbirini görünce Ebû Bekir: “Ey Allah’ın Resûlü! Düşman yaklaştı ve bize ulaştı” demeye başladı.

فَاسْتَيْقَظَ رَسُول الله ﷺ وَقد أرَاهُ الله إيَّاهُم فِي مَنَامه قَلِيلا وقلل الْمُسلمين فِي أعين الْمُشْركين حَتَّى طمع بعض الْقَوْم فِي بعض وَلَو أرَاهُ عددا كثيرا لفشلوا وَتَنَازَعُوا فِي الْأَمر كَمَا قَالَ الله وَقَامَ رَسُول الله ﷺ فِي النَّاس فوعظهم وَأخْبرهمْ أَن الله قد أوجب الْجنَّة لمن اسْتشْهد الْيَوْم

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem uyandı; Allah rüyasında onları ona az göstermiş, Müslümanları da müşriklerin gözünde azaltmıştı ki iki topluluk da birbirinden [kolayca yeneceklerine dair] ümitlensin. Şayet onları çok sayıda gösterseydi gevşerler ve Allah’ın buyurduğu gibi bu işte çekişmeye düşerlerdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem insanların arasında ayağa kalkıp onlara vaaz etti ve bugün şehit olan kimseye Allah’ın cenneti kesin olarak vadettiğini haber verdi.

فَقَامَ عُمَيْر بن الْحمام من عجين كَانَ يعجنه لأَصْحَابه حِين سمع قَول النَّبِي ﷺ فَقَالَ: يَا رَسُول الله إِن لي الْجنَّة إِن قتلت قَالَ: نعم

Umeyr b. el-Humâm, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’in sözünü işitince arkadaşları için yoğurmakta olduğu hamurun başından kalkıp: “Ey Allah’ın Resûlü! Öldürülürsem bana cennet var mı?” dedi. [Resûlullah]: “Evet” buyurdu.

فَشد على أَعدَاء الله مَكَانَهُ فاستشهد وَكَانَ أول قَتِيل قتل ثمَّ أقبل الْأسود بن عبد الْأسد المَخْزُومِي يحلف بآلهته ليشربن من الْحَوْض الَّذِي صنع مُحَمَّد وليهدمنه فَلَمَّا دنا من الْحَوْض لقِيه حَمْزَة بن عبد الْمطلب فَضرب رجله فقطعها فَأقبل يحبو حَتَّى وَقع فِي جَوف الْحَوْض وَأتبعهُ حَمْزَة حَتَّى قَتله ثمَّ نزل عتبَة بن ربيعَة عَن جمله ونادى: هَل من مبارز ولحقه أَخُوهُ شيبَة والوليد ابْنه فناديا يسألان المبارزة فَقَامَ إِلَيْهِم ثَلَاثَة من الْأَنْصَار فاستحيا النَّبِي ﷺ من ذَلِك فناداهم أَن ارْجعُوا إِلَى مَصَافكُمْ وليقم إِلَيْهِم بَنو عمهم

Bunun üzerine hemen Allah’ın düşmanlarına saldırdı ve şehit oldu; öldürülen ilk kişi oydu. Sonra Esved b. Abdilesed el-Mahzûmî, Muhammed’in yaptığı havuzdan mutlaka su içeceğine veya onu yıkacağına dair ilahları üzerine yemin ederek çıkageldi. Havuza yaklaşınca Hamza b. Abdilmuttalib onunla karşılaştı ve bacağına vurup onu kesti. Esved emekleyerek ilerledi ve nihayet havuzun içine düştü; Hamza da onun arkasından giderek onu öldürdü. Sonra Utbe b. Rebîa devesinden inip: “Er meydanına çıkacak kimse var mı?” diye seslendi. Kardeşi Şeybe ve oğlu Velîd de ona katıldılar ve er meydanına çıkacak kimse isteyerek seslendiler. Ensardan üç kişi onlara karşı dikildi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bundan hoşlanmadı ve onlara saflarına geri dönmelerini, karşılarına amca çocuklarının çıkmasını seslendi.

فَقَامَ حَمْزَة وَعلي بن أبي طَالب وَعبيدَة بن الْحَارِث بن الْمطلب فَقتل حَمْزَة عتبَة وَقتل عُبَيْدَة شيبَة وَقتل عَليّ الْوَلِيد وَضرب شيبَة رجل عُبَيْدَة فقطعها فاستنقذه حَمْزَة وَعلي فَحمل حَتَّى توفّي بالصفراء وَعند ذَلِك نذرت هِنْد بنت عتبَة لتأكلن من كبد حَمْزَة إِن قدرت عَلَيْهَا فَكَانَ قتل هَؤُلَاءِ النَّفر قبل إلتقاء الجمعين

Bunun üzerine Hamza, Ali b. Ebî Tâlib ve Ubeyde b. el-Hâris b. el-Muttalib kalktılar. Hamza Utbe’yi, Ubeyde Şeybe’yi, Ali de Velîd’i öldürdü. Şeybe Ubeyde’nin ayağına vurup onu kesmişti; Hamza ile Ali onu kurtardılar. Ubeyde taşındı ve nihayet Safrâ’da vefat etti. Bunun üzerine Hind bint Utbe, gücü yeterse Hamza’nın ciğerinden mutlaka yiyeceğine dair adakta bulundu. Bu kimselerin öldürülmesi iki topluluğun karşılaşmasından önce gerçekleşmişti.

وعج الْمُسلمُونَ إِلَى الله يسألونه النَّصْر حِين رَأَوْا الْقِتَال قد نشب وَرفع رَسُول الله ﷺ يَدَيْهِ إِلَى الله يسْأَله مَا وعده ويسأله النَّصْر وَيَقُول: اللَّهُمَّ إِن ظهر على هَذِه الْعِصَابَة ظهر الشّرك وَلم يقم لَك دين وَأَبُو بكر يَقُول: يَا رَسُول الله وَالَّذِي نَفسِي

Müslümanlar savaşın başladığını görünce Allah’a yönelip O’ndan zafer dileyerek yalvardılar. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de ellerini Allah’a kaldırıp kendisine vadettiği şeyi ve zaferi O’ndan istedi ve şöyle diyordu: “Allahım! Şayet bu topluluk mağlup olursa şirk galip gelir ve senin için bir din ayakta kalmaz!” Ebû Bekir ise: “Ey Allah’ın Resûlü! Canım

بِيَدِهِ لينصرنك الله وليبيضن وَجهك فَأنْزل الله جندا فِي أكناف الْعَدو فَقَالَ رَسُول الله: قد أنزل الله نَصره: وَنزلت الْمَلَائِكَة ﵈ أبشر يَا أَبَا بكر فَإِنِّي قد رَأَيْت جِبْرِيل معتجرا يَقُود فرسا بَين السَّمَاء وَالْأَرْض فَلَمَّا هَبَط إِلَى الأَرْض جلس عَلَيْهَا فتغيب عني سَاعَة ثمَّ رَأَيْت على شفته غبارا

elinde olana yemin ederim ki Allah sana mutlaka yardım edecek ve senin yüzünü ak çıkaracaktır!” diyordu. Allah düşmanın dört bir yanına bir ordu indirdi. Resûlullah: “Allah yardımını indirdi, melekler aleyhimüsselâm indi. Müjde ey Ebû Bekir! Zira ben Cibrîl’i sarığını sarmış, yerle gök arasında bir atı sevk ederken gördüm. Yere inince üzerine oturdu, bir an benden kayboldu, sonra dudağında bir toz gördüm” buyurdu.

وَقَالَ أَبُو جهل: اللَّهُمَّ انصر خير الدينَيْنِ اللَّهُمَّ ديننَا الْقَدِيم وَدين مُحَمَّد الحَدِيث ونكص الشَّيْطَان على عَقِبَيْهِ حِين رأى الْمَلَائِكَة ﵈ وتبرأ من نصْرَة أَصْحَابه وَأخذ رَسُول الله ﷺ ملْء كَفه من الْحَصْبَاء فَرمى بهَا وُجُوه الْمُشْركين فَجعل الله تِلْكَ الْحَصْبَاء عَظِيما شَأْنهَا لم يتْرك من الْمُشْركين رجلا إِلَّا مَلَأت عَيْنَيْهِ وَالْمَلَائِكَة ﵈ يَقْتُلُونَهُمْ وَيَأْسِرُونَهُمْ ويجدون النَّفر كل رجل مِنْهُم مكبا على وَجهه لَا يدْرِي أَن يتَوَجَّه يعالج التُّرَاب يَنْزعهُ من عَيْنَيْهِ

Ebû Cehil: “Allahım! İki dinden daha hayırlı olanına yardım et. Allahım! Bizim eski dinimize ve Muhammed’in yeni dinine...” dedi. Şeytan melekleri aleyhimüsselâm görünce ökçeleri üzerine geri döndü ve adamlarına yardım etmekten uzak durdu. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem avucunun dolusunca çakıl taşı alıp onları müşriklerin yüzlerine doğru fırlattı. Allah o çakıl taşlarının etkisini öyle büyük kıldı ki müşriklerden gözü [tozla] dolmayan hiçbir adam bırakmadı. Melekler aleyhimüsselâm onları öldürüyor ve esir alıyorlardı; her bir adamı yüzükoyun yere kapaklanmış, nereye yöneleceğini bilemez halde, gözünden toprağı temizlemeye uğraşırken buluyorlardı.

وَرجعت قُرَيْش إِلَى مَكَّة منهزمين مغلوبين وأذل الله بوقعة بدر رِقَاب الْمُشْركين وَالْمُنَافِقِينَ فَلم يبْق بِالْمَدِينَةِ مُنَافِق وَلَا يَهُودِيّ إِلَّا وَهُوَ خاضع عُنُقه لِوَقْعَة بدر وَكَانَ ذَلِك يَوْم الْفرْقَان يَوْم فرق الله بَين الشّرك وَالْإِيمَان وَقَالَت الْيَهُود تَيَقنا: أَنه النَّبِي الَّذِي نجد نَعته فِي التَّوْرَاة وَالله لَا يرفع راية بعد الْيَوْم إِلَّا ظَهرت

Kureyş hezimete uğramış ve mağlup olarak Mekke’ye döndü. Allah Bedir savaşıyla müşriklerin ve münafıkların boyunlarını eğip onları zelil kıldı; böylece Medine’de Bedir savaşının etkisiyle boyun eğmeyen hiçbir münafık ve Yahudi kalmadı. Bu gün, Allah’ın şirk ile imanın arasını ayırdığı Furkan günü idi. Yahudiler kesin bir inançla: “Bu, Tevrat’ta niteliğini bulduğumuz Peygamberdir; Allah’a yemin olsun ki bugünden sonra ne zaman bir sancak kaldırırsa mutlaka galip gelecektir” dediler.

وَرجع رَسُول الله ﷺ إِلَى الْمَدِينَة فَدخل من ثنية الْوَدَاع وَنزل الْقُرْآن يعرفهُمْ الله نعْمَته فِيمَا كَرهُوا من خُرُوج رَسُول الله ﷺ إِلَى بدر فَقَالَ {كَمَا أخرجك رَبك من بَيْتك بِالْحَقِّ وَإِن فريقا من الْمُؤمنِينَ لكارهون} هَذِه الْآيَة وَثَلَاث آيَات مَعهَا وَقَالَ فِيمَا اسْتَجَابَ للرسول للْمُؤْمِنين (إِذْ تَسْتَغِيثُونَ ربكُم فَاسْتَجَاب لكم) (الْأَنْفَال الْآيَة ٩) الْآيَة

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Medine’ye döndü ve Seniyyetü’l-Vedâ’dan girdi. Allah, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in Bedir’e çıkışından hoşlanmadıkları hususta onlara nimetini tanıtmak üzere Kur’an’ı indirdi ve: {كَمَا أخرجك رَبك من بَيْتك بِالْحَقِّ وَإِن فريقا من الْمُؤمنِينَ لكارهون} “Nitekim Rabbin seni hak uğruna evinden çıkardı; oysa müminlerden bir grup bundan kesinlikle hoşlanmıyordu” ayetini ve beraberindeki üç ayeti indirdi. Resûl’ün müminler için yaptığı duaya icabet etmesi hakkında da {إِذْ تَسْتَغِيثُونَ ربكُم فَاسْتَجَاب لكم} “Hani siz Rabbinizden yardım istiyordunuz da O da size icabet etmişti” (el-Enfâl 9) ayetini,

وَأُخْرَى مَعهَا وَأنزل فِيمَا غشيهم من النعاس (إِذْ يغشيكم النعاس) (الْأَنْفَال الْآيَة ١١) الْآيَة

ve onunla birlikte olan diğer bir [ayeti] indirdi. Onları bürüyen uyuklama hakkında da {إِذْ يغشيكم النعاس} “Hani O, sizi bir uyuklama ile bürüyordu” (el-Enfâl 11) ayetini indirdi.

ثمَّ أخْبرهُم بِمَا أوحى إِلَى الْمَلَائِكَة من نَصرهم فَقَالَ (إِذْ يوحي رَبك إِلَى الْمَلَائِكَة أَنِّي مَعكُمْ) (الْأَنْفَال الْآيَة ١٢) الْآيَة وَالَّتِي بعْدهَا

Sonra meleklere onların zaferine dair vahyettiği şeyi haber vererek: {إِذْ يوحي رَبك إِلَى الْمَلَائِكَة أَنِّي مَعكُمْ} “Hani Rabbin meleklere: ‘Ben sizinle beraberim’ diye vahyediyordu” (el-Enfâl 12) ayetini ve ondan sonrakini buyurdu.

وَأنزل فِي قتل الْمُشْركين والقبضة الَّتِي رمى بهَا رَسُول الله (فَلم تقلتوهم وَلَكِن الله قَتلهمْ) (الْأَنْفَال الْآيَة ١٧) الْآيَة وَالَّتِي بعْدهَا

Müşriklerin öldürülmesi ve Resûlullah’ın fırlattığı bir avuç [kum] hakkında da {فَلم تقلتوهم وَلَكِن الله قَتلهمْ} “Onları siz öldürmediniz, fakat Allah onları öldürdü” (el-Enfâl 17) ayetini ve ondan sonrakini indirdi.

وَأنزل فِي استفتاحهم (إِن تستفتحوا فقد جَاءَكُم الْفَتْح) (الْأَنْفَال الْآيَة ١٩) ثمَّ أنزل يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا أطِيعُوا الله وَرَسُوله فِي سبع آيَات مِنْهَا وَأنزل فِي مَنَازِلهمْ (إِذْ أَنْتُم بالعدوة الدُّنْيَا) (الْأَنْفَال الْآيَة ٤٢) الْآيَة وَالَّتِي بعْدهَا

Onların fetih/hüküm istemeleri hakkında {إِن تستفتحوا فقد جَاءَكُم الْفَتْح} “Eğer fetih/hüküm istiyorsanız, işte size fetih/hüküm gelmiştir” (el-Enfâl 19) ayetini indirdi; sonra [bunu takip eden] yedi ayet içinde “Ey iman edenler! Allah’a ve Resulüne itaat edin” [ayetini] indirdi. Onların konakladıkları yerler hakkında da {إِذْ أَنْتُم بالعدوة الدُّنْيَا} “Hani siz vadinin yakın kenarında idiniz” (el-Enfâl 42) ayetini ve ondan sonrakini indirdi.

وَأنزل فِيمَا تكلم بِهِ من رأى قلَّة الْمُسلمين (غر هَؤُلَاءِ دينهم) (الْأَنْفَال الْآيَة ٤٩) الْآيَة وَأنزل فِي قَتْلَى الْمُشْركين وَمن اتبعهم (وَلَو ترى إِذْ يتوفى الَّذين كفرُوا) (الْأَنْفَال الْآيَة ٥٠) الْآيَة وثمان آيَات مَعهَا

Müslümanların azlığını gören kimsenin söylediği söz hakkında {غر هَؤُلَاءِ دينهم} “Şunları dinleri aldattı” (el-Enfâl 49) ayetini indirdi. Müşriklerin öldürülenleri ve onlara uyanlar hakkında da {وَلَو ترى إِذْ يتوفى الَّذين كفرُوا} “İnkar edenlerin canlarını alırken bir görsen” (el-Enfâl 50) ayetini ve onunla birlikte sekiz ayeti indirdi.

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لما سمع رَسُول الله بِأبي سُفْيَان مُقبلا من الشَّام ندب الْمُسلمين إِلَيْهِم وَقَالَ هَذِه عير قُرَيْش فِيهَا أَمْوَالهم فأخرجوا إِلَيْهَا لَعَلَّ الله يتفلكموها

İbn İshak, İbn Cerîr ve İbnü’l-Münzir, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ’dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah Ebû Süfyân’ın Şam’dan gelmekte olduğunu işitince Müslümanları onlara karşı [sefere] çağırdı ve: “İşte Kureyş’in kervanı, içinde malları var; ona doğru çıkın, umulur ki Allah onu size ganimet olarak verir” buyurdu.

فَانْتدبَ النَّاس فخف بَعضهم وَثقل بَعضهم وَذَلِكَ أَنهم لم يَظُنُّوا أَن رَسُول الله يلقِي حَربًا وَكَانَ أَبُو سُفْيَان حِين دنا من الْحجاز يتجسس الْأَخْبَار وَيسْأل من لَقِي من الركْبَان تخوفا عَن أَمر النَّاس حَتَّى أصَاب خَبرا من بعض الركْبَان أَن مُحَمَّدًا ﷺ قد اسْتنْفرَ لَك أَصْحَابه فحذر من ذَلِك فاستأجر ضَمْضَم بن عَمْرو الْغِفَارِيّ فَبَعثه إِلَى مَكَّة وَأمره أَن يَأْتِي قُريْشًا فليستنفرهم إِلَى أَمْوَالهم ويخبرهم أَن مُحَمَّدًا ﷺ قد عرض لَهَا فِي أَصْحَابه فَخرج سَرِيعا إِلَى مَكَّة وَخرج رَسُول الله ﷺ حَتَّى بلغ وَاديا يُقَال لَهُ وجران فَأَتَاهُ الْخَبَر عَن قُرَيْش بمسيرهم ليمنعوا عَن عيرهم فَاسْتَشَارَ النَّبِي ﷺ النَّاس فَقَامَ أَبُو بكر ﵁ فَقَالَ فَأحْسن ثمَّ قَامَ عمر ﵁ فَقَالَ فَأحْسن ثمَّ الْمِقْدَاد بن عَمْرو ﵁ فَقَالَ: يَا رَسُول الله امْضِ لم أَمرك الله بِهِ فَنحْن مَعَك وَالله لَا نقُول لَك كَمَا قَالَت بَنو إِسْرَائِيل لمُوسَى ﵇ (اذْهَبْ أَنْت وَرَبك فَقَاتلا إِنَّا هَهُنَا قَاعِدُونَ) (الْمَائِدَة الْآيَة ٢٤) وَلَكِن اذْهَبْ أَنْت وَرَبك فَقَاتلا إِنَّا مَعكُمْ مُقَاتِلُونَ فو الله الَّذِي بَعثك لَئِن سرت بِنَا إِلَى برك الغماد لجالدنا مَعَك من دونه حَتَّى تبلغه

Bunun üzerine insanlar sefere çağrıldılar; kimi hafif davranıp çabuk çıktı, kimi de ağır davrandı. Zira onlar Resûlullah’ın bir savaşla karşılaşacağını sanmıyorlardı. Ebû Süfyân ise Hicaz’a yaklaştığında haberleri araştırıyor, insanların durumundan endişe ederek karşılaştığı kervancılara soruyordu; nihayet bazı kervancılardan, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’in ashabını onun için topladığına dair bir haber aldı. Bundan çekindi ve Damdam b. Amr el-Gıfârî’yi kiralayarak Mekke’ye gönderdi. Ona Kureyş’e gidip mallarını korumaları için onları toplamaya çağırmasını ve Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’in ashabıyla birlikte onların karşısına çıktığını haber vermesini emretti. O da hızlıca Mekke’ye doğru yola çıktı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem de yola çıkıp Vecren denilen bir vadiye ulaştı; bu sırada ona Kureyş’in kervanlarını korumak üzere yola çıktığı haberi geldi. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem insanlarla istişare etti. Ebû Bekir radıyallâhu anh kalktı ve güzel sözler söyledi. Sonra Ömer radıyallâhu anh kalktı ve güzel sözler söyledi. Sonra Mikdâd b. Amr radıyallâhu anh kalkıp şöyle dedi: “Ey Allah’ın Resûlü! Allah’ın sana emrettiği yönde yürü, biz seninle beraberiz. Allah’a yemin olsun ki biz sana İsrâiloğullarının Mûsâ aleyhisselâm’a dediği gibi: {اذْهَبْ أَنْت وَرَبك فَقَاتلا إِنَّا هَهُنَا قَاعِدُونَ} ‘Sen ve Rabbin gidin savaşın, biz işte burada oturucularız’ (el-Mâide 24) demeyiz; bilakis sen ve Rabbin gidin savaşın, biz de sizinle beraber savaşanlarız! Seni hak ile gönderene yemin olsun ki sen bizi Birkü’l-Gımâd’a kadar götürsen bile, oraya varıncaya kadar senin önünde savaşırız!”

فَقَالَ لَهُ رَسُول الله ﷺ خيرا ودعا لَهُ وَقَالَ لَهُ سعد بن معَاذ ﵁: لَو اسْتعْرضت بِنَا هَذَا الْبَحْر فَخُضْته لخضنا مَعَك مَا تخلف منا رجل وَاحِد وَمَا نكره أَن يلقِي منا عدونا غَد إِنَّا لصبر فِي الْحَرْب صدق فِي اللِّقَاء لَعَلَّ الله تَعَالَى يُرِيك منا مَا تقر بِهِ عَيْنك فسر بِنَا على بركَة الله تَعَالَى

Bunun üzerine Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ona hayır söyledi ve onun için dua etti. Sa’d b. Muâz radıyallâhu anh da ona şöyle dedi: “Eğer sen bizi şu denize sürsen ve ona dalsan, biz de seninle birlikte dalarız, aramızdan tek bir adam bile geri kalmaz. Yarın düşmanımızla karşılaşmaktan da hoşnutsuzluk duymayız; biz savaşta sabırlı, vuruşmada sadık kimseleriz. Umulur ki Yüce Allah bizden senin gözünü aydın edecek şeyler gösterir. O halde Yüce Allah’ın bereketiyle bizi yürüt!”

فسر رَسُول الله ﷺ بقول سعد ﵁ ونشطه ذَلِك سِيرُوا وَأَبْشِرُوا فَإِن الله تَعَالَى قد وَعَدَني إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ وَالله لكَأَنِّي أنظر إِلَى مصَارِع الْقَوْم

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem, Sa’d radıyallâhu anh’ın bu sözüne sevindi ve bu durum onu şevklendirdi: “Yürüyün ve müjdelenin! Zira Yüce Allah bana iki gruptan birini vadetti. Allah’a yemin olsun ki ben sanki o kavmin yıkılıp düşeceği yerleri görüyor gibiyim.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله

İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve İbn Merdûye’nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ’dan rivayet ettiğine göre,

{وَإِذ يَعدكُم الله إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ} قَالَ أَقبلت عير أهل مَكَّة من الشَّام فَبلغ أهل الْمَدِينَة ذَلِك فَخَرجُوا وَمَعَهُمْ رَسُول الله يُرِيد العير فَبلغ أهل مَكَّة ذَلِك فَخَرجُوا فَأَسْرعُوا السّير إِلَيْهَا لكَي لَا يغلب عَلَيْهَا رَسُول الله ﷺ وَأَصْحَابه فسبقت العير رَسُول الله ﷺ وَكَانَ الله ﷿ وعدهم إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ وَكَانُوا أَن يلْقوا العير أحب إِلَيْهِم وأيسر شَوْكَة وأخصر نَفرا فَلَمَّا سبقت العير وفاتت رَسُول الله ﷺ سَار رَسُول الله ﷺ بِالْمُسْلِمين يُرِيد الْقَوْم فكره الْقَوْم مَسِيرهمْ لشوكة الْقَوْم فَنزل النَّبِي ﷺ والمسلمون بَينهم وَبَين المَاء رَملَة دَعصَة فَأصَاب الْمُسلمين ضعف شَدِيد وَألقى الشَّيْطَان فِي قُلُوبهم الغيظ فوسوس بَينهم يوسوسهم تَزْعُمُونَ أَنكُمْ أَوْلِيَاء الله وَفِيكُمْ رَسُوله وَقد غَلَبَكُمْ الْمُشْركُونَ على المَاء وَأَنْتُم تصلونَ مجنبين وأمطر الله عَلَيْهِم مَطَرا شَدِيدا فَشرب الْمُسلمُونَ وَتطَهرُوا فَأذْهب الله عَنْهُم رجز الشَّيْطَان واشف الرمل من إِصَابَة الْمَطَر وَمَشى النَّاس عَلَيْهِ وَالدَّوَاب فَسَارُوا إِلَى الْقَوْم وأمد الله نبيه ﷺ وَالْمُؤمنِينَ بِأَلف من الْمَلَائِكَة ﵈ فَكَانَ جِبْرِيل ﵇ فِي خَمْسمِائَة من الْمَلَائِكَة مجنبة وَمِيكَائِيل فِي خَمْسمِائَة من الْمَلَائِكَة مجنبة وَجَاء إِبْلِيس فِي جند مَعَه راية فِي صُورَة رجال من بني مُدْلِج والشيطان فِي صُورَة سراقَة بن مَالك بن جعْشم فَقَالَ الشَّيْطَان للْمُشْرِكين (لَا غَالب لكم الْيَوْم من النَّاس وَإِنِّي جَار لكم) (الْأَنْفَال الْآيَة ٤٨) فَلَمَّا اصطف الْقَوْم قَالَ أَبُو جهل: اللَّهُمَّ أولانا بِالْحَقِّ فانصره

{وَإِذ يَعدكُم الله إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ} “Hani Allah size iki gruptan birini vaad ediyordu” ayeti hakkında şöyle dedi: Mekke ehlinin kervanı Şam’dan yönelip geldi. Bu haber Medine ehline ulaştı ve yanlarında Resûlullah olduğu halde kervanı hedefleyerek çıktılar. Bu durum Mekke ehline ulaşınca onlar da yola çıktılar ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile ashabı kervana üstün gelmesin diye hızlıca ona doğru yürüdüler. Kervan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’den önce geçip gitti. Allah azze ve celle onlara iki topluluktan birini vadetmişti; kervanla karşılaşmak onlar için daha sevimli, güç ve kuvveti daha zayıf, adam sayısı daha azdı. Kervan öne geçip Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in elinden kaçınca, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Müslümanlarla birlikte [düşman] ordusunu hedefleyerek yürüdü. Topluluk ise düşmanın gücünden dolayı bu yürüyüşten hoşlanmadı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ve Müslümanlar, su ile aralarında kum yığını olan bir yere indiler. Müslümanlara şiddetli bir dermansızlık isabet etti ve şeytan kalplerine öfke attı; aralarında vesvese verip onlara şöyle fısıldıyordu: “Siz Allah’ın dostları olduğunuzu ve içinizde O’nun Peygamberi olduğunu iddia ediyorsunuz, oysa müşrikler suya galip geldi ve siz cünüp olarak namaz kılıyorsunuz.” Bunun üzerine Allah onların üzerine şiddetli bir yağmur yağdırdı. Müslümanlar içtiler ve temizlendiler; Allah onlardan şeytanın pisliğini/vesvesesini giderdi, yağmurun isabet etmesiyle kum sertleşti, insanlar ve binekler onun üzerinde yürüdü ve düşman topluluğuna doğru ilerlediler. Allah, Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem’e ve müminlere meleklerden aleyhimüsselâm bin tanesiyle yardım etti. Cibrîl aleyhisselâm beş yüz melekle bir kanatta, Mîkâîl de beş yüz melekle diğer kanattaydı. İblis ise yanında bir sancakla, Benî Müdlic’den adamlar suretinde bir ordu içinde geldi; Şeytan da Sürâka b. Mâlik b. Cu’şum suretindeydi. Şeytan müşriklere: {لَا غَالب لكم الْيَوْم من النَّاس وَإِنِّي جَار لكم} “Bugün insanlardan size galip gelecek kimse yoktur ve ben de sizin yanınızdayım” (el-Enfâl 48) dedi. İki topluluk saf bağlayınca Ebû Cehil: “Allahım! Bizden hak üzere olana yardım et” dedi.

وَرفع رَسُول الله ﷺ يَدَيْهِ فَقَالَ: يَا رب إِن تهْلك هَذِه الْعِصَابَة فِي الأَرْض فَلَنْ تعبد فِي الأَرْض أبدا

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ellerini kaldırıp: “Ey Rabbim! Şayet yeryüzünde bu topluluk helak olursa, yeryüzünde Sana ebediyen ibadet edilmez!” dedi.

فَقَالَ لَهُ جِبْرِيل: خُذ قَبْضَة من التُّرَاب فأرم بِهِ وُجُوههم فَمَا من الْمُشْركين من أحد إِلَّا أصَاب عَيْنَيْهِ وَمنْخرَيْهِ وفمه من تِلْكَ القبضة فَوَلوا مُدبرين وَأَقْبل جِبْرِيل ﵇ فَلَمَّا رَآهُ إِبْلِيس وَكَانَت يَده فِي يَد رجل من الْمُشْركين انتزع إِبْلِيس يَده ثمَّ ولى مُدبرا وشيعته فَقَالَ الرجل: يَا يَا سراقَة أتزعم أَنَّك لنا جَار فَقَالَ: إِنِّي أرى مَا لَا ترَوْنَ إِنِّي أَخَاف الله وَالله شَدِيد الْعقَاب فَذَلِك حِين رأى الْمَلَائِكَة

Bunun üzerine Cibrîl ona: “Topraktan bir avuç al ve onların yüzlerine fırlat” dedi. O bir avuç topraktan, müşriklerden gözlerine, burun deliklerine ve ağzına isabet etmeyen kimse kalmadı; böylece arkalarını dönüp kaçtılar. Cibrîl aleyhisselâm yönelip geldi. İblis onu görünce -ki eli müşriklerden bir adamın elindeydi- elini çekip aldı, sonra o ve taraftarları arkalarını dönüp kaçtılar. O adam: “Ey Sürâka! Bizim koruyucumuz olduğunu iddia etmiyor muydun?” dedi. O da: “Ben sizin görmediğinizi görüyorum, ben Allah’tan korkarım; Allah’ın cezası pek çetindir” dedi. Bu durum, melekleri gördüğü andaydı.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وَإِذ يَعدكُم الله إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ أَنَّهَا لكم} قَالَ: الطائفتان احداهما أَبُو سُفْيَان أقبل بالعير من الشَّام والطائفة الْأُخْرَى أَبُو جهل بن

Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü’ş-Şeyh’in Katâde radıyallâhu anh’tan rivayet ettiğine göre, {وَإِذ يَعدكُم الله إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ أَنَّهَا لكم} “Hani Allah size iki gruptan birinin sizin olacağını vaad ediyordu” ayeti hakkında şöyle dedi: Bu iki gruptan biri, Şam’dan kervanla gelen Ebû Süfyân’dı; diğer grup ise Ebû Cehil b.

هِشَام مَعَه نفر من قُرَيْش فكره الْمُسلمُونَ الشَّوْكَة والقتال وأحبوا أَن يلتقوا العير وَأَرَادَ الله مَا أَرَادَ

Hişâm ve beraberindeki Kureyş topluluğuydu. Müslümanlar silahlı gücü ve savaşı istemeyip kervanla karşılaşmayı arzu ettiler; Allah ise dilediğini murat etti.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {وتودون أَن غير ذَات الشَّوْكَة تكون لكم} قَالَ: هِيَ عير أبي سُفْيَان ودّ أَصْحَاب مُحَمَّد ﷺ إِن العير كَانَت لَهُم وَإِن الْقِتَال صرف عَنْهُم

İbn Ebî Hâtim ve Ebü’ş-Şeyh’in Dahhâk radıyallâhu anh’tan rivayet ettiğine göre, {وتودون أَن غير ذَات الشَّوْكَة تكون لكم} “Siz ise güç ve kuvveti bulunmayanın (kervanın) sizin olmasını arzu ediyordunuz” ayeti hakkında şöyle dedi: Bu, Ebû Süfyân’ın kervanıydı. Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’in ashabı kervanın kendilerinin olmasını ve savaşın kendilerinden savuşturulmasını arzu etmişlerdi.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة ﵁ {وَيقطع دابر الْكَافرين} أَي يَسْتَأْصِلهُمْ

Abd b. Humeyd’in Katâde radıyallâhu anh’tan rivayet ettiğine göre {وَيقطع دابر الْكَافرين} “...ve kafirlerin arkasını kessin (kökünü kazısın) diye” ayeti, yani onların kökünü kazısın demektir.

وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَأحمد وَعبد بن حميد وَالتِّرْمِذِيّ وَحسنه وَأَبُو يعلى وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: قيل لرَسُول الله حِين فرغ من بدر: عَلَيْك العير لَيْسَ دونهَا شَيْء فناداه الْعَبَّاس ﵁ وَهُوَ فِي وثَاقه أَسِير: أَنه لَا يصلح لَك

Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Abd b. Humeyd, Tirmizî -ve hadisi hasen görmüştür-, Ebû Ya’lâ, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Taberânî, Ebü’ş-Şeyh ve İbn Merdûye, İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ’dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bedir’den ayrıldığı zaman Resûlullah’a: “Kervana yönel, onun önünde [koruyucu] hiçbir şey yok” denildi. Bunun üzerine Abbâs radıyallâhu anh bağları içinde bir esir iken ona seslendi: “Bu sana uygun düşmez.”

قَالَ: وَلم قَالَ: لِأَن الله إِنَّمَا وَعدك إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ وَقد أَعْطَاك مَا وَعدك

[Resûlullah]: “Niçin?” dedi. [Abbâs]: “Çünkü Allah sana iki gruptan yalnız birini vadetti ve sana vadettiği şeyi de verdi” dedi.

قَالَ: صدقت

[Resûlullah]: “Doğru söyledin” buyurdu.

الْآيَة ١٠

Ayet 10

أخرج ابْن أبي شيبَة وَأحمد وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو عوَانَة وَابْن حبَان وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو نعيم وَالْبَيْهَقِيّ مَعًا فِي الدَّلَائِل عَن عبد الله بن عَبَّاس ﵄ قَالَ حَدثنِي عمر بن الْخطاب ﵁ قَالَ: لما كَانَ يَوْم بدر نظر النَّبِي إِلَى أَصْحَابه وهم ثلثمِائة رجل وَبضْعَة عشر رجلا وَنظر إِلَى الْمُشْركين فَإِذا هم ألف وَزِيَادَة فَاسْتقْبل نَبِي الله ﷺ ثمَّ مد يَده وَجعل يَهْتِف بربه: اللَّهُمَّ أنْجز لي مَا وَعَدتنِي اللَّهُمَّ إِن تهْلك هَذِه الْعِصَابَة من أهل الإِسلام لَا تعبد فِي الأَرْض

İbn Ebî Şeybe, Ahmed, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû Avâne, İbn Hibbân, Ebü’ş-Şeyh, İbn Merdûye, Ebû Nuaym ve Delâil’de Beyhakî birlikte Abdullah b. Abbâs radıyallâhu anhümâ’dan rivayet ettiler; o şöyle dedi: Bana Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh anlattı, dedi ki: Bedir günü olunca Peygamber ashabına baktı, onlar üç yüz on küsur adamdı; müşriklere baktı, onlar ise bin ve daha fazlaydı. Allah’ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem [kıbleye] yöneldi, sonra ellerini uzatıp Rabbine seslenmeye başladı: “Allahım! Bana vadettiğin şeyi gerçekleştir! Allahım! Eğer İslâm ehlinden bu topluluk helak olursa yeryüzünde Sana ibadet edilmez!”

فَمَا زَالَ يَهْتِف بربه مَادًّا يَدَيْهِ مُسْتَقْبل الْقبْلَة حَتَّى سقط رِدَاؤُهُ فَأَتَاهُ أَبُو بكر ﵁ فَأخذ رِدَاءَهُ فَأَلْقَاهُ على مَنْكِبَيْه ثمَّ الْتَزمهُ من وَرَائه وَقَالَ: يَا نَبِي الله كَفاك مُنَاشَدَتك رَبك فَإِنَّهُ سَيُنْجِزُ لَك مَا وَعدك فَأنْزل

Kıbleye yönelmiş ve ellerini uzatmış vaziyette Rabbine seslenmeye devam etti, nihayet ridası düştü. Ebû Bekir radıyallâhu anh onun yanına gelip ridasını aldı, onu omuzlarına koydu, sonra arkasından ona sarılarak: “Ey Allah’ın Peygamberi! Rabbine olan bu yalvarışın sana yeter; zira O sana vadettiğini mutlaka gerçekleştirecektir” dedi. Bunun üzerine indirdi:

الله تَعَالَى {إِذْ تَسْتَغِيثُونَ ربكُم فَاسْتَجَاب لكم أَنِّي مُمِدكُمْ بِأَلف من الْمَلَائِكَة مُردفِينَ}

Yüce Allah: {إِذْ تَسْتَغِيثُونَ ربكُم فَاسْتَجَاب لكم أَنِّي مُمِدكُمْ بِأَلف من الْمَلَائِكَة مُردفِينَ} “Hani siz Rabbinizden yardım istiyordunuz da O da: ‘Ben size ardı ardına gelen bin melekle yardım edeceğim’ diyerek duanıza icabet etmişti” [ayetini indirdi].

فَلَمَّا كَانَ يَوْمئِذٍ والتقوا هزم الله الْمُشْركين فَقتل مِنْهُم سَبْعُونَ رجلا وَاسْتَشَارَ رَسُول الله ﷺ أَبَا بكر وَعمر وعليا ﵃ فَقَالَ أَبُو بكر: يَا رَسُول الله هَؤُلَاءِ بَنو الْعم وَالْعشيرَة وَإِنِّي أرى أَن تَأْخُذ مِنْهُم الْفِدْيَة فَيكون مَا أَخذنَا مِنْهُم قوّة لنا على الْكفَّار وَعَسَى الله أَن يهْدِيهم فَيَكُونُوا لنا عضدا

O gün gelip de karşılaştıklarında Allah müşrikleri hezimete uğrattı; onlardan yetmiş adam öldürüldü. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ebû Bekir, Ömer ve Ali radıyallâhu anhüm ile istişare etti. Ebû Bekir: “Ey Allah’ın Resûlü! Bunlar amca çocukları ve akrabalardır; ben onlardan fidye almanı uygun görüyorum, böylece onlardan alacağımız şey kâfirlere karşı bize bir güç olur; umulur ki Allah onlara hidayet verir de bize destek olurlar” dedi.

فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: مَا ترى يَا ابْن الْخطاب قلت: مَا رأى أَبُو بكر وَلَكِنِّي أرى أَن تمكنني من فلَان قريب لعمر فَأَضْرب عُنُقه حَتَّى يعلم الله تَعَالَى أَنه لَيْسَ فِي قُلُوبنَا مَوَدَّة للْمُشْرِكين هَؤُلَاءِ صَنَادِيدهمْ وأئمتهم وَقَادَتهمْ

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Sen ne dersin ey İbnü’l-Hattâb?” buyurdu. Ben de: “Ebû Bekir’in gördüğü gibi görmüyorum; fakat bana imkan tanımanı uygun görüyorum ki Ömer’in bir akrabası olan falanın boynunu vurayım; tâ ki Yüce Allah kalplerimizde müşriklere karşı hiçbir sevgi olmadığını bilsin. Bunlar onların elebaşları, önderleri ve liderleridir” dedim.

فهوى رَسُول الله ﷺ مَا قَالَ أَبُو بكر ﵁ وَلم يَهو مَا قلت وَأخذ مِنْهُم الْفِدَاء فَلَمَّا كَانَ من الْغَد قَالَ عمر ﵁: فَغَدَوْت إِلَى النَّبِي وَأَبُو بكر ﵁ وهما يَبْكِيَانِ

Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Ebû Bekir radıyallâhu anh’ın söylediğini benimsedi, benim söylediğimi benimsemedi ve onlardan fidye aldı. Ertesi gün olunca Ömer radıyallâhu anh şöyle dedi: Peygamber ve Ebû Bekir radıyallâhu anh’ın yanına sabahleyin gittim; ikisi de ağlıyorlardı.

فَقلت: يَا يَا رَسُول الله أَخْبرنِي مَاذَا يبكيك أَنْت وَصَاحِبك فَإِن وجدت بكاء بَكَيْت وَإِن لم أجد بكاء تَبَاكَيْت لِبُكَائِكُمَا

Dedim ki: “Ey Allah’ın Resûlü! Seni ve arkadaşını ağlatan şeyin ne olduğunu bana haber ver; şayet ağlayabilirsem ağlarım, ağlayamazsam ikinizin ağlamasından ötürü kendimi ağlamaya zorlarım.”

قَالَ النَّبِي ﷺ: الَّذِي عرض على أَصْحَابك من أَخذ الْفِدَاء قد عرض عَليّ عذابكم أدنى من هَذِه الشَّجَرَة الشَّجَرَة قريبَة وَأنزل الله تَعَالَى (مَا كَانَ لنَبِيّ أَن تكون لَهُ أسرى حَتَّى يثخن فِي الأَرْض) (الْأَنْفَال الْآيَة ٦٧) إِلَى قَوْله (لَوْلَا كتاب من الله سبق لمسكم فِيمَا أَخَذْتُم) من الْفِدَاء ثمَّ أحل لَهُم الْغَنَائِم فَلَمَّا كَانَ يَوْم أحد من الْعَام الْمقبل عوقبوا بِمَا صَنَعُوا يَوْم بدر من أَخذهم الْفِدَاء فَقتل مِنْهُم سَبْعُونَ وفر أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ: وَكسرت رباعيته وهشمت الْبَيْضَة على رَأسه وسال الدَّم على وَجهه

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “Arkadaşlarının fidye alma hususunda sunduğu görüş sebebiyle... Bana sizin azabınız şu ağaçtan daha yakın olarak gösterildi” -ağaç da yakın bir ağaçtı-. Yüce Allah: {مَا كَانَ لنَبِيّ أَن تكون لَهُ أسرى حَتَّى يثخن فِي الأَرْض} “Yeryüzünde ağır basıp zafer kazanıncaya kadar hiçbir peygambere esirler edinmek yakışmaz” (el-Enfâl 67) ayetinden {لَوْلَا كتاب من الله سبق لمسكم فِيمَا أَخَذْتُم} “Eğer Allah’tan önceden geçmiş bir hüküm olmasaydı, aldığınız [fidyeden] ötürü size mutlaka dokunurdu...” sözüne kadar indirdi; sonra onlara ganimetleri helal kıldı. Ertesi yıl Uhud günü olunca, Bedir günü fidyeyi almaları sebebiyle yaptıklarının cezasına çarptırıldılar; onlardan yetmiş kişi öldürüldü ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’in ashabı kaçtı, ön dişi kırıldı, miğferi başının üzerinde parçalandı ve kan yüzüne aktı.

فَأنْزل الله تَعَالَى (أَو لما أَصَابَتْكُم مُصِيبَة قد أصبْتُم مثليها قُلْتُمْ أَنى هَذَا قل هُوَ من عِنْد أَنفسكُم) (آل عمرَان الْآيَة ١٦٥) بأخذكم الْفِدَاء

Bunun üzerine Yüce Allah: {أَو لما أَصَابَتْكُم مُصِيبَة قد أصبْتُم مثليها قُلْتُمْ أَنى هَذَا قل هُوَ من عِنْد أَنفسكُم} “(Düşmanlarınıza) iki mislini uğrattığınız bir musibet size isabet edince: ‘Bu nereden geldi?’ mi dediniz? De ki: ‘O, kendi tarafınızdandır’” (Âl-i İmrân 165) ayetini fidyeyi almanız sebebiyle [olarak] indirdi.

قَالَ ابْن عَبَّاس ﵄: بَيْنَمَا رجل من الْمُسلمين يشْتَد فِي أثر رجل من الْمُشْركين أَمَامه إِذْ سمع ضَرْبَة بالصوت فَوْقه وَصَوت الْفَارِس يَقُول: أقدم حيزوم إِذْ نظر إِلَى الْمُشرك أَمَامه فَخر مُسْتَلْقِيا فَنظر إِلَيْهِ فَإِذا هُوَ قد خطم وشق وَجهه كَضَرْبَة السَّوْط فَاحْضُرْ ذَلِك أجمع فجَاء الْأنْصَارِيّ فَحدث ذَلِك رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: صدقت ذَاك من مدد السَّمَاء الثَّالِثَة فَقتلُوا يَوْمئِذٍ سبعين وأسروا سبعين

İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ şöyle dedi: Müslümanlardan bir adam önündeki müşrik bir adamın peşinden hızla koşarken, birden üzerinde bir kamçı şakırtısı ve bir atlının: “İleri Hayzûm!” diyen sesini işitti. O sırada önündeki müşriğe baktı, adam arkası üstü yere yıkılmıştı; ona baktığında kamçı darbesi gibi burnunun ezildiğini ve yüzünün yarıldığını gördü ve bu durum tamamen yeşile/mora dönmüştü. Ensârî gelip bunu Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem’e anlattı. Resûlullah: “Doğru söyledin; o, üçüncü kat semanın yardımındandı” buyurdu. O gün yetmiş kişiyi öldürdüler ve yetmiş kişiyi esir aldılar.

وَأخرج ابْن جرير عَن عَليّ ﵁ قَالَ: نزل جِبْرِيل ﵇ فِي ألف

İbn Cerîr’in Ali radıyallâhu anh’tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Cibrîl aleyhisselâm bin melek içinde

من الْمَلَائِكَة عَن ميمنة النَّبِي ﷺ وفيهَا أَبُو بكر ﵁ وَنزل مِيكَائِيل ﵇ فِي ألف من الْمَلَائِكَة عَن ميسرَة النَّبِي ﷺ وَأَنا فِي الميسرة

Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’in sağ kanadından indi; orada Ebû Bekir radıyallâhu anh vardı. Mîkâîl aleyhisselâm da bin melek içinde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’in sol kanadından indi; ben de sol kanattaydım.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عِكْرِمَة ﵁ أَن رَسُول الله قَالَ يَوْم بدر: هَذَا جِبْرِيل آخذ بِرَأْس فرسه عَلَيْهِ أَدَاة الْحَرْب

İbn Ebî Şeybe’nin İkrime radıyallâhu anh’tan rivayet ettiğine göre Resûlullah Bedir günü: “İşte Cibrîl! Atının başını tutmuş, üzerinde savaş teçhizatı var” buyurdu.

وَأخرج سنيد وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: مَا أمد النَّبِي ﷺ بِأَكْثَرَ من هَذِه الْألف الَّتِي ذكر الله تَعَالَى فِي الْأَنْفَال وَمَا ذكر الثَّلَاثَة آلَاف أَو الْخَمْسَة آلَاف إِلَّا بشرى ثمَّ أمدوا بِالْألف مَا أمدوا بِأَكْثَرَ مِنْهُ

Süneyd, İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e, Allah Teâlâ'nın Enfâl [suresin]de zikrettiği bu bin [melekten] daha fazlasıyla yardım edilmedi. Üç bin veya beş bin ise sadece bir müjde olarak zikredildi. Sonra bin [melek] ile yardım edildiler, bundan fazlasıyla yardım edilmediler.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْبُخَارِيّ عَن رِفَاعَة بن رَافع الزرقي ﵁ وَكَانَ من أهل بدر قَالَ: جَاءَ جِبْرِيل إِلَى النَّبِي ﷺ فَقَالَ: مَا تَعدونَ أهل بدر فِيكُم قَالَ من أفضل الْمُسلمين أَو كلمة نَحْوهَا

İbn Ebî Şeybe ve el-Buhârî'nin, Bedir ehlinden olan Rifâa b. Râfi' ez-Zürakî radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Cibrîl, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: “Aranızdaki Bedir ehlini nasıl sayarsınız?” dedi. [Resûlullah]: “Müslümanların en faziletlilerinden” yahut buna benzer bir kelime söyledi.

قَالَ: وَكَذَلِكَ من شهد بَدْرًا من الْمَلَائِكَة

[Cibrîl de]: “Meleklerden Bedir'de bulunanlar da böyledir” dedi.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن عَطِيَّة بن قيس ﵁ قَالَ: وقف جِبْرِيل ﵇ على فرس أَخْضَر أُنْثَى قد علاهُ الْغُبَار وبيد جِبْرِيل ﵇ رمح وَعَلِيهِ درع فَقَالَ: يَا مُحَمَّد إِن الله بَعَثَنِي إِلَيْك فَأمرنِي أَن لَا أُفَارِقك حَتَّى ترْضى فَهَل رضيت فَقَالَ رَسُول الله ﷺ: نعم

Ebü'ş-Şeyh'in Atiyye b. Kays radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Cibrîl aleyhisselâm, üzeri tozlanmış yağız bir dişi at üzerinde durdu; elinde bir mızrak ve üzerinde bir zırh vardı. Dedi ki: “Ey Muhammed! Şüphesiz Allah beni sana gönderdi ve sen razı oluncaya kadar senden ayrılmamamı emretti. Razı oldun mu?” Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Evet” buyurdu.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {مُردفِينَ} يُقَال: المدد

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre {مُردفِينَ} “birbiri ardınca gelen” sözü hakkında şöyle denilmiştir: “Yardımcı kuvvet.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {مُردفِينَ} يُقَال: المدد

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre {مُردفِينَ} “birbiri ardınca gelen” sözü hakkında şöyle denilmiştir: “Yardımcı kuvvet.”

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {مُردفِينَ} قَالَ: وَرَاء كل ملك ملك

İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre {مُردفِينَ} “birbiri ardınca gelen” sözü hakkında: “Her meleğin arkasında bir melek” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الشّعبِيّ ﵁ قَالَ: كَانَ ألف مُردفِينَ وَثَلَاثَة آلَاف منزلين فَكَانُوا أَرْبَعَة آلَاف وهم مدد الْمُسلمين فِي ثغورهم

İbn Ebî Hâtim'in Şa'bî radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bin melek birbiri ardınca gelenler, üç bin melek de indirilenlerdi. Böylece dört bin idiler ve onlar Müslümanların sınır boylarındaki yardımcı kuvvetleriydi.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {مُردفِينَ} قَالَ: ممدين

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {مُردفِينَ} “birbiri ardınca gelen” sözü hakkında: “Yardım olarak gönderilenler” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد وَابْن جرير عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {مُردفِينَ} قَالَ: مُتَتَابعين أمدهم الله تَعَالَى بِأَلف ثمَّ بِثَلَاثَة ثمَّ أكملهم خَمْسَة آلَاف

Abd b. Humeyd ve İbn Cerîr'in Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {مُردفِينَ} “birbiri ardınca gelen” sözü hakkında: “Birbirini takip edenler; Allah Teâlâ onlara önce bin, sonra üç bin ile yardım etti, sonra onları beş bine tamamladı” demiştir.

{وَمَا جعله الله إِلَّا بشرى ولتطمئن بِهِ قُلُوبكُمْ} قَالَ: يَعْنِي نزُول الْمَلَائِكَة ﵈ قَالَ: وَذكر لنا أَن عمر ﵁ قَالَ: أما يَوْم بدر فَلَا نشك أَن الْمَلَائِكَة ﵈ كَانُوا مَعنا وَأما بعد ذَلِك فَالله أعلم

{وَمَا جعله الله إِلَّا بشرى ولتطمئن بِهِ قُلُوبكُمْ} “Allah bunu ancak bir müjde olsun ve kalpleriniz bununla yatışsın diye yaptı” [ayetinde] meleklerin aleyhimüsselâm inişini kastetmektedir. [Katâde] dedi ki: Bize nakledildiğine göre Ömer radıyallâhu anh şöyle demiştir: “Bedir günü meleklerin aleyhimüsselâm bizimle olduğunda şüphe etmeyiz; ondan sonrasına gelince, Allah en iyisini bilir.”

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد ﵁ {مُردفِينَ} قَالَ: بَعضهم على أثر بعض

İbn Cerîr ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre {مُردفِينَ} “birbiri ardınca gelen” sözü hakkında: “Bir kısmı diğerinin peşi sıra” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَمَا جعله الله إِلَّا بشرى} قَالَ: إِنَّمَا جعلهم الله يستبشر بهم

İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre {وَمَا جعله الله إِلَّا بشرى} “Allah bunu ancak bir müjde olsun diye yaptı” sözü hakkında: “Allah onları sadece kendileriyle müjdelensinler diye kıldı” demiştir.

الْآيَة ١١

11. Ayet

أخرج أَبُو يعلى وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن عَليّ ﵁ قَالَ: مَا كَانَ فِينَا فَارس يَوْم بدر غير الْمِقْدَاد وَلَقَد رَأَيْتنَا وَمَا فِينَا إِلَّا نَائِم إِلَّا رَسُول الله ﷺ يُصَلِّي تَحت الشَّجَرَة حَتَّى أصبح

Ebû Ya'lâ ve ed-Delâil'de el-Beyhakî'nin Ali radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Bedir günü aramızda Mikdâd'dan başka süvari yoktu. Kendimizi gördüm ki, sabaha kadar ağacın altında namaz kılan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem hariç aramızda uyumayan hiç kimse yoktu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن شهَاب ﵁ فِي قَوْله {إِذْ يغشيكم النعاس أَمَنَة مِنْهُ} قَالَ: بلغنَا أَن هَذِه الْآيَة أنزلت فِي الْمُؤمنِينَ يَوْم بدر فِيمَا أغشاهم الله من النعاس أَمَنَة مِنْهُ

İbn Ebî Hâtim'in İbn Şihâb radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre {إِذْ يغشيكم النعاس أَمَنَة مِنْهُ} “Hani O, katından bir güven olarak sizi bir uyuklama ile bürüyordu” sözü hakkında şöyle demiştir: Bize ulaştığına göre bu ayet, Bedir günü müminler hakkında, katından bir güven olmak üzere Allah'ın onları bürüdüğü uyuklama hususunda indirilmiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {أَمَنَة} قَالَ: أمنا من الله

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre {أَمَنَة} “bir güven” sözü hakkında: “Allah'tan bir emniyet” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: النعاس فِي الرَّأْس وَالنَّوْم فِي الْقلب

İbn Ebî Hâtim'in Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o: “Uyuklama başta, uyku ise kalptedir” demiştir.

وَأخرج عبد بن حميد عَن قَتَادَة ﵁ قَالَ: كَانَ النعاس أَمَنَة من الله وَكَانَ النعاس نعاسين

Abd b. Humeyd'in Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Uyuklama Allah'tan bir güvendi ve uyuklama iki defa oldu:

نُعَاس يَوْم بدر ونعاس يَوْم أحد

Bedir günü bir uyuklama ve Uhud günü bir uyuklama.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-

الشَّيْخ عَن سعيد بن الْمسيب ﵁ فِي قَوْله {وَينزل عَلَيْكُم من السَّمَاء مَاء ليطهركم بِهِ} قَالَ: طس كَانَ يَوْم بدر

Şeyh'in Saîd b. el-Müseyyeb radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre {وَينزل عَلَيْكُم من السَّمَاء مَاء ليطهركم بِهِ} “ve sizi onunla temizlemek için üzerinize gökten su indiriyordu” sözü hakkında: “Bedir günü hafif bir çisenti idi” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَعبد بن حميد وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَينزل عَلَيْكُم من السَّمَاء مَاء ليطهركم بِهِ} قَالَ: الْمَطَر: أنزلهُ عَلَيْهِم قبل النعاس فاطفأ بالمطر الْغُبَار والتبدت بِهِ الأَرْض وَطَابَتْ بِهِ أنفسهم وَثبتت بِهِ أَقْدَامهم

İbn Ebî Şeybe, Abd b. Humeyd, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre {وَينزل عَلَيْكُم من السَّمَاء مَاء ليطهركم بِهِ} “ve sizi onunla temizlemek için üzerinize gökten su indiriyordu” sözü hakkında şöyle demiştir: Yağmurdur; [Allah] onu uyuklamadan önce üzerlerine indirdi. Böylece yağmurla tozu dindirdi, zemin onunla sertleşti, içleri onunla ferahladı ve ayakları onunla sağlam bastı.

وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن أبي حَاتِم عَن عُرْوَة بن الزبير ﵁ قَالَ: بعث الله السَّمَاء وَكَانَ الْوَادي دهساً وَأصَاب رَسُول الله ﷺ وَأَصْحَابه مِنْهَا مَا لبد الأَرْض وَلم يمنعهُم الْمسير وَأصَاب قُريْشًا مَا لم يقدروا على أَن يرتحلوا مَعَه

İbn İshâk ve İbn Ebî Hâtim'in Urve b. ez-Zübeyr radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Allah gökten [yağmur] gönderdi; vadi ise gevşek kum idi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabına ondan yeri sertleştirecek ve yürümelerine engel olmayacak kadarı isabet etti; Kureyş'e ise beraberinde göç edemeyecekleri kadarı isabet etti.

وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ من طَرِيق ابْن جريج عَن ابْن عَبَّاس ﵄

İbnü'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Cüreyc tarikiyle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre

أَن الْمُشْركين غلبوا الْمُسلمين فِي أول أَمرهم على المَاء فظمئ الْمُسلمُونَ وصلوا مجنبين محدثين فَكَانَت بَينهم رمال فَألْقى الشَّيْطَان فِي قُلُوبهم الْحزن وَقَالَ: أتزعمون أَن فِيكُم نَبيا وَإِنَّكُمْ أَوْلِيَاء الله وتصلون مجنبين محدثين فَأنْزل الله من السَّمَاء مَاء فَسَالَ عَلَيْهِم الْوَادي مَاء فَشرب الْمُسلمُونَ وَتطَهرُوا وَثبتت أَقْدَامهم وَذَهَبت وسوسته

Müşrikler işin başında suya hâkim olup Müslümanlara üstün geldiler. Müslümanlar susadılar, cünüp ve abdestsiz olarak namaz kıldılar; aralarında ise kumluklar vardı. Şeytan kalplerine hüzün atıp: “Aranızda bir peygamber olduğunu ve sizin Allah'ın veli kulları olduğunuzu iddia ediyorsunuz da cünüp ve abdestsiz olarak namaz mı kılıyorsunuz?” dedi. Bunun üzerine Allah gökten bir su indirdi de vadi onlara doğru su akıttı. Müslümanlar içtiler, temizlendiler, ayakları sağlam bastı ve onun vesvesesi gitti.

وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد فِي قَوْله {رجز الشَّيْطَان} قَالَ: وسوسته

İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in Mücâhid'den rivayet ettiğine göre {رجز الشَّيْطَان} “şeytanın murdarlığını” sözü hakkında: “Onun vesvesesidir” demiştir.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وليربط على قُلُوبكُمْ} قَالَ: بِالصبرِ {وَيثبت بِهِ الْأَقْدَام} قَالَ: كَانَ بِبَطن الْوَادي دهاس فَلَمَّا مطر اشْتَدَّ الرملة

İbn Ebî Hâtim'in Katâde'den rivayet ettiğine göre {وليربط على قُلُوبكُمْ} “kalplerinizi pekiştirmek için” sözü hakkında: “Sabır ile”; {وَيثبت بِهِ الْأَقْدَام} “ve onunla ayakları sağlamlaştırmak için” sözü hakkında: “Vadinin ortasında gevşek kum vardı; yağmur yağınca kum sertleşti” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ فِي قَوْله {وَيثبت بِهِ الْأَقْدَام} قَالَ: حَتَّى يشْتَد على الرمل وَهُوَ وَجه الأَرْض

İbn Cerîr, İbn Ebî Hâtim ve Ebü'ş-Şeyh'in es-Süddî'den rivayet ettiğine göre {وَيثبت بِهِ الْأَقْدَام} “ve onunla ayakları sağlamlaştırmak için” sözü hakkında: “Yerin yüzü olan kumu sertleştirinceye kadar” demiştir.

وَأخرج ابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عَليّ ﵁ قَالَ: كَانَ رَسُول الله يُصَلِّي تِلْكَ اللَّيْلَة لَيْلَة بدر وَيَقُول: اللَّهُمَّ إِن تهْلك هَذِه الْعِصَابَة لَا تُعبد وأصابهم تِلْكَ اللَّيْلَة مطر شَدِيد فَذَلِك قَوْله {وَيثبت بِهِ الْأَقْدَام}

İbn Cerîr, Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin Ali radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah o gece, Bedir gecesi namaz kılıyor ve: “Allah'ım! Eğer bu topluluk helak olursa Sana ibadet edilmez” diyordu. O gece onlara şiddetli bir yağmur isabet etti; işte bu, O'nun {وَيثبت بِهِ الْأَقْدَام} “ve onunla ayakları sağlamlaştırmak için” sözüdür.

الْآيَات ١٢ - ١٤

12 - 14. Ayetler

أخرج ابْن أبي حَاتِم أخبرنَا أَبُو بدر عباد بن الْوَلِيد المغبري فِيمَا كتب إِلَيّ قَالَ: سَمِعت أَبَا سعيد أَحْمد بن دَاوُد الْحداد يَقُول: إِنَّه لم يقل الله لشَيْء أَنه مَعَه إِلَّا للْمَلَائكَة يَوْم بدر

İbn Ebî Hâtim rivayet etti: Bize Ebû Bedr Abbâd b. el-Velîd el-Gubârî bana yazdığı şeyde haber verip dedi ki: Ebû Saîd Ahmed b. Dâvûd el-Haddâd'ı şöyle derken işittim: Şüphesiz Allah, Bedir günü melekler hariç hiçbir şeye onunla beraber olduğunu söylememiştir.

قَالَ: إِنِّي مَعكُمْ بالنصر

Dedi ki: “Şüphesiz Ben yardım ile sizinle beraberim.”

وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن مُجَاهِد ﵁ قَالَ: لم تقَاتل الْمَلَائِكَة إِلَّا يَوْم بدر

İbn Ebî Şeybe'nin Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o: “Melekler Bedir gününden başka [bir günde] savaşmadı” demiştir.

وَأخرج أَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن أبي أُمَامَة بن سهل بن حنيف قَالَ: قَالَ أبي: يَا بني لقد رَأَيْتنَا يَوْم بدر وان أَحَدنَا ليشير بِسَيْفِهِ إِلَى رَأس الْمُشرك فَيَقَع رَأسه عَن جسده قبل أَن يصل إِلَيْهِ السَّيْف

Ebü'ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin Ebû Ümâme b. Sehl b. Huneyf'ten rivayet ettiğine göre babası şöyle demiştir: Ey oğlum! Bedir günü bizi bir görseydin; bizden biri kılıcıyla müşriğin başına işaret ederdi de kılıç ona ulaşmadan başı gövdesinden ayrılıp düşerdi.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: إِن الْمُشْركين من قُرَيْش لما خَرجُوا لينصروا العير ويقاتلوا عَلَيْهَا نزلُوا على المَاء يَوْم بدر فغلبوا الْمُؤمنِينَ عَلَيْهِ فَأصَاب الْمُؤمنِينَ الظمأ فَجعلُوا يصلونَ مجنبين ومحدثين فَألْقى الشَّيْطَان فِي قُلُوب الْمُؤمنِينَ الْحزن فَقَالَ لَهُم: أتزعمون أَن فِيكُم النَّبِي وَإِنَّكُمْ أَوْلِيَاء الله وَقد غلبتم على المَاء وَأَنْتُم تصلونَ مجنبين ومحدثين حَتَّى تعاظم ذَلِك فِي صُدُور أَصْحَاب النَّبِي: فَأنْزل الله من السَّمَاء مَاء حَتَّى سَالَ الْوَادي فَشرب الْمُؤْمِنُونَ وملأوا الأسقية وَسقوا الركاب وَاغْتَسلُوا من الْجَنَابَة فَجعل الله فِي ذَلِك طهُورا وَثَبت أَقْدَامهم وَذَلِكَ أَنه كَانَت بَينهم وَبَين الْقَوْم رَملَة فَبعث الله الْمَطَر عَلَيْهَا فلبدها حَتَّى اشتدت وَثَبت عَلَيْهَا الْأَقْدَام وَنَفر النَّبِي ﷺ بِجَمِيعِ الْمُسلمين وهم يَوْمئِذٍ ثلثمِائة وَثَلَاثَة عشر رجلا مِنْهُم سَبْعُونَ ومائتان من الْأَنْصَار وسائرهم من الْمُهَاجِرين وَسيد الْمُشْركين يَوْمئِذٍ عتبَة بن ربيعَة لكبر سنه

İbn Merdûye'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Kureyş müşrikleri kervana yardım etmek ve onun uğrunda savaşmak üzere çıktıklarında, Bedir günü suyun başına indiler ve ona hâkim olup müminlere üstün geldiler. Müminlere susuzluk isabet etti; cünüp ve abdestsiz olarak namaz kılmaya başladılar. Şeytan müminlerin kalplerine hüzün atıp onlara: “Aranızda Peygamber olduğunu ve sizin Allah'ın veli kulları olduğunuzu iddia ediyorsunuz da suya başkaları hâkim olmuşken siz cünüp ve abdestsiz namaz mı kılıyorsunuz?” dedi. Hatta bu durum Peygamber'in ashabının göğüslerinde büyüdü. Bunun üzerine Allah gökten su indirdi, öyle ki vadi aktı; müminler içtiler, su kaplarını doldurdular, binekleri suladılar ve cünüplükten yıkandılar. Allah bunda bir temizlik kıldı ve ayaklarını sağlamlaştırdı. Bu da şundan dolayı idi: Onlarla [düşman] kavim arasında kumluk vardı; Allah onun üzerine yağmur gönderdi de kumu sertleştirdi, öyle ki kum sıkılaştı ve üzerinde ayaklar sağlam bastı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bütün Müslümanlarla birlikte sefere çıktı; onlar o gün üç yüz on üç kişiydiler; iki yüz yetmişi Ensâr'dan, geri kalanları Muhâcirler'dendi. O gün müşriklerin efendisi, yaşının büyüklüğünden dolayı Utbe b. Rebîa idi.

فَقَالَ عتبَة: يَا معشر قُرَيْش إِنِّي لكم نَاصح وَعَلَيْكُم مُشفق لَا أدخر النَّصِيحَة لكم بعد الْيَوْم وَقد بَلغْتُمْ الَّذِي تُرِيدُونَ وَقد نجا أَبُو سُفْيَان فَارْجِعُوا وَأَنْتُم سَالِمُونَ فَإِن يكن مُحَمَّد صَادِقا فَأنْتم أسعد النَّاس بصدقه وَإِن يَك كَاذِبًا فَأنْتم أَحَق من حقن دَمه

Utbe dedi ki: “Ey Kureyş topluluğu! Şüphesiz ben size bir öğütçüyüm ve size şefkat gösteriyorum; bu günden sonra da size öğüdü esirgemem. İstediğinize ulaştınız ve Ebû Süfyân kurtuldu; haydi selametle geri dönün! Eğer Muhammed doğru sözlü ise, onun doğruluğuyla insanların en mutlusu siz olursunuz; şayet yalancı ise, onun kanını dökmekten sakınmaya en layık olan sizsiniz.”

فَالْتَفت إِلَيْهِ أَبُو جهل فشتمه وفج وَجهه وَقَالَ لَهُ: قد امْتَلَأت أحشاؤك رعْبًا

Ebû Cehil ona yönelip ona sövdü, yüzünü ekşitti ve ona: “İçini korku doldurmuş!” dedi.

فَقَالَ لَهُ عتبَة: سَيعْلَمُ الْيَوْم من الجبان الْمُفْسد لِقَوْمِهِ

Utbe ona: “Kavmini ifsat eden korkağın kim olduğunu bugün bilecektir!” dedi.

فَنزل عتبَة بن ربيعَة وَشَيْبَة بن ربيعَة حَتَّى إِذا كَانُوا أقرب أسنة الْمُسلمين قَالُوا: ابْعَثُوا إِلَيْنَا عدتنا مِنْكُم نقاتلهم

Utbe b. Rebîa ile Şeybe b. Rebîa indiler; Müslümanların mızraklarına en yakın konuma gelince: “Bize aranızdan denklerimizi gönderin, onlarla savaşalım!” dediler.

فَقَامَ غلمة من بني الْخَزْرَج فاجلسهم النَّبِي ﷺ ثمَّ قَالَ: يَا بني هَاشم أتبعثون إِلَى أخويكم - وَالنَّبِيّ مِنْكُم - غلمة بني الْخَزْرَج فَقَامَ حَمْزَة بن عبد الْمطلب وَعلي بن أبي طَالب وَعبيدَة بن الْحَارِث فَمَشَوْا إِلَيْهِم فِي الْحَدِيد فَقَالَ عتبَة: تكلمُوا نعرفكم فَإِن تَكُونُوا أكفاءنا نقاتلكم

Hazrec oğullarından birkaç genç ayağa kalktı; Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onları oturttu, sonra: “Ey Hâşim oğulları! İki kardeşinize karşı -Peygamber de sizden iken- Hazrec oğullarının gençlerini mi gönderiyorsunuz?” buyurdu. Bunun üzerine Hamza b. Abdilmuttalib, Ali b. Ebî Tâlib ve Ubeyde b. el-Hâris kalktılar ve demir [zırhlar] içinde onlara doğru yürüdüler. Utbe: “Konuşun da sizi tanıyalım; şayet bizim denklerimiz iseniz sizinle savaşırız” dedi.

فَقَالَ حَمْزَة ﵁: أَنا أَسد الله وَأسد رَسُول الله ﷺ

Hamza radıyallâhu anh: “Ben Allah'ın aslanı ve Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in aslanıyım” dedi.

فَقَالَ لَهُ عتبَة: كُفْء كريم

Utbe ona: “Şerefli bir denk!” dedi.

فَوَثَبَ إِلَيْهِ شيبَة فاختلفا ضربتين فَضَربهُ حَمْزَة فَقتله ثمَّ قَامَ عَليّ بن أبي طَالب ﵁ إِلَى الْوَلِيد بن عتبَة فاختلفا ضربتين فَضَربهُ عَليّ ﵁ فَقتله ثمَّ قَامَ عُبَيْدَة فَخرج إِلَيْهِ عتبَة فاختلفا ضربتين فجرح كل وَاحِد مِنْهُمَا صَاحبه وكر حَمْزَة على عتبَة فَقتله فَقَامَ النَّبِي ﷺ فَقَالَ اللَّهُمَّ رَبنَا أَنْزَلْتَ عليَّ الْكتاب وأمرتني بِالْقِتَالِ ووعدتني النَّصْر وَلَا تخلف الميعاد فَأَتَاهُ جِبْرِيل ﵇ فَأنْزل عَلَيْهِ (ألن يكفيكم أَن يمدكم ربكُم بِثَلَاثَة آلَاف من الْمَلَائِكَة مُردفِينَ) (آل عمرَان الْآيَة ١٢٤) فَأوحى الله إِلَى الْمَلَائِكَة {إِنِّي مَعكُمْ فثبتوا الَّذين آمنُوا سألقي فِي قُلُوب الَّذين كفرُوا الرعب فاضربوا فَوق الْأَعْنَاق واضربوا مِنْهُم كل بنان} فَقتل أَبُو جهل فِي تِسْعَة وَسِتِّينَ رجلا وَأسر عقبَة بن أبي معيط فَقتل صبرا فوفى ذَلِك سبعين وَأسر سَبْعُونَ

Şeybe ona doğru sıçradı, karşılıklı iki darbe vuruştular; Hamza ona vurup onu öldürdü. Sonra Ali b. Ebî Tâlib radıyallâhu anh, el-Velîd b. Utbe'ye doğru kalktı; karşılıklı iki darbe vuruştular ve Ali radıyallâhu anh ona vurup onu öldürdü. Sonra Ubeyde kalktı; ona karşı Utbe çıktı; karşılıklı iki darbe vuruştular ve her ikisi de arkadaşını yaraladı. Hamza, Utbe'nin üzerine hamle yapıp onu öldürdü. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem kalkıp: “Allah'ım! Rabbimiz! Bana Kitab'ı indirdin, bana savaşmayı emrettin ve bana zafer vadettin; Sen vadinden dönmezsin” dedi. Bunun üzerine ona Cibrîl aleyhisselâm geldi ve ona: {ألن يكفيكم أَن يمدكم ربكُم بِثَلَاثَة آلَاف من الْمَلَائِكَة مُردفِينَ} “Rabbinizin, peş peşe gelen üç bin melek ile size yardım etmesi size yetmez mi?” (Âl-i İmrân 124) ayetini indirdi. Allah meleklere: {إِنِّي مَعكُمْ فثبتوا الَّذين آمنُوا سألقي فِي قُلُوب الَّذين كفرُوا الرعب فاضربوا فَوق الْأَعْنَاق واضربوا مِنْهُم كل بنان} “Şüphesiz Ben sizinle beraberim; iman edenleri sağlamlaştırın! İnkâr edenlerin kalplerine korku salacağım; artık boyunların üzerlerine vurun ve onların bütün parmaklarına vurun!” diye vahyetti. Ebû Cehil altmış dokuz kişi içinde öldürüldü; Ukbe b. Ebî Muayt esir alındı ve [sonra] boynu vurularak öldürüldü; böylece bu [sayı] yetmişe ulaştı ve yetmiş kişi de esir alındı.

وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن بعض بني سَاعِدَة قَالَ: سَمِعت أَبَا أسيد مَالك بن ربيعَة ﵁ بَعْدَمَا أُصِيب بَصَره يَقُول: لَو كنت مَعكُمْ ببدر الْآن وَمَعِي بَصرِي لأخبرتكم بِالشعبِ الَّذِي خرجت مِنْهُ الْمَلَائِكَة لَا أَشك وَلَا أتمارى فَلَمَّا نزلت الْمَلَائِكَة وَرَآهَا إِبْلِيس وَأوحى الله: إِلَيْهِم إِنِّي مَعكُمْ فثبتوا الَّذين آمنُوا وتثبيتهم أَن الْمَلَائِكَة ﵈ تَأتي الرجل فِي صُورَة الرجل يعرفهُ فَيَقُول: ابشروا فَإِنَّهُم لَيْسُوا بِشَيْء وَالله مَعكُمْ كروا عَلَيْهِم فَلَمَّا رأى إِبْلِيس الْمَلَائِكَة نكص على عَقِبَيْهِ وَقَالَ: إِنِّي بَرِيء مِنْكُم وَهُوَ فِي صُورَة سراقَة وَأَقْبل أَبُو جهل يحضض أَصْحَابه وَيَقُول: لَا يهولنكم خذلان سراقَة إيَّاكُمْ فَإِنَّهُ كَانَ على موعد من مُحَمَّد ﷺ وَأَصْحَابه ثمَّ قَالَ: وَاللات والعزى لَا نرْجِع حَتَّى نقرن مُحَمَّدًا وَأَصْحَابه فِي الحبال فَلَا تقتلُوا وخذوهم أخذا

İbn Merdûye ve ed-Delâil'de el-Beyhakî'nin Benî Sâide'den bazılarından rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Gözleri gittikten sonra Ebû Üseyd Mâlik b. Rebîa radıyallâhu anh'ı şöyle derken işittim: “Eğer şimdi Bedir'de sizinle beraber olsaydım ve gözüm de görseydi, meleklerin çıktığı dağ yolunu size hiç şüphe etmeksizin ve tereddüt etmeksizin mutlaka haber verirdim.” Melekler inip de İblis onları görünce ve Allah onlara: “Şüphesiz Ben sizinle beraberim; iman edenleri sağlamlaştırın!” diye vahyedince -onları sağlamlaştırmaları ise meleklerin aleyhimüsselâm kişinin tanıdığı bir adam suretinde adama gelip: “Müjdelenin, şüphesiz onlar bir şey değillerdir, Allah sizinle beraberdir, onların üzerine hamle yapın!” demesiydi- İblis melekleri görünce iki topuğu üzerinde geri döndü ve o Sürâka suretinde iken: “Ben sizden uzağım!” dedi. Ebû Cehil ise arkadaşlarını kışkırtarak gelip: “Sürâka'nın sizi yüzüstü bırakması sakın gözünüzü korkutmasın! Zira o, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem ve ashabı ile sözleşmişti” diyor, sonra da: “Lât ve Uzzâ'ya yemin olsun ki, Muhammed ve ashabını iplerle birbirine bağlamadıkça geri dönmeyeceğiz; sakın öldürmeyin, onları yakalayıp tutun!” diyordu.

وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل من طَرِيق عِكْرِمَة عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ

el-Beyhakî'nin ed-Delâil'de İkrime tarikiyle İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir:

لما حضر الْقِتَال وَرَسُول الله ﷺ رَافع يَدَيْهِ يسْأَل الله النَّصْر وَيَقُول: اللَّهُمَّ إِن ظَهَرُوا على هَذِه الْعِصَابَة ظهر الشّرك وَلَا يقوم لَك دين وَأَبُو بكر ﵁ يَقُول: وَالله لينصرنك الله ويبيضن وَجهك فَأنْزل الله ﷿ ألفا من الْمَلَائِكَة مُردفِينَ عِنْد أكتاف الْعَدو وَقَالَ رَسُول الله ﷺ: أبشر يَا أَبَا بكر هَذَا جِبْرِيل ﵇ معتجر بعمامة صفراء آخذ بعنان فرسه بَين السَّمَاء وَالْأَرْض فَلَمَّا نزل إِلَى الأَرْض تغيب عني سَاعَة ثمَّ نزل على ثنايا النَّقْع يَقُول: أَتَاك نصر الله إِذْ دَعوته

Savaş hazır olunca Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ellerini kaldırmış, Allah'tan yardım diliyor ve: “Allah'ım! Eğer bu topluluğa galip gelirlerse şirk galebe çalar ve Senin için bir din ayakta kalmaz” diyordu. Ebû Bekir radıyallâhu anh ise: “Vallahi Allah sana mutlaka yardım edecek ve yüzünü mutlaka ak edecektir” diyordu. Bunun üzerine Azîz ve Celîl olan Allah, düşmanın omuzları dibinde birbiri ardınca gelen bin meleği indirdi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: “Müjde ey Ebû Bekir! İşte bu, sarı bir sarık sarmış, atının dizginini tutmuş olarak yerle gök arasındaki Cibrîl aleyhisselâm'dır” buyurdu. Yere inince bir süre benden gözden kayboldu, sonra toz bulutunun yolları üzerinden inip: “O'na dua ettiğin vakit Allah'ın yardımı sana geldi” diyordu.

وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الرّبيع بن أنس ﵁ قَالَ: كَانَ النَّاس يَوْم بدر يعْرفُونَ قَتْلَى الْمَلَائِكَة ﵈ مِمَّن قتلوهم بِضَرْب على الْأَعْنَاق وعَلى البنان مثل سمة النَّار قد أحرق بِهِ

İbn Ebî Hâtim'in er-Rebî' b. Enes radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: İnsanlar Bedir günü meleklerin aleyhimüsselâm öldürdüklerini, boyunlar ve parmaklar üzerindeki kendisiyle dağlanmış ateş damgası gibi bir vuruş izinden kendi öldürdüklerinden ayırt ediyorlardı.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {فاضربوا فَوق الْأَعْنَاق} يَقُول: الرؤوس

İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim'in İkrime radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {فاضربوا فَوق الْأَعْنَاق} “artık boyunların üzerlerine vurun” sözü hakkında: “Başlar” demektedir.

وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر عَن عَطِيَّة ﵁ فِي قَوْله {فاضربوا فَوق الْأَعْنَاق} قَالَ: اضربوا الْأَعْنَاق

İbn Cerîr ve İbnü'l-Münzir'in Atiyye radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre {فاضربوا فَوق الْأَعْنَاق} “artık boyunların üzerlerine vurun” sözü hakkında: “Boyunlara vurun” demiştir.