أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس فِي قَوْله {إِذْ أَنْتُم بالعدوة الدُّنْيَا}
İbn Ebî Hâtim ve Ebû’ş-Şeyh’in İbn Abbâs’tan rivayet ettiğine göre o, {إِذْ أَنْتُم بالعدوة الدُّنْيَا} “Hani siz vadinin yakın yamacında idiniz” kavli hakkında şöyle demiştir:
قَالَ: شاطئ الْوَادي {والركب أَسْفَل مِنْكُم} قَالَ: أَبُو سُفْيَان
‘Vadinin kıyısında idiniz.’ {والركب أَسْفَل مِنْكُم} “Kervan ise sizden daha aşağıda idi” [kavlindeki kervandan kasıt] Ebû Süfyân’dır.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {إِذْ أَنْتُم بالعدوة الدُّنْيَا} الْآيَة
İbnü’l-Münzir’in İkrime radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {إِذْ أَنْتُم بالعدوة الدُّنْيَا} “Hani siz vadinin yakın yamacında idiniz...” ayeti hakkında şöyle demiştir:
قَالَ: العدوة الدُّنْيَا: شَفير الْوَادي الْأَدْنَى والعدوة القصوى: شَفير الْوَادي الْأَقْصَى
‘el-Udvâtü’d-dünyâ: Vadinin [Medine'ye] yakın kıyısıdır. el-Udvâtü’l-kusvâ ise vadinin [Mekke'ye doğru olan] uzak kıyısıdır.’
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عُرْوَة بن الزبير ﵁ فِي قَوْله {والركب أَسْفَل مِنْكُم} قَالَ: كَانَ أَبُو سُفْيَان أَسْفَل الْوَادي فِي سبعين رَاكِبًا
İbn Ebî Hâtim'in Urve b. ez-Zübeyr radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {والركب أَسْفَل مِنْكُم} “Kervan ise sizden daha aşağıda idi” kavli hakkında şöyle demiştir: ‘Ebû Süfyân yetmiş süvariyle vadinin aşağı tarafındaydı.
ونفرت قُرَيْش وَكَانَت تِسْعمائَة وَخمسين فَبعث أَبُو سُفْيَان إِلَى قُرَيْش وهم بِالْجُحْفَةِ: إِنِّي قد جَاوَزت الْقَوْم فَارْجِعُوا
Kureyş ise dokuz yüz elli kişi olarak sefere çıkmıştı. Ebû Süfyân, Cuhfe'de bulundukları sırada Kureyş'e haber göndererek: ‘Ben topluluğu [tehlikeli bölgeyi] geçtim, artık geri dönün’ dedi.
قَالُوا: وَالله لَا نرْجِع حَتَّى نأتي مَاء بدر
Onlar ise: ‘Vallahi Bedir suyuna varıncaya kadar dönmeyeceğiz’ dediler.’
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {والركب أَسْفَل مِنْكُم} قَالَ: أَبُو سُفْيَان وَأَصْحَابه مُقْبِلين من الشَّام تجارًا لم يشعروا بأصحاب بدر وَلم يشْعر أَصْحَاب النَّبِي ﷺ بكفار قُرَيْش وَلَا كفار قُرَيْش بهم حَتَّى الْتَقَوْا على مَاء بدر فَاقْتَتلُوا فَغَلَبَهُمْ أَصْحَاب مُحَمَّد ﷺ وَأسرُوهُمْ
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve Ebû’ş-Şeyh’in Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {والركب أَسْفَل مِنْكُم} “Kervan ise sizden daha aşağıda idi” kavli hakkında şöyle demiştir: ‘Ebû Süfyân ve arkadaşları Şam'dan tüccar olarak geliyorlardı; Bedir ehlinden [Müslümanlardan] haberleri yoktu. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabının da Kureyş kâfirlerinden haberi yoktu, Kureyş kâfirlerinin de onlardan haberi yoktu. Nihayet Bedir suyunda karşılaşıp savaştılar. Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı onlara üstün geldi ve onları esir aldı.’
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن أبي حَاتِم عَن عباد بن عبد الله بن الزبير ﵁ فِي قَوْله {وهم بالعدوة القصوى} من الْوَادي إِلَى مَكَّة {والركب أَسْفَل مِنْكُم} يَعْنِي أَبَا سُفْيَان وَغَيره وَهِي أَسْفَل من ذَلِك نَحْو السَّاحِل {وَلَو تواعدتم لاختلفتم فِي الميعاد} أَي وَلَو كَانَ على ميعاد مِنْكُم وَمِنْهُم ثمَّ بَلغَكُمْ كَثْرَة عَددهمْ وَقلة عددكم مَا التقيتم {وَلَكِن ليقضي الله أمرا كَانَ مَفْعُولا} أَي ليقضي مَا أَرَادَ بقدرته من اعزاز الإِسلام وَأَهله واذلال الْكفْر وَأَهله من غير مَلأ مِنْكُم فَفعل مَا أَرَادَ من ذَلِك بِلُطْفِهِ فَأخْرجهُ الله وَمن مَعَه إِلَى العير لَا يُرِيد غَيرهَا وَأخرج قُريْشًا من مَكَّة لَا يُرِيدُونَ إِلَّا الدّفع عَن عيرهم ثمَّ ألف بَين الْقَوْم على الْحَرْب وَكَانُوا لَا يُرِيدُونَ إِلَّا العير فَقَالَ فِي ذَلِك {ليقضي الله أمرا كَانَ مَفْعُولا} ليفصل بَين الْحق وَالْبَاطِل {ليهلك من هلك عَن بَيِّنَة وَيحيى من حيَّ عَن بَيِّنَة} أَي ليكفر من كفر بعد الْحجَّة لما رأى من الْآيَات والعبر يُؤمن من آمن على مثل ذَلِك
İbn İshak ve İbn Ebî Hâtim'in Abbâd b. Abdillâh b. ez-Zübeyr radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre: {وهم بالعدوة القصوى} “Onlar ise uzak yamacında idiler”, yani vadinin Mekke tarafında idiler. {والركب أَسْفَل مِنْكُم} “Kervan ise sizden daha aşağıda idi”, yani Ebû Süfyân ve beraberindekiler; onlar da bundan daha aşağıda, sahil tarafındaydılar. {وَلَو تواعدتم لاختلفتم فِي الميعاد} “Eğer sözleşmiş olsaydınız, buluşma yeri ve vaktinde anlaşmazlığa düşerdiniz”, yani eğer aranızda kararlaştırılmış bir buluşma olsaydı da sonra onların sayısının çokluğu, sizin sayınızın azlığı size ulaşsaydı karşılaşmazdınız. {وَلَكِن ليقضي الله أمرا كَانَ مَفْعُولا} “Fakat Allah, yerine getirilmesi gereken bir emri gerçekleştirmek için [böyle yaptı]”, yani sizin tarafınızdan bir plan olmadan, kendi kudretiyle dilediği İslâm'ı ve ehlini aziz kılma, küfrü ve ehlini zelil etme işini yerine getirmesi için [böyle yaptı]. Allah bunu lütfuyla gerçekleştirdi: Allah onu ve beraberindekileri kervandan başka bir niyetleri olmaksızın kervana doğru çıkardı; Kureyş'i de sadece kervanlarını savunmak niyetinde oldukları halde Mekke'den çıkardı. Sonra onlar sadece kervanı istedikleri halde iki topluluğu savaş üzere bir araya getirdi. İşte bu hususta Allah Teâlâ hak ile batılın arasını ayırmak için {ليقضي الله أمرا كَانَ مَفْعُولا} “Allah, yerine getirilmesi gereken bir emri gerçekleştirmek için [böyle yaptı]” buyurdu. {ليهلك من هلك عَن بَيِّنَة وَيحيى من حيَّ عَن بَيِّنَة} “Tâ ki helak olan açık bir delille helak olsun, yaşayan da açık bir delille yaşasın”, yani inkâr eden kimse, gördüğü ayet ve ibretlerden sonra hüccet ikame edilmiş olarak inkâr etsin; iman eden de bunun gibi [açık bir delil üzere] iman etsin.
الْآيَة ٤٣
Ayet 43
أخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {إِذْ يريكهم الله فِي مَنَامك قَلِيلا} قَالَ: أرَاهُ الله إيَّاهُم فِي مَنَامه قَلِيلا فَأخْبر النَّبِي ﷺ أَصْحَابه بذلك وَكَانَ تثبيتاً لَهُم
Abdürrezzâk, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim’in Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {إِذْ يريكهم الله فِي مَنَامك قَلِيلا} “Hani Allah sana onları uykunda az gösteriyordu” kavli hakkında şöyle demiştir: ‘Allah rüyasında onları ona az gösterdi; Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem de bunu ashabına haber verdi ve bu onlar için bir sebat [ve moral kaynağı] oldu.’
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن الْمُنْذر عَن حَيَّان بن وَاسع بن حَيَّان عَن أَشْيَاخ من قومه أَن رَسُول الله ﷺ عدل صُفُوف أَصْحَابه يَوْم بدر وَرجع إِلَى الْعَريش فدخله ومعنا أَبُو بكر ﵁ وَقد خَفق رَسُول الله ﷺ خفقة وَهُوَ فِي الْعَريش ثمَّ انتبه فَقَالَ: أبشر يَا أَبَا بكر أَتَاك نصر الله
İbn İshak ve İbnü’l-Münzir’in Hayyân b. Vâsi' b. Hayyân'dan, onun da kavminin yaşlılarından rivayet ettiğine göre: ‘Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Bedir günü ashabının saflarını düzeltti ve çadıra geri dönüp oraya girdi. Yanında Ebû Bekir radıyallâhu anh vardı. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem çadırda iken hafif bir uykuya daldı, sonra uyandı ve şöyle buyurdu: “Müjde ey Ebû Bekir! Allah'ın yardımı sana geldi.
هَذَا جِبْرِيل آخذ بعنان فرس يَقُودهُ على ثناياه النَّقْع
İşte bu, atının dizginini tutmuş, onu sevk eden Cibrîl'dir; dişlerinin üzerinde toz toprak vardır.”’
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {وَلَو أراكهم كثيرا لفشلتم ولتنازعتم فِي الْأَمر} قَالَ: لاختلفتم
İbn Ebî Hâtim ve Ebû’ş-Şeyh’in Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {وَلَو أراكهم كثيرا لفشلتم ولتنازعتم فِي الْأَمر} “Eğer onları sana çok gösterseydi, elbette korkup çekinirdiniz ve o hususta çekişirdiniz” kavli hakkında: ‘Anlaşmazlığa düşerdiniz’ demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَلَكِن الله سلم} أَي أتم
İbn Ebî Hâtim ve Ebû’ş-Şeyh’in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o, {وَلَكِن الله سلم} “Fakat Allah [sizi] kurtardı” kavli hakkında: ‘Yani [işi] tamamladı’ demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَلَكِن الله سلم} يَقُول: سلم بهم أَمرهم حَتَّى أظهرهم على عدوّهم
İbn Cerîr ve İbn Ebî Hâtim’in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o, {وَلَكِن الله سلم} “Fakat Allah [sizi] kurtardı” kavli hakkında şöyle demiştir: ‘Düşmanlarına karşı onları üstün kılıncaya dek işlerini selametle neticelendirdi.’
الْآيَة ٤٤
Ayet 44
أخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن مَسْعُود ﵁ قَالَ: لقد قللُوا فِي أَعيننَا يَوْم بدر حَتَّى قلت لرجل إِلَى جَنْبي: تراهم سبعين قَالَ: لَا بل مائَة حَتَّى أَخذنَا رجلا مِنْهُم فَسَأَلْنَاهُ قَالَ: كُنَّا ألفا
İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, Ebû’ş-Şeyh ve İbn Merdûye'nin İbn Mes'ûd radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Bedir günü gözlerimize o kadar az gösterildiler ki, yanımdaki adama: “Onları yetmiş kişi görüyor musun?” dedim. O: “Hayır, bilakis yüz kişi” dedi. Nihayet onlardan bir adamı yakalayıp sorduk; o: “Biz bin kişiydik” dedi.’
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن عِكْرِمَة ﵁ فِي قَوْله {وَإِذ يريكموهم إِذْ التقيتم فِي أعينكُم قَلِيلا ويقللكم فِي أَعينهم} قَالَ: حضض بَعضهم على بعض
İbn Ebî Hâtim ve Ebû’ş-Şeyh’in İkrime radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {وَإِذ يريكموهم إِذْ التقيتم فِي أعينكُم قَلِيلا ويقللكم فِي أَعينهم} “Hani karşılaştığınızda onları sizin gözlerinizde az gösteriyor, sizi de onların gözlerinde azaltıyordu” kavli hakkında: ‘Birbirlerini [savaşa] kışkırttı’ demiştir.
الْآيَة ٤٥
Ayet 45
أخرج عبد الرَّزَّاق فِي المُصَنّف وَابْن أبي شيبَة وَابْن أبي حَاتِم وَالطَّبَرَانِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن عبد الله بن عمر ﵄ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ لَا تَتَمَنَّوْا لِقَاء العدوّ وأسالوا الله الْعَافِيَة فَإِن لقيتموهم فاثبتوا واذْكُرُوا الله كثيرا فَإِذا جلبوا وصيحوا فَعَلَيْكُم بِالصَّمْتِ
Abdürrezzâk el-Musannef'te, İbn Ebî Şeybe, İbn Ebî Hâtim, Taberânî ve İbn Merdûye'nin Abdullah b. Ömer radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Düşmanla karşılaşmayı temenni etmeyin, Allah'tan afiyet dileyin. Onlarla karşılaştığınızda ise sebat edin ve Allah'ı çokça zikredin. Gürültü edip bağrıştıklarında ise susmaya bakın.”
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن كَعْب الْأَحْبَار ﵁ قَالَ: مَا من شَيْء أحب إِلَى الله من قِرَاءَة الْقُرْآن وَالذكر وَلَوْلَا ذَلِك مَا أَمر الله النَّاس بِالصَّلَاةِ والقتال: أَلا ترَوْنَ أَنه قد أَمر النَّاس بِالذكر عِنْد الْقِتَال فَقَالَ {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا لَقِيتُم فِئَة فاثبتوا واذْكُرُوا الله كثيرا لَعَلَّكُمْ تفلحون}
İbn Ebî Hâtim'in Ka'b el-Ahbâr radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Allah'a Kur'an okumaktan ve zikirden daha sevimli hiçbir şey yoktur. Eğer öyle olmasaydı Allah insanlara namazı ve savaşı emretmezdi: Görmüyor musunuz ki O, savaş anında insanlara zikretmeyi emretmiş ve {يَا أَيهَا الَّذين آمنُوا إِذا لَقِيتُم فِئَة فاثبتوا واذْكُرُوا الله كثيرا لَعَلَّكُمْ تفلحون} “Ey iman edenler! Bir toplulukla karşılaştığınız zaman sebat edin ve Allah'ı çokça zikredin ki kurtuluşa eresiniz” buyurmuştur.’
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: افْترض الله ذكره عِنْد أشغل مَا تَكُونُونَ عِنْد الضراب بِالسُّيُوفِ
İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû’ş-Şeyh’in Katâde radıyallâhu anh'tan bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Allah, en meşgul olduğunuz anda, kılıçların çalındığı sırada zikrini farz kıldı.’
وَأخرج أَبُو نعيم فِي الْحِلْية عَن أبي حعفر ﵁ قَالَ: أَشد الْأَعْمَال ثَلَاثَة
Ebû Nuaym el-Hilye'de Ebû Ca'fer radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Amellerin en ağırı üçtür:
ذكر الله على كل حَال وانصافك من نَفسك ومواساة الْأَخ فِي المَال
Her halükârda Allah'ı zikretmek, kendi nefsinden hakkaniyetle davranmak ve mal hususunda din kardeşine destek olmaktır.’
وَأخرج عبد الرَّزَّاق عَن يحيى بن أبي كثير ﵁ أَن النَّبِي قَالَ: لَا تَتَمَنَّوْا لِقَاء الْعَدو فَإِنَّكُم لَا تَدْرُونَ لَعَلَّكُمْ ستبلون بهم وسلوا الله الْعَافِيَة فَإِذا جَاءَكُم يبرقون ويرجفون ويصيحون بِالْأَرْضِ الأَرْض جُلُوسًا ثمَّ قُولُوا: اللَّهُمَّ رَبنَا وربهم نواصينا وَنَوَاصِيهمْ بِيَدِك وَإِنَّمَا تقتلهم أَنْت فَإِذا دنو مِنْكُم فثوروا إِلَيْهِم وَاعْلَمُوا أَن الْجنَّة تَحت البارقة
Abdürrezzâk'ın Yahyâ b. Ebî Kesîr radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: “Düşmanla karşılaşmayı temenni etmeyin; zira siz bilemezsiniz, belki de onlarla imtihan olunursunuz. Allah'tan afiyet dileyin. Size doğru kılıç parlatıp, gürültü kopararak ve bağırıp çağırarak geldiklerinde yere, yere oturunuz. Sonra da: ‘Allahım! Bizim Rabbimiz de onların Rabbi de Sensin, bizim perçemlerimiz de onların perçemleri de Senin elindedir. Onları ancak Sen öldürürsün’ deyiniz. Size yaklaştıklarında ise üzerlerine atılın ve biliniz ki cennet parıltıların (kılıç şakırtılarının) altındadır.”
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن عَطاء ﵁ قَالَ: وَجب الانصات وَالذكر عِنْد الرجف ثمَّ تَلا {واذْكُرُوا الله كثيرا}
İbn Ebî Şeybe'nin Atâ radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Savaş kargaşası anında susmak ve zikretmek vacip oldu.’ Sonra {واذْكُرُوا الله كثيرا} “Ve Allah'ı çokça zikredin” ayetini okudu.
وَأخرج ابْن عَسَاكِر عَن عَطاء بن أبي مُسلم ﵁ قَالَ: لما ودع رَسُول الله ﷺ عبد الله بن رَوَاحَة ﵁ قَالَ ابْن رَوَاحَة: يَا رَسُول الله مرني بِشَيْء أحفظه عَنْك قَالَ إِنَّك قادم غَدا بَلَدا السُّجُود بِهِ قَلِيل فَأكْثر السُّجُود
İbn Asâkir'in Atâ b. Ebî Müslim radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Abdullah b. Revâha radıyallâhu anh'ı uğurlarken İbn Revâha: ‘Ey Allah'ın Resûlü! Senden ezberleyeceğim [ve uygulayacağım] bir şey bana emret’ dedi. [Resûlullah]: “Sen yarın secdenin az yapıldığı bir beldeye varacaksın; bu yüzden çok secde et” buyurdu.
قَالَ: زِدْنِي
[İbn Revâha]: ‘Bana artır’ dedi.
قَالَ: اذكر الله فَإِنَّهُ عون لَك على مَا تطلب
[Resûlullah]: “Allah'ı zikret; çünkü bu, talep ettiğin şey hususunda sana bir yardımcıdır” buyurdu.
قَالَ: زِدْنِي
[İbn Revâha]: ‘Bana artır’ dedi.
قَالَ: يَا ابْن رَوَاحَة فَلَا تعجزن إِن أَسَأْت عشرا أَن تحسن وَاحِدَة
[Resûlullah]: “Ey İbn Revâha! On kötülük yaptıysan bir iyilik yapmaktan acze düşme” buyurdu.
فَقَالَ ابْن رَوَاحَة ﵁: لَا أَسأَلك عَن شَيْء بعْدهَا
Bunun üzerine İbn Revâha radıyallâhu anh: ‘Bundan sonra senden başka bir şey sormam’ dedi.
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن سهل بن سعد ﵁ قَالَ: قَالَ رَسُول الله ﷺ ثِنيتان لَا تردان الدُّعَاء عِنْد النداء وَعند الْبَأْس حِين يلحم بَعضهم بَعْضًا
Hâkim'in rivayet edip sahihlediğine göre Sehl b. Sa'd radıyallâhu anh şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu: “İki durum vardır ki geri çevrilmez: Ezan anındaki dua ve savaş anında, birbirlerinin etine kılıç çaldıkları zamandaki [dua].”
وَأخرج الْحَاكِم وَصَححهُ عَن أبي مُوسَى ﵁ أَن رَسُول الله ﷺ كَانَ يكره الصَّوْت عِنْد الْقِتَال
Hâkim'in rivayet edip sahihlediğine göre Ebû Mûsâ radıyallâhu anh'tan: ‘Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem savaş anında [bağırıp çağırarak] ses çıkarmayı hoş görmezdi.’
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَالْحَاكِم عَن قيس بن عباد ﵁ قَالَ: كَانَ أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ يكْرهُونَ الصَّوْت عِنْد الْقِتَال
İbn Ebî Şeybe ve Hâkim'in Kays b. Ubâd radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı savaş anında [bağırıp çağırarak] ses çıkarmayı hoş görmezlerdi.’
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن قيس بن عباد ﵁ قَالَ: كَانَ أَصْحَاب مُحَمَّد ﷺ يستحبون خفض الصَّوْت عِنْد ثَلَاث
İbn Ebî Şeybe'nin Kays b. Ubâd radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı üç yerde sesi alçaltmayı müstehap görürlerdi:
عِنْد الْقِتَال وَعند الْقُرْآن وَعند الْجَنَائِز
Savaş anında, Kur'an okunurken ve cenazelerin yanında.’
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن الْحسن ﵁ أَن النَّبِي ﷺ كَانَ يكره رفع الصَّوْت عِنْد ثَلَاث
İbn Ebî Şeybe'nin el-Hasan radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre: ‘Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem üç yerde sesi yükseltmeyi hoş görmezdi:
عِنْد الْجِنَازَة وَإِذا التقى الزحفان وَعند قِرَاءَة الْقُرْآن
Cenaze anında, iki ordu karşılaştığında ve Kur'an okurken.’
الْآيَة ٤٦
Ayet 46
أخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة فِي قَوْله {وَلَا تنازعوا فتفشلوا وَتذهب ريحكم} قَالَ: يَقُول: لَا تختلفوا فتجبنوا وَيذْهب نصركم
İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû’ş-Şeyh’in Katâde’den rivayet ettiğine göre o, {وَلَا تنازعوا فتفشلوا وَتذهب ريحكم} “Ve birbirinizle çekişmeyin, sonra korkup çekinirsiniz ve rüzgârınız (gücünüz) gider” kavli hakkında: ‘[Yani] anlaşmazlığa düşmeyin ki korkaklaşmayasınız ve yardımınız (zaferiniz) gitmesin demektedir’ demiştir.
وَأخرج الْفرْيَابِيّ وَابْن أبي شيبَة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَتذهب ريحكم} قَالَ: نصركم وَقد ذهب ريح أَصْحَاب مُحَمَّد ﷺ حِين نازعوه يَوْم أُحد
Feryâbî, İbn Ebî Şeybe, İbn Cerîr, İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû’ş-Şeyh’in Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {وَتذهب ريحكم} “Ve rüzgârınız gider” kavli hakkında: ‘[Yani] yardımınız [gider]. Nitekim Uhud günü Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabı onunla çekiştiklerinde rüzgârları (zaferleri) gitmişti’ demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {وَتذهب ريحكم} قَالَ: الرّيح النَّصْر لم يكن نصر قطّ إِلَّا برِيح يبعثها الله تضرب وُجُوه العدوّ وَإِذا كَانَ كَذَلِك لم يكن لَهُم قوام
İbn Ebî Hâtim ve Ebû’ş-Şeyh’in İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {وَتذهب ريحكم} “Ve rüzgârınız gider” kavli hakkında şöyle demiştir: ‘Rüzgâr, yardımdır (zaferdir). Allah'ın düşmanın yüzüne çarpması için gönderdiği bir rüzgâr olmaksızın hiçbir zafer vaki olmamıştır; bu olduğu zaman da artık onların tutunacak gücü kalmaz.’
وَأخرج ابْن أبي شيبَة عَن النُّعْمَان بن مقرن ﵁ قَالَ: كَانَ رَسُول الله ﷺ إِذا كَانَ عِنْد الْقِتَال لم يُقَاتل أول النَّهَار وَآخره إِلَى أَن تَزُول الشَّمْس وتهب الرِّيَاح وَينزل النَّصْر
İbn Ebî Şeybe'nin Nu'mân b. Mukarrin radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem savaşacağı zaman günün başında savaşmaz, güneş zevale erip rüzgârlar esinceye ve nusret ininceye kadar [savaşı] ertelerdi.’
الْآيَة ٤٧
Ayet 47
أخرج ابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِين خَرجُوا من دِيَارهمْ بطرا ورئاء النَّاس} يَعْنِي الْمُشْركين الَّذين قَاتلُوا رَسُول الله ﷺ يَوْم بدر
İbn Ebî Hâtim ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o, {وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِين خَرجُوا من دِيَارهمْ بطرا ورئاء النَّاس} “Yurtlarından çalım satarak ve insanlara gösteriş yaparak çıkanlar gibi olmayın” kavli hakkında: ‘Bedir günü Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile savaşan müşrikleri kastetmektedir’ demiştir.
وَأخرج ابْن جرير عَن مُحَمَّد بن كَعْب الْقرظِيّ ﵁ قَالَ: لما خرجت قُرَيْش من مَكَّة إِلَى بدر خَرجُوا بالقيان والدفوف فَأنْزل الله تَعَالَى {وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِين خَرجُوا من دِيَارهمْ بطراً} الْآيَة
İbn Cerîr'in Muhammed b. Ka'b el-Kurazî radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Kureyş Mekke'den Bedir'e doğru yola çıktığında şarkıcı cariyeler ve deflerle çıktılar. Bunun üzerine Allah Teâlâ: {وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِين خَرجُوا من دِيَارهمْ بطراً} “Yurtlarından çalım satarak çıkanlar gibi olmayın...” ayetini indirdi.’
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِين خَرجُوا من دِيَارهمْ بطراً} قَالَ: أَبُو جهل وَأَصْحَابه يَوْم بدر
İbn Ebî Şeybe ve İbnü’l-Münzir’in Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِين خَرجُوا من دِيَارهمْ بطراً} “Yurtlarından çalım satarak çıkanlar gibi olmayın” kavli hakkında: ‘[Bunlar] Bedir günü Ebû Cehil ve arkadaşlarıdır’ demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي الْآيَة قَالَ كَانَ مشركو قُرَيْش الَّذين قَاتلُوا نَبِي الله ﷺ يَوْم بدر خَرجُوا وَلَهُم بغي وفخر وَقد قيل لَهُم يَوْمئِذٍ: ارْجعُوا فقد انْطَلَقت عِيركُمْ وَقد ظفرتم فَقَالُوا: لَا وَالله حَتَّى يتحدث أهل الْحجاز بمسيرنا وعددنا وَذكر لنا أَن نَبِي اللهقال يَوْمئِذٍ: اللَّهُمَّ إِن قُريْشًا قد أَقبلت بفخرها وخيلائها لتجادل رَسُولك وَذكر لنا أَنه قَالَ يَوْمئِذٍ:
İbnü’l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû’ş-Şeyh’in Katâde radıyallâhu anh'tan bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Bedir günü Allah'ın Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem ile savaşan Kureyş müşrikleri, taşkınlık ve övünç içinde yola çıkmışlardı. O gün kendilerine: “Dönün, artık kervanınız kurtulup gitti, siz de amacınıza ulaştınız” denildiğinde şöyle dediler: “Hayır, vallahi Hicaz halkı yürüyüşümüzü ve sayımızı konuşuncaya kadar dönmeyiz.” Bize nakledildiğine göre Allah'ın Nebîsi o gün şöyle demiştir: “Allahım! Kureyş, Senin Resûlünle mücadele etmek üzere gururu ve kibriyle gelmiştir.” Ve bize nakledildiğine göre o gün şöyle buyurmuştur:’
الْآيَة ٤٨ - ٤٩
Ayet 48 - 49
أخرج ابْن الْمُنْذر عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَإِذ زين لَهُم الشَّيْطَان أَعْمَالهم} قَالَ: قُرَيْش يَوْم بدر
İbnü'l-Münzir'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {وَإِذ زين لَهُم الشَّيْطَان أَعْمَالهم} “Hani şeytan onlara yaptıklarını süslemişti” kavli hakkında: ‘[Bunlar] Bedir günü Kureyş'tir’ demiştir.
وَأخرج ابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي الدَّلَائِل عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: جَاءَ إِبْلِيس فِي جند من الشَّيَاطِين وَمَعَهُ راية فِي صُورَة رجال من بني مُدْلِج فِي صُورَة سراقَة بن مَالك بن جعْشم فَقَالَ الشَّيْطَان
İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, İbn Merdûye ve ed-Delâil'de Beyhakî'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘İblis, şeytanlardan müteşekkil bir orduyla ve beraberinde bir sancakla, Benî Müdlic'den adamlar kılığında, Sürâka b. Mâlik b. Cu'şum sûretinde geldi ve şeytan şöyle dedi:
{لَا غَالب لكم الْيَوْم من النَّاس وَإِنِّي جَار لكم} وَأَقْبل جِبْرِيل ﵇ على إِبْلِيس وَكَانَت يَده فِي يَد رجل من الْمُشْركين فَلَمَّا رأى جِبْرِيل انتزع يَد وَولى مُدبرا هُوَ وشيعته فَقَالَ الرجل: يَا سراقَة انك جَار لنا فَقَالَ {إِنِّي أرى مَا لَا ترَوْنَ} وَذَلِكَ حِين رأى الْمَلَائِكَة {إِنِّي أَخَاف الله وَالله شَدِيد الْعقَاب} قَالَ: وَلما دنا الْقَوْم بَعضهم من بعض قلل الله الْمُسلمين فِي أعين الْمُشْركين فَقَالَ الْمُشْركُونَ: وَمَا هَؤُلَاءِ {غر هَؤُلَاءِ دينهم وَمن يتوكل على الله فَإِن الله عَزِيز حَكِيم}
{لَا غَالب لكم الْيَوْم من النَّاس وَإِنِّي جَار لكم} “Bugün insanlardan size galip gelecek kimse yoktur, şüphesiz ben de sizin yanınızdayım (komşunuz/himayecinizim)”. Cebrail aleyhisselâm ise İblis'e doğru yöneldi; o esnada İblis'in eli müşriklerden bir adamın elindeydi. Cebrail'i görünce elini çekip kopardı ve avenesiyle birlikte arkasını dönüp kaçtı. O adam: “Ey Sürâka! Hani sen bizim himayecimizdin?” dedi. [İblis]: {إِنِّي أرى مَا لَا ترَوْنَ} “Ben sizin görmediğinizi görüyorum” dedi; bu melekleri gördüğü andı. {إِنِّي أَخَاف الله وَالله شَدِيد الْعقَاب} “Ben Allah'tan korkarım, zira Allah'ın cezası pek çetindir”. Dedi ki: İki topluluk birbirine yaklaştığında Allah, Müslümanları müşriklerin gözünde az gösterdi. Müşrikler de: “Bunlar da kim oluyor?” dediler. {غر هَؤُلَاءِ دينهم وَمن يتوكل على الله فَإِن الله عَزِيز حَكِيم} “Bunları dinleri aldattı! Kim Allah'a tevekkül ederse bilsin ki Allah Azîz'dir, Hakîm'dir”.’
وَأخرج الْوَاقِدِيّ وَابْن مرْدَوَيْه عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: لما تواقف النَّاس أُغمي على رَسُول الله ﷺ سَاعَة ثمَّ سري عَنهُ فبشر النَّاس بِجِبْرِيل ﵇ فِي جند من الْمَلَائِكَة ميمنة النَّاس وَمِيكَائِيل فِي جند آخر ميسرَة وإسرافيل فِي جند آخر ألف وإبليس قد تصور فِي صُورَة سراقَة بن جعْشم المدلجي يجير الْمُشْركين ويخبرهم أَنه لَا غَالب لَهُم الْيَوْم من النَّاس فَلَمَّا أبْصر عدوّ الله الْمَلَائِكَة {نكص على عَقِبَيْهِ وَقَالَ إِنِّي بَرِيء مِنْكُم إِنِّي أرى مَا لَا ترَوْنَ} فَتثبت بِهِ الْحَارِث وَانْطَلق إِبْلِيس لَا يرى حَتَّى سقط فِي الْبَحْر وَرفع يَدَيْهِ وَقَالَ: يَا رب موعدك الَّذِي وَعَدتنِي
Vâkıdî ve İbn Merdûye'nin İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘İnsanlar karşı karşıya geldiklerinde Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir süre baygınlık geçirdi, sonra kendine geldi ve insanları ordunun sağ kanadında bir melek ordusuyla Cebrail aleyhisselâm'ın, sol kanadında başka bir orduyla Mikâil'in, diğer bir orduda bin [melekle] İsrâfîl'in [bulunduğuyla] müjdeledi. İblis ise Sürâka b. Cu'şum el-Müdlicî sûretine girmiş, müşrikleri himaye ediyor ve onlara bugün insanlardan kendilerine galip gelecek kimse olmadığını söylüyordu. Allah'ın düşmanı melekleri görünce {نكص على عَقِبَيْهِ وَقَالَ إِنِّي بَرِيء مِنْكُم إِنِّي أرى مَا لَا ترَوْنَ} “İki büklüm geri dönüp: Ben sizden uzağım, ben sizin görmediğinizi görüyorum dedi”. Hâris ona sarılmaya çalıştıysa da İblis gözden kaybolup gitti, nihayet denize kadar düştü ve ellerini kaldırıp: “Ey Rabbim! Bana olan vaadini yerine getir” dedi.’
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ وَأَبُو نعيم فِي الدَّلَائِل عَن رِفَاعَة بن رَافع الْأَنْصَار ﵁ قَالَ: لما رأى إِبْلِيس مَا يفعل الْمَلَائِكَة بالمشركين يَوْم بدر أشْفق أَن يخلص الْقَتْل إِلَيْهِ فتشبث بِهِ الْحَارِث بن هِشَام وَهُوَ يظنّ أَنه سراقَة بن مَالك فَوَكَزَ فِي صدر الْحَارِث فَأَلْقَاهُ ثمَّ خرج هَارِبا حَتَّى ألْقى نَفسه فِي الْبَحْر فَرفع يَدَيْهِ فَقَالَ: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسأَلك نظرتك إيَّايَ
Taberânî ve ed-Delâil'de Ebû Nuaym'ın Rifâa b. Râfi' el-Ensârî radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘İblis, Bedir günü meleklerin müşriklere yaptıklarını görünce öldürülme sırasının kendisine gelmesinden korktu. O sırada onun Sürâka b. Mâlik olduğunu zanneden Hâris b. Hişâm ona yapıştı. İblis, Hâris'in göğsüne bir yumruk vurup onu yere yıktı, sonra kaçıp gitti ve nihayet kendini denize attı. Ellerini kaldırıp: “Allahım! Bana [kıyamete kadar] mühlet vermeni dilerim” dedi.’
وَأخرج الطَّبَرَانِيّ فِي الْأَوْسَط عَن أبي هُرَيْرَة ﵁ قَالَ: أنزل الله تَعَالَى على نبيه ﷺ بِمَكَّة (سَيهْزمُ الْجمع وَيُوَلُّونَ الدبر) (الْقَمَر الْآيَة ٤٥) فَقَالَ عمر بن الْخطاب ﵁: أَي جمع يهْزم - وَذَلِكَ قبل بدر - فَلَمَّا كَانَ يَوْم بدر وانهزمت قُرَيْش نظرت إِلَى رَسُول الله ﷺ فِي آثَارهم مُصْلِتًا بِالسَّيْفِ وَيَقُول: (سَيهْزمُ الْجمع وَيُوَلُّونَ الدبر) فَكَانَت بِيَوْم بدر فَأنْزل الله فيهم (حَتَّى إِذا أَخذنَا مترفيهم بِالْعَذَابِ) (الْمُؤْمِنُونَ الْآيَة ٢٤)
Taberânî’nin el-Evsat'ta Ebû Hureyre radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Allah Teâlâ Mekke'de Nebîsi sallallâhu aleyhi ve sellem'e (سَيهْزمُ الْجمع وَيُوَلُّونَ الدبر) “O topluluk hezimete uğrayacak ve arkalarını dönüp kaçacaklar” (Kamer: 45) ayetini indirdiğinde Ömer b. el-Hattâb radıyallâhu anh -bu Bedir'den önceydi-: “Hangi topluluk hezimete uğrayacak?” dedi. Bedir günü olup da Kureyş hezimete uğrayınca, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in onların peşinde kılıcını sıyırmış halde: (سَيهْزمُ الْجمع وَيُوَلُّونَ الدبر) “O topluluk hezimete uğrayacak ve arkalarını dönüp kaçacaklar” dediğini gördüm. İşte bu [ayet], Bedir günü gerçekleşti. Allah da onlar hakkında: (حَتَّى إِذا أَخذنَا مترفيهم بِالْعَذَابِ) “Nihayet onların refah içinde yaşayanlarını azapla yakaladığımız zaman...” (Mü’minûn: 64)
الْآيَة
ayetini indirdi.
وَأنزل الله (ألم تَرَ إِلَى الَّذين بدلُوا نعْمَة الله كفرا) (إِبْرَاهِيم الْآيَة ٢٨) الْآيَة
Yine Allah: (ألم تَرَ إِلَى الَّذين بدلُوا نعْمَة الله كفرا) “Allah'ın nimetini inkâra çevirenleri görmedin mi?...” (İbrâhîm: 28) ayetini indirdi.
وَرَمَاهُمْ رَسُول الله فوسعهم الرَّمية وملأت أَعينهم وأفواههم حَتَّى إِن الرجل ليقْتل وَهُوَ يقذي عَيْنَيْهِ وفاه فَأنْزل الله (وَمَا رميت إِذْ رميت وَلَكِن الله رمى) (الْأَنْفَال الْآيَة ١٧) وَأنزل الله فِي إِبْلِيس {فَلَمَّا تراءت الفئتان نكص على عَقِبَيْهِ وَقَالَ إِنِّي بَرِيء مِنْكُم إِنِّي أرى مَا لَا ترَوْنَ} وَقَالَ عتبَة بن ربيعَة وناس مَعَه من الْمُشْركين يَوْم بدر {غر هَؤُلَاءِ دينهم} فَأنْزل الله {إِذْ يَقُول المُنَافِقُونَ وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض غر هَؤُلَاءِ دينهم}
Resûlullah [onlara çakıl taşları] attı, bu atış hepsini kapladı; gözlerini ve ağızlarını doldurdu, öyle ki adam gözündeki ve ağzındaki çapakları/tozları temizlerken öldürülüyordu. Bunun üzerine Allah: (وَمَا رميت إِذْ رميت وَلَكِن الله رمى) “Attığın zaman da sen atmadın, lâkin Allah attı” (Enfâl: 17) ayetini indirdi. Allah İblis hakkında ise: {فَلَمَّا تراءت الفئتان نكص على عَقِبَيْهِ وَقَالَ إِنِّي بَرِيء مِنْكُم إِنِّي أرى مَا لَا ترَوْنَ} “İki topluluk birbirini görünce iki büklüm geri dönüp: Ben sizden uzağım, ben sizin görmediğinizi görüyorum dedi” ayetini indirdi. Bedir günü Utbe b. Rebîa ve beraberindeki müşriklerden bazı kimseler: {غر هَؤُلَاءِ دينهم} “Bunları dinleri aldattı” dediler. Bunun üzerine Allah: {إِذْ يَقُول المُنَافِقُونَ وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض غر هَؤُلَاءِ دينهم} “Hani münafıklar ve kalplerinde hastalık bulunanlar: Bunları dinleri aldattı diyorlardı” ayetini indirdi.’
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {إِنِّي أرى مَا لَا ترَوْنَ} قَالَ: أرى جِبْرِيل ﵇ معتجراً بردائه يَقُود الْفرس بَين يَدي أَصْحَابه مَا رَكبه
İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Hasan [el-Basrî] radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {إِنِّي أرى مَا لَا ترَوْنَ} “Ben sizin görmediğinizi görüyorum” kavli hakkında şöyle demiştir: ‘Cebrail aleyhisselâm'ı ridâsıyla sarınmış, atına binmeksizin arkadaşlarının önünde atı sevk ve idare ederken görüyordu.’
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {إِنِّي أرى مَا لَا ترَوْنَ} قَالَ: ذكر لنا أَنه رأى جِبْرِيل تنزل مَعَه الْمَلَائِكَة فَعلم عَدو الله أَنه لَا يدان لَهُ بِالْمَلَائِكَةِ وَقَالَ {إِنِّي أَخَاف الله} وَكذب عَدو الله مَا بِهِ مَخَافَة الله وَلَكِن علم أَنه لَا قوّة لَهُ بِهِ وَلَا مَنْعَة لَهُ
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {إِنِّي أرى مَا لَا ترَوْنَ} “Ben sizin görmediğinizi görüyorum” kavli hakkında şöyle demiştir: ‘Bize nakledildiğine göre o, Cebrail'in beraberindeki meleklerle indiğini gördü. Bunun üzerine Allah'ın düşmanı meleklere karşı koyamayacağını anladı ve {إِنِّي أَخَاف الله} “Ben Allah'tan korkarım” dedi. Allah'ın düşmanı yalan söyledi; onda Allah korkusu yoktu, fakat O'na karşı bir gücü ve korunması olmadığını anladı.’
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن معمر قَالَ: ذكرُوا أَنهم أَقبلُوا على سراقَة بن مَالك بعد ذَلِك فَأنْكر أَن يكون شَيْء من ذَلِك
Abdurrezzâk ve İbnü'l-Münzir'in Ma'mer'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘[Müşriklerin] bundan sonra Sürâka b. Mâlik'e yöneldiklerini, onun da böyle bir şeyin vuku bulduğunu inkâr ettiğini naklettiler.’
وَأخرج ابْن إِسْحَق وَابْن أبي حَاتِم عَن عباد بن عبد الله بن الزبير ﵄ قَالَ: كَانَ الَّذِي رَآهُ نكص حِين نكص الْحَارِث بن هِشَام أَو عَمْرو بن وهب الجُمَحِي
İbn İshâk ve İbn Ebî Hâtim'in Abbâd b. Abdillâh b. ez-Zübeyr radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Geri döndüğü esnada onun geri döndüğünü gören kişi Hâris b. Hişâm veya Amr b. Vehb el-Cumahî idi.’
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {إِذْ يَقُول المُنَافِقُونَ} قَالَ: وهم يَوْمئِذٍ فِي الْمُسلمين
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o, {إِذْ يَقُول المُنَافِقُونَ} “Hani münafıklar diyorlardı ki...” kavli hakkında: ‘Onlar o gün Müslümanların içindeydiler’ demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن الْحسن ﵁ فِي قَوْله {إِذْ يَقُول المُنَافِقُونَ وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} قَالَ: هم قوم لم يشْهدُوا الْقِتَال يَوْم بدر فسموا منافقين
Abdurrezzâk, İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Hasan [el-Basrî] radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {إِذْ يَقُول المُنَافِقُونَ وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} “Hani münafıklar ve kalplerinde hastalık bulunanlar diyorlardı ki...” kavli hakkında: ‘Onlar Bedir günü savaşa katılmayan bir topluluktu ve bu sebeple münafıklar diye isimlendirildiler’ demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن الْمُنْذر عَن الْكَلْبِيّ ﵁ قَالَ: هم قوم كَانُوا أقرُّوا بالإِسلام وهم بِمَكَّة ثمَّ خَرجُوا مَعَ الْمُشْركين يَوْم بدر فَلَمَّا رَأَوْا الْمُسلمين قَالُوا {غر هَؤُلَاءِ دينهم}
Abdurrezzâk ve İbnü'l-Münzir'in el-Kelbî radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Onlar Mekke'deyken İslâm'ı ikrar etmiş, sonra da Bedir günü müşriklerle birlikte çıkmış bir topluluktu. Müslümanları görünce: {غر هَؤُلَاءِ دينهم} “Bunları dinleri aldattı” dediler.’
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَأَبُو الشَّيْخ عَن الشّعبِيّ ﵁ فِي الْآيَة قَالَ: كَانَ أنَاس من أهل مَكَّة تكلمُوا بالإِسلام فَخَرجُوا مَعَ الْمُشْركين يَوْم بدر فَلَمَّا رَأَوْا وَفد الْمُسلمين قَالُوا {غر هَؤُلَاءِ دينهم}
İbnü'l-Münzir ve Ebû'ş-Şeyh'in Şa'bî radıyallâhu anh'tan bu ayet hakkında rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Mekke halkından İslâm'ı ikrar edip telaffuz eden bazı kimseler vardı; bunlar Bedir günü müşriklerle birlikte çıktılar. Müslüman grubunu görünce: {غر هَؤُلَاءِ دينهم} “Bunları dinleri aldattı” dediler.’
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن إِسْحَق ﵁ فِي قَوْله {إِذْ يَقُول المُنَافِقُونَ وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} قَالَ: هم الفئة الَّذين خَرجُوا مَعَ قُرَيْش احتبسهم آباؤهم فَخَرجُوا وهم على الارتياب فَلَمَّا رَأَوْا قلَّة أَصْحَاب رَسُول الله ﷺ قَالُوا {غر هَؤُلَاءِ دينهم} حِين قدمُوا على مَا قدمُوا عَلَيْهِ من قلَّة عَددهمْ وَكَثْرَة عدوّهم وهم فِئَة من قُرَيْش مسمون خَمْسَة قيس بن الْوَلِيد بن الْمُغيرَة وَأَبُو قيس بن الْفَاكِه بن الْمُغيرَة المخزوميان والْحَارث بن زَمعَة وَعلي بن أُميَّة بن خلف وَالْعَاص بن مُنَبّه
İbn Ebî Hâtim'in İbn İshâk radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {إِذْ يَقُول المُنَافِقُونَ وَالَّذين فِي قُلُوبهم مرض} “Hani münafıklar ve kalplerinde hastalık bulunanlar diyorlardı ki...” kavli hakkında şöyle demiştir: ‘Onlar babaları tarafından alıkonulup Kureyş'le birlikte çıkan ve şüphe üzere yola çıkmış olan gruptur. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabının azlığını görünce, sayılarının azlığına ve düşmanlarının çokluğuna rağmen giriştikleri bu işe kalkışmalarından ötürü {غر هَؤُلَاءِ دينهم} “Bunları dinleri aldattı” dediler. Bunlar Kureyş'ten isimleri belli beş kişilik bir gruptu: Mahzûmoğulları'ndan Kays b. el-Velîd b. el-Mugîre ve Ebû Kays b. el-Fâkih b. el-Mugîre, Hâris b. Zemea, Ali b. Ümeyye b. Halef ve el-Âs b. Münebbih.’
الْآيَات ٥٠ - ٥٤
Ayetler 50 - 54
أخرج ابْن أبي حَاتِم عَن الضَّحَّاك ﵁ فِي قَوْله {وَلَو ترى إِذْ يتوفى الَّذين كفرُوا الْمَلَائِكَة} قَالَ: الَّذين قَتلهمْ الله ببدر من الْمُشْركين
İbn Ebî Hâtim'in Dahhâk radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {وَلَو ترى إِذْ يتوفى الَّذين كفرُوا الْمَلَائِكَة} “Melekler inkâr edenlerin canını alırken bir görseydin...” kavli hakkında: ‘[Bunlar] Bedir'de Allah'ın öldürdüğü müşriklerdir’ demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ قَالَ: آيتان يبشر بهما الْكَافِر عِنْد مَوته {وَلَو ترى إِذْ يتوفى الَّذين كفرُوا الْمَلَائِكَة يضْربُونَ وُجُوههم وأدبارهم}
İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Kâfire ölümü esnasında şu iki ayet müjdelenir: {وَلَو ترى إِذْ يتوفى الَّذين كفرُوا الْمَلَائِكَة يضْربُونَ وُجُوههم وأدبارهم} “Melekler o inkâr edenlerin yüzlerine ve arkalarına vurarak canlarını alırken bir görseydin...”’
وَأخرج سعيد بن مَنْصُور وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وأدبارهم} قَالَ: وأشباههم وَلَكِن الله كريم يكني
Saîd b. Mansûr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {وأدبارهم} “ve arkalarına” kavli hakkında: ‘Ve kıçlarına; fakat Allah kerimdir, kinaye yapar’ demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن السّديّ ﵁ فِي قَوْله {ذَلِك بِأَن الله لم يَك مغيراً نعْمَة أنعمها على قوم حَتَّى يُغيرُوا مَا بِأَنْفسِهِم} قَالَ: نعْمَة الله: مُحَمَّد ﷺ أنعم الله بهَا على قُرَيْش فَكَفرُوا فنقله إِلَى الْأَنْصَار
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Süddî radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {ذَلِك بِأَن الله لم يَك مغيراً نعْمَة أنعمها على قوم حَتَّى يُغيرُوا مَا بِأَنْفسِهِم} “Bu, bir kavim kendilerinde bulunanı değiştirmedikçe Allah'ın onlara verdiği nimeti değiştirmeyeceğinden ötürüdür” kavli hakkında şöyle demiştir: ‘Allah'ın nimeti, Kureyş'e lütfettiği Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'dir. Onlar inkâr edince, O'nu Ensar'a nakletti.’
الْآيَات ٥٥ - ٥٨
Ayetler 55 - 58
أخرج أَبُو الشَّيْخ عَن سعيد بن جُبَير ﵁ قَالَ: نزلت {إِن شَرّ الدَّوَابّ عِنْد الله الَّذين كفرُوا فهم لَا يُؤمنُونَ} فِي سِتَّة رَهْط من الْيَهُود مِنْهُم ابْن تَابُوت
Ebû'ş-Şeyh'in Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘{إِن شَرّ الدَّوَابّ عِنْد الله الَّذين كفرُوا فهم لَا يُؤمنُونَ} “Şüphesiz Allah katında canlıların en kötüsü, inkâr edenlerdir; artık onlar iman etmezler” ayeti, aralarında İbn Tâbût'un da bulunduğu Yahudilerden altı kişilik bir grup hakkında inmiştir.’
وَأخرج ابْن أبي شيبَة وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {الَّذين عَاهَدت مِنْهُم ثمَّ ينقضون عَهدهم} قَالَ: قُرَيْظَة يَوْم الخَنْدَق مالؤا على مُحَمَّد ﷺ أعداءه
İbn Ebî Şeybe, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {الَّذين عَاهَدت مِنْهُم ثمَّ ينقضون عَهدهم} “Onlar, kendileriyle antlaşma yaptığın, sonra da her defasında antlaşmalarını bozan kimselerdir” kavli hakkında: ‘Hendek günü Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e karşı düşmanlarına destek veren Kurayza'dır’ demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {فشرد بهم من خَلفهم} قَالَ: نكل بهم من بعدهمْ
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o, {فشرد بهم من خَلفهم} “Onların arkasındakileri de kendileriyle darmadağın et” kavli hakkında: ‘Onlarla, arkalarından geleceklere ibretlik ceza ver’ demiştir.
وَأخرج ابْن جريرعن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {فشرد بهم من خَلفهم} قَالَ: نكل بهم من وَرَاءَهُمْ
İbn Cerîr'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o, {فشرد بهم من خَلفهم} “Onların arkasındakileri de kendileriyle darmadağın et” kavli hakkında: ‘Onlarla, gerilerindekilere ibretlik ceza ver’ demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {فشرد بهم من خَلفهم} قَالَ: نكل بهم الَّذين خَلفهم
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o, {فشرد بهم من خَلفهم} “Onların arkasındakileri de kendileriyle darmadağın et” kavli hakkında: ‘Onların arkasındakilere ibretlik ceza ver’ demiştir.
وَأخرج عبد الرَّزَّاق وَابْن أبي حَاتِم عَن سعيد بن جُبَير ﵁ فِي قَوْله {فشرد بهم من خَلفهم} قَالَ: أَنْذرهُمْ
Abdurrezzâk ve İbn Ebî Hâtim'in Saîd b. Cübeyr radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {فشرد بهم من خَلفهم} “Onların arkasındakileri de kendileriyle darmadağın et” kavli hakkında: ‘Onları uyar/korkut’ demiştir.
وَأخرج عبد بن حميد وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن قَتَادَة ﵁ فِي قَوْله {فشرد بهم من خَلفهم} قَالَ: اصْنَع بهم كَمَا تصنع بهؤلاء
Abd b. Humeyd, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in Katâde radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {فشرد بهم من خَلفهم} “Onların arkasındakileri de kendileriyle darmadağın et” kavli hakkında: ‘Bunlara yaptığını onlara da yap’ demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن السّديّ فِي قَوْله {لَعَلَّهُم يذكرُونَ} يَقُول: لَعَلَّهُم يحذرون أَن ينكثوا فيصنع بهم مثل ذَلِك
İbn Ebî Hâtim'in Süddî'den rivayet ettiğine göre o, {لَعَلَّهُم يذكرُونَ} “Umulur ki ibret alırlar” kavli hakkında şöyle demektedir: ‘Umulur ki ahdi bozmaktan sakınırlar da kendilerine de böylesi yapılmaz.’
وَأخرج أَبُو الشَّيْخ عَن ابْن شهَاب ﵁ قَالَ: دخل جِبْرِيل ﵇ على رَسُول الله ﷺ فَقَالَ: قد وضعت السِّلَاح وَمَا زلنا فِي طلب الْقَوْم فَاخْرُج فَإِن الله قد أذن لَك فِي قُرَيْظَة وَأنزل فيهم {وَإِمَّا تخافن من قوم خِيَانَة} الْآيَة
Ebû'ş-Şeyh'in İbn Şihâb radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Cebrail aleyhisselâm Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına girip: “Silahı bıraktın mı? Oysa biz hâlâ o topluluğun peşindeyiz. Haydi çık, zira Allah sana Kurayza konusunda izin vermiştir” dedi ve onlar hakkında: {وَإِمَّا تخافن من قوم خِيَانَة} “Eğer bir kavmin hıyanetinden korkarsan...” ayetini indirdi.’
وَأخرج ابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم عَن مُجَاهِد ﵁ فِي قَوْله {وَإِمَّا تخافن من قوم خِيَانَة} قَالَ: قُرَيْظَة
İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim'in Mücâhid radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {وَإِمَّا تخافن من قوم خِيَانَة} “Eğer bir kavmin hıyanetinden korkarsan” kavli hakkında: ‘[Bunlar] Kurayza'dır’ demiştir.
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن ابْن زيد ﵁ فِي قَوْله {وَإِمَّا تخافن من قوم خِيَانَة} الْآيَة
İbn Ebî Hâtim'in İbn Zeyd radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o, {وَإِمَّا تخافن من قوم خِيَانَة} “Eğer bir kavmin hıyanetinden korkarsan...” ayeti hakkında:
قَالَ: من عَاهَدَ رَسُول الله ﷺ إِن خفت أَن يختانوك ويغدروا فتأتيهم فانبذ إِلَيْهِم على سَوَاء
Şöyle demiştir: ‘Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem ile antlaşma yapmış olan kimselerden, sana hıyanet edip kalleşlik yapmalarından korkarsan onlara varıp eşit şartlarda [antlaşmayı] bozduğunu kendilerine bildir.’
وَأخرج ابْن أبي حَاتِم عَن عَليّ بن الْحُسَيْن ﵁ قَالَ: لَا تقَاتل عدوّك حَتَّى تنبذ إِلَيْهِم على سَوَاء {إِن الله لَا يحب الْمُعْتَدِينَ}
İbn Ebî Hâtim'in Ali b. el-Hüseyn radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Eşit şartlarda [antlaşmayı bozduğunu] kendilerine bildirmedikçe düşmanınla savaşma; {إِن الله لَا يحب الْمُعْتَدِينَ} “Şüphesiz Allah haddi aşanları sevmez”.’
وَأخرج ابْن مرْدَوَيْه وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الايمان عَن سليم بن عَامر ﵁ قَالَ: كَانَ بَين مُعَاوِيَة وَبَين الرّوم عهد وَكَانَ يسير حَتَّى يكون قَرِيبا من أَرضهم فَإِذا انْقَضتْ الْمدَّة أغار عَلَيْهِم فَجَاءَهُ عَمْرو بن عبسة فَقَالَ: الله أكبر وَفَاء لَا غدر سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول من كَانَ بَينه وَبَين قوم عهد فَلَا يشد عقدَة وَلَا يحلهَا حَتَّى يَنْقَضِي أمرهَا أَو ينْبذ إِلَيْهِم على سَوَاء قَالَ: فَرجع مُعَاوِيَة بالجيوش
İbn Merdûye ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Süleym b. Âmir radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Muâviye ile Bizanslılar arasında bir antlaşma vardı. O, onların topraklarına yakın oluncaya kadar ilerler, süre bittiğinde de onlara baskın düzenlerdi. Amr b. Abese ona gelip şöyle dedi: “Allahu ekber! Vefa göstermek gerekir, hıyanet değil! Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in: ‘Kiminle bir topluluk arasında antlaşma varsa, süresi dolana veya eşit şartlarda [antlaşmayı bozduğu] kendilerine bildirilene kadar hiçbir bağı sıkmasın ve çözmesin’ buyurduğunu işittim.” Dedi ki: Bunun üzerine Muâviye ordularla geri döndü.’
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن مَيْمُون بن مهْرَان ﵁ قَالَ: ثَلَاثَة الْمُسلم وَالْكَافِر فِيهِنَّ سَوَاء
Beyhakî'nin Şuabü'l-Îmân'da Meymûn b. Mihrân radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Üç şey vardır ki Müslüman da kâfir de bunlarda eşittir:
من عاهدته فوفى بعهده مُسلما كَانَ أَو كَافِرًا فَإِنَّمَا الْعَهْد لله وَمن كَانَت بَيْنك وَبَينه رحم فصلها مُسلما كَانَ أَو كَافِرًا وَمن ائتمنك على أَمَانَة فأدها إِلَيْهِ مُسلما كَانَ أَو كَافِرًا
Kiminle antlaşma yaptıysan, ister Müslüman ister kâfir olsun ahdine vefa gösterirsin; zira ahit Allah içindir. Seninle arasında akrabalık bağı bulunan kimse ister Müslüman ister kâfir olsun onunla sıla-i rahim yaparsın. Sana bir emanet bırakan kimseye de ister Müslüman ister kâfir olsun emanetini geri verirsin.’
الْآيَة ٥٩
Ayet 59
أخرج ابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ عَن ابْن عَبَّاس ﵄ فِي قَوْله {إِنَّهُم لَا يعجزون} يَقُول: لَا يفوتونا
İbn Ebî Hâtim ve Ebû'ş-Şeyh'in İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiğine göre o, {إِنَّهُم لَا يعجزون} “Şüphesiz onlar aciz bırakamazlar” kavli hakkında: ‘Bizi atlatıp kaçamazlar’ demektedir.
الْآيَة ٦٠
Ayet 60
أخرج أَحْمد وَمُسلم وَأَبُو دَاوُد وَابْن ماجة وَابْن جرير وَابْن الْمُنْذر وَابْن أبي حَاتِم وَأَبُو الشَّيْخ وَابْن مرْدَوَيْه وَأَبُو يَعْقُوب اسحق بن إِبْرَاهِيم القراب فِي كتاب فضل الرَّمْي
Ahmed, Müslim, Ebû Dâvûd, İbn Mâce, İbn Cerîr, İbnü'l-Münzir, İbn Ebî Hâtim, Ebû'ş-Şeyh, İbn Merdûye ve Fazlü'r-Ramyi kitabında Ebû Ya'kûb İshâk b. İbrâhîm el-Karrâb rivayet etmiştir.
وَالْبَيْهَقِيّ فِي شعب الإِيمان عَن عقبَة بن عَامر الْجُهَنِيّ رضى الله عَنهُ قَالَ: سَمِعت النَّبِي ﷺ يَقُول وَهُوَ على الْمِنْبَر وَأَعدُّوا لَهُم مَا اسْتَطَعْتُم من قُوَّة أَلا أَن الْقُوَّة الرَّمْي أَلا أَن القوّة الرَّمْي قَالَهَا ثَلَاثًا
Ve Şuabü'l-Îmân'da Beyhakî'nin Ukbe b. Âmir el-Cühenî radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem'in minberdeyken şöyle buyurduğunu işittim: “Onlara karşı gücünüz yettiğince kuvvet hazırlayın. Dikkat edin, şüphesiz kuvvet ok atmaktır! Dikkat edin, şüphesiz kuvvet ok atmaktır!” Bunu üç defa söyledi.’
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن عقبَة بن عَامر الْجُهَنِيّ ﵁ سَمِعت رَسُول الله ﷺ يَقُول {وَأَعدُّوا لَهُم مَا اسْتَطَعْتُم من قُوَّة وَمن رِبَاط الْخَيل} أَلا إِن القوّة الرَّمْي ثَلَاثًا إِن الأَرْض ستفتح لكم وتكفون الْمُؤْنَة فَلَا يعجزنَّ أحدكُم أَن يلهو باسهمه
İbnü'l-Münzir'in Ukbe b. Âmir el-Cühenî radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittim: “{وَأَعدُّوا لَهُم مَا اسْتَطَعْتُم من قُوَّة وَمن رِبَاط الْخَيل} ‘Onlara karşı gücünüz yettiğince kuvvet ve besili atlar hazırlayın’. Dikkat edin, şüphesiz kuvvet ok atmaktır!” [Bunu] üç defa [söyledi ve devam etti:] “Yeryüzü muhakkak sizin fethinize açılacak ve zahmetlerden kurtarılacaksınız; sakın hiçbiriniz oklarıyla oynamaktan (atıcılık yapmaktan) aciz kalmasın.”’
وَأخرج الْبَيْهَقِيّ عَن عقبَة بن عَامر ﵁
Beyhakî'nin Ukbe b. Âmir radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre,
أَنه تَلا هَذِه الْآيَة {وَأَعدُّوا لَهُم مَا اسْتَطَعْتُم من قُوَّة} قَالَ: أَلا أَن القوّة الرَّمْي
O bu {وَأَعدُّوا لَهُم مَا اسْتَطَعْتُم من قُوَّة} “Onlara karşı gücünüz yettiğince kuvvet hazırlayın” ayetini okumuş ve: ‘Dikkat edin, şüphesiz kuvvet ok atmaktır’ demiştir.
وَأخرج ابْن الْمُنْذر عَن مَكْحُول ﵁ قَالَ: مَا بَين الهدفين رَوْضَة من رياض الْجنَّة فتعلموا الرَّمْي فَإِنِّي سَمِعت الله تَعَالَى يَقُول {وَأَعدُّوا لَهُم مَا اسْتَطَعْتُم من قوّة} قَالَ: فالرمي من القوّة
İbnü'l-Münzir'in Mekhûl radıyallâhu anh'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: ‘İki hedef arası, cennet bahçelerinden bir bahçedir; öyleyse ok atmayı öğreniniz. Zira ben Allah Teâlâ'nın {وَأَعدُّوا لَهُم مَا اسْتَطَعْتُم من قوّة} “Onlara karşı gücünüz yettiğince kuvvet hazırlayın” buyurduğunu işittim. Dedi ki: Ok atmak kuvvetten [sayılır].’