يَحْذَرُ الْمُنافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِما فِي قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ ما تَحْذَرُونَ (٦٤) وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّما كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ أَبِاللَّهِ وَآياتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ (٦٥) لا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ إِنْ نَعْفُ عَنْ طائِفَةٍ مِنْكُمْ نُعَذِّبْ طائِفَةً بِأَنَّهُمْ كانُوا مُجْرِمِينَ (٦٦)
{ يَحْذَرُ الْمُنافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِما فِي قُلُوبِهِمْ قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ ما تَحْذَرُونَ (٦٤) وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّما كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ أَبِاللَّهِ وَآياتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ (٦٥) لا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ إِنْ نَعْفُ عَنْ طائِفَةٍ مِنْكُمْ نُعَذِّبْ طائِفَةً بِأَنَّهُمْ كانُوا مُجْرِمِينَ (٦٦) } “Münafıklar, kalplerinde olanı kendilerine haber verecek bir surenin aleyhlerine indirilmesinden çekinirler. De ki: «Siz alay edin bakalım! Şüphesiz Allah, çekindiğiniz o şeyi ortaya çıkaracaktır.» Şayet kendilerine soracak olsan, mutlaka: «Biz sadece lafa dalmış, eğleniyorduk!» derler. De ki: «Siz Allah ile, O'nun ayetleriyle ve Resulü ile mi alay ediyordunuz?» Boşuna özür dilemeyin! İmanınızdan sonra gerçekten kâfir oldunuz. İçinizden bir kısmını bağışlasak bile, diğer bir kısmını suçlu ve günahkâr oldukları için azaba uğratacağız.”
نزلت آية وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ..- فيما
{ وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ } “Şayet kendilerine soracak olsan...” ayetinin nüzul sebebi hakkında:
أخرجه ابن أبي حاتم عن ابن عمر- قال: قال رجل من المنافقين في غزوة تبوك في مجلس يوما: ما رأينا مثل قرآن هؤلاء، ولا أرغب بطونا، ولا أكذب ألسنة، ولا أجبن عند اللقاء!! فقال له رجل: كذبت، ولكنك منافق، لأخبرن رسول الله ﷺ فبلغ ذلك رسول الله، ونزل القرآن.
İbn Ebî Hâtim'in İbn Ömer'den rivayet ettiğine göre şöyle demiştir: Tebük Gazvesi'nde bir mecliste münafıklardan bir adam bir gün şöyle dedi: "Şu bizim Kur'an okuyucularımız gibisini görmedik; midelerine bunlardan daha düşkünü, dilleri bunlardan daha yalancısı ve düşmanla karşılaşma anında bunlardan daha korkağı yoktur!" Bunun üzerine bir adam ona: "Yalan söyledin! Sen kesinlikle bir münafıksın. Bunu mutlaka Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e haber vereceğim!" dedi. Bu durum Resûlullah'a ulaştı ve Kur'an indi.
وسمي الرجل في رواية أخرى: عبد الله بن أبي، أو وديعة بن ثابت، وهذا هو الأصح، لأن عبد الله لم يشهد تبوك.
Diğer bir rivayette bu adamın adı Abdullah b. Übey veya Vedîa b. Sâbit olarak geçmiştir. En sahih olanı da budur; zira Abdullah, Tebük'e katılmamıştı.
هذه الآيات تخبر عن حال قلوب هؤلاء المنافقين، فهم يحذرون أن تتلى سورة في شأنهم، وهل تنزل آيات فيهم أو لا؟ فذلك معتقدهم الظاهر من الآية، فرد الله
Bu ayetler, şu münafıkların kalplerinin durumunu haber vermektedir. Onlar, kendi haklarında bir surenin okunmasından çekinirler; haklarında ayetlerin inip inmeyeceği [endişesi içindedirler]. Ayetten anlaşılan inançları işte budur. Bunun üzerine Allah
عليهم على سبيل التهديد والوعيد بقوله: قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ ما تَحْذَرُونَ أي استهزءوا بآيات الله كما يحلو لكم وكما تريدون فإن الله مظهر ما كنتم تحذرونه من إظهار نفاقكم. قال الطبري: كان المنافقون إذا عابوا رسول الله ﷺ وذكروا شيئا من أمره قالوا: «لعل الله لا يفشي سرنا» فنزلت الآية في ذلك. وهذا مثل قوله تعالى: أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ يُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغانَهُمْ (٢٩) وَلَوْ نَشاءُ لَأَرَيْناكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيماهُمْ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَعْمالَكُمْ (٣٠) [محمد:
onlara tehdit ve azap ihtarı kabilinden: { قُلِ اسْتَهْزِؤُا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ ما تَحْذَرُونَ } “De ki: «Siz alay edin bakalım! Şüphesiz Allah, çekindiğiniz o şeyi ortaya çıkaracaktır.»” buyurarak cevap verdi. Yani Allah'ın ayetleriyle dilediğiniz gibi ve istediğiniz şekilde alay edin; zira Allah, nifakınızın açığa çıkması hususunda çekindiğiniz şeyi mutlaka ortaya dökecektir. Taberî şöyle demiştir: Münafıklar, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i ayıpladıkları ve onun hakkında bir şeyler söyledikleri zaman: "Umulur ki Allah sırrımızı ifşa etmez" derlerdi. Bunun üzerine bu ayet indi. Bu, Yüce Allah'ın şu buyruğu gibidir: { أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَنْ لَنْ يُخْرِجَ اللَّهُ أَضْغانَهُمْ (٢٩) وَلَوْ نَشاءُ لَأَرَيْناكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيماهُمْ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَعْمالَكُمْ (٣٠) } “Yoksa kalplerinde hastalık bulunanlar, Allah'ın onların kinlerini asla ortaya çıkarmayacağını mı sandılar? Eğer dileseydik, onları sana gösterirdik de sen onları simalarından tanırdın. Ve sen onları konuşma tarzlarından kesinlikle tanırsın. Allah ise amellerinizi bilir.” [Muhammed:
٤٧/ ٢٩- ٣٠] .
47/29-30].
ثم أقسم الله تعالى بأنه إن سألتهم أيها الرسول عن أقوالهم هذه وهزئهم بالقرآن أو بالنبي محمد، لاعتذروا عنها بأنهم لم يكونوا جادّين فيها، بل هازلين لاعبين خائضين في اللغو بقصد التسلي واللهو، فوبخهم الله وأنكر عليهم بقوله: أَبِاللَّهِ وَآياتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ أي إن المجال ليس مجال استهزاء، فإن الاستهزاء بالله وآياته ورسول كفر محض وشر مستطير.
Sonra Allah Teâlâ, şayet onlara bu sözlerini ve Kur'an ile veya Peygamber Muhammed ile alay etmelerini soracak olursan, bu hususta ciddi olmadıklarını, bilakis eğlence ve oyalanma maksadıyla lafa dalarak şakalaşıp oynadıklarını ileri sürerek mazeret beyan edeceklerine yemin etti. Allah da: { أَبِاللَّهِ وَآياتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ } “Siz Allah ile, O'nun ayetleriyle ve Resulü ile mi alay ediyordunuz?” buyurarak onları azarladı ve bu yaptıklarını reddetti. Yani bu alan alay edilecek bir alan değildir; zira Allah ile, O'nun ayetleriyle ve Resulü ile alay etmek katıksız bir küfür ve büyük bir şerdir.
فردّ الله عليهم: قل لهم يا محمد ليس قولكم عذرا مقبولا، وقل لهم على جهة التوبيخ، لا تعتذروا أبدا بهذا وغيره، ولا تفعلوا ما لا ينفع، للتخلص من هذا الجرم العظيم، فإنكم قد كفرتم وظهر كفركم، كما أظهرتم إيمانكم، وتبين أمركم للناس قاطبة.
Allah Teâlâ onlara şu cevabı verdi: Ey Muhammed! Onlara de ki, sizin bu sözünüz kabul edilebilir bir mazeret değildir. Onlara azarlama maksadıyla söyle: Bu ve benzeri şeylerle asla özür dilemeyin ve bu büyük cürümden kurtulmak için faydası olmayan şeylere kalkışmayın; zira siz kâfir oldunuz ve tıpkı [vaktiyle] imanınızı açığa vurduğunuz gibi küfrünüz de ortaya çıktı ve durumunuz bütün insanlara ayan beyan oldu.
فإن نعف عن بعضكم أو طائفة منكم لتوبتهم الخالصة، وهو رجل واحد اسمه مخشّ بن حميّر، نعذب طائفة، أي جماعة أخرى لبقائهم على النفاق، وارتكابهم الآثام، وإجرامهم في حق أنفسهم وغيرهم، فتعذيبكم بسبب إجرامكم.
Şayet samimi tövbeleri sebebiyle içinizden bir kısmını veya bir zümreyi bağışlasak bile -ki bu, Mahşî b. Humeyyir adında tek bir adamdır- nifak üzere kalmaları, günah işlemeleri ve hem kendi nefislerine hem de başkalarına karşı cürüm işlemeleri sebebiyle diğer bir zümreye, yani başka bir topluluğa azap edeceğiz. Dolayısıyla sizin azap görmeniz cürümleriniz sebebiyledir.
إن هذه الآيات الكريمة تدل دلالة واضحة على أن الهزل في الدين وأحكامه،
Bu yüce ayetler açıkça göstermektedir ki din ve onun hükümleriyle şakalaşmak,
والخوض في كتاب الله ورسله وصفاته بغير علم يعد جهلا وكفرا، لأن الهزل أخو الباطل والجهل، والإيمان يتطلب الأدب والعلم وتعظيم الله وآياته وأنبيائه.
Allah'ın Kitabı, peygamberleri ve sıfatları hakkında ilimsizce lafa dalmak cehalet ve küfür sayılır. Çünkü alay ve hezel (ciddiyetsizlik), batılın ve cehaletin kardeşidir; iman ise edebi, ilmi, Allah'ı, O'nun ayetlerini ve peygamberlerini yüceltmeyi gerektirir.
ولا يقتصر الكفر على القلب، وإنما يشمل الأقوال والأفعال المكفرة. وإذا كان المنافقون كفارا قبل نزول هذه الآيات بسبب نفاقهم، فإن استهزاءهم كفر بعد كفر لأن الكفر يتجدد، وقد كفروا بعد أن كانوا مؤمنين في الظاهر.
Küfür sadece kalple sınırlı kalmaz; bilakis insanı dinden çıkaran sözleri ve fiilleri de kapsar. Münafıklar bu ayetlerin inişinden önce nifakları sebebiyle kâfir iseler de onların bu alayları, küfür üzerine küfür olmuştur; çünkü küfür yenilenebilir. Nitekim onlar zahiren mümin olduktan sonra kâfir olmuşlardır.
ولا طريق للمنافقين لإصلاح شأنهم إلا بالتوبة الشاملة من النفاق، والتوبة عن الكفر أو النفاق مقبولة في كل وقت، فمن تاب عفي عنه، ومن أصر على الكفر أو النفاق عوقب في جهنم. وهذا أمر من أساسيات العقيدة، فلا يصح الهزل أو الهزء في قضايا العقائد، ومثل ذلك في العقود الزواج والطلاق،
Münafıkların durumlarını düzeltmeleri için nifaktan bütünüyle tövbe etmekten başka bir yol yoktur. Küfürden veya nifaktan tövbe her vakit makbuldür; kim tövbe ederse bağışlanır, kim de küfür veya nifak üzerinde ısrar ederse cehennemde cezalandırılır. Bu, akidenin temel esaslarındandır; binaenaleyh inanç meselelerinde şaka ve alay caiz olmadığı gibi, evlilik ve boşanma gibi akitlerde de caiz değildir.
لقول النبي ﷺ فيما رواه أبو داود والترمذي والدارقطني عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ﷺ: «ثلاث جدهن جد، وهزلهن جد: النكاح، والطلاق، والرجعة» .
Nitekim Ebû Dâvûd, Tirmizî ve Dârekutnî'nin Ebû Hüreyre'den rivayet ettiklerine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem: «Üç şey vardır ki onların ciddisi de ciddi, şakası da ciddidir: Nikâh, talâk (boşama) ve ric'at (boşamadan dönme).» demiştir.
أما الهزل في بقية العقود كالبيع والإجارة والشركة فلا يترتب عليه أثر، ولا ينعقد العقد في حال الهزل.
Alışveriş, kira ve ortaklık gibi diğer akitlerdeki şakaya gelince, bunun üzerine hiçbir hüküm terettüp etmez ve şaka durumunda akit münakit olmaz (bağlanmaz).
المنافقون قوم هدامون لبنية المجتمع
Münafıklar Toplumun Yapısını Yıkan Bir Güruhtur
لم يقتصر سوء خلق المنافقين على أنفسهم وتكوينهم القبيح، وإنما تعدى ضررهم وقبح أخلاقهم إلى المجتمع، بقصد هدم بنيته وتقويض وجوده من طريق ترويج الرذيلة والمنكر، ومحاربة الفضيلة والمعروف، وهذا يشبه اتجاه بعض الحركات الهدامة المعاصرة، كالصهيونية في (بروتوكولات حكماء صهيون) . ولا شك بأن الضرر العام أسوأ أثرا من الضرر الخاص، قال الله تعالى مبينا تحركات المنافقين في هدم القيم الإنسانية:
Münafıkların ahlak bozukluğu sadece kendi şahısları ve çirkin tabiatlarıyla sınırlı kalmamış; kötülük ve çirkin ahlakları, rezilliği ve münkeri yaymak, fazileti ve marufu yok etmek suretiyle toplumun yapısını yıkmak ve varlığını sarsmak kastıyla topluma da sirayet etmiştir. Bu durum, ("Siyon Liderlerinin Protokolleri"ndeki) Siyonizm gibi bazı çağdaş yıkıcı hareketlerin yönelimine benzemektedir. Şüphe yok ki umumi zarar, hususi zarardan tesir bakımından daha kötüdür. Yüce Allah, insani değerleri yıkma hususundaki münafıkların hareketlerini açıklayarak şöyle buyurmuştur:
[سورة التوبة (٩) : الآيات ٦٧ الى ٧٠]
[Tevbe Suresi (9): Ayet 67-70]
الْمُنافِقُونَ وَالْمُنافِقاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنافِقِينَ هُمُ الْفاسِقُونَ (٦٧) وَعَدَ اللَّهُ الْمُنافِقِينَ وَالْمُنافِقاتِ وَالْكُفَّارَ نارَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها هِيَ حَسْبُهُمْ وَلَعَنَهُمُ اللَّهُ وَلَهُمْ عَذابٌ مُقِيمٌ (٦٨) كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَأَكْثَرَ أَمْوالاً وَأَوْلاداً فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلاقِكُمْ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلاقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَالَّذِي خاضُوا أُولئِكَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَأُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ (٦٩) أَلَمْ يَأْتِهِمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعادٍ وَثَمُودَ وَقَوْمِ إِبْراهِيمَ وَأَصْحابِ مَدْيَنَ وَالْمُؤْتَفِكاتِ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَما كانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (٧٠)
{ الْمُنافِقُونَ وَالْمُنافِقاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنافِقِينَ هُمُ الْفاسِقُونَ (٦٧) وَعَدَ اللَّهُ الْمُنافِقِينَ وَالْمُنافِقاتِ وَالْكُفَّارَ نارَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها هِيَ حَسْبُهُمْ وَلَعَنَهُمُ اللَّهُ وَلَهُمْ عَذابٌ مُقِيمٌ (٦٨) كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَأَكْثَرَ أَمْوالاً وَأَوْلاداً فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلاقِكُمْ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلاقِهِمْ وَخُضْتُمْ كَالَّذِي خاضُوا أُولئِكَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَأُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ (٦٩) أَلَمْ يَأْتِهِمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعادٍ وَثَمُودَ وَقَوْمِ إِبْراهِيمَ وَأَصْحابِ مَدْيَنَ وَالْمُؤْتَفِكاتِ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَما كانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (٧٠) } “Münafık erkekler ve münafık kadınlar birbirlerindendir. Kötülüğü emreder, iyilikten alıkoyarlar ve ellerini sıkı tutarlar. Onlar Allah'ı unuttular, Allah da onları unuttu. Şüphesiz münafıklar fâsıkların ta kendileridir. Allah münafık erkeklere, münafık kadınlara ve kâfirlere, içinde ebedî kalacakları cehennem ateşini vadetmiştir; o onlara yeter! Allah onlara lanet etmiştir ve onlar için sürekli bir azap vardır. Tıpkı sizden öncekiler gibi! Onlar sizden daha kuvvetli, mal ve evlatça daha çok idiler. Kendi nasipleriyle zevk sürüp faydalandılar; sizden öncekiler nasipleriyle nasıl zevk sürdüyse, siz de kendi nasibinizle öyle zevk sürdünüz ve onların daldığı gibi siz de daldınız! İşte onların amelleri dünyada da ahirette de boşa çıkmıştır ve işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir. Onlara kendilerinden öncekilerin; Nuh kavminin, Âd'ın, Semûd'un, İbrahim kavminin, Medyen halkının ve altüst olan şehirlerin haberi gelmedi mi? Peygamberleri onlara apaçık deliller getirmişti. Demek ki Allah onlara zulmediyor değildi; fakat onlar kendi kendilerine zulmediyorlardı.”
الآيات الكريمة تقرير حاسم بأن الخبيث لا يلد إلا خبيثا، كما أن الطيب لا يلد إلا طيبا، وفي المثل العربي: «إنك لا تجني من الشوك العنب» ومطلع الآيات إخبار وحكم من الله تعالى بأن المنافقين والمنافقات بعضهم يشبه بعضا في الحكم والمنزلة من الكفر، وفي صفة النفاق والبعد عن الإيمان، وفي الأخلاق والأعمال، فهم سلالة خبيثة يأمرون بهدم قيم المجتمع، يأمرون الناس بالمنكر: وهو ما أنكره الشرع ونهى عنه واستقبحه العقل السليم والعرف الصحيح، كالكذب والخيانة ونقض العهد وخلف الوعد، وينهون الناس عن المعروف: وهو كل ما أمر به الشرع وأقره العقل والطبع السليمان كالجهاد وبذل المال في سبيل الله. وأهل النفاق أيضا قوم بخلاء، يقبضون أيديهم عن الإنفاق لمصلحة عامة أو عن الجهاد، وعن كل ما يرضي الله، ونسوا ذكر الله، وأغفلوا تكاليف الشرع، مما أمر الله به ونهى عنه، فنسيهم الله، أي جازاهم بمثل فعلهم، وعاملهم معاملة المنسيين، بحرمانهم من لطفه ورحمته،
Bu kerim ayetler, kötünün ancak kötüyü, iyinin de ancak iyiyi doğuracağına dair kesin bir tespittir. Nitekim bir Arap atasözünde şöyle denilmiştir: «Şüphesiz dikenden üzüm toplayamazsın.» Ayetlerin başlangıcı; münafık erkekler ile münafık kadınların küfürdeki hükümleri ve konumları, nifak sıfatı ve imandan uzaklıkları, ahlak ve amelleri bakımından birbirlerine benzediklerine dair Allah Teâlâ'dan bir haber ve hükümdür. Onlar, toplumun değerlerini yıkmayı emreden habis bir zümredir. İnsanlara münkeri; yani yalan, hıyanet, ahdi bozmak ve sözden dönmek gibi şeriatın hoş görmeyip yasakladığı, selim aklın ve sahih örfün çirkin saydığı şeyleri emrederler. İnsanları maruftan; yani cihad ve Allah yolunda mal harcamak gibi şeriatın emrettiği, selim aklın ve temiz tabiatın uygun gördüğü her türlü şeyden nehyederler. Nifak ehli aynı zamanda cimri bir topluluktur; kamu yararı için harcamaktan veya cihaddan ve Allah'ı razı edecek her şeyden ellerini sıkı tutarlar (çekerler). Allah'ı zikretmeyi unuttular ve Allah'ın emredip yasakladığı şeriat yükümlülüklerini ihmal ettiler; Allah da onları unuttu; yani fiillerinin misliyle onları cezalandırdı ve kendilerini lütfundan, rahmetinden,
وفضله وتوفيقه في الدنيا، ومن الثواب في الآخرة، إن المنافقين هم الفاسقون، أي الخارجون عن طريق الحق والاستقامة، الوالغون الداخلون في طريق الضلالة، المتمردون في الكفر، المنسلخون عن كل خير.
dünyadaki fazlından ve muvaffakiyetinden, ahiretteki sevaptan mahrum bırakmak suretiyle kendilerine unutulmuş kimseler muamelesi yaptı. Şüphesiz münafıklar fâsıkların ta kendileridir; yani hak ve istikamet yolundan çıkan, dalalet yoluna bodoslama dalan, küfürde isyan eden ve her türlü hayırdan soyutlanan kimselerdir.
ثم أكد الله تعالى وعيده السابق للمنافقين بمجازاتهم وضمهم إلى الكفار، فأوعدهم نار جهنم يدخلونها، ماكثين فيها أبدا، وخالدين مع الكفار الأصليين، هي حسبهم، أي كفايتهم في العذاب، ولعنهم الله، أي طردهم وأبعدهم من رحمته، ولهم عذاب دائم مستمر غير عذاب جهنم والخلود فيها.
Sonra Allah Teâlâ, onları cezalandırıp kâfirlerin arasına katacağına dair münafıklara yönelik önceki tehdidini pekiştirdi. Onları, asıl kâfirlerle birlikte ebediyen içinde kalıp yerleşecekleri cehennem ateşiyle tehdit etti; o onlara yeter, yani azap olarak kendilerine kâfidir. Allah onlara lanet etti; yani onları rahmetinden kovup uzaklaştırdı ve onlar için cehennem azabı ve orada ebedî kalış dışında daimi ve kesintisiz bir azap vardır.
وأوضح الله تعالى بعدئذ وجود الشبه بين المنافقين والكفار السابقين، فهم مثلهم مغرورون بالدنيا، لكنّ السابقين كانوا أشد من المنافقين قوة، وأكثر أموالا وأولادا، وتمتع الفريقان بملاذ الدنيا، وخاضوا في مشاغلها ولذائذها وحظوظها الزائلة، وشغلوا عن التمتع بكلام الله وهدي أنبيائه، ولم ينظروا في عواقب الأمور، ولم يعملوا على طلب الفلاح في الآخرة، والفرق بين الفريقين أن دواعي الخير توافرت لدى المنافقين، ولكن كانت دواعي الشر عند الكفار السابقين، فكان المنافقون أسوأ حالا من الكفرة السابقين، وأولئك الكفار حبطت وبطلت أعمالهم في الدنيا والآخرة. وكانوا هم الخاسرين، فيكون المنافقون مثلهم.
Allah Teâlâ bundan sonra münafıklar ile geçmişteki kâfirler arasındaki benzerliğin varlığını açıkladı; zira onlar da tıpkı öncekiler gibi dünyaya aldanmışlardır. Fakat öncekiler, münafıklardan kuvvetçe daha çetin, mal ve evlatça daha çok idiler. İki fırka da dünyanın lezzetlerinden faydalanmış, onun geçici meşgalelerine, zevklerine ve nasiplerine dalmış; Allah'ın kelamından ve peygamberlerinin hidayetinden istifade etmekten geri kalmışlardır. İşlerin akıbetine bakmamış ve ahirette kurtuluşa ermek için çalışmamışlardır. İki grup arasındaki fark şudur: Münafıklarda hayrın sebepleri mevcut idi, geçmiş kâfirlerde ise şerrin sebepleri vardı; bu bakımdan münafıklar önceki kâfirlerden daha kötü bir durumdaydı. O kâfirlerin amelleri dünyada da ahirette de boşa çıkıp heba olmuştur. Onlar hüsrana uğrayanların ta kendileriydi; dolayısıyla münafıklar da onlar gibidir.
ثم وعظ الله المنافقين المكذبين الرسل وأنذرهم بقوله: أَلَمْ يَأْتِهِمْ.. أي ألم تخبروا خبر من كان قبلكم من الأمم المكذبة للرسل وهم قوم نوح الذين أغرقوا بالطوفان وعاد قوم هود الذين أهلكوا بالريح العقيم، وثمود قوم صالح الذين أخذتهم الصيحة وقوم إبراهيم الذين سلبهم الله النعمة وقتل ملكهم النمرود بالبعوضة، والمؤتفكات أصحاب قرى قوم لوط في مدائن الذين أهلكهم الله بالخسف والزلزلة،
Daha sonra Allah, peygamberleri yalanlayan münafıklara öğüt verip: { أَلَمْ يَأْتِهِمْ } “Onlara gelmedi mi...” buyruğuyla onları uyardı; yani sizden önceki peygamberleri yalanlayan ümmetlerin haberi size ulaşmadı mı? Onlar; tufanla boğulan Nuh kavmi, kasıp kavuran rüzgârla helak edilen Hûd'un kavmi Âd, korkunç bir çığlığın yakaladığı Sâlih'in kavmi Semûd, Allah'ın kendilerinden nimeti çekip aldığı ve kralları Nemrud'u bir sivrisinekle helak ettiği İbrahim kavmi ve Allah'ın yerin dibine geçirerek ve zelzeleyle helak ettiği şehirlerdeki Lût kavminin köylerinin halkı olan Mü'tefikeler'dir.
وما كان الله ليهلك أولئك الأقوام ظلما وجورا، ولكن كانوا يظلمون أنفسهم بسبب أفعالهم القبيحة وتكذيبهم الرسل، ومخالفة الحق، والعمل بالباطل.
Allah o kavimleri haksızlık ve zulümle helak edecek değildi; fakat onlar çirkin fiilleri, peygamberleri yalanlamaları, hakka muhalefet edip batılla amel etmeleri sebebiyle kendi kendilerine zulmediyorlardı.
والخلاصة: إن المنافقين يعملون على هدم قيم المجتمع، ويعادون الحضارة الإنسانية، فاستحقوا التدمير والمحق من الوجود، والعذاب في الآخرة.
Özetle: Münafıklar toplumun değerlerini yıkmaya çalışmakta ve insanlık medeniyetine düşmanlık beslemektedir; bu yüzden varlıktan silinip yok edilmeyi ve ahirette azabı hak etmişlerdir.
المؤمنون بناة المجتمع الفاضل
Müminler Faziletli Toplumun Mimarlarıdır
بعد أن أبان الله تعالى صفات المنافقين والمنافقات، وأنهم هدامون لبنية المجتمع، وأعداء للحضارة الإنسانية الرشيدة، أعقب ذلك ببيان صفات المؤمنين والمؤمنات، وأنهم بناة المدنية والمجتمع المتحضر الفاضل، وعمار الكون وذوو الأهلية لإعلاء مجد الحضارة من الناحيتين المادية والمعنوية، وذلك لأنهم يشيدون صرح الفضيلة، ويقاومون الرذيلة، فاستحقوا البقاء والخلود في جنان الخلد، قال الله تعالى مبينا هذه الصفات الحميدة:
Allah Teâlâ münafık erkekler ile münafık kadınların vasıflarını, toplumun yapısını yıkıcı olduklarını ve aklıselim insanlık medeniyetinin düşmanları bulunduklarını beyan ettikten sonra, bunun ardından mümin erkekler ile mümin kadınların vasıflarını; onların medeniyetin ve faziletli, uygar toplumun mimarları, kâinatı imar edenler ve medeniyetin şanını hem maddi hem de manevi yönden yüceltmeye layık kimseler olduklarını açıkladı. Çünkü onlar fazilet sarayını inşa etmekte ve rezillikle mücadele etmektedirler; bu yüzden varlıklarını korumayı ve ebedîyet cennetlerinde sonsuza dek kalmayı hak etmişlerdir. Yüce Allah bu övgüye layık vasıfları beyan ederek şöyle buyurmuştur:
[سورة التوبة (٩) : الآيات ٧١ الى ٧٢]
[Tevbe Suresi (9): Ayet 71-72]
وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٧١) وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَمَساكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (٧٢)
{ وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٧١) وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَمَساكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (٧٢) } “Mümin erkeklerle mümin kadınlar da birbirlerinin velileridir. İyiliği emreder, kötülükten alıkoyarlar; namazı dosdoğru kılarlar, zekâtı verirler, Allah'a ve Resulü'ne itaat ederler. İşte onlara Allah rahmet edecektir. Şüphesiz Allah Azîz'dir, Hakîm'dir. (71) Allah, mümin erkeklere ve mümin kadınlara, altlarından ırmaklar akan, içinde ebedî kalacakları cennetler ve Adn cennetlerinde hoş meskenler vadetmiştir. Allah'ın rızası ise en büyüktür. İşte büyük kurtuluş budur. (72)”
[التوبة: ٩/ ٧١- ٧٢] .
[et-Tevbe: 9/71-72].
هذه هي صفات أهل الإيمان، إنها صفات إيجابية سامية، تخدم الفرد والجماعة، والأمة والمجتمع، ذكرها الله تعالى ترغيبا في الإيمان، وتنشيطا له، تلطفا من الله تعالى، مع مقارنة واضحة بين المؤمنين والمنافقين، فبين المؤمنين ولاية في الله خاصة ومناصرة لمبدأ الحق والعدل والفضيلة، وتعاون فيما بينهم وجزاؤهم الجنة، وأما
İşte iman ehlinin sıfatları bunlardır. Bunlar ferde, cemaate, ümmete ve topluma hizmet eden yüce ve müspet sıfatlardır. Allah Teâlâ bunları imana teşvik etmek ve onu canlandırmak gayesiyle, bir lütuf olarak ve müminlerle münafıklar arasında açık bir mukayese yaparak zikretmiştir. Müminler arasında Allah yolunda özel bir dostluk, hak, adalet ve fazilet ilkesine destek ve kendi aralarında yardımlaşma vardır; mükâfatları ise cennettir. Fakat
المنافقون فلا ولاية بينهم ولا شفاعة لهم، ولا يدعو بعضهم لبعض، وجزاؤهم نيران جهنم.
münafıklar arasında ise hiçbir dostluk yoktur, onlara şefaat de edilmez, birbirleri için dua da etmezler; onların cezası ise cehennem ateşidir.
وهكذا شأن القرآن يذكر المتقابلات والأضداد، للعبرة والعظة، وإظهار الفروق، لاختيار الإنسان ما فيه المصلحة، وتجنب ما فيه المضرة والمفسدة، وليعلم المؤمنون أنهم يسيرون في طريق الهدى والرشاد، وأن المنافقين غير مؤمنين في الحقيقة، وهم سائرون في طريق الغواية والضلال.
İşte Kur'an'ın üslubu böyledir; ibret ve öğüt alınması, farkların ortaya konulması, insanın faydasına olanı seçip zararlı ve fesat olan şeylerden kaçınması, müminlerin doğru yol ve hidayet üzere yürüdüklerini, münafıkların ise gerçekte mümin olmayıp azgınlık ve sapıklık yolunda ilerlediklerini bilmeleri için zıtları ve karşıtlıkları zikreder.
تبين الآيات أن أهل الإيمان من الذكور والإناث متناصرون متعاضدون على الخير والمعروف والفضيلة وتقدم المجتمع، متآزرون في المواقف الصعبة كالهجرة والجهاد، الرجال يعتصمون بالعفة وغض البصر، والنساء يلتزمن الأدب الجم والحشمة والحياء والتعفف وغض البصر وقوة الحديث وستر اللباس وحسن العمل. الجميع يرتبطون برابطة الأخوة والإيمان، وتسودهم المحبة والمودة والتراحم والتعاطف، على عكس المنافقين الذين لا رابطة تجمعهم، ولا عقيدة تؤلف بينهم، وإنما هم أتباع بعضهم بعضا في الشك والجبن والبخل والانهزام والتردد.
Ayetler, kadın-erkek iman ehlinin hayır, maruf, fazilet ve toplumun ilerlemesi hususunda birbirlerine destek olup arka çıktıklarını; hicret ve cihad gibi zor durumlarda birbirlerine omuz verdiklerini açıklar. Erkekler iffete sarılır ve gözlerini haramdan sakınırlar; kadınlar ise üstün edebe, tesettüre, hayâya, iffete, gözleri sakınmaya, vakar dolu konuşmaya, örtünmeye ve güzel amele riayet ederler. Hepsi kardeşlik ve iman bağıyla birbirine bağlıdır; aralarında sevgi, muhabbet, merhamet ve şefkat hâkimdir. Buna karşılık, aralarında hiçbir bağ bulunmayan, kendilerini birleştiren bir akidesi olmayan, sadece şüphede, korkaklıkta, cimrilikte, bozguna uğramada ve tereddütte birbirine uyan münafıklar ise böyle değildir.
المؤمنون نقيض المنافقين يأمرون بالمعروف الذي أقره الشرع وهو عبادة الله وتوحيده وتوابع ذلك، لا بالمنكر الذي نهى عنه الشرع، وينهون عن المنكر الذي يفسد ويضر، ويمزق ويفرق بين الأخ وأخيه وهو عبادة الأوثان وتوابعها، ويقيمون الصلوات الخمس المفروضة على الوجه الأكمل بقلوب خاشعة، وعقول واعية، وأفئدة ذاكرة، ويؤتون الزكاة الواجبة مع التطوع بالصدقات والنوافل لتحسين أوضاع المجتمع وترقية أحواله، ويطيعون الله ورسوله في جميع المأمورات والمندوبات، أولئك الموصوفون بهذه الصفات الجليلة ستغمرهم رحمة الله وفضله في الدنيا والآخرة. والتعبير بالسين في قوله تعالى: سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إعداد النفوس
Müminler münafıkların zıddıdır; şeriatın yasakladığı münkeri değil, şeriatın meşru kıldığı iyiliği (marufu) emrederler ki bu da Allah'a ibadet etmek, O'nu birlemek ve bunlara bağlı hususlardır. Bozgunculuk çıkaran, zarar veren, kardeşle kardeşin arasını açıp parçalayan münkeri yasaklarlar ki bu da putlara tapmak ve ona bağlı şeylerdir. Farz kılınan beş vakit namazı huşû dolu kalplerle, uyanık zihinlerle ve zikreden gönüllerle en mükemmel şekilde ikame ederler; toplumun şartlarını iyileştirmek ve durumunu yükseltmek için nafile ve gönüllü sadakalarla birlikte farz olan zekâtı verirler. Emredilen ve müstehap olan bütün hususlarda Allah'a ve Resulü'ne itaat ederler. Bu yüce vasıflarla nitelenen kimseleri dünyada ve ahirette Allah'ın rahmeti ve lütfu kuşatacaktır. Yüce Allah'ın: { سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ } “Allah onlara rahmet edecektir” buyruğundaki "sin" (س) harfi, nefisleri
للتهيؤ والتنعم برجاء الله والثقة بوعده وفضله، ووعد الله ناجز، والله متكفل بإنجازه، والله قوي لا يغلب ولا يمتنع عليه شيء من وعد ولا وعيد، حكيم يضع الأمور في موضعها المناسب على وفق العدل والحكمة والصواب.
Allah'ın ümidine, O'nun vadine ve lütfuna güvenmeye hazırlanıp bunlarla nimetlenmeye sevk etmek içindir. Allah'ın vadi gerçekleşecektir ve Allah bunu yerine getirmeyi taahhüt etmiştir. Allah güçlüdür, mağlup edilemez; vaadinden ve tehdidinden hiçbir şey O'na engel olamaz. O Hakîm'dir, adalet, hikmet ve doğruluğa uygun olarak her işi yerli yerine koyar.
ثم صرح الله تعالى بمضمون وعده لأهل الإيمان، مفصلا ثمرات الإيمان من التعرض لرحمة الله وفضله، والظفر بجنان الخلد التي تجري الأنهار من تحت أشجارها، فتزيدها متعة وحيوية وجمالا، وهم ماكثون في الجنات إلى الأبد، ولهم فيها مساكن طيبة، أي حسنة البناء، طيبة القرار، وجناتهم جنات عدن هي اسم مكان ومنزل من منازل الجنة كالفردوس، كما قال تعالى: جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدَ الرَّحْمنُ عِبادَهُ بِالْغَيْبِ [مريم: ١٩/ ٦١] وللمؤمنين أيضا رضوان من الله أكبر وأعظم من الجنان، أي إن رضا الله عنهم أجل مما هم فيه من النعيم المادي المحسوس، وذلك دليل قاطع على أن السعادة الروحية أكمل وأشرف وأهنأ من السعادة الجسدية.
Daha sonra Allah Teâlâ, iman ehline olan vadinin muhtevasını açıkça ifade etmiş; Allah'ın rahmet ve lütfuna nail olmak, ağaçlarının altından ırmaklar akan, böylece zevki, canlılığı ve güzelliği artan ebediyet cennetlerini kazanmak şeklindeki imanın meyvelerini tafsilatıyla bildirmiştir. Onlar bu cennetlerde ebedî kalacaklardır ve onlar için orada hoş meskenler, yani güzel yapılı, huzur dolu konaklar vardır. Onların cennetleri olan Adn cennetleri, tıpkı Firdevs gibi bir yer adı ve cennet menzillerinden bir menzildir; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدَ الرَّحْمنُ عِبادَهُ بِالْغَيْبِ } “Rahmân'ın kullarına gaybda vadettiği Adn cennetleridir” [Meryem: 19/61]. Müminler için ayrıca cennetlerden daha büyük ve daha yüce olan Allah'ın rızası vardır. Yani Allah'ın onlardan razı olması, içinde bulundukları maddi ve somut nimetlerden çok daha üstündür. Bu da ruhani saadetin bedeni saadetten daha mükemmel, daha şerefli ve daha huzur verici olduğunun kesin bir delilidir.
وهذه الأمور الثلاثة: الجنات والمساكن الطيبة في جنات عدن، والرضوان الإلهي الأكبر، هي جزاء أهل الإيمان، وذلك النعيم الجسدي والروحي هو الفوز العظيم وحده، دون ما يعده الناس فوزا من طيبات الحياة الدنيا الفانية التي يحرص عليها المنافقون والكفار ويطلبونها دائما.
İşte bu üç husus; cennetler, Adn cennetlerindeki hoş meskenler ve Allah'ın en büyük rızası, iman ehlinin mükâfatıdır. Bu bedeni ve ruhi nimet, münafıkların ve kâfirlerin hırsla arzuladığı ve sürekli talep ettiği fani dünya hayatının nimetlerinden insanların zafer saydığı şeyler hariç, tek başına büyük kurtuluşun ta kendisidir.
بهذا يتميز أهل الإيمان والتحضر عن المنافقين دعاة الفوضى والتخلف، ولا شك بأن البقاء للأصلح، والدمار والفناء للأفسد.
İşte iman ve medeniyet ehli, kaos ve gericilik davetçileri olan münafıklardan böyle ayrışır. Şüphe yok ki bekā en ıslah edici olanındır; yıkılış ve yok oluş ise en çok ifsat edenindir.
أسباب جهاد غير المؤمنين
Mümin Olmayanlarla Cihadın Sebepleri
لقد تعرض المسلمون في صدر الدعوة الإسلامية لأنواع مختلفة من الأذى والتنكيل، بالقول والفعل، بالكيد والمؤامرة أحيانا، وبالسب والشتم أحيانا،
İslam davetinin ilk dönemlerinde Müslümanlar; sözlü ve fiilî, kimi zaman tuzak ve komplo, kimi zaman sövme ve hakaret,
وبالطعن في الدين تارة، وبالحملات العسكرية المتكررة في كثير من الأوقات. ومع كل هذا هادنهم التشريع القرآني، وصبر المسلمون على إيذاء غيرهم ردحا طويلا من الزمان، ثم أذن الحق ﷾ بإنذار الأعداء وقتالهم بسبب كثرة اعتداءاتهم، فقال الله تعالى:
kimi zaman dine dil uzatma ve çoğu zaman tekrarlanan askerî saldırılar şeklinde çeşitli eziyet ve işkencelere maruz kaldılar. Bütün bunlara rağmen Kur'an teşrii onlarla barış antlaşmaları yapmış, Müslümanlar uzun bir süre başkalarının eziyetlerine sabretmişlerdir. Ardından Hak azze ve celle, haddi aşmalarının çokluğu sebebiyle düşmanların uyarılmasına ve onlarla savaşılmasına izin vererek şöyle buyurmuştur:
[سورة التوبة (٩) : الآيات ٧٣ الى ٧٤]
[Tevbe Suresi (9): Ayet 73-74]
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٧٣) يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ ما قالُوا وَلَقَدْ قالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلامِهِمْ وَهَمُّوا بِما لَمْ يَنالُوا وَما نَقَمُوا إِلاَّ أَنْ أَغْناهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْراً لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذاباً أَلِيماً فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَما لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلا نَصِيرٍ (٧٤)
{ يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٧٣) يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ ما قالُوا وَلَقَدْ قالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلامِهِمْ وَهَمُّوا بِما لَمْ يَنالُوا وَما نَقَمُوا إِلاَّ أَنْ أَغْناهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْراً لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذاباً أَلِيماً فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ وَما لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلا نَصِيرٍ (٧٤) } “Ey Peygamber! Kâfirlere ve münafıklara karşı cihad et ve onlara sert davran. Onların varacağı yer cehennemdir. O ne kötü bir varış yeridir! (73) Söylemediklerine dair Allah'a yemin ederler. Hâlbuki o küfür sözünü kesinlikle söylemişler ve İslamlarından sonra kâfir olmuşlardır. Erişemedikleri bir şeye de yeltendiler. Onların intikam almaya kalkışmaları, sırf Allah'ın ve Resulü'nün kendi lütfundan onları zenginleştirmesindendir. Eğer tövbe ederlerse bu kendileri için hayırlı olur. Şayet yüz çevirirlerse, Allah onları dünyada da ahirette de can yakıcı bir azapla cezalandırır. Yeryüzünde onlar için ne bir dost ne de bir yardımcı vardır. (74)”
أصح ما
Bu ayetin nüzul sebebi hakkında rivayet edilenlerin
روي في سبب نزول هذه الآية: ما رواه ابن جرير الطبري وغيره عن ابن عباس ﵄ قال: «كان رسول الله ﷺ جالسا في ظل شجرة، فقال:
en sahihi, İbn Cerîr et-Taberî ve başkalarının İbn Abbâs radıyallâhu anhümâ'dan rivayet ettiği şu hadistir: «Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem bir ağacın gölgesinde oturuyordu. Şöyle buyurdu:
إنه سيأتيكم إنسان ينظر إليكم بعيني شيطان، فإذا جاء فلا تكلّموا، فلم يلبثوا أن طلع رجل أزرق، فدعاه رسول الله ﷺ، فقال له: علام تشتمني أنت وأصحابك؟
"Şimdi size şeytan gözleriyle bakan bir adam gelecek. Geldiği zaman onunla konuşmayın." Çok geçmeden gök gözlü bir adam çıkageldi. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem onu çağırıp: "Sen ve arkadaşların bana niçin küfrediyorsunuz?" buyurdu.
فانطلق الرجل، فجاء بأصحابه، فحلفوا بالله ما قالوا، فتجاوز عنهم، فأنزل الله:
Adam gidip arkadaşlarını getirdi. [Söylemediklerine dair] Allah'a yemin ettiler. Bunun üzerine [Resûlullah] onları affetti ve Allah şu ayeti indirdi:
يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ ما قالُوا.. الآية.
{ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ ما قالُوا } “Söylemediklerine dair Allah'a yemin ederler...” ayeti.»
لم يبدأ المسلمون غيرهم بقتال، وإنما ابتدأ القرآن الكريم بتهديد الكفار وإنذارهم بالجهاد، وتنوعت أساليب الجهاد بحسب الأعداء المجاهدين، فكان جهاد الكافر المعلن عداوته بالسيف، وجهاد المنافق المتستر باللسان والتعنيف. وأسباب الجهاد:
Müslümanlar başkalarıyla savaşı kendileri başlatmamışlardır. Aksine Kur'ân-ı Kerîm, kâfirleri tehdit edip onları cihadla uyarmakla başlamıştır. Cihad yöntemleri, mücadele edilen düşmanlara göre farklılık göstermiştir; düşmanlığını açıkça ilan eden kâfirin cihadı kılıçla, gizlenen münafığın cihadı ise dille ve azarlamakla olmuştur. Cihadın sebepleri:
إظهار الأعداء العداوة والمجاهرة بالكفر والتحدي، وحلف الأيمان الكاذبة، والتكلم بالكلمات الشنيعة الفاسدة، والجهاد ثلاثة أنواع: جهاد العدو الظاهر، وجهاد
Düşmanların düşmanlığı açığa vurmaları, küfrü ve meydan okumayı alenen sergilemeleri, yalan yere yemin etmeleri, çirkin ve bozuk sözler sarf etmeleridir. Cihad ise üç çeşittir: Açık düşmanla cihad, [şeytanla] cihad
الشيطان، وجهاد النفس والهوى، لقوله تعالى: وَجاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ [الحج: ٢٢/ ٧٨] وقوله سبحانه: وَجاهِدُوا بِأَمْوالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ [التوبة: ٩/ ٤١] .
şeytanla cihad ve nefis ve heva ile cihad. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { وَجاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ } “Allah uğrunda O'na yaraşır bir cihadla cihad edin” [el-Hac: 22/78] ve Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { وَجاهِدُوا بِأَمْوالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ } “Allah yolunda mallarınızla ve canlarınızla cihad edin” [et-Tevbe: 9/41].
وقال النبي ﷺ فيما رواه أحمد وغيره عن أنس: «جاهدوا المشركين بأموالكم وأنفسكم وألسنتكم»
Nitekim Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem, Ahmed ve başkalarının Enes'ten rivayet ettiğine göre şöyle buyurmuştur: «Müşriklere karşı mallarınızla, canlarınızla ve dillerinizle cihad edin.»
وما رواه الترمذي وابن حبان في صحيحة عن فضالة بن عبيد:
Tirmizî ve İbn Hibbân'ın Sahih'inde Fedâle b. Ubeyd'den rivayet ettiklerine göre:
«المجاهد: من جاهد نفسه لله أو في الله ﷿» .
«Mücahid, Allah için ya da Allah azze ve celle yolunda nefsiyle cihad eden kimsedir.»
ومعنى الآية التي أودّ بيانها هنا: يا أيها النبي جاهد كلا من الكفار والمنافقين، وعاملهم بالشدة والخشونة، إرهابا لهم، وقمعا لمحاولات اعتدائهم، ولهم عذابان:
Burada açıklamak istediğim ayetin anlamı şudur: Ey Peygamber! Hem kâfirlere hem de münafıklara karşı cihad et; onları sindirmek ve saldırı girişimlerini bastırmak için kendilerine sert ve katı davran. Onlar için iki azap vardır:
عذاب الدنيا بالجهاد وعذاب الآخرة في جهنم. وذلك لأنهم يظهرون العداوة والتحدي، ويجاهرون بالكفر صراحة، ويهمّون بالفتك برسول الله ﷺ، ويستهزئون بآيات الله وبالنبي وبالمؤمنين، ويحلفون الأيمان الكاذبة، ويتلاعبون بالدين، مظهرين الكفر بعد أن أظهروا الإسلام، وهموا بما لم ينالوا ولم يتحقق مأربهم وهو اغتيال الرسول في العقبة، بعد رجوعه من غزوة تبوك. ولم يكن لأولئك المنافقين عذر في موقفهم المعادي بالرغم من أن الله تعالى أغناهم من فضله، ورسوله أيضا بإعطائهم من الغنائم الحربية بعد أن كانوا فقراء في المدينة.
Cihad ile dünya azabı ve cehennemdeki ahiret azabı. Zira onlar düşmanlığı ve meydan okumayı açığa vurmakta, küfrü açıkça ilan etmekte, Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'i katletmeye yeltenmekte, Allah'ın ayetleriyle, Peygamber'le ve müminlerle alay etmekte, yalan yere yemin etmekte ve dini hafife almaktadırlar. İslam'ı açığa vurduktan sonra küfrü sergilemişler ve Tebük Gazvesi'nden dönerken Akabe'de Resûlullah'a suikast düzenleme hedeflerine ulaşamayarak, elde edemedikleri bir şeye yeltenmişlerdir. Allah Teâlâ lütfundan onları zenginleştirdiği, Resulü de Medine'de fakir olduktan sonra onlara savaş ganimetlerinden verdiği hâlde, o münafıkların bu düşmanca tavırları için hiçbir mazeretleri yoktu.
ومع كل هذا لم يبادرهم المسلمون بالقتال، وفتح الإسلام لهم باب التوبة والأمل، فإن يتوبوا من النفاق ومساوئ الأقوال والأفعال، يكن ذلك خيرا لهم وأصلح، ويفوزوا بالخير، ويقبل الله توبتهم إن صدقوا في كلامهم. وإن يتولوا عن التوبة بالإصرار على النفاق، يعذبهم الله عذابا مؤلما في الدنيا والآخرة، أما في الدنيا فهو القتل وسبي الأولاد والنساء واغتنام الأموال، والعيش في حال شديدة من القلق والخوف والهمّ، وما لهم في الأرض كلها من ولي يتولى أمورهم ويدافع عنهم، ولا نصير ينصرهم وينجيهم من ألوان العذاب، وهم في صف معاد للمسلمين،
Bütün bunlara rağmen Müslümanlar onlara karşı savaşı başlatmamış, İslam onlara tövbe ve umut kapısını açmıştır. Eğer nifaktan, kötü söz ve fiillerden tövbe ederlerse, bu kendileri için daha hayırlı ve daha iyi olur; hayra ererler ve eğer sözlerinde samimi iseler Allah onların tövbesini kabul eder. Şayet nifakta ısrar ederek tövbeden yüz çevirirlerse, Allah onları dünyada da ahirette de can yakıcı bir azapla cezalandırır. Dünyadaki azap öldürülmek, çocukların ve kadınların esir alınması, malların ganimet yapılması, şiddetli bir endişe, korku ve tasa içinde yaşamaktır. Bütün yeryüzünde onların işlerini üstlenecek, onları savunacak ne bir dost ne de onları türlü azaplardan kurtaracak bir yardımcı vardır. Onlar Müslümanlara düşman bir saftadırlar;
والمسلمون المؤمنون يوالي بعضهم بعضا ويناصره، وأما المنافقون فلا ولاية لهم ولا نصرة بينهم، لا بجلب خير لهم، ولا بدفع شر عنهم، والآية تضمنت إحاطة علم الله بهم، وتوبيخهم على ما كانوا عليه من شرور وآثام، ومواقف وتحركات مشبوهة.
Müslüman müminler ise birbirlerini dost edinir ve birbirlerine destek olurlar. Münafıkların arasında ise kendilerine bir hayır getirecek ya da kendilerinden bir kötülüğü savacak hiçbir dostluk ve yardımlaşma yoktur. Ayet-i kerime, Allah'ın ilminin onları kuşattığını, içinde bulundukları şer ve günahlar, şüpheli tavır ve hareketler sebebiyle onları kınamasını içermektedir.
بخل المنافقين
Münafıkların Cimriliği
يتميز المؤمن عن المنافق بسخائه وجوده وإنفاقه المال بصدق وإخلاص في سبيل الله ومن أجل إعزاز أمته وإعلاء شأن بلاده ودينه، منتظرا من الله تعالى الثواب الجزيل، وتعويض النفقة، وإخلاف الرزق، أما المنافق الذي لا أثر للإيمان في قلبه، ولا ينتظر من الله الخير، فتراه بخيلا ممسكا المال، يخاف الفقر خوفا شديدا، من غير إحساس بانتمائه للأمة، ولا إسهام في سبيل إعزازها والذود عن حياضها، قال الله تعالى مبينا خصلة البخل المتأصلة في نفوس المنافقين:
Mümin, cömertliği, ihsanı ve Allah Teâlâ'dan bol mükâfat, yapılan harcamanın telafisini ve rızkın yeniden verilmesini bekleyerek Allah yolunda, ümmetini aziz kılmak, ülkesinin ve dininin şanını yüceltmek uğruna malını samimiyet ve ihlasla infak etmesiyle münafıktan ayrılır. Kalbinde imandan bir eser bulunmayan ve Allah'tan hiçbir hayır beklemeyen münafığa gelince; onu ümmete aidiyet hissi taşımaksızın, onu aziz kılma ve değerlerini savunma yoluna hiçbir katkı sağlamaksızın son derece fakirlik korkusu içinde, cimrilik edip malı sımsıkı tutarken görürsün. Allah Teâlâ münafıkların ruhlarına kök salmış cimrilik huyunu açıklayarak şöyle buyurmuştur:
[سورة التوبة (٩) : الآيات ٧٥ الى ٧٨]
[Tevbe Suresi (9): Ayet 75-78]
وَمِنْهُمْ مَنْ عاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتانا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ (٧٥) فَلَمَّا آتاهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ (٧٦) فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً فِي قُلُوبِهِمْ إِلى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِما أَخْلَفُوا اللَّهَ ما وَعَدُوهُ وَبِما كانُوا يَكْذِبُونَ (٧٧) أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَنَجْواهُمْ وَأَنَّ اللَّهَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ (٧٨)
{ وَمِنْهُمْ مَنْ عاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتانا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ (٧٥) فَلَمَّا آتاهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ (٧٦) فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً فِي قُلُوبِهِمْ إِلى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِما أَخْلَفُوا اللَّهَ ما وَعَدُوهُ وَبِما كانُوا يَكْذِبُونَ (٧٧) أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَنَجْواهُمْ وَأَنَّ اللَّهَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ (٧٨) } “Onlardan kimi de: 'Eğer Allah lütfundan bize verirse, mutlaka sadaka vereceğiz ve elbette salihlerden olacağız' diye Allah'a söz vermişti. (75) Fakat Allah lütfundan kendilerine verince onda cimrilik ettiler ve yüz çevirerek dönüp gittiler. (76) Allah'a verdikleri sözü tutmadıkları ve yalan söyledikleri için, [Allah da] O'nunla karşılaşacakları güne kadar kalplerinde kalacak bir nifakla onları cezalandırdı. (77) Bilmediler mi ki Allah, onların sırlarını da fısıltılarını da bilir ve şüphesiz Allah gaybları çok iyi bilendir. (78)”
ذكر بعض المفسرين كالطبري أن سبب نزول هذه الآية هو ثعلبة بن حاطب، وهو غير صحيح لأن ثعلبة هذا بدري أنصاري، شهد غزوة بدر الكبرى، وناصر النبي والمسلمين نصرا مؤزرا، وممن شهد الله له ورسوله بالإيمان، قال ابن عبد
Taberî gibi bazı müfessirler bu ayetin iniş sebebinin Sa‘lebe b. Hâtıb olduğunu zikretmişlerdir. Fakat bu doğru değildir; çünkü bu Sa‘lebe, Bedirli bir Ensarîdir, Büyük Bedir Gazvesi'ne katılmıştır, Peygamber'e ve Müslümanlara güçlü bir şekilde destek olmuştur ve Allah ile Resûlü'nün imanına şahitlik ettiği kimselerdendir. İbn Abd
البر: ولعل قول من قال في ثعلبة: إنه مانع الزكاة الذي نزلت فيه الآية غير صحيح، والله أعلم.
şöyle demiştir: Sa'lebe hakkında "Ayetin indiği zekât vermeyen kimsedir" diyenin sözü muhtemelen doğru değildir. Doğrusunu en iyi Allah bilir.
وقال الضحاك: إن الآية نزلت في رجال من المنافقين: نبتل بن الحارث وجدّ بن قيس، ومعتّب بن قشير، قال القرطبي: وهذا أشبه بنزول الآية فيهم، إلا أن قوله تعالى: فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً يدل على أن الذي عاهد الله تعالى لم يكن منافقا من قبل، إلا أن يكون المعنى: زادهم نفاقا ثبتوا عليه إلى الممات، وهو قوله تعالى: إِلى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ.
Dahhâk şöyle demiştir: Ayet münafıklardan birtakım adamlar; Nebtel b. Hâris, Cedd b. Kays ve Muattib b. Kuşeyr hakkında inmiştir. Kurtubî şöyle demiştir: Ayetin onlar hakkında inmiş olması daha uygundur. Ancak Allah Teâlâ'nın: { فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً } “Onları bir nifakla cezalandırdı” buyruğu, Allah'a söz verenin daha önce münafık olmadığına delalet eder; meğerki anlam: "Ölünceye kadar üzerinde sabit kaldıkları nifaklarını artırdı" şeklinde olsun ki bu da Allah Teâlâ'nın: { إِلى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ } “O'nunla karşılaşacakları güne kadar” buyruğudur.
فتكون الآية في بعض المنافقين الذي عاهد الله ورسوله: لئن أغناه الله من فضله، ليصدقن وليكونن من الصالحين الذين ينفقون أموالهم في مرضاة الله، كصلة الرحم والجهاد.
Buna göre ayet; eğer Allah lütfundan kendisini zenginleştirirse kesinlikle sadaka vereceğine ve sıla-i rahim ile cihad gibi Allah'ın rızasına uygun yollarda mallarını infak eden salih kimselerden olacağına dair Allah'a ve Resulü'ne söz veren bazı münafıklar hakkındadır.
فلما رزقهم الله تعالى، وأعطاهم من فضله ما طلبوا، لم يوفوا بما قالوا، ولم يصدقوا فيما وعدوا، وإنما بخلوا به وأمسكوه، فلم يتصدقوا منه بشيء ولم ينفقوا منه شيئا في مصالح الأمة، كما عاهدوا الله عليه، بل تولوا بكل ما أوتوا من قوة عن العهد وطاعة الله، وأعرضوا إعراضا تاما عن النفقة وعن الإسلام، بسبب تأصل طبع النفاق في نفوسهم.
Allah Teâlâ onları rızıklandırıp istedikleri şeyi lütfundan onlara verince, söyledikleri sözü yerine getirmediler ve vadettikleri hususta dürüst davranmadılar; bilakis onda cimrilik edip sımsıkı tuttular. Allah'a söz verdikleri gibi ondan hiçbir şeyi sadaka olarak vermediler ve ümmetin maslahatları uğruna hiçbir şey harcamadılar. Aksine, fıtratlarında kökleşen nifak tabiatı sebebiyle ahitten ve Allah'a itaatten var güçleriyle yüz çevirdiler; infaktan ve İslam'dan bütünüyle uzaklaştılar.
ولما أمدهم الله بالرزق من فضله وإحسانه، بخلوا بإعطاء الصدقة وبإنفاق المال في الخير، وبالوفاء بما تعهدوا والتزموا، وتولوا مدبرين معرضين عن الإسلام والإيمان والإحسان. فهذه صفات ثلاث لهؤلاء المنافقين: البخل: وهو منع الحق، والتولي عن العهد وتنفيذ الالتزام، والإعراض عن تكاليف الله وأوامره. والعهد الذي كان من المنافقين إنما كان بالنية لا بالقول، فأعقبهم الله تعالى نفاقا في قلوبهم، أي صير عاقبة أمرهم نفاقا دائما في قلوبهم، أي زادهم نفاقا، أو أعقب بخلهم نفاقا، واستمر فيهم
Allah lütuf ve ihsanından onlara rızık bahşettiğinde, sadaka vermede, malı hayır yolunda infak etmede, söz verdikleri ve taahhüt ettikleri şeyleri yerine getirmede cimrilik ettiler; İslam'dan, imandan ve ihsandan büsbütün yüz çevirip arkalarını döndüler. İşte bu münafıkların üç vasfı şunlardır: Hakkı engellemek olan cimrilik, sözden ve taahhüdü yerine getirmekten geri dönmek ve Allah'ın yükümlülüklerinden ve emirlerinden yüz çevirmek. Münafıkların verdiği söz ise sözlü değil sadece niyetle idi. Bu yüzden Allah Teâlâ kalplerinde nifak meydana getirdi; yani işlerinin akıbetini kalplerinde sürekli bir nifaka dönüştürdü; başka bir deyişle onların nifakını artırdı yahut cimrilikleri nifak doğurdu ve bu durum onlarda devam etti.
ذلك النفاق ثابتا متمكنا ملازما قلوبهم إلى يوم الحساب في الآخرة، أي أنهم ماتوا منافقين.
O nifak, ahiretteki hesap gününe kadar kalplerinde sabit, yerleşik ve ayrılmaz bir şekilde kaldı; yani onlar münafık olarak öldüler.
وذكر الله تعالى سببين للموت على النفاق: وهما إخلاف الوعد والكذب، فقال سبحانه: بِما أَخْلَفُوا اللَّهَ ما وَعَدُوهُ وَبِما كانُوا يَكْذِبُونَ لقد أخلفوا ما وعدوا الله تعالى من التصدق والصلاح، وكذبوا بنقضهم العهد وترك الوفاء بما التزموه. ثم وبخ الله تعالى هؤلاء المنافقين بأن الله يعلم السر وأخفى، ويعلم ما يسرونه من الكلام، وما يتناجون أو يتحدثون به من الطعن في الدين، والله أعلم بما في نفوسهم مما يضمرونه من حقد وكراهية، يعلم كل غيب وشهادة، وكل سر ونجوى، وينطبق عليهم تماما
Allah Teâlâ nifak üzere ölmenin iki sebebini zikretmiştir: Bunlar sözden dönmek ve yalandır. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { بِما أَخْلَفُوا اللَّهَ ما وَعَدُوهُ وَبِما كانُوا يَكْذِبُونَ } “Allah'a verdikleri sözü tutmadıkları ve yalan söyledikleri için.” Onlar sadaka vermek ve salih olmak hususunda Allah Teâlâ'ya verdikleri sözü tutmadılar, ahdi bozarak ve taahhüt ettiklerini yerine getirmeyerek yalan söylediler. Daha sonra Allah Teâlâ, Allah'ın gizliyi de gizlinin gizlisini de bildiğini, onların sözlerinden gizlediklerini ve dine dil uzatmak adına fısıldaştıklarını veya konuştuklarını bildiğini belirterek bu münafıkları kınadı. Allah, içlerinde gizledikleri kin ve nefretten nefislerinde olanı en iyi bilendir; her gaybı ve aşikârı, her gizliyi ve fısıltıyı bilir. Onlara şu hadis tam olarak uymaktadır:
قوله ﷺ فيما يرويه ابن أبي شيبة وابن المنذر وأبو الشيخ عن ابن عمر: «ثلاث من كن فيه كان منافقا خالصا: إذا وعد أخلف، وإذا حدث كذب، وإذا اؤتمن خان»
İbn Ebî Şeybe, İbnu'l-Münzir ve Ebü'ş-Şeyh'in İbn Ömer'den rivayet ettiklerine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Üç haslet vardır ki bunlar kimde bulunursa o kimse katıksız bir münafık olur: Söz verince sözünden döner, konuştuğu zaman yalan söyler, kendisine bir şey emanet edildiğinde hıyanet eder.»
وهذا الحديث وأمثاله في المنافقين الذين كانوا في عصر النبي ﷺ، الذين شهد الله عليهم. وصدور هذه الخصال من بعض المسلمين باعتبار النفاق اللغوي أو الاجتماعي، وأنها معاص لا نفاق في العقيدة، وأن هذه الخصال تشبه أفعال المنافقين.
Bu ve benzeri hadisler, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde yaşayan ve Allah'ın aleyhlerinde şahitlik ettiği münafıklar hakkındadır. Bu hasletlerin bazı Müslümanlardan sudûr etmesi ise lügat veya sosyal anlamdaki nifak kabul edilir ve bunlar inançtaki nifak değil günahlardır; ayrıca bu hasletler münafıkların fiillerine benzemektedir.
جزاء المنافقين في الدنيا والآخرة
Münafıkların Dünyadaki ve Ahiretteki Cezası
ينفر المجتمع وأهل الطبع السليم النقي من النفاق والمنافقين، لأن النفاق مرض خبيث وآفة خطيرة تجمع في مضمونها ضعف النفس ولؤم الطبع، وتبييت الغدر ومحاولة الطعن بغيرهم من المجتمع والأفراد، فلا يطمئن لهم إنسان، ولا يحمد لهم فعال، وهم أعداء الباطن والداخل، فيجب الحذر منهم والبعد عنهم، قال الله تعالى واصفا طباعهم:
Toplum ve temiz, selim fıtrat sahipleri nifaktan ve münafıklardan nefret ederler; çünkü nifak, muhtevasında nefis zayıflığını, alçak karakteri, hainlik planlamayı ve toplumdaki diğer bireyleri arkadan vurmaya yeltenmeyi barındıran habis bir hastalık ve tehlikeli bir afettir. Bu yüzden hiçbir insan onlara güven duymaz, hiçbir fiilleri övülmez. Onlar içteki ve batındaki düşmanlardır; dolayısıyla onlardan sakınmak ve onlardan uzak durmak gerekir. Allah Teâlâ onların tabiatlarını vasfederek şöyle buyurmuştur:
[سورة التوبة (٩) : الآيات ٧٩ الى ٨٠]
[Tevbe Suresi (9): Ayet 79-80]
الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقاتِ وَالَّذِينَ لا يَجِدُونَ إِلاَّ جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (٧٩) اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ (٨٠)
{ الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقاتِ وَالَّذِينَ لا يَجِدُونَ إِلاَّ جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (٧٩) اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ (٨٠) } “Sadakalar hususunda müminlerden gönüllü verenleri ve güçlerinin yettiğinden başkasını bulamayanları ayıplayıp onlarla alay edenler var ya; Allah da onlarla alay etmiştir ve onlar için can yakıcı bir azap vardır. (79) Onlar için ister af dile, ister dileme; onlar için yetmiş defa af dilesen de Allah onları asla bağışlamayacaktır. Bu, onların Allah'ı ve Resûlü'nü inkâr etmeleri sebebiyledir. Allah, yoldan çıkmış fâsıklar topluluğunu doğru yola iletmez. (80)”
[التوبة: ٩/ ٧٩- ٨٠] .
[Tevbe: 9/79-80].
سبب نزول الآية: هو ما روى البخاري ومسلم عن أبي مسعود البدري قال: لما نزلت آية الصدقة، كنا نحامل على ظهورنا ، فجاء رجل (هو أبو عقيل واسمه الحبحاب) بشيء كثير، فقالوا: مرائي، فتصدق بصاع، فقالوا: إن الله لغني عن صدقة هذا، فنزل قوله تعالى: الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ.. الآية، أي يعيبونهم.
Ayetin nüzul sebebi: Buhârî ve Müslim'in Ebû Mes'ûd el-Bedrî'den rivayet ettiği şu haberdir: Sadaka ayeti indiğinde sırtlarımızda yük taşıyorduk. Derken bir adam (Ebû Akîl'dir, adı el-Hubhâb'dır) çok miktarda bir şeyle geldi; "Gösteriş yapıyor" dediler. [Başka biri gelip] bir sâ' sadaka verdi; "Allah bunun sadakasına muhtaç değildir" dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ'nın şu buyruğu indi: { الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ } “Müminlerden gönüllü verenleri ayıplayanlar...” ayeti, yani onları kınayanlar.
هذا لون من ألوان طبائع المنافقين وأعمالهم القبيحة، وهو لمزهم (أي عيبهم) المتطوعين الذين يأتون بالصدقات طوعا واختيارا. وهو موقف غريب يدل على تأصل النفاق في قلوبهم، وأنه لا يرجى منهم الخير أبدا. فهم لا يكتفون بالامتناع عن الإنفاق في سبيل الله، بل ويعيبون من ينفق من المسلمين المتطوعين بسخاء في الصدقات، بل والذين يبذلون أقصى جهدهم، فلا يجدون عندهم ما ينفقونه في سبيل الله إلا القليل، وتراهم لا همّ لهم إلا الطعن والهزء والسخرية، فيهزءون من جميع المتطوعين في الصدقات بالقدر القليل أو الكثير، وخصص الله تعالى المقلّين بعد المكثرين، من قبيل عطف الخاص على العام لأن السخرية منهم كانت أشد وأوقع.
Bu, münafıkların huylarının ve çirkin amellerinin bir çeşididir; o da gönüllü ve kendi istekleriyle sadaka getiren kimseleri ayıplamalarıdır (yani kınamalarıdır). Bu, nifakın onların kalplerine ne kadar kök saldığını ve onlardan asla hayır umulamayacağını gösteren garip bir tutumdur. Onlar Allah yolunda infak etmekten kaçınmakla yetinmeyip, sadakalarda cömertçe infak eden gönüllü Müslümanları, hatta güçlerinin son damlasına kadar harcayıp da Allah yolunda infak edecek az bir şeyden başkasını bulamayan kimseleri ayıplarlar. Onları sadece dil uzatırken, alay ederken ve küçümserken görürsün; sadakada az veya çok veren tüm gönüllülerle alay ederler. Allah Teâlâ, çok verenlerden sonra az verenleri özellikle zikretmiştir; bu, umumun üzerine hususun atfedilmesi kabilindendir, zira onlarla yapılan alay daha şiddetli ve daha inciticiydi.
فكان جزاؤهم المحقق أن الله جازاهم على سخريتهم وهزئهم بمثل ذنبهم، حيث صاروا إلى النار، وتعرضوا للعذاب المؤلم الشديد الإيلام. وعبّر الحق تعالى عن ذلك بقوله: فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وهذا من قبيل ما يسمى في اللغة العربية
Onların kesinleşmiş cezası; ateşe varmaları ve son derece şiddetli, can yakıcı bir azaba maruz kalmaları suretiyle, Allah'ın onların alay ve eğlencelerine günahlarının misliyle karşılık vermesi olmuştur. Hak Teâlâ bunu şu buyruğuyla ifade etmiştir: { فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ } “Onlarla alay ederler; Allah da onlarla alay etmiştir”. Bu, Arap dilinde şöyle adlandırılan kabildendir:
بالمشاكلة أو المشابهة، فهم يستهزئون بالمنفقين ويستخفّون منهم، فيعاقبون بما يناسب فعلهم، سخر الله منهم وهو تسمية العقوبة باسم الذنب، وهي عبارة عما حلّ بهم من المقت والذل في نفوسهم، ولهم في الآخرة عذاب مؤلم، وهذا وعيد محض.
müşâkele (aynı lafızla karşılık verme) veya benzeştirme denilen kabildendir. Onlar infak edenlerle alay edip onları küçümserler, böylece fiillerine uygun bir şekilde cezalandırılırlar. { سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ } “Allah da onlarla alay etmiştir” ifadesi, cezanın günahın adıyla isimlendirilmesidir; bu da nefislerine çöken nefret ve zilletten ibarettir. Ahirette de onlar için can yakıcı bir azap vardır ve bu katıksız bir tehdittir.
وهناك حكم آخر متعلق بالمنافقين، وهو أنهم كالكفار ليسوا أهلا للاستغفار، ولا ينفعهم الدعاء، فسواء استغفر لهم الرسول أم لم يستغفر لهم، فلن يغفر الله لهم، ولن يستر عليهم ذنوبهم بالعفو عنها، وترك المساءلة، فيكون مثل قوله تعالى: قُلْ أَنْفِقُوا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً لَنْ يُتَقَبَّلَ مِنْكُمْ [التوبة: ٩/ ٥٣] ولو فرض أن النبي ﷺ استغفر لهم سبعين مرة، أي مرات كثيرة، فلن يغفر الله لهم ولن يعفو عنهم، والآية كقوله تعالى: سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ [المنافقون:
Münafıklarla ilgili bir diğer hüküm daha vardır: Onlar kâfirler gibi bağışlanma dilemeye ehil değillerdir ve dua onlara fayda vermez. Resûl onlar için ister af dilesin ister dilemesin, Allah onları asla bağışlamayacak ve günahlarını affedip hesaba çekmeyi terk ederek örtmeyecektir. Bu, Allah Teâlâ'nın şu buyruğu gibidir: { قُلْ أَنْفِقُوا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً لَنْ يُتَقَبَّلَ مِنْكُمْ } “De ki: İster gönüllü ister gönülsüz infak edin, sizden asla kabul edilmeyecektir.” [Tevbe: 9/53]. Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem onlar için yetmiş defa, yani defalarca bağışlanma dilediği varsayılsa bile, Allah onları asla bağışlamayacak ve onları affetmeyecektir. Bu ayet, Allah Teâlâ'nın şu buyruğu gibidir: { سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ } “Onlar için bağışlanma dilesen de dilemesen de onlar için birdir; Allah onları asla bağışlamayacaktır.” [Münâfikûn:
٦٣/ ٦] . وليس المراد بالسبعين في الآية التحديد بعدد معين، فيكون ما زاد بخلافها، أي لا يصح أن يفهم أن الزيادة على السبعين يغفر معها، وإنما المراد المبالغة والتكثير في الكلام بحسب أسلوب العرب. والسبب في عدم قبول الاستغفار والدعاء للمنافقين هو ما صرح به القرآن الكريم: أنهم كفروا وجحدوا بالله ورسوله، فلم يقروا بوحدانية الله تعالى، ولم يعترفوا ببعثة النبي ﷺ، وأصروا على الجحود والإنكار، فلم تعد قلوبهم مستعدة لقبول الخير والنور، وسنة الله وقانونه ألا يوفق للخير القوم المتمردين في الكفر، الخارجين عن الطاعة، الذين فقدوا الاستعداد للإيمان والتوبة، وذلك هو سبب اليأس من الغفران لهم وامتناعه عنهم.
63/6]. Ayette geçen yetmiş sayısı ile belirli bir adedin tayini kastedilmemiştir ki fazlası bunun hilafına olsun; yani yetmişin üzerindeki bir sayıda bağışlanacakları şeklinde anlaşılması doğru değildir. Bilakis Arapların üslubuna göre kelamda mübalağa ve çokluk kastedilmiştir. Münafıklar için istiğfar ve duanın kabul edilmeyişinin sebebi Kur'ân-ı Kerîm'in açıkça belirttiği husustur: Onlar Allah'ı ve Resûlü'nü inkâr edip küfre düşmüşlerdir; Allah Teâlâ'nın birliğini ikrar etmemiş, Peygamber'in sallallâhu aleyhi ve sellem risaletini tanımamış ve inkâr ile inat üzerinde ısrar etmişlerdir. Bu sebeple kalpleri artık hayrı ve nuru kabul etmeye elverişli kalmamıştır. Allah'ın sünneti ve kanunu; küfürde haddi aşan, itaatten çıkan, iman ve tövbe kabiliyetini yitiren fâsıklar topluluğunu hayra muvaffak kılmamaktır. Onların bağışlanmasından ümit kesilmesinin ve affın onlardan menedilmesinin sebebi işte budur.
فرح المنافقين بالتخلف عن غزوة تبوك
Münafıkların Tebük Gazvesi'nden Geri Kalmaktan Dolayı Sevinmeleri
تمتحن الأمة والجماعات والأفراد بالمحن والمواقف الصعبة أو الحرجة، فيعرف المحسن من المسيء، والمخلص من الخائن، والصادق من الكاذب، فيكون للمحنة
Ümmet, topluluklar ve fertler mihnetlerle, zor veya kritik durumlarla imtihan edilirler; böylece iyilik yapan kötülük yapandan, ihlaslı olan hainden, doğru sözlü olan yalancıdan ayırt edilir. Dolayısıyla mihnetin,
فضل أو ميزة بكشف أحوال الناس، وتعرضهم للامتحان والاختبار، وهكذا غربلت الأحداث الجسام مواقف المعاصرين للنبي ﷺ، ومن تلك الأحداث الحاسمة غزوة تبوك التي حدثت في الصيف، ومن أجل مجابهة عدو قوي، كثير العدد، متفوق العدد والسلاح، وهذا ما سجّله القرآن الكريم، ليكون عبرة للأجيال، ودرسا بليغا للجماعات والأفراد، قال الله تعالى:
insanların hâllerini açığa çıkarmada, onları imtihan ve sınamaya tabi tutmada bir fazileti ve ayrıcalığı vardır. Nitekim büyük hadiseler Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem döneminde yaşayanların tutumlarını böylece eleyip ayrıştırmıştır. Bu belirleyici hadiselerden biri de yaz mevsiminde ve sayıca çok, teçhizat ve silah bakımından üstün, güçlü bir düşmana karşı koymak amacıyla gerçekleşen Tebük Gazvesi'dir. Nesillere ibret, topluluklara ve fertlere beliğ bir ders olsun diye Kur'ân-ı Kerîm'in kaydettiği husus budur. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة التوبة (٩) : الآيات ٨١ الى ٨٢]
[Tevbe Suresi (9): Ayet 81-82]
فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلافَ رَسُولِ اللَّهِ وَكَرِهُوا أَنْ يُجاهِدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقالُوا لا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كانُوا يَفْقَهُونَ (٨١) فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلاً وَلْيَبْكُوا كَثِيراً جَزاءً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ (٨٢)
{ فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلافَ رَسُولِ اللَّهِ وَكَرِهُوا أَنْ يُجاهِدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقالُوا لا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كانُوا يَفْقَهُونَ (٨١) فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلاً وَلْيَبْكُوا كَثِيراً جَزاءً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ (٨٢) } “Allah'ın Resûlü'nün arkasından oturup kalmalarına sevinen o geride bırakılanlar, Allah yolunda mallarıyla ve canlarıyla cihad etmeyi çirkin gördüler ve 'Bu sıcakta savaşa çıkmayın' dediler. De ki: 'Cehennem ateşi daha sıcaktır!' Keşke anlasalardı! (81) Artık kazanmakta olduklarının cezası olarak az gülsünler, çok ağlasınlar! (82)”
ذكر المفسرون روايات في بيان سبب نزول الآية،
Müfessirler ayetin nüzul sebebini açıklamada rivayetler zikretmişlerdir:
أخرج ابن جرير الطبري عن ابن عباس قال: أمر رسول الله ﷺ الناس أن ينبعثوا معه، وذلك في الصيف، فقال رجال: يا رسول الله، الحر شديد، ولا نستطيع الخروج، فلا ننفر في الحر، فأنزل الله: قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كانُوا يَفْقَهُونَ.
İbn Cerîr et-Taberî'nin İbn Abbâs'tan rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem insanlara kendisiyle birlikte sefere çıkmalarını emretti, bu da yaz mevsimindeydi. Bazı adamlar: "Ey Allah'ın Resûlü, sıcak çok şiddetli, çıkmaya gücümüz yetmiyor, sıcakta sefere çıkmayalım" dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ: { قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كانُوا يَفْقَهُونَ } “De ki: Cehennem ateşi daha sıcaktır! Keşke anlasalardı!” ayetini indirdi.
وأخرج ابن جرير أيضا عن محمد بن كعب القرظي قال: خرج رسول الله ﷺ في حر شديد إلى تبوك، فقال رجل من بني سلمة: لا تنفروا في الحر، فأنزل الله: قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا الآية.
İbn Cerîr yine Muhammed b. Kâ'b el-Kurazî'den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem şiddetli bir sıcakta Tebük'e doğru yola çıktı. Benî Selime'den bir adam: "Sıcakta sefere çıkmayın" dedi. Bunun üzerine Allah Teâlâ: { قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا } “De ki: Cehennem ateşi daha sıcaktır!” ayetini indirdi.
هذه آية تتضمن وصف حال المنافقين على جهة التوبيخ واللوم لهم، بسبب فرحهم بالقعود وكراهتهم الجهاد، وفي ضمنها وعيد.
Bu ayet, cihaddan geri kalmaktan sevinç duymaları ve cihaddan hoşlanmamaları sebebiyle münafıkların durumunu kınama ve azarlama yoluyla nitelemeyi içermektedir; içeriğinde bir tehdit de barındırmaktadır.
وقد نزلت الآية أثناء السفر، بقصد الذم، والإخبار عن مصير المنافقين في الآخرة، وتلك عبرة لكل متخلف عن الجهاد.
Ayet; yerme ve münafıkların ahiretteki akıbetini haber verme amacıyla sefer esnasında inmiştir. Bu ise cihaddan geri kalan her kimse için bir ibrettir.
والمعنى: فرح أولئك المنافقون المتخلفون، أي المتأخرون عن الجهاد القاعدون في المدينة في بيوتهم، بعد أن تركهم رسول الله ﷺ عند خروجه إلى غزوة تبوك. وسبب فرحهم عدم إيمانهم بأن في الجهاد خيرا، وسبب آخر هو كراهيتهم الجهاد مع النبي ﷺ بأموالهم وأنفسهم في سبيل الله، والفرح بالإقامة يدل على كراهة الذهاب، أي أنهم فرحوا لأمرين: التخلف والبقاء في المدينة، وكراهة الذهاب إلى الجهاد. ومنشأ هذين الأمرين هو الشّحّ إذ لا يؤمنون بالثواب في سبيل الله، مما جعلهم يضنون بالدنيا.
Anlamı şudur: Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Tebük Gazvesi'ne çıkarken onları terk ettikten sonra, cihaddan geri kalan, yani geri durup Medine'de evlerinde oturan o münafıklar sevindiler. Sevinmelerinin sebebi, cihadda bir hayır olduğuna inanmamalarıdır; diğer bir sebep ise Allah yolunda mallarıyla ve canlarıyla Peygamber'le sallallâhu aleyhi ve sellem birlikte cihad etmeyi çirkin görmeleridir. İkametten sevinç duymak, gitmekten hoşlanmamaya delalet eder; yani onlar iki şeyden ötürü sevinmişlerdir: Geri kalıp Medine'de durmak ve cihada gitmekten hoşlanmamak. Bu iki şeyin kaynağı ise cimriliktir; zira Allah yolundaki sevaba inanmamaktadırlar, bu da onların dünyaya sıkı sıkıya sarılmalarına yol açmıştır.
ولم يقتصر الأمر على فرحهم بأنفسهم، بل أغروا غيرهم بعدم الخروج، وقال بعضهم لبعض: لا تخرجوا للجهاد لأن غزوة تبوك في شدة الحر، وقد طابت الثمار والظلال المتفيأ بها. فرد الله عليهم بقوله: قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا أي إن نار جهنم التي أعدت للعصاة أشد حرا مما فررتم منه من الحر، فلو كانوا يعقلون ذلك ويعتبرون به، لما خالفوا وقعدوا، ولما فرحوا بل حزنوا، فأقيمت عليهم الحجة بأن قيل لهم: فإذا كنتم تجزعون من حر القيظ، فنار جهنم التي هي أشد أحرى أن تجزعوا منها لو فهمتم.
Mesele sadece kendilerinin sevinmesiyle sınırlı kalmadı; başkalarını da sefere çıkmamaya kışkırttılar ve birbirlerine şöyle dediler: "Cihada çıkmayın, çünkü Tebük Gazvesi sıcağın en şiddetli vaktindedir, oysa meyveler olgunlaşmış ve gölgeler gölgelenilecek kıvama gelmiştir." Allah da onlara şu buyruğuyla cevap verdi: { قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا } “De ki: Cehennem ateşi daha sıcaktır!” Yani isyankârlar için hazırlanan cehennem ateşi, sizin kaçtığınız sıcaktan çok daha sıcaktır. Şayet bunu akledip bundan ibret alsalardı, muhalefet edip oturup kalmazlar, sevinmeyip bilakis hüzünlenirlerdi. Onlara şöyle denilerek aleyhlerine hüccet ikame edildi: Yaz sıcağından feryat ediyorsanız, eğer anlasaydınız, daha şiddetli olan cehennem ateşinden feryat etmeniz daha evladır.
والأولى بهم أن يضحكوا ويفرحوا قليلا، ويبكوا كثيرا، وهذا إشارة إلى مدة العمر في الدنيا، وإلى تأبيد الخلود في النار، أي إن ما هم عليه من الخطر مع الله وسوء الحال بحيث ينبغي أن يكون ضحكهم قليلا، وبكاؤهم من أجل ذلك كثيرا.
Onlara yaraşan; az gülüp sevinmeleri, çok ağlamalarıdır. Bu da dünyadaki ömür süresine ve ateşteki ebedi kalışa bir işarettir; yani Allah katındaki tehlikeli konumları ve kötü halleri sebebiyle gülmelerinin az, bundan ötürü ağlamalarının ise çok olması gerekir.
وهذا خبر عن حالهم وارد بصيغة الأمر: فَلْيَضْحَكُوا يقصد به التهديد وانتظار ما سيلاقون من عذاب شديد، جزاء على ما اقترفوه أو اكتسبوه من الجرائم والنفاق.
Bu, onların durumuna dair emir sîgasıyla gelmiş bir haberdir: { فَلْيَضْحَكُوا } “Artık gülsünler”; bununla tehdit ve işledikleri veya kazandıkları cürümler ve nifakın cezası olarak karşılaşacakları şiddetli azabı beklemeleri kastedilmektedir.