صالح ﵇ مع قومه
Sâlih aleyhisselâm ve Kavmi
- ١- دعوته إلى عبادة الله
- 1 - Allah’a İbadete Daveti
إن دعوة الأنبياء والرّسل ﵈ لأقوامهم واحدة الجوهر، متشابهة الرّد والقبول، متماثلة في الغايات والنتائج، مقرونة بالمعجزات الدّالة على صدقهم بترتيب الله تعالى وإذنه. ومن هؤلاء الرّسل: صالح ﵇ دعا قبيلة ثمود في مساكن الحجر بين الحجاز والشام إلى عبادة الله وتوحيده، فقاوموه وعادوه بالرغم من تأييد الله له بمعجزة النّاقة، فاستحقّوا عقاب الله وتعذيبه. وهذا مضمون دعوته الأصلية، قال الله سبحانه:
Peygamberlerin ve elçilerin (aleyhimüsselâm) kavimlerine yaptıkları davet özü itibariyle tektir; maruz kaldıkları ret ve kabul benzerdir; hedefleri ve neticeleri birdir ve Allah Teâlâ’nın takdiri ve izniyle onların doğruluklarını gösteren mucizelerle desteklenmiştir. Bu peygamberlerden biri de Sâlih aleyhisselâm’dır. O, Hicaz ile Şam arasında yer alan Hicr mevkisindeki Semûd kabilesini Allah’a kulluğa ve O’nu birlemeye davet etti. Allah’ın onu deve mucizesiyle teyit etmesine rağmen ona karşı çıktılar ve düşmanlık ettiler; bu yüzden Allah’ın azabını ve cezalandırmasını hak ettiler. İşte onun asıl davetinin özü budur. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة هود (١١) : الآيات ٦١ الى ٦٣]
[Hûd Suresi (11): Ayetler 61-63]
وَإِلى ثَمُودَ أَخاهُمْ صالِحاً قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيها فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ (٦١) قالُوا يا صالِحُ قَدْ كُنْتَ فِينا مَرْجُوًّا قَبْلَ هذا أَتَنْهانا أَنْ نَعْبُدَ ما يَعْبُدُ آباؤُنا وَإِنَّنا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونا إِلَيْهِ مُرِيبٍ (٦٢) قالَ يا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتانِي مِنْهُ رَحْمَةً فَمَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ عَصَيْتُهُ فَما تَزِيدُونَنِي غَيْرَ تَخْسِيرٍ (٦٣)
{ وَإِلى ثَمُودَ أَخاهُمْ صالِحاً قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيها فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ (٦١) قالُوا يا صالِحُ قَدْ كُنْتَ فِينا مَرْجُوًّا قَبْلَ هذا أَتَنْهانا أَنْ نَعْبُدَ ما يَعْبُدُ آباؤُنا وَإِنَّنا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونا إِلَيْهِ مُرِيبٍ (٦٢) قالَ يا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتانِي مِنْهُ رَحْمَةً فَمَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ عَصَيْتُهُ فَما تَزِيدُونَنِي غَيْرَ تَخْسِيرٍ (٦٣) } “Semûd kavmine de kardeşleri Sâlih'i [gönderdik]. Dedi ki: «Ey kavmim! Allah'a kulluk edin, sizin O'ndan başka hiçbir ilahınız yoktur. Sizi yeryüzünden yaratan ve orada imar edip yaşatan O'dur. Öyleyse O'ndan mağfiret dileyin, sonra O'na tevbe edin! Şüphesiz Rabbim çok yakındır, dualara icabet edendir.» Dediler ki: «Ey Sâlih! Sen bundan önce aramızda ümit beslenen bir kimseydin. Şimdi atalarımızın taptıklarına tapmaktan bizi nehy mi ediyorsun? Doğrusu biz, bizi kendisine davet ettiğin şey hakkında derin bir şüphe ve tereddüt içindeyiz.» [Sâlih] dedi ki: «Ey kavmim! Söyler misiniz, eğer ben Rabbimden apaçık bir delil üzerinde isem ve O bana katından bir rahmet vermişse, O'na isyan ettiğim takdirde beni Allah'a karşı kim koruyabilir? Siz bana ziyandan başka bir şey katamazsınız.»”
هناك تشابه في النّظم بين قصة هود وقصة صالح ﵉، إلا أن صالحا لما أمر قومه بالتوحيد في مساق إيراد القصة هنا ذكر دليلين على وجود الله ووحدانيته:
Hûd kıssası ile Sâlih (aleyhimesselâm) kıssasının dizilişinde bir benzerlik vardır; ancak Sâlih kıssasının burada zikrediliş akışında kavmine tevhidi emrettiğinde Allah’ın varlığına ve birliğine dair iki delil zikretmiştir:
هما الإنشاء من الأرض، والاستعمار فيها، أي جعلهم عمارا لها. ومعنى الآيات:
Bunlar yeryüzünden yaratılış ve orada imar edip yaşatılmaktır, yani onları orayı imar edenler kılmasıdır. Ayetlerin anlamı şudur:
وأرسلنا إلى قبيلة ثمود الذين كانوا يسكنون الحجر بين تبوك والمدينة المنورة رجلا منهم، أخاهم في النّسب والقبيلة، وهو صالح ﵇، فأمرهم بعبادة الله وحده، فلا إله غيره، وأقام لهم دليلين على توحيد الإله:
Tebük ile Medine-i Münevvere arasında yer alan Hicr mevkiinde oturan Semûd kabilesine, kendilerinden biri olan, soy ve kabile bakımından kardeşleri Sâlih aleyhisselâm’ı gönderdik. O da onlara tek olan Allah’a kulluk etmelerini, O’ndan başka hiçbir ilah bulunmadığını emretti ve İlah’ın birliğine dair onlara iki delil getirdi:
الدليل الأول- قوله: هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ أي ابتدأ خلقكم منها، إذ خلق منها أباكم آدم ﵇، فهو أبو البشر، ومادة التراب هي المادة الأولى التي خلق منها آدم، ثم خلقكم أنتم من سلالة من طين بوسائط النطفة والعلقة والمضغة، وأصل النطفة من الدم، والدم من الغذاء، والغذاء إما من نبات الأرض أو من اللحم الذي يرجع إلى النبات.
Birinci delil: { هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ } “Sizi yeryüzünden yaratan O'dur” sözüdür; yani yaratılışınızı oradan başlattı; zira babanız Âdem aleyhisselâm’ı topraktan yarattı. O, insanlığın babasıdır ve toprak maddesi Âdem’in yaratıldığı ilk maddedir. Sonra sizi nutfe, alaka ve mudga vasıtalarıyla çamurdan süzülen bir özden yarattı. Nutfe’nin aslı kandır, kan gıdadandır, gıda ise ya yerin bitkilerinden ya da bitkiye dayanan ettendir.
والدليل الثاني- قوله: وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيها أي جعلكم عمّارا تعمرونها وتستغلونها بالزراعة والصناعة والبناء والتّعدين، فتكون الأرض قابلة للعمارة النافعة للإنسان، وكون الإنسان قادرا عليها دليل على وجود الصانع الحكيم الذي قدّر فهدى، ومنح الإنسان القدرة على التّصرف، والعقل على تنظيم الإدارة والاستثمار.
İkinci delil: { وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيها } “ve orada imar edip yaşatan [O'dur]” sözüdür; yani sizi orayı imar eden, ziraat, sanayi, inşaat ve madencilikle işleten kimseler kıldı. Böylece yeryüzü insan için faydalı imara elverişli hale gelir. İnsanın bunu yapmaya muktedir olması ise takdir edip yol gösteren, insana tasarruf kudretini ve idare ile yatırımı düzenleyecek aklı bahşeden hikmet sahibi Yaratıcı’nın varlığına bir delildir.
وإذا كان الله هو المستحق للعبادة وحده، فاستغفروه لسالف ذنوبكم من الشّرك والمعصية، ثم توبوا إليه بالإقلاع عن الذنب في الماضي، والعزم على عدم العودة إليه، والنّدم على ما حدث.
Yalnızca Allah ibadete layık olduğuna göre, geçmişteki şirk ve isyan günahlarınızdan ötürü O’ndan mağfiret dileyin; sonra geçmişteki günahtan vazgeçerek, ona bir daha dönmemeye azmederek ve vuku bulan şeyden pişmanlık duyarak O’na tevbe edin.
إن ربّي قريب من خلقه بالرحمة والعلم والسمع، ومجيب دعوة الدّاعي المحتاج المخلص، بفضله ورحمته. كما جاء في آية أخرى: وَإِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ (١٨٦) [البقرة: ٢/ ١٨٦] .
Şüphesiz Rabbim rahmeti, ilmi ve işitmesiyle mahlukatına yakındır; lütuf ve rahmetiyle muhtaç ve samimi dua edenin duasına icabet edendir. Nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { وَإِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ } “Kullarım sana beni sorduklarında, şüphesiz ben yakınım. Bana dua ettiği zaman dua edenin dileğine karşılık veririm. O halde onlar da benim davetime uysunlar ve bana iman etsinler ki doğru yolu bulsunlar.” [el-Bakara: 2/186].
فأجابه قومه جهلا وعنادا بقولهم: يا صالح قد كنت فينا مرجوّا، أي مسوّدا، نؤمل فيك أن تكون سيّدا من الأكابر، قبل دعوتك هذه، فهي محل تعجّب لأنك تنهانا عن عبادة الآباء والأسلاف، وهي عبادة الأوثان والأصنام، وإننا نشك كثيرا في صحة ما تدعونا إليه من عبادة الله وحده، وترك التّوسّل إليه بالشّفعاء المقرّبين عنده.
Kavmi ise cehalet ve inatla ona şöyle cevap verdi: { يا صالِحُ قَدْ كُنْتَ فِينا مَرْجُوًّا } “Ey Sâlih! Sen bundan önce aramızda ümit beslenen bir kimseydin”, yani saygın bir önderdin, bu davetinden önce senin ileri gelen bir lider olacağını umuyorduk; zira senin babalarımızın ve atalarımızın ibadetinden —ki bu putlara ve heykellere ibadettir— bizi nehyetmen şaşılacak bir durumdur. Şüphesiz biz, bizi kendisine davet ettiğin yalnızca Allah’a kulluk etme ve O’nun katında yakın olan şefaatçiler vasıtasıyla O’na vesile aramayı terk etme hususunun doğruluğundan son derece şüphe etmekteyiz.
والشّك: التّوقف بين النّفي والإثبات. والمريب: هو الذي يظن به السوء.
Şek (شَكّ): İnkâr ile ispat arasında duraksamaktır. Murîb (مُرِيب) ise kendisinden şüphe ve kötülük zannedilen şeydir.
والمقصود التزام التقليد ومتابعة الآباء والأجداد في عبادة الأوثان. فأجابهم صالح ﵇ مبيّنا ثباته على منهج النّبوة بقوله: كيف أعصي الله في ترك ما أنا عليه من البيّنة، أخبروني عماذا أفعل، إن كنت على برهان وبصيرة ويقين فيما أرسلني به إليكم، وآتاني منه رحمة، أي نبوّة ورسالة تتضمن وجوب تبليغ ما أوحى الله به إلي.
Maksat, putlara ibadette taklide sarılmak ve ataları takip etmektir. Sâlih aleyhisselâm da peygamberlik metodundaki sebatını ortaya koyarak onlara şöyle cevap verdi: Üzerinde bulunduğum apaçık delili terk ederek Allah’a nasıl isyan edebilirim? Söyleyin bana, ne yapayım; şayet ben size gönderildiğim şeyde bir delil, basiret ve yakîn üzerinde isem ve O bana katından bir rahmet —yani Allah’ın bana vahyettiği şeyleri tebliğ etme zorunluluğunu içeren bir peygamberlik ve risalet— vermişse!
وبما أنني نبي مرسل من عند الله، فانظروا من الذي ينصرني ويمنعني من عذاب الله إن تابعتكم وعصيت ربي في أوامره؟ وإذا تابعتكم وتركت دعوتكم إلى عبادة الله وحده، لما نفعتموني، ولما زدتموني حينئذ غير الوقوع في الخسارة والضلال، بأخذ ما عندكم، وترك ما عند الله الذي يريد الخير لكم.
Ben Allah tarafından gönderilmiş bir peygamber olduğuma göre, şayet size uyar da emirlerinde Rabbime isyan edersem beni Allah’ın azabından kim koruyabilir ve kurtarabilir, bir bakın! Eğer size uyar da sizi yalnızca Allah’a ibadete çağırmayı bırakırsam, bana hiçbir fayda sağlayamazsınız ve o zaman sizin yanınızdakini alıp sizin için hayır dileyen Allah’ın katındakini terk etmekle bana hüsrana ve sapıklığa düşmekten başka bir şey katmış olmazsınız.
إن الفرق واضح في الأسلوب بين القوم والنّبي، فالقوم ثمود قابلوا صالحا ﵇ بما يفيد التوبيخ والاتّهام، ويدلّ على التصميم على الكفر، والنّبي صالح يتلطّف بهم ويحاول إقناعهم بصحة دعوته إلى توحيد الله، معتمدا على أسلوب النّقاش العقلي الهادئ، والمثير كوامن التفكير والتأمل فيمن هو أجدر بالعبادة، أهي الأصنام الصّماء التي لا تضرّ ولا تنفع، أم الإله الخالق الرّازق، الممكّن عباده من الانتفاع بخيرات الأرض وثمارها؟! إن العاقل البصير هو الذي يختار عبادة الأحقّ والأنفع، وترك غيره مما لا يشبهه في شيء من صفاته.
Kavim ile peygamber arasındaki üslup farkı gayet açıktır: Semûd kavmi Sâlih aleyhisselâm’ı azarlama, itham ve inkârda kararlılık bildiren sözlerle karşılarken, Peygamber Sâlih ise onlara yumuşak davranmakta, sakin ve düşünmeye sevk eden aklî tartışma yöntemiyle onları tevhîd davetinin doğruluğuna ikna etmeye çalışmakta ve ibadete kimin daha layık olduğu hususunda derin tefekküre çağırmaktadır: Zarar ve fayda veremeyen dilsiz putlar mı, yoksa kullarını yeryüzünün hayırlarından ve ürünlerinden istifade ettiren yaratıcı ve rızık verici İlah mı?! Akıl ve basiret sahibi kimse, ibadete en layık ve en faydalı olanı seçen ve sıfatlarının hiçbirinde O’na benzemeyen diğer varlıkları terk eden kimsedir.
- ٢- معجزة النّاقة
- 2 - Deve Mucizesi
علم الله تعالى ما في طبع البشر من العناد والاستبداد، والمطالبة بالدليل على صدق الدعوة، فأيّد رسله وأنبياءه الكرام بالمعجزات لتدلّ على صدقهم، والمعجزة:
Allah Teâlâ insanların tabiatındaki inatçılığı, zorbalığı ve davetin doğruluğuna dair delil isteme arzusunu bildiği için şerefli elçilerini ve peygamberlerini doğruluklarını gösteren mucizelerle desteklemiştir. Mucize ise:
هي الأمر الخارق للعادة والإمكانات البشرية المألوفة. ومن غرائب المعجزات: ناقة صالح ﵇، سواء في طريقة إيجادها، أم في نتاجها ولبنها، فهي بخلق مباشر من الله تعالى من غير تناسل ولا توالد، وتدرّ لبنا غزيرا لا ينفد ولا ينقطع، تكفي جميع أبناء القبيلة الذين يحلبون منها ما شاؤوا، دون أن يجفّ الضّرع أن ينضب اللبن.
Âdete ve alışılagelen beşerî imkânlara aykırı olan olağanüstü hadisedir. İlginç mucizelerden biri de hem meydana geliş şekli hem de yavrusu ve sütü bakımından Sâlih aleyhisselâm’ın devesidir. Zira o, çiftleşme ve üreme olmaksızın doğrudan Allah Teâlâ’nın yaratmasıyla meydana gelmiş, tükenmeyen ve kesilmeyen bol süt vermiştir; memesi kurumaksızın ve sütü bitmeksizin diledikleri kadar sağan bütün kabile fertlerine yetmiştir.
وهذا ما أخبر به القرآن الكريم في الآيات التالية:
Kur’ân-ı Kerîm bunu şu ayetlerde haber vermiştir:
[سورة هود (١١) : الآيات ٦٤ الى ٦٨]
[Hûd Suresi (11): Ayetler 64-68]
وَيا قَوْمِ هذِهِ ناقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوها تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ وَلا تَمَسُّوها بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذابٌ قَرِيبٌ (٦٤) فَعَقَرُوها فَقالَ تَمَتَّعُوا فِي دارِكُمْ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ ذلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوبٍ (٦٥) فَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا نَجَّيْنا صالِحاً وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَمِنْ خِزْيِ يَوْمِئِذٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ (٦٦) وَأَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيارِهِمْ جاثِمِينَ (٦٧) كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيها أَلا إِنَّ ثَمُودَ كَفَرُوا رَبَّهُمْ أَلا بُعْداً لِثَمُودَ (٦٨)
{ وَيا قَوْمِ هذِهِ ناقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوها تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ وَلا تَمَسُّوها بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذابٌ قَرِيبٌ (٦٤) فَعَقَرُوها فَقالَ تَمَتَّعُوا فِي دارِكُمْ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ ذلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوبٍ (٦٥) فَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا نَجَّيْنا صالِحاً وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَمِنْ خِزْيِ يَوْمِئِذٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ (٦٦) وَأَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيارِهِمْ جاثِمِينَ (٦٧) كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيها أَلا إِنَّ ثَمُودَ كَفَرُوا رَبَّهُمْ أَلا بُعْداً لِثَمُودَ (٦٨) } “«Ey kavmim! İşte size bir ayet (mucize) olarak Allah'ın devesi! Bırakın onu, Allah'ın arzında otlasın ve sakın ona bir kötülükle dokunmayın; yoksa sizi pek yakın bir azap yakalar.» Fakat onlar deveyi boğazladılar. [Sâlih de] dedi ki: «Yurdunuzda üç gün daha yaşayıp faydalanın! İşte bu, yalanlanamayacak bir tehdittir.» Emrimiz gelince Sâlih'i ve onunla birlikte iman edenleri tarafımızdan bir rahmetle ve o günün rezilliğinden kurtardık. Şüphesiz senin Rabbin pek güçlüdür, mutlak galiptir. O zulmedenleri ise o korkunç çığlık yakaladı da yurtlarında yüzüstü yere serilip kaldılar. Sanki orada hiç yaşamamışlardı. Dikkat edin! Semûd kavmi Rablerini inkâr etti. Dikkat edin! Semûd [rahmetten] uzak olsun!”
هذه معجزة النّاقة. روي أن قوم صالح طلبوا منه آية تضطرهم إلى الإيمان، فأخرج الله جلّت قدرته لهم النّاقة من الجبل. وخرجت عشراء، ووضعت بعد خروجها، فمنحها صالح ﵇ لهم قائلا:
Bu, deve mucizesidir. Rivayet edildiğine göre Sâlih’in kavmi kendisinden kendilerini inanmaya mecbur bırakacak bir mucize istediler; kudreti yüce olan Allah da onlar için kayadan deveyi çıkardı. Deve gebe olarak çıktı ve çıktıktan sonra doğurdu. Sâlih aleyhisselâm deveyi onlara tahsis ederek şöyle dedi:
هذه آية على صدقي ناقة الله، التي تتميز عن سائر الإبل بأكلها وشربها وغزارة
İşte bu, doğruluğuma bir delil olan Allah’ın devesidir; o, yemesi, içmesi ve bolluğu ile diğer bütün develerden ayrılır,
لبنها، كما في آية أخرى: إِنَّا مُرْسِلُوا النَّاقَةِ فِتْنَةً لَهُمْ فَارْتَقِبْهُمْ وَاصْطَبِرْ (٢٧) وَنَبِّئْهُمْ أَنَّ الْماءَ قِسْمَةٌ بَيْنَهُمْ كُلُّ شِرْبٍ مُحْتَضَرٌ (٢٨) [القمر: ٥٤/ ٢٧- ٢٨] .
bolluğuyla diğer develerden ayrılan Allah’ın devesi! Nitekim başka bir ayette şöyle buyrulmuştur: { إِنَّا مُرْسِلُوا النَّاقَةِ فِتْنَةً لَهُمْ فَارْتَقِبْهُمْ وَاصْطَبِرْ (٢٧) وَنَبِّئْهُمْ أَنَّ الْماءَ قِسْمَةٌ بَيْنَهُمْ كُلُّ شِرْبٍ مُحْتَضَرٌ (٢٨) } “Şüphesiz biz, kendilerine bir imtihan olmak üzere o deveyi göndereceğiz; öyleyse sen onları gözetle ve sabret! Onlara suyun aralarında nöbetleşe olduğunu haber ver; her su nöbetinde hazır bulunulsun.” [el-Kamer: 54/27-28].
فاتركوها تأكل ما شاءت في أرض الله من المراعي، دون أن تتحملوا عبء مؤنتها، وإياكم أن تمسّوها بسوء من أي نوع كان، فيقع بكم عذاب عاجل، لا يتأخر عن إصابتكم، فقالوا: عياذا بالله أن نفعل ذلك.
Masrafının yükünü çekmeksizin onu bırakın, Allah’ın yeryüzündeki otlaklarında dilediği gibi yesin; sakın ona herhangi bir kötülükle dokunmayın, yoksa başınıza size ulaşması gecikmeyecek pek yakın bir azap iner. Onlar da: «Bunu yapmaktan Allah’a sığınırız» dediler.
فلم يمعوا نصحه، وكذّبوه وعقروا النّاقة، عقرها بتواطؤ معهم أشقاهم وهو قدار بن سالف، كما قال الله تعالى: فَنادَوْا صاحِبَهُمْ فَتَعاطى فَعَقَرَ (٢٩) [القمر: ٥٤/ ٢٩] .
Fakat onun nasihatini dinlemediler, onu yalanladılar ve deveyi boğazladılar. Deveyi onların iş birliğiyle en azgınları olan Kudar b. Sâlif boğazladı; nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { فَنادَوْا صاحِبَهُمْ فَتَعاطى فَعَقَرَ } “Derken arkadaşlarını çağırdılar, o da [kılıcını] aldı ve [deveyi] kesti.” [el-Kamer: 54/29].
فقال لهم صالح: تمتعوا بالعيش في بلدكم (دياركم) مدة ثلاثة أيام، أي هذا ميعاد ثلاثة أيام للعذاب، ذلك وعد صادق مؤكد غير مكذوب فيه.
Bunun üzerine Sâlih onlara şöyle dedi: Şehrinizde (yurtlarınızda) üç gün daha yaşayıp faydalanın! Yani bu, azap için üç günlük bir mühlettir; bu, yalanlanamayacak kesin ve doğru bir vaaddir.
ثم وقع ما أوعدهم به، فلما حان وقت أمر الله بالعذاب والهلاك، ونزلت الصاعقة، نجى الله تعالى صالحا والمؤمنين معه، برحمة سابغة منه، نجاهم من عذاب شديد، ومن ذلّ ومهانة حدثت يومئذ، أي يوم وقوع الهلاك: يوم التعذيب.
Sonra onları tehdit ettiği şey vuku buldu. Allah’ın azap ve helak emrinin vakti gelip yıldırım inince, Allah Teâlâ Sâlih’i ve beraberindeki müminleri bol rahmetiyle kurtardı; onları şiddetli bir azaptan ve o gün —yani helakin gerçekleştiği azap günü— meydana gelen zillet ve horluktan selamete çıkardı.
والخزي: الذّلّ العظيم البالغ حدّ الفضيحة، إن ربّك هو القوي القادر الغالب على كل شيء، العزيز، أي الذي لا يعجزه شيء في الأرض ولا في السماء.
Hizy (خِزْي): Rezillik derecesine varan büyük zillettir. Şüphesiz senin Rabbin pek güçlüdür, her şeye güç yetirendir, galiptir; Azîzdir, yani yerde ve gökte hiçbir şey O’nu aciz bırakamaz.
وأصبح أمرهم أنه أخذتهم صيحة العذاب، وهي الصاعقة ذات الصوت الشديد المهلك، التي تزلزل القلوب، وتصعق عند سماعها النفوس، فصعقوا بها جميعا، وأصبحوا جثثا هامدة ملقاة على الأرض.
Durumları öyle bir hal aldı ki, onları azap çığlığı —kalpleri sarsan ve işitildiğinde canları dehşete düşüren helak edici şiddetli sesli yıldırım— yakaladı; hepsi onunla çarpılıp yere serildiler ve yurtlarında yüzüstü yere yığılmış hareketsiz cesetler haline geldiler.
وكأنهم لسرعة هلاكهم لم يوجدوا في الدنيا، ولم يقيموا في ديارهم، بسبب كفرهم وجحودهم بآيات ربّهم، ألا إنهم كفروا بربّهم، فاستحقّوا عقابه الشديد، ألا بعدا لهم عن رحمة الله، وسحقا لثمود، وهلاكا لهم ولأمثالهم. وقوله سبحانه: كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا من غني في المكان: إذا أقام فيه في خفض عيش، وهي المغاني.
Ve sanki onlar, helaklerinin çabukluğu sebebiyle dünyada hiç bulunmamış, Rablerinin ayetlerini inkâr edip küfre sapmaları yüzünden yurtlarında hiç oturmamış gibi oldular. Dikkat edin, şüphesiz onlar Rablerini inkâr ettiler ve O'nun şiddetli azabını hak ettiler. Dikkat edin, Allah'ın rahmetinden uzak olsunlar; Semûd'a uzaklık, onlara ve benzerlerine helak olsun! Cenâb-ı Hakk'ın: { كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا } “Sanki orada hiç oturmamışlardı” buyruğu, bir yerde genişlik ve refah içinde ikamet etmek anlamına gelen "ganiye fi'l-mekân" (غَنِيَ فِي المَكَانِ) ifadesindendir; nitekim meskenlere de "megânî" (المغاني) denir.
قد يتعجب سائل فيسأل: كيف يهلك قوم من أجل قتل ناقة؟ والجواب: أن المعادلة أو المساواة لا يصح أن تكون هي أساس الحكم هنا، لأن تواطؤ قبيلة ثمود وأمرهم أشقاها بعقر الناقة دليل على الإصرار على الكفر، والتّمسّك بعبادة الأوثان والأصنام، ورفض دعوة الأنبياء والمرسلين هداة البشرية إلى الحقّ والنّور والخير، فاذا قورنت هذه المساوئ ممثّلة بعقر النّاقة مع ما تؤول إليه من خسارة اجتماعية كبري، ومأساة إنسانية عامّة، هان الأمر، وأدرك الناس عن وعي وتقدير أن معاداة الرسالات الإلهية تنبئ عن معان مثيرة ومواقف مدهشة، وأوضاع قلقة مليئة بالفوضى والمنازعات، فيكون عقر الناقة موجبا لمثل هذا العذاب الاستئصالي ليدرك البشر أن الحقّ والخير في دعوة الأنبياء، ولا يصلح لأحد الوقوف أمامها وتحدّيها.
Bir soran çıkıp şaşırarak: «Bir deveyi öldürmek yüzünden bir kavim nasıl helak edilir?» diye sorabilir. Cevap şudur: Burada hükmün esası denklik veya eşitlik olamaz. Çünkü Semûd kabilesinin iş birliği yapması ve en azgınlarına deveyi boğazlamasını emretmesi, küfürde ısrarın, putlara ve heykellere tapınmaya bağlılığın, insanlığı hakka, nura ve hayra ileten peygamber ve resullerin davetini reddetmenin bir delilidir. Devenin boğazlanmasında somutlaşan bu kötülükler, yol açtığı büyük toplumsal kayıp ve genel insani trajedi ile karşılaştırıldığında mesele basitleşir ve insanlar bilinç ve takdir ile kavrarlar ki ilahi risaletlere düşmanlık, sarsıcı manalar, hayret verici tutumlar, kargaşa ve çekişmelerle dolu tedirgin durumlar barındırır. Dolayısıyla devenin kesilmesi, insanların hakkın ve hayrın peygamberlerin davetinde olduğunu, hiç kimsenin onun karşısında durup ona meydan okuyamayacağını anlamaları için böyle kök kazıyıcı bir azabı gerektirici olmuştur.
بشارة إبراهيم ﵇ بولد عند الكبر
İbrâhim aleyhisselâm'ın Yaşlılığında Bir Çocukla Müjdelenmesi
تتعدد مظاهر قدرة الله في خلق الإنسان، فإما أن يخلقه الله مباشرة من غير أب ولا أم كآدم ﵇، وإما أن يخلقه من غير أب كعيسى ﵇، وإما أن يخلقه من غير أم كحواء أم البشرية، وإما أن يحدث الخلق في الوقت المعتاد زمن الشباب كأغلب الناس، أو يحدث الخلق في حال العجز والشيخوخة والكبر، كخلق يحيى وإسحاق ﵉. وتصف لنا آي القرآن المجيد كيفية ولادة إسحاق من أبوين كبيرين عجوزين هما إبراهيم ﵇ وامرأته سارّة الآيسة من الحيض، فقال تعالى:
İnsanın yaratılışında Allah'ın kudretinin tecellileri çeşitlidir: Allah onu ya Âdem aleyhisselâm gibi doğrudan anasız ve babasız yaratır; ya Îsâ aleyhisselâm gibi babasız yaratır; ya insanlığın anası Havvâ gibi anasız yaratır; ya çoğu insanda olduğu gibi yaratma gençlik çağında, alışılmış vakitte gerçekleşir; ya da Yahyâ ve İshak aleyhimesselâm'ın yaratılışında olduğu gibi acizlik, ihtiyarlık ve yaşlılık durumunda gerçekleşir. Yüce Kur'an ayetleri, İshak'ın yaşlı ve ihtiyar iki ebeveynden, yani İbrâhim aleyhisselâm ile hayızdan kesilmiş olan hanımı Sâre'den nasıl doğduğunu bize şöyle tasvir eder; Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة هود (١١) : الآيات ٦٩ الى ٧٦]
[Hûd Suresi (11), Ayetler: 69-76]
وَلَقَدْ جاءَتْ رُسُلُنا إِبْراهِيمَ بِالْبُشْرى قالُوا سَلاماً قالَ سَلامٌ فَما لَبِثَ أَنْ جاءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ (٦٩) فَلَمَّا رَأى أَيْدِيَهُمْ لا تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قالُوا لا تَخَفْ إِنَّا أُرْسِلْنا إِلى قَوْمِ لُوطٍ (٧٠) وَامْرَأَتُهُ قائِمَةٌ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْناها بِإِسْحاقَ وَمِنْ وَراءِ إِسْحاقَ يَعْقُوبَ (٧١) قالَتْ يا وَيْلَتى أَأَلِدُ وَأَنَا عَجُوزٌ وَهذا بَعْلِي شَيْخاً إِنَّ هذا لَشَيْءٌ عَجِيبٌ (٧٢) قالُوا أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ رَحْمَتُ اللَّهِ وَبَرَكاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ (٧٣)
{ وَلَقَدْ جاءَتْ رُسُلُنا إِبْراهِيمَ بِالْبُشْرى قالُوا سَلاماً قالَ سَلامٌ فَما لَبِثَ أَنْ جاءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ (٦٩) فَلَمَّا رَأى أَيْدِيَهُمْ لا تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قالُوا لا تَخَفْ إِنَّا أُرْسِلْنا إِلى قَوْمِ لُوطٍ (٧٠) وَامْرَأَتُهُ قائِمَةٌ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْناها بِإِسْحاقَ وَمِنْ وَراءِ إِسْحاقَ يَعْقُوبَ (٧١) قالَتْ يا وَيْلَتى أَأَلِدُ وَأَنَا عَجُوزٌ وَهذا بَعْلِي شَيْخاً إِنَّ هذا لَشَيْءٌ عَجِيبٌ (٧٢) قالُوا أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ رَحْمَتُ اللَّهِ وَبَرَكاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ (٧٣) } “Andolsun ki elçilerimiz İbrâhim'e müjde getirip: «Selâm!» dediler. O da: «Selâm!» dedi ve çok geçmeden kızartılmış bir buzağı getirdi. Ellerinin ona uzanmadığını görünce onları yadırgadı ve içine onlardan bir korku düştü. «Korkma! Biz Lût kavmine gönderildik» dediler. O esnada [İbrâhim'in] hanımı ayakta idi, [bunu duyunca] güldü. Biz de ona İshak'ı, İshak'ın ardından da Ya‘kūb'u müjdeledik. [Hanımı]: «Vay başıma gelenler! Ben bir kocakarı, şu kocam da bir ihtiyar iken çocuk mu doğuracağım? Doğrusu bu pek şaşılacak bir şey!» dedi. [Elçiler]: «Allah'ın emrine mi şaşıyorsun? Ey hane halkı! Allah'ın rahmeti ve bereketleri sizin üzerinizdedir. Şüphesiz O, övülmeye lâyıktır, şanı yücedir» dediler.”
فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْراهِيمَ الرَّوْعُ وَجاءَتْهُ الْبُشْرى يُجادِلُنا فِي قَوْمِ لُوطٍ (٧٤) إِنَّ إِبْراهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُنِيبٌ (٧٥) يا إِبْراهِيمُ أَعْرِضْ عَنْ هذا إِنَّهُ قَدْ جاءَ أَمْرُ رَبِّكَ وَإِنَّهُمْ آتِيهِمْ عَذابٌ غَيْرُ مَرْدُودٍ (٧٦)
{ فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْراهِيمَ الرَّوْعُ وَجاءَتْهُ الْبُشْرى يُجادِلُنا فِي قَوْمِ لُوطٍ (٧٤) إِنَّ إِبْراهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُنِيبٌ (٧٥) يا إِبْراهِيمُ أَعْرِضْ عَنْ هذا إِنَّهُ قَدْ جاءَ أَمْرُ رَبِّكَ وَإِنَّهُمْ آتِيهِمْ عَذابٌ غَيْرُ مَرْدُودٍ (٧٦) } “İbrâhim'den korku gidip kendisine müjde gelince, Lût kavmi hakkında bizimle [elçilerimizle] tartışmaya başladı. Doğrusu İbrâhim çok yumuşak huylu, pek yufka yürekli ve [Rabbine] yönelen bir kimseydi. [Elçiler]: «Ey İbrâhim! Bundan vazgeç! Doğrusu Rabbinin emri gelmiştir ve şüphesiz onlara geri çevrilmez bir azap gelecektir» [dediler].”
لما ولد لإبراهيم أبي الأنبياء ﵇ إسماعيل من هاجر، تمنّت زوجته الثانية أن يكون لها ابن، وأيست لكبر سنّها، فبشّرت بولد يكون نبيّا، ويلد نبيّا، وكان هذا بشارة لها بأن ترى ولد ولدها.
Peygamberlerin atası İbrâhim aleyhisselâm'ın Hâcer'den İsmâil adlı çocuğu doğunca, ikinci hanımı da bir oğlunun olmasını arzu etti; ancak yaşının büyüklüğü sebebiyle ümidini kesmişti. Derken peygamber olacak ve bir peygamber doğuracak bir çocukla müjdelendi; bu aynı zamanda çocuğunun çocuğunu göreceğine dair bir müjdeydi.
والقصة في الآيات التي معناها: تالله لقد جاءت رسلنا الملائكة وهم جبريل وميكائيل وإسرافيل، أو عزرائيل ملك الموت إلى إبراهيم الخليل تحمل له البشارة بولده إسحاق، فلما دخلوا عليه قالوا له: سلاما عليك، قال: سلام عليكم. وهذا أحسن مما حيّوه، لأن صيغة الرفع تدلّ على الثبوت والدوام. فما لبث، أي أبطأ وذهب سريعا، فأتاهم بالضيافة بعجل حنيذ، أي مشوي يقطر ماؤه على الحجارة المحماة. فلما رأى إبراهيم ﵇ هؤلاء الأضياف لا تمتد أيديهم إلى الطعام، أنكر ذلك منهم، وملأه الذعر والخوف، إذ أدرك أنهم ليسوا بشرا، وربما كانوا ملائكة عذاب. قال ابن عطية: وفي هذه الآية من أدب الطعام أن للمضيف أن ينظر نظرة لطيفة غير محددة النظر إلى ضيفه، هل يأكل أم لا؟
Anlamı verilen ayetlerdeki kıssa şöyledir: Andolsun ki elçilerimiz olan melekler —Cibrîl, Mîkâîl ve İsrâfîl yahut ölüm meleği Azrâîl— İbrâhim Halîlullah'a, oğlu İshak'ın müjdesini taşır vaziyette geldiler. Onun yanına girdiklerinde ona: «Sana selâm olsun» dediler; o da: «Size selâm olsun» dedi. Bu [karşılık], onların verdiği selâmdan daha güzeldi; çünkü ref‘ sıygası (merfû oluş) süreklilik ve kalıcılık ifade eder. { فَمَا لَبِثَ } yani gecikmedi, hemen gitti ve onlara ziyafet olarak { بِعِجْلٍ حَنِيذٍ } yani kızgın taşlar üzerinde pişirilmiş, yağı damlayan kızarmış bir buzağı getirdi. İbrâhim aleyhisselâm bu misafirlerin ellerinin yemeğe uzanmadığını görünce, onların bu durumunu yadırgadı ve içini bir dehşet ve korku kapladı; zira onların insan olmadığını, belki de azap melekleri olduklarını anladı. İbn Atıyye şöyle demiştir: Bu ayette yemek adabına dair şu husus vardır: Ev sahibinin, misafirinin yiyip yemediğini anlamak için ona dik dik bakmaksızın nazik ve hafif bir nazarla bakması uygundur.
قالوا له: لا تخف، فنحن لا نريد سوءا بك، وإنما أرسلنا لإهلاك قوم لوط، وكانت ديارهم قريبة من دياره. ونحن نبشّرك بولادة غلام عليم لك، يحفظ نسلك،
Ona şöyle dediler: «Korkma! Zira biz sana bir kötülük yapmak istemiyoruz; biz ancak Lût kavmini helâk etmek için gönderildik.» Onların yurtları da onun yurduna yakındı. «Ve biz seni, neslini koruyacak, çok bilgili (alîm) bir erkek çocuğun doğumuyla müjdeliyoruz;
ويبقي ذكرك، وهو إسحاق، وبلد من بعده يعقوب الذي من ذرّيته أنبياء بني إسرائيل، ويسمى ولد الولد الولد من الوراء.
adını yaşatacak âlim bir erkek çocukla müjdeliyoruz ki o İshak'tır; onun ardından da zürriyetinden İsrailoğulları peygamberlerinin geleceği Ya‘kūb doğacaktır.» Toruna (çocuğun çocuğuna) "veledü'l-verâ" (arkadan gelen çocuk) denir.
وكانت امرأة إبراهيم ابنة عمه (سارّة بنت هارون بن ناحور) واقفة تخدم القوم، وراء ستار، بحيث ترى الملائكة وتسمع محاورة إبراهيم مع أضيافه، فضحكت سرورا بزوال الخوف ونشر الأمن. قال الجمهور: وهو الضحك المعروف، وكان الضحك من البشارة بإسحاق. بشّرتها الملائكة بولد هو إسحاق، وسيلد له ولد هو يعقوب، فقالت لما بشرت بالولد: عجبا كيف ألد، وأنا عجوز كبيرة عقيم، وزوجي في سنّ الشيخوخة لا يولد لمثله، إن هذا الخبر لشيء عجيب، غريب عادة. وكلمة فَبَشَّرْناها أضيف الضمير إلى الله تعالى، وإن كانت البشارة من فعل الملائكة لأن ذلك بأمر الله ووحيه. وروي أن سارّة كانت في وقت هذه البشارة بنت تسع وتسعين سنة، وإبراهيم ابن مائة سنة.
İbrâhim'in hanımı ve amcasının kızı olan (Sâre binti Hârûn b. Nâhor), bir perdenin arkasında meleklere hizmet etmek üzere ayakta duruyor, melekleri görüyor ve İbrâhim'in misafirleriyle olan konuşmasını işitiyordu. Korkunun gitmesi ve emniyetin hâkim olması sevinciyle güldü. Âlimlerin çoğunluğu şöyle demiştir: Bu, bilinen gülmedir ve İshak ile müjdelenmekten ötürü olmuştur. Melekler ona İshak adında bir çocuğu, onun da Ya‘kūb adında bir çocuğu olacağını müjdelediler. Çocukla müjdelenince o: «Şaşılacak şey! Ben kısır yaşlı bir kadınken, kocam da benzerinin çocuğu olmayacak bir yaşlılık çağındayken nasıl doğururum? Doğrusu bu haber adet dışı, pek şaşılacak bir şeydir!» dedi. { فَبَشَّرْنَاهَا } “Biz ona müjdeledik” ifadesinde, müjdeleme meleklerin fiili olduğu halde zamir Allah Teâlâ'ya isnat edilmiştir; çünkü bu, Allah'ın emri ve vahyi iledir. Rivayet edildiğine göre Sâre bu müjde esnasında doksan dokuz, İbrâhim ise yüz yaşındaydı.
فأجابتها الملائكة: كيف تعجبين من قضاء الله وقدره بأن يرزقكما الله الولد وهو إسحاق، فإن الله لا يعجزه شيء في الكون، وهو على كل شيء قدير. ورحمة الله الواسعة وبركاته الكثيرة عليكم يا أهل بيت النّبوة، وقد حدث توارث النّبوة في نسل إبراهيم إلى يوم القيامة، إنه تعالى المحمود في جميع أفعاله وأقواله، المستحقّ لجميع المحامد، الممجّد في صفاته وذاته، فهو محمود ماجد.
Melekler ona şöyle cevap verdiler: «Allah'ın size İshak adında bir çocuk ihsan edeceğine dair kaza ve kaderine nasıl şaşarsın? Zira evrende hiçbir şey Allah'ı aciz bırakamaz ve O her şeye hakkıyla güç yetirendir. Ey peygamberlik hane halkı! Allah'ın geniş rahmeti ve bol bereketleri sizin üzerinizdedir.» Nitekim peygamberliğin veraseti kıyamet gününe kadar İbrâhim'in soyunda devam etmiştir. Şüphesiz O Teâlâ, bütün fiillerinde ve sözlerinde övülendir (Hamîd), bütün övgülere lâyıktır; sıfatlarında ve zatında şanı yücedir (Mecîd); yani O, Mahmûd ve Mâcid'dir.
ولما ذهب الخوف من الملائكة عن إبراهيم ﵇ حين لم يأكلوا، وبشّروه بالولد، وأخبروه بهلاك قوم لوط، أخذ يجادل الملائكة وهم رسل الله في هؤلاء القوم، وجعلت مجادلتهم مجادلة لله لأنهم جاؤوا بأمره، وينفذون الأمر، وجداله لأن إبراهيم حليم غير متعجل بالانتقام من المسيء إليه، كثير التّأوّه مما يسوء الناس ويؤلمهم، ويرجع إلى الله في كل أموره، فهو رقيق القلب، مفرط الرحمة. فأجابته
Yemedikleri andaki melek korkusu İbrâhim aleyhisselâm'dan gidip melekler ona çocuğu müjdeleyince ve Lût kavminin helakini haber verince, Allah'ın elçileri olan meleklerle bu kavim hakkında tartışmaya başladı. Onlarla tartışması, Allah ile tartışma [olarak ifade edilmiştir]; çünkü onlar O'nun emriyle gelmişlerdi ve emri uyguluyorlardı. Tartışması ise İbrâhim'in yumuşak huylu (halîm), kendisine kötülük yapandan intikam almakta acele etmeyen, insanları üzen ve acı veren şeylerden dolayı çokça ah edip sızlanan (evvâh) ve bütün işlerinde Allah'a yönelen (münîb) biri olmasındandır; zira o ince kalpli ve son derece merhametliydi. Bunun üzerine ona
الملائكة: يا إبراهيم أعرض عن الجدال في أمر قوم لوط، إنه قد جاء أمر ربّك بتنفيذ القضاء والعذاب فيهم، وإنهم آتيهم عذاب غير مصروف ولا مدفوع عنهم أبدا، لا بجدال ولا بدعاء ولا بشفاعة ونحوها.
melekler şöyle cevap verdi: «Ey İbrâhim! Lût kavminin durumu hakkındaki tartışmadan vazgeç! Şüphesiz Rabbinin onlar hakkındaki kaza ve azabı infaz etme emri gelmiştir. Muhakkak onlara, ne bir tartışmayla ne bir dua ne de bir şefaat ve benzeriyle asla çevrilemeyecek ve savulamayacak bir azap gelecektir.»
قصة لوط ﵇ مع قومه
Lût aleyhisselâm'ın Kavmiyle Olan Kıssası
انتقل الملائكة الرسل المكلفون بتعذيب قوم لوط أضياف إبراهيم ﵇ من عند إبراهيم إلى قرى قوم لوط، وهم أهل سدوم وما جاورها من القرى في غور الأردن، وبينهم وبين بلد إبراهيم ثمانية أميال، ولما وصلوا بدأت مأساة عجيبة من قوم لوط بالنسبة لهؤلاء الملائكة الحسان، فأرادوا بهم سوءا، قال ابن عباس:
Lût kavmine azap etmekle görevli elçi melekler —yani İbrâhim aleyhisselâm'ın misafirleri— İbrâhim'in yanından ayrılıp Lût kavminin şehirlerine, yani Ürdün Vadisi'ndeki (el-Gavr) Sedûm ve civarındaki köylerin ahalisine doğru gittiler. Onlarla İbrâhim'in şehri arasında sekiz mil mesafe vardı. Vardıklarında, bu güzel suretli meleklere karşı Lût kavmi tarafından hayret verici bir facia başladı; onlara kötülük yapmak istediler. İbn Abbâs şöyle demiştir:
انطلقوا من عند إبراهيم إلى لوط (ابن أخي إبراهيم) وبين القريتين أربعة فراسخ، ودخلوا عليه، على صورة شباب مرد من بني آدم، وكانوا في غاية الحسن، ولم يعرف لوط أنهم ملائكة الله. كما لم يعرفهم إبراهيم عند أول مقدمهم. وصف القرآن العظيم ماذا حدث في هذه الآيات التالية:
«İbrâhim'in yanından, Lût'a (İbrâhim'in kardeşinin oğlu) doğru yola çıktılar; iki şehir arasında dört fersah vardı. Âdemoğullarından bıyıksız ve sakalsız genç delikanlılar suretinde onun yanına girdiler. Son derece güzeldiler. İbrâhim ilk geldiklerinde onları tanımadığı gibi, Lût da onların Allah'ın melekleri olduğunu bilemedi.» Yüce Kur'an şu ayetlerde nelerin meydana geldiğini tasvir etmiştir:
[سورة هود (١١) : الآيات ٧٧ الى ٨٣]
[Hûd Suresi (11), Ayetler: 77-83]
وَلَمَّا جاءَتْ رُسُلُنا لُوطاً سِيءَ بِهِمْ وَضاقَ بِهِمْ ذَرْعاً وَقالَ هذا يَوْمٌ عَصِيبٌ (٧٧) وَجاءَهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ وَمِنْ قَبْلُ كانُوا يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ قالَ يا قَوْمِ هؤُلاءِ بَناتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَلا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي أَلَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ (٧٨) قالُوا لَقَدْ عَلِمْتَ ما لَنا فِي بَناتِكَ مِنْ حَقٍّ وَإِنَّكَ لَتَعْلَمُ ما نُرِيدُ (٧٩) قالَ لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلى رُكْنٍ شَدِيدٍ (٨٠) قالُوا يا لُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَلا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلاَّ امْرَأَتَكَ إِنَّهُ مُصِيبُها ما أَصابَهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ (٨١)
{ وَلَمَّا جاءَتْ رُسُلُنا لُوطاً سِيءَ بِهِمْ وَضاقَ بِهِمْ ذَرْعاً وَقالَ هذا يَوْمٌ عَصِيبٌ (٧٧) وَجاءَهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ وَمِنْ قَبْلُ كانُوا يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ قالَ يا قَوْمِ هؤُلاءِ بَناتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَلا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي أَلَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ (٧٨) قالُوا لَقَدْ عَلِمْتَ ما لَنا فِي بَناتِكَ مِنْ حَقٍّ وَإِنَّكَ لَتَعْلَمُ ما نُرِيدُ (٧٩) قالَ لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلى رُكْنٍ شَدِيدٍ (٨٠) قالُوا يا لُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَلا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلاَّ امْرَأَتَكَ إِنَّهُ مُصِيبُها ما أَصابَهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ (٨١) } “Elçilerimiz Lût'a gelince, onlar yüzünden fenalaştı, eli kolu bağlandı (içi daraldı) ve: «Bu pek çetin bir gündür!» dedi. Kavmi, koşarak ona doğru geldiler. Zaten önceden de o çirkin işleri yapmaktaydılar. [Lût]: «Ey kavmim! İşte şunlar benim kızlarımdır; onlar sizin için daha temizdir. Allah'tan korkun da misafirlerimin önünde beni rezil etmeyin! İçinizde aklı başında (reşid) bir adam yok mu?» dedi. «Sen de pekâlâ bilirsin ki kızlarında bizim bir hakkımız yoktur ve sen bizim ne istediğimizi çok iyi bilirsin» dediler. [Lût]: «Keşke size karşı koyacak bir gücüm olsaydı yahut sağlam bir kaleye (güçlü bir desteğe) sığınabilseydim!» dedi. [Elçiler]: «Ey Lût! Biz Rabbinin elçileriyiz. Onlar sana asla dokunamazlar. Gecenin bir vaktinde ailenle birlikte yola çık; içinizden hiç kimse arkasına bakmasın, karın müstesna. Çünkü onların başına gelecek olan, onun da başına gelecektir. Onların helak vakti sabahtır; sabah da yakın değil midir?» dediler.”
فَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا جَعَلْنا عالِيَها سافِلَها وَأَمْطَرْنا عَلَيْها حِجارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ (٨٢) مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ وَما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ (٨٣)
{ فَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا جَعَلْنا عالِيَها سافِلَها وَأَمْطَرْنا عَلَيْها حِجارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ (٨٢) مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ وَما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ (٨٣) } “Emrimiz gelince oranın altını üstüne getirdik ve üzerlerine pişirilip istif edilmiş taşları sağanak sağanak yağdırdık; Rabbinin katında işaretlenmiş olarak. O [taşlar], zalimlerden hiç de uzak değildir.”
قدم وفد الملائكة إلى بلد لوط، بعد ما أعلموا إبراهيم بهلاك قوم لوط في ليلة قريبة، وكانوا في أجمل صورة بهيئة شباب حسان الوجوه، ابتلاء من الله، فساء لوطا ﵇ مجيئهم، وضاقت نفسه بسببهم لأنه خاف عليهم شذوذ قومه الجنسي، وخبثهم، وعجزه عن مقاومتهم، وقال: هذا يوم عصيب، أي شديد البلاء والشر، مشيرا إلى ما كان يتخوفه من تعدي قومه على أضيافه، واحتياجه إلى المدافعة، مع ضعفه عنها.
Melekler heyeti, İbrâhim'e Lût kavminin yakın bir gecede helak edileceğini bildirdikten sonra Lût'un memleketine geldiler. Bir imtihan olarak Allah tarafından yüzleri son derece güzel genç delikanlılar suretindeydiler. Onların gelişi Lût aleyhisselâm'ı üzdü; kavminin cinsel sapkınlığından, ahlaksızlığından ve onlara karşı koymaktaki acizliğinden korktuğu için içi daraldı ve: «Bu, çetin bir gündür!» yani belası ve şerri şiddetli bir gündür dedi. Bununla, kavminin misafirlerine tecavüz etmesinden korktuğuna ve kendisinin de zayıf olmasıyla birlikte savunmaya olan ihtiyacına işaret ediyordu.
وجاء قوم لوط حينما سمعوا بقدوم الضيوف، بإخبار امرأته إياهم، مسرعين مهرولين من فرحهم بذلك، لارتكاب الفاحشة معهم، وكانوا قبل مجيئهم يعملون السيئات، ويرتكبون الفواحش، وشهد عليهم لوط بقوله: أشهد بالله لهم شر قوم في الأرض، وعدّدت آية أخرى جرائمهم: أَإِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ وَتَقْطَعُونَ السَّبِيلَ وَتَأْتُونَ فِي نادِيكُمُ الْمُنْكَرَ فَما كانَ جَوابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قالُوا ائْتِنا بِعَذابِ اللَّهِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٢٩) [العنكبوت: ٢٩/ ٢٩] .
Lût kavmi, hanımının haber vermesiyle misafirlerin gelişini işitince, onlarla fuhuş yapmak maksadıyla duydukları sevinçten ötürü koşarak ve aceleyle geldiler. Onların gelişinden önce de kötülükleri işliyor, fuhşiyatı irtikâp ediyorlardı. Nitekim Lût: «Allah'a şahitlik ederim ki onlar yeryüzündeki kavimlerin en şerlileridir» sözüyle onların aleyhine şahitlik etmiştir. Başka bir ayet de onların cürümlerini şöyle saymıştır: { أَإِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ وَتَقْطَعُونَ السَّبِيلَ وَتَأْتُونَ فِي نادِيكُمُ الْمُنْكَرَ فَما كانَ جَوابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قالُوا ائْتِنا بِعَذابِ اللَّهِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٢٩) } “Siz gerçekten erkeklere yaklaşacak, yol kesecek ve meclislerinizde edepsizlikler yapacak mısınız? Kavminin cevabı ise sadece: «Eğer doğrulardan isen, bize Allah'ın azabını getir!» demekten ibaret oldu.” [el-Ankebût: 29/29].
فقام لوط إليهم مدافعا وقال: هؤُلاءِ بَناتِي أي بنات القوم ونساؤهم جملة، إذ نبي القوم أب لهم، والنبي للأمة بمنزلة الوالد. وهن أكرم وأطهر لكم، أي تحت طلبكم وأحلّ لكم. وأَطْهَرُ هنا ليس على سبيل المفاضلة، وليس معناها أن إتيان الرجال شيء طاهر، وكذلك مثل قولنا: أحمر، وأسود، أي ذو حمرة، وسواد.
Bunun üzerine Lût onları savunmak üzere ayağa kalktı ve: { هؤُلاءِ بَناتِي } “İşte şunlar benim kızlarımdır” dedi; yani topluca kavmin kızları ve kadınlarıdır. Çünkü bir kavmin peygamberi onlar için bir baba gibidir ve peygamber ümmeti için baba konumundadır. Onlar sizin için daha şerefli ve daha temizdir; yani talebinize açık ve size helaldir. Buradaki { أَطْهَرُ } (daha temiz) ifadesi üstünlük (mufâdala) yoluyla değildir; erkeklere yaklaşmanın temiz bir şey olduğu anlamına gelmez. Bu, tıpkı "kırmızı" ve "siyah" derken kırmızılık veya siyahlık sahibi demek olduğu gibidir.
فاخشوا الله، وخافوه، وأقبلوا ما آمركم به من التمتع بالنساء دون الرجال بعقد الزواج، ولا تفضحوني أو لا تخجلوني في ضيوفي، فإن إهانتهم إهانة لي، أليس منكم رجل ذو رشد وحكمة وعقل وخير، يرشد إلى الطرق القويم.
Artık Allah'tan sakının, O'ndan korkun ve nikâh akdiyle erkekler yerine kadınlardan faydalanmanız hususunda size emrettiğim şeyi kabul edin; misafirlerimin yanında beni rezil etmeyin yahut beni utandırmayın. Zira onları küçük düşürmek, beni küçük düşürmektir. İçinizde dosdoğru yola iletecek olgunluk, hikmet, akıl ve hayır sahibi bir adam yok mu?
قالوا: لقد علمت سابقا ألا حاجة لنا في النساء ولا نميل إليهن، فلا فائدة فيما تقول، وليس لنا غرض إلا في الذكور، وأنت تعلم ذلك، فأي فائدة في الوعظ؟ قال لوط لقومه متوعدا: لو كان لدي قوة تقاتل معي، أو عشيرة تؤازرني، لقاتلتكم ومنعتكم من تحقيق مرادكم السيّئ. والمراد بالركن الشديد: العشيرة والمنعة بالكثرة بحسب العرف، يعاجلهم به، وهو يعلم أن الله تعالى من وراء عقابهم.
Dediler ki: «Bizim kadınlara bir ihtiyacımız olmadığını ve onlara meyletmediğimizi daha önceden bilmiştin; dolayısıyla söylediğin şeyin bir faydası yoktur, bizim tek amacımız erkeklerdir ve sen bunu pekâlâ biliyorsun, öyleyse vaaz etmenin ne faydası var?» Lût, kavmini uyararak şöyle dedi: «Keşke benimle birlikte savaşacak bir gücüm yahut bana destek olacak bir aşiretim olsaydı da sizinle savaşıp kötü amacınızı gerçekleştirmenizi engelleseydim!» Sağlam kale/güçlü destek (er-rüknü'ş-şedîd) ile kastedilen: Örfe göre aşiret ve sayı çokluğuyla sağlanan koruyuculuktur; onlara bununla hemen müdahale etmek istemiştir, oysa o, cezalandırmalarının arkasında Allah Teâlâ'nın bulunduğunu biliyordu.
قالت الملائكة بعد هذا الحوار الشديد: يا لوط، إنا رسل ربك، أرسلنا إلى نجاتك من شرهم، وإهلاكهم، ولن يصلوا إليك بسوء، فاخرج مع أهلك بجزء من الليل يكفي لتجاوز حدودها، ولا ينظر أحد منكم إلى ما وراءه أبدا، حتى لا يصيبه شيء من العذاب. امض بأهلك إلا امرأتك. فلا تأخذها معك، إنه مصيبها ما أصابهم من العذاب، لكفرها وخيانتها بدلالة قومها على المنكر. إن موعد عذابهم هو الصبح، من طلوع الفجر إلى شروق الشمس، أليس موعد الصبح بموعد قريب؟ واختيار هذا الوقت لتجمعهم فيه في مساكنهم.
Melekler bu sert diyalogdan sonra şöyle dediler: «Ey Lût! Biz Rabbinin elçileriyiz; seni onların şerrinden kurtarmak ve onları helak etmek için gönderildik. Onlar sana asla bir kötülükle ulaşamazlar. Gecenin, şehrin sınırlarını aşmaya yetecek bir vaktinde ailenle birlikte çık; azaptan bir şey isabet etmesin diye içinizden hiç kimse arkasına bakmasın. Karın hariç ailenle git; onu yanına alma. Şüphesiz kavmine kötülüğü göstermek suretiyle yaptığı küfrü ve hıyaneti sebebiyle, onlara isabet eden azap ona da isabet edecektir. Onların azap vakti sabahtır; yani fecrin doğuşundan güneşin doğuşuna kadar olan vakittir. Sabah vakti de yakın bir vakit değil midir?» Bu vaktin seçilmesi ise o sırada meskenlerinde toplanmış olmaları sebebiyledir.
فلما جاء أمر الله بالعذاب، عند طلوع الشمس، ونفذ قضاؤه في قوم لوط، جعل ديارهم وهي قرى سدوم عاليها سافلها، وخسف بهم الأرض، وأمطر عليهم حجارة من طين متحجر، منظم متتابع، معلمة للعذاب، عليهم علامة خاصة عند ربك، أي في خزائنه، وليست هي من الكفار الظالمين أي قريش ونحوهم بمكان بعيد، فهي تشمل كل ظالم، ويمرون على تلك الديار في الأسفار، ويشاهدون آثار الدمار والخراب، سواء في الليل أو في النهار.
Güneş doğarken Allah'ın azap emri gelip Lût kavmi hakkındaki hükmü infaz edilince, yurtlarının —yani Sedûm köylerinin— altını üstüne getirdi, onları yerin dibine batırdı ve üzerlerine peş peşe dizilmiş, düzenli, taşlaşmış çamurdan, azap için işaretlenmiş, Rabbinin katında —yani O'nun hazinelerinde— özel bir işaret taşıyan taşlar yağdırdı. Bu taşlar zalim kâfirlerden —yani Kureyş ve benzerlerinden— uzak bir yerde değildir; o her zalimi kapsar. Nitekim onlar yolculuklarında bu diyarlara uğramakta, gece olsun gündüz olsun yıkım ve harabiyet kalıntılarını müşahede etmektedirler.
شعيب ﵇ مع قومه
Şuayb aleyhisselâm'ın Kavmiyle Olan Kıssası
- ١- دعوته لعبادة الله والإصلاح الاجتماعي
- 1- Allah'a İbadete ve Sosyal Islahata Daveti
في وسط غنّاء من الحدائق والثمار، والزروع والأشجار، والأرزاق والأنهار، قام النّبي شعيب ﵇ خطيب الأنبياء في مدين قرب معان بين الحجاز والشام بدعوة قومه إلى عبادة الله وتوحيده، وإلى إصلاح الحياة الاجتماعية بإقامة القسط والعدل في الموازين والمكاييل، والحفاظ على الحقوق، وترك الإفساد في الأرض، واستئصال سبب المنازعات والخلافات بين الناس، وإشاعة المحبة والمودة بينهم.
Bahçeler, meyveler, ekinler, ağaçlar, rızıklar ve nehirlerle dolu yemyeşil ve zengin bir çevrede, Peygamberlerin Hatibi olan Şuayb Peygamber aleyhisselâm, Hicaz ile Şam arasında Maan yakınlarındaki Medyen'de kalkarak kavmini Allah'a ibadete ve O'nu birlemeye; ölçü ve tartılarda hakkaniyet ve adaleti ikame etmek, hakları korumak, yeryüzünde bozgunculuğu terk etmek, insanlar arasındaki çekişme ve anlaşmazlık sebeplerini kökünden kazımak ve aralarında sevgi ve muhabbeti yaymak suretiyle sosyal hayatı ıslah etmeye davet etti.
وهذه صفحة مشرقة من حياة هذا النّبي مصورة في الآيات التالية:
Bu peygamberin hayatından parlak bir sayfa şu ayetlerde tasvir edilmektedir:
[سورة هود (١١) : الآيات ٨٤ الى ٨٨]
[Hûd Suresi (11), Ayetler: 84-88]
وَإِلى مَدْيَنَ أَخاهُمْ شُعَيْباً قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ وَلا تَنْقُصُوا الْمِكْيالَ وَالْمِيزانَ إِنِّي أَراكُمْ بِخَيْرٍ وَإِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ عَذابَ يَوْمٍ مُحِيطٍ (٨٤) وَيا قَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيالَ وَالْمِيزانَ بِالْقِسْطِ وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَلا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ (٨٥) بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ وَما أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ (٨٦) قالُوا يا شُعَيْبُ أَصَلاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ ما يَعْبُدُ آباؤُنا أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِي أَمْوالِنا ما نَشؤُا إِنَّكَ لَأَنْتَ الْحَلِيمُ الرَّشِيدُ (٨٧) قالَ يا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَرَزَقَنِي مِنْهُ رِزْقاً حَسَناً وَما أُرِيدُ أَنْ أُخالِفَكُمْ إِلى ما أَنْهاكُمْ عَنْهُ إِنْ أُرِيدُ إِلاَّ الْإِصْلاحَ مَا اسْتَطَعْتُ وَما تَوْفِيقِي إِلاَّ بِاللَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ (٨٨)
{ وَإِلى مَدْيَنَ أَخاهُمْ شُعَيْباً قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ وَلا تَنْقُصُوا الْمِكْيالَ وَالْمِيزانَ إِنِّي أَراكُمْ بِخَيْرٍ وَإِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ عَذابَ يَوْمٍ مُحِيطٍ (٨٤) وَيا قَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيالَ وَالْمِيزانَ بِالْقِسْطِ وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَلا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ (٨٥) بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ وَما أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ (٨٦) قالُوا يا شُعَيْبُ أَصَلاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ ما يَعْبُدُ آباؤُنا أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِي أَمْوالِنا ما نَشؤُا إِنَّكَ لَأَنْتَ الْحَلِيمُ الرَّشِيدُ (٨٧) قالَ يا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَرَزَقَنِي مِنْهُ رِزْقاً حَسَناً وَما أُرِيدُ أَنْ أُخالِفَكُمْ إِلى ما أَنْهاكُمْ عَنْهُ إِنْ أُرِيدُ إِلاَّ الْإِصْلاحَ مَا اسْتَطَعْتُ وَما تَوْفِيقِي إِلاَّ بِاللَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ (٨٨) } “Medyen'e de kardeşleri Şuayb'ı [gönderdik]. Dedi ki: «Ey kavmim! Allah'a kulluk edin; sizin O'ndan başka hiçbir ilahınız yoktur. Ölçüyü ve tartıyı eksik yapmayın. Doğrusu ben sizi bir bolluk içinde görüyorum; ama sizin adınıza kuşatıcı bir günün azabından da korkuyorum. Ey kavmim! Ölçüyü ve tartıyı adaletle tam yapın; insanların mallarını eksiltmeyin ve yeryüzünde bozguncular olarak fesat çıkarmayın! Eğer müminseniz, Allah'ın [helalinden] bıraktığı kâr sizin için daha hayırlıdır. Ben sizin üzerinize bir bekçi de değilim.» Dediler ki: «Ey Şuayb! Babalarımızın taptıklarını bırakmamızı yahut mallarımızda dilediğimiz gibi tasarruf etmekten vazgeçmemizi sana namazın mı emrediyor? Doğrusu sen çok yumuşak huylusun, aklı başında birisin!» [Şuayb] dedi ki: «Ey kavmim! Söyler misiniz, ya ben Rabbimden gelen açık bir delil üzere isem ve O bana katından güzel bir rızık vermişse? Size yasakladığım şeylerde size aykırı davranmak istemiyorum. Ben gücüm yettiğince ıslah etmekten başka bir şey istemiyorum. Başarım ancak Allah'ın yardımıyladır. Yalnız O'na tevekkül ettim ve yalnız O'na yöneliyorum.»”
هذا مقطع من قصة شعيب ﵇ في تبليغ دعوته لأهل مدين، ومناقشتهم له وردّه عليهم. والمعنى: ولقد أرسلنا إلى مدين أخاهم في القبيلة شعيبا، الذي كان
Bu, Şuayb aleyhisselâm’ın davetini Medyen halkına tebliğ etmesi, onların kendisiyle münakaşaya girişmesi ve onun da onlara cevap vermesine dair kıssasından bir kesittir. Anlamı şudur: Medyen’e kabilece kardeşleri olan Şuayb’ı [gönderdik] ki o,
من أشرفهم نسبا، فقال: يا قوم، اعبدوا الله وحده لا شريك له، وإياكم نقص الناس حقوقهم في المكيال والميزان، فلا حاجة لكم للظلم، وأراكم بخير، وهذا عام في جميع نعم الله تعالى، أي أراكم بثروة وسعة في الرزق ورفاه في المعيشة، تغنيكم عن الطمع والدناءة في بخس الناس حقوقهم، وإني أخاف أن تسلبوا ما أنتم فيه بانتهاككم محارم الله تعالى، وأخشى عليكم عذاب يوم يحيط بكم جميعا، فلا يترك أحدا منكم، وهو إما عذاب الاستئصال في الدنيا، وإما عذاب الآخرة في نار جهنم.
nesepçe en şereflilerinden sayılan Şuayb'ı gönderdik. O şöyle dedi: «Ey kavmim! Ortağı olmayan tek bir Allah'a kulluk edin. İnsanların ölçü ve tartıdaki haklarını eksiltmekten sakının; sizin zulmetmeye hiçbir ihtiyacınız yoktur. Ben sizi bir hayır (bolluk) içinde görüyorum.» Bu, Allah Teâlâ'nın bütün nimetlerini kapsar; yani: Sizi, insanların haklarını eksiltme hususundaki açgözlülük ve alçaklıktan müstağni kılacak bir servet, rızık genişliği ve refah içinde görüyorum. Allah Teâlâ'nın haramlarını çiğnemeniz sebebiyle içinde bulunduğunuz bu nimetlerin elinizden alınmasından korkuyorum. Hepinizi kuşatıp hiçbirinizi geride bırakmayacak bir günün azabının başınıza gelmesinden endişe ediyorum ki bu, ya dünyada kökünüzü kazıyacak bir azap ya da ahirette cehennem ateşindeki azaptır.
ويا قوم، وفّوا الكيل والوزن بالعدل، أخذا وعطاء، والأمر بالإيفاء زيادة على النهي عن البخس (أي إنقاص الحقوق) للتأكيد والتنبيه على أنه لا يكفي الامتناع عن تعمد التطفيف، بل يلزمهم الإكمال والإيفاء ولو بزيادة قليلة.
«Ve ey kavmim! Alırken de verirken de ölçüyü ve tartıyı adaletle tam yapın.» Eksiltme (yani hakları noksanlaştırma) yasağının yanı sıra tam yapma (îfâ) emrinin verilmesi, tekit içindir ve sadece kasten ölçüde hile yapmaktan kaçınmanın yetmeyeceğine, bilakis az da olsa fazlasıyla tam ve eksiksiz vermelerinin gerekli olduğuna dikkat çekmek içindir.
ثم نهاهم شعيب ﵇ عن النقصان في كل شيء، بإلحاق الظلم والجور في حقوق الناس، كما نهاهم عن السعي في الفساد في أمر الدنيا والدين، مثل قطع الطريق، وقوله بعد النهي عن الإفساد مُفْسِدِينَ تكرار على جهة التأكيد، أو قصد الإفساد.
Sonra Şuayb aleyhisselâm, insanların haklarında zulüm ve haksızlık yaparak her şeyde eksiltmeye gitmelerini yasakladığı gibi, yol kesmek gibi dünya ve din işlerinde bozgunculuk peşinde koşmaktan da onları menetti. Bozgunculuk yapma yasağından sonra gelen { مُفْسِدِينَ } “bozguncular olarak” ifadesi, tekit amacıyla yapılan bir tekrar yahut bozgunculuk kastını belirtmek içindir.
وعلل شعيب دعوته إلى إيفاء الحقوق بأن بقية الله خير لهم، أي ما يبقى لهم من الربح الحلال بعد إيفاء الكيل والميزان خير لهم من الحرام، وأكثر بركة، وأرجى عاقبة مما يأخذونه بطريق الحرام، بشرط أن يكونوا مؤمنين، لأن تحقيق الخيرية وثمرتها إنما يكون في حال الإيمان، لا في حال الكفر، والإيمان حافز باعث على الطاعة. ثم قال لهم: وَما أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ أي لست عليكم برقيب على أعمالكم، ولا مستطيع منعكم من القبائح، فالأمر ينبغي أن يصدر عن قناعة ذاتية منكم، ولست أنا إلا ناصحا أمينا، فافعلوا ما فيه الخير لذاته، لا ليراكم الناس.
Şuayb hakları tam verme çağrısını, Allah'ın bıraktığının kendileri için daha hayırlı olmasıyla gerekçelendirdi; yani ölçü ve tartıyı tam yaptıktan sonra kendilerine kalan helal kazanç, haramdan daha hayırlı, daha bereketli ve haram yolla aldıklarından akıbet itibarıyla daha ümit vericidir; şu şartla ki mümin olsunlar. Çünkü hayrın ve onun semeresinin gerçekleşmesi küfür halinde değil, ancak iman halinde olur ve iman, itaate sevk eden bir teşviktir. Sonra onlara şöyle dedi: { وَما أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ } “Ben sizin üzerinize bir bekçi değilim”; yani ben amellerinizi denetleyen bir gözetleyici değilim ve sizi çirkinliklerden alıkoymaya gücüm yetmez. Bu işin sizin kendi içsel kanaatinizden kaynaklanması gerekir; ben ise sadece güvenilir bir nasihatçiyim. Öyleyse insanlar sizi görsün diye değil, sırf kendisi hayır olduğu için hayırlı olanı yapın.
فردّ أهل مدين على شعيب ﵇ عما أمرهم به، أما الرّد على عبادة الله
Bunun üzerine Medyen halkı, kendilerine emrettiği hususlarda Şuayb aleyhisselâm'a karşı çıktılar. Yalnızca Allah'a ibadet konusundaki
وحده فقالوا: يا شُعَيْبُ أَصَلاتُكَ تَأْمُرُكَ أي هل صلاتك التي تكثر منها تأمرك بترك عبادة آبائنا وأجدادنا، وهي عبادة الأوثان والأصنام، وهذا منهم على سبيل الاستهزاء والسخرية، فهم مصرّون على تقليد أسلافهم في الوثنية.
reddiyelerine gelince şöyle dediler: { يا شُعَيْبُ أَصَلاتُكَ تَأْمُرُكَ } “Ey Şuayb! Namazın mı sana emrediyor?” Yani çokça kıldığın namazın mı babalarımızın ve atalarımızın ibadetini —yani putlara ve heykellere tapınmayı— terk etmemizi emrediyor? Bu onların alay ve istihza yollu sözüdür; zira onlar putperestlikte atalarını taklit etmekte ısrarcıdırlar.
وأما الرّد على ترك البخس (النقصان) في الكيل والميزان فقالوا: أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِي أَمْوالِنا ما نَشؤُا أي وهل صلاتك تأمرك أن نفعل في أموالنا ما نريد فعله؟
Ölçü ve tartıda eksiltmeyi (noksanlaştırmayı) terk etme konusundaki reddiyelerine gelince şöyle dediler: { أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِي أَمْوالِنا ما نَشؤُا } “Yahut mallarımızda dilediğimiz gibi tasarruf etmekten [vazgeçmemizi mi emrediyor?]”; yani namazın bize, mallarımızda yapmak istediğimiz şeyleri [yapmamızı yasaklamayı mı] emrediyor?
ومقصودهم أن مطلبه بالعدل وأداء الزكاة مناف لسياسة تنمية المال وتكثيره، وهو حجر وتقييد لحريتهم الاقتصادية. وهذا هو الفكر المادي الذي لا يميز بين الحلال والحرام، والإفراط في الطمع المادي. وأكّدوا سخريتهم وهزءهم بقولهم: إِنَّكَ لَأَنْتَ الْحَلِيمُ الرَّشِيدُ أي إنّك لصاحب الحلم والأناة، والرشد والاستقامة، وأرادوا بذلك وصفه بأضداد هذه الصفات من الجهالة والطيش والغواية.
Maksatları, onun adalet ve zekâtın ödenmesi talebinin malı büyütme ve çoğaltma politikasına aykırı olduğu, ekonomik özgürlüklerine bir kısıtlama ve engel teşkil ettiği idi. İşte bu, helal ile haramı ayırt etmeyen maddeci düşünce ve maddi açgözlülükteki aşırılıktır. { إِنَّكَ لَأَنْتَ الْحَلِيمُ الرَّشِيدُ } “Doğrusu sen çok yumuşak huylusun, aklı başında birisin” diyerek alay ve istihzalarını pekiştirdiler; yani: «Sen yumuşak huyluluk, teenni, reşitlik ve istikamet sahibisin» diyerek bununla onu cehalet, düşüncesizlik ve sapkınlık gibi bu sıfatların zıtlarıyla nitelemeyi kastettiler.
أجابهم شعيب بما يحسم أطماعهم بقوله: أخبروني يا قوم إن كنت على بصيرة من ربي فيما أدعو إليه، ورزقني منه رزقا حسنا، وهو النّبوة والحكمة، ولا أنهاكم عن الشيء وأقع في المنهي عنه، ولا أريد إلا إصلاحكم بمقدار استطاعتي، وليس توفيقي في إصابة الحق فيما أريده إلا بالله وهدايته وعونه، وعليه توكلت في جميع أموري، ومنها تبليغ رسالتي، وإليه أنيب وأرجع. وهذا دليل على ثبات شعيب على المبدأ وإخلاص الدعوة، دون أن يخشى من قومه سوءا.
Şuayb onların heveslerini kursaklarında bırakacak şekilde şöyle cevap verdi: «Ey kavmim, söyler misiniz! Ya ben davet ettiğim hususta Rabbimden gelen apaçık bir basiret üzere isem ve O bana katından güzel bir rızık —yani peygamberlik ve hikmet— vermişse? Ben sizi bir şeyden nehyedip de kendim yasaklanan şeye düşecek değilim; gücüm yettiğince sizi ıslah etmekten başka bir şey istemiyorum. Arzuladığım şeyde hakkı bulmadaki başarım ise ancak Allah, O'nun hidayeti ve yardımı iledir. Risaleti tebliğ etmek de dâhil olmak üzere bütün işlerimde yalnız O'na tevekkül ettim ve yalnız O'na yönelip dönerim.» Bu, Şuayb'ın kavminden gelebilecek hiçbir kötülükten korkmaksızın prensibine olan sebatının ve davetindeki ihlasının bir delilidir.
- ٢- إنذار شعيب قومه بالعذاب ووقوعه بالفعل
- 2- Şuayb'ın Kavmini Azapla Uyarması ve Azabın Fiilen Gerçekleşmesi
لم تجد وسائل الإصلاح اللينة والكلمة الطيبة بقوم شعيب، فتحول أسلوبه من ليّن القول إلى الإنذار بالعذاب، وطلب المغفرة من الله والتوبة إليه، فازداد تعنّتهم
Yumuşak ıslah yolları ve güzel söz Şuayb'ın kavmine fayda vermeyince, onun üslubu yumuşak sözden azapla uyarmaya, Allah'tan mağfiret dilemeye ve O'na tövbe etmeye çağrıya dönüştü; fakat onların inatçılıkları
وإعراضهم، وأمهلهم ليصلحوا شأنهم أو يترقبوا إنزال العقاب بهم، فلم يبدّلوا حالهم، فكانت النتيجة عقابهم بالصيحة التي دمّرتهم، وإنجاء المؤمنين. وهذا ما سجّله القرآن الكريم في الآيات التالية:
ve yüz çevirmeleri daha da arttı. [Şuayb] durumlarını düzeltsinler yahut kendilerine cezanın inmesini beklesinler diye onlara mühlet verdi; fakat onlar hallerini değiştirmediler. Neticede onları yok eden korkunç bir çığlıkla cezalandırıldılar ve müminler kurtarıldı. İşte Kur'ân-ı Kerîm'in şu ayetlerde kaydettiği husus budur:
[سورة هود (١١) : الآيات ٨٩ الى ٩٥]
[Hûd Suresi (11), Ayetler 89-95]
وَيا قَوْمِ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقاقِي أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ ما أَصابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صالِحٍ وَما قَوْمُ لُوطٍ مِنْكُمْ بِبَعِيدٍ (٨٩) وَاسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ (٩٠) قالُوا يا شُعَيْبُ ما نَفْقَهُ كَثِيراً مِمَّا تَقُولُ وَإِنَّا لَنَراكَ فِينا ضَعِيفاً وَلَوْلا رَهْطُكَ لَرَجَمْناكَ وَما أَنْتَ عَلَيْنا بِعَزِيزٍ (٩١) قالَ يا قَوْمِ أَرَهْطِي أَعَزُّ عَلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَاتَّخَذْتُمُوهُ وَراءَكُمْ ظِهْرِيًّا إِنَّ رَبِّي بِما تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ (٩٢) وَيا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلى مَكانَتِكُمْ إِنِّي عامِلٌ سَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ يَأْتِيهِ عَذابٌ يُخْزِيهِ وَمَنْ هُوَ كاذِبٌ وَارْتَقِبُوا إِنِّي مَعَكُمْ رَقِيبٌ (٩٣)
{ وَيا قَوْمِ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقاقِي أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ ما أَصابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صالِحٍ وَما قَوْمُ لُوطٍ مِنْكُمْ بِبَعِيدٍ (٨٩) وَاسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ (٩٠) قالُوا يا شُعَيْبُ ما نَفْقَهُ كَثِيراً مِمَّا تَقُولُ وَإِنَّا لَنَراكَ فِينا ضَعِيفاً وَلَوْلا رَهْطُكَ لَرَجَمْناكَ وَما أَنْتَ عَلَيْنا بِعَزِيزٍ (٩١) قالَ يا قَوْمِ أَرَهْطِي أَعَزُّ عَلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَاتَّخَذْتُمُوهُ وَراءَكُمْ ظِهْرِيًّا إِنَّ رَبِّي بِما تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ (٩٢) وَيا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلى مَكانَتِكُمْ إِنِّي عامِلٌ سَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ يَأْتِيهِ عَذابٌ يُخْزِيهِ وَمَنْ هُوَ كاذِبٌ وَارْتَقِبُوا إِنِّي مَعَكُمْ رَقِيبٌ (٩٣) } “«Ey kavmim! Bana karşı muhalefetiniz, sakın Nuh kavminin yahut Hûd kavminin veya Salih kavminin başına gelenlerin bir benzerinin sizin de başınıza gelmesine yol açmasın! Lût kavmi de sizden uzak değildir. (89) Rabbinizden bağışlanma dileyin, sonra O'na tövbe edin. Şüphesiz Rabbim çok merhametlidir, çok sevendir.» (90) Dediler ki: «Ey Şuayb! Söylediklerinin çoğunu anlamıyoruz; doğrusu biz seni içimizde zayıf görüyoruz. Eğer kabilen olmasaydı seni mutlaka taşlardık. Senin bize karşı bir üstünlüğün ve gücün yoktur.» (91) [Şuayb] dedi ki: «Ey kavmim! Kabilem size Allah'tan daha mı değerli ve üstün ki O'nu ardınıza atıp unuttunuz? Şüphesiz Rabbim yaptıklarınızı çepeçevre kuşatıcıdır. (92) Ey kavmim! Elinizden geleni yapın, ben de yapacağım. Kendisini rezil edecek azabın kime geleceğini ve kimin yalancı olduğunu yakında bileceksiniz! Bekleyin, doğrusu ben de sizinle beraber beklemekteyim.» (93)”
وَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا نَجَّيْنا شُعَيْباً وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَأَخَذَتِ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيارِهِمْ جاثِمِينَ (٩٤) كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيها أَلا بُعْداً لِمَدْيَنَ كَما بَعِدَتْ ثَمُودُ (٩٥)
{ وَلَمَّا جاءَ أَمْرُنا نَجَّيْنا شُعَيْباً وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَأَخَذَتِ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيارِهِمْ جاثِمِينَ (٩٤) كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيها أَلا بُعْداً لِمَدْيَنَ كَما بَعِدَتْ ثَمُودُ (٩٥) } “Emrimiz gelince Şuayb'ı ve beraberindeki inananları katımızdan bir rahmetle kurtardık. Zulmedenleri ise o korkunç çığlık yakaladı da yurtlarında diz üstü çökekaldılar. (94) Sanki orada hiç yaşamamışlardı. Biliniz ki, Semûd kavmi uzaklaştığı (yok olduğu) gibi Medyen de [rahmetten] uzak olsun! (95)”
اشتدّ حال المعارضين المعاندين لدعوة شعيب، فأنذرهم بالتعرّض للعقاب قائلا:
Şuayb'ın davetine karşı çıkan ve inat edenlerin durumu sertleşince, o da onları cezaya maruz kalmakla uyararak şöyle dedi:
يا قوم، لا يحملنكم خلافي معكم، ولا تحملنكم عداوتي وبغضي على الإصرار على ما أنتم عليه من الكفر والفساد، فيصيبكم مثل ما أصاب غيركم وأمثالكم من العذاب والنقمة، كإغراق قوم نوح، وإهلاك قوم هود بالرّيح الصّرصر العاتية، وقوم صالح بالرّجفة أو الزّلزلة، وقوم لوط بالصيحة المدمرة، وهذا ليس ببعيد عنكم زمانا ولا مكانا.
«Ey kavmim! Benimle olan anlaşmazlığınız, bana olan düşmanlığınız ve kininiz; içinde bulunduğunuz inkâr ve fesatta ısrar etmeye sizi sevk etmesin; aksi takdirde Nûh kavminin suda boğulması, Hûd kavminin şiddetli ve dondurucu bir rüzgârla helak edilmesi, Sâlih kavminin şiddetli sarsıntı veya depremle, Lût kavminin de yıkıcı çığlıkla helak edilmesi gibi, sizden öncekilerin ve benzerlerinizin başına gelen azap ve cezanın bir benzeri size de isabet eder. Üstelik bu [Lût kavmi], zaman ve mekân olarak sizden uzak da değildir.
واطلبوا المغفرة من ربّكم على سالف الذنوب من عبادة الأوثان وبخس المكيال والميزان، ثم توبوا إليه فيما تستقبلونه من الأعمال السيئة، وارجعوا إلى طاعته، فإن ربي رحيم بمن تاب إليه وأناب، كثير الود والحب، يحب التائب ويرحم المذنب.
Putlara tapmak ve ölçü ile tartıda eksiltme yapmak gibi geçmiş günahlarınızdan ötürü Rabbinizden bağışlanma dileyin; sonra da ileride işleyeceğiniz kötü amellerden O'na tövbe edip O'na itaate dönün. Şüphesiz Rabbim, kendisine tövbe edip yönelenlere çok merhametlidir; sevgisi pek çoktur, tövbe edeni sever ve günahkâra merhamet eder.»
وهذا يدل على أن الاستغفار والتوبة يسقطان الذنوب.
Bu, istiğfar ve tövbenin günahları düşürdüğüne (sildiğine) delalet eder.
لم ينفعهم هذا الأسلوب أيضا، فلجئوا إلى الإهانة والتهديد، قائلين: يا شعيب، ما نفهم كثيرا من قولك، مع أنه خطيب الأنبياء، وأنت واحد ضعيف، ولولا رهطك أو عشيرتك وقرابتك لرجمناك بالحجارة، وليس لك معزّة ولا تكريم.
Bu üslup da onlara fayda vermedi; aşağılama ve tehdide başvurarak şöyle dediler: «Ey Şuayb! —kendisinin peygamberlerin hatibi olmasına rağmen— söylediklerinin çoğunu anlamıyoruz; sen tek başına zayıf birisin. Eğer kabilen, aşiretin ve akrabaların olmasaydı seni mutlaka taşlardık; bizim nezdimizde senin hiçbir değerin ve saygınlığın yoktur.»
والرّهط: الجماعة من الثلاثة إلى العشرة.
Reht (الرّهط): Üçten ona kadar olan gruptur (kabile/topluluktur).
فأجابهم شعيب ﵇ بحلم وأناة قائلا: يا قومي أرهطي أعزّ وأكرم عليكم من الله القوي القادر القاهر، واتّخذتموه وراءكم ظهريّا، أي تركتموه خلفكم، لا تطيعونه ولا تعظمونه، ولا تخافون بأسه وعقابه، إن ربي محيط علمه بعملكم، عالم بأحوالكم، فلا يخفى عليه شيء منها، وسيجازيكم على أفعالكم.
Bunun üzerine Şuayb aleyhisselâm hilim ve olgunlukla cevap verip şöyle dedi: «Ey kavmim! Güçlü, kudretli ve her şeye boyun eğdiren Allah'tan ziyade benim kabilem mi size daha değerli ve üstün geliyor da O'nu arkanıza atıp sırt çevirdiniz; yani O'na itaat etmeyip O'nu tazim etmeyerek, O'nun azabından ve cezasından korkmayarak O'nu arkanızda bıraktınız? Şüphesiz Rabbimin ilmi yaptıklarınızı kuşatmıştır, hallerinizi bilendir, O'na hiçbir şey gizli kalmaz ve amellerinizin karşılığını size verecektir.»
ولما يئس شعيب ﵇ من إجابتهم دعوته، حسم الموقف قائلا: يا قوم، اعملوا على طريقتكم، واعملوا كل ما في وسعكم وطاقتكم من إلحاق الشّرّ بي، فإني عامل أيضا على طريقتي بما آتاني الله من القدرة، أي فأنتم ثابتون على الكفر والضّلال، وأنا ثابت على الدعوة إلى عبادة الله والثقة بقدرته. ولسوف تعلمون من ينزل به عذاب يخزيه ويذله في الدنيا والآخرة، ومن هو كاذب في قوله مني ومنكم، وانتظروا ما أقول لكم من إيقاع العذاب، إني معكم رقيب منتظر. وهذا وعيد وتهديد لمن يفهم ويدرك المقال.
Şuayb aleyhisselâm onların davetine icabet etmelerinden ümidini kesince tavrını netleştirip şöyle dedi: «Ey kavmim, kendi tutumunuza göre hareket edin, bana kötülük ulaştırmak için elinizden gelen ve gücünüzün yettiği her şeyi yapın; ben de Allah'ın bana verdiği kudretle kendi yolum üzere çalışmaktayım. Yani siz küfür ve sapıklıkta sebatsınız, ben ise Allah'a kulluğa davette ve O'nun kudretine güvende sebatkârım. Dünyada ve ahirette kendisini rezil ve zelil edecek azabın kime ineceğini ve benden ya da sizden kimin sözünde yalancı olduğunu yakında bileceksiniz. Başınıza azabın geleceğine dair size söylediklerimi bekleyin; doğrusu ben de sizinle beraber gözetleyip beklemekteyim.» Bu, sözü anlayan ve kavrayan kimse için bir tehdit ve gözdağıdır.
وبعد نفاد كل محاولات الإصلاح لأهل مدين، نزل بهم العقاب على كفرهم وفسادهم، فلما جاء أمر الله بعذابهم، ونفذ قضاؤه فيهم، نجى الله تعالى رسوله
Medyen halkını ıslah etmeye yönelik tüm girişimler tükenince, küfür ve fesatları sebebiyle azap üzerlerine indi. Allah'ın onlara azap etme emri gelip haklarındaki hükmü yürürlüğe girince Yüce Allah Resulü
شعيبا ﵇ ومن آمن معه، برحمة إلهية خاصة بهم، وأخذت الظالمين الصيحة:
Şuayb aleyhisselâm'ı ve beraberindeki iman edenleri, kendilerine has ilahi bir rahmetle kurtardı; zalimleri ise o çığlık yakaladı:
وهي صوت من السماء، شديد مهلك مرجف، فأصبحوا قعودا ميتين لا يتحركون.
Bu, gökten gelen şiddetli, helak edici ve sarsıcı bir sesti; böylece oldukları yerde hareketsiz ölüler haline geldiler.
كأنهم لم يقيموا في بلادهم طويلا في رغد عيش، ولم يعيشوا فيها قبل ذلك، وصدر بحقهم الدعاء المرجّى تنبيها للسامع في كلمة: أَلا بُعْداً لِمَدْيَنَ كَما بَعِدَتْ ثَمُودُ أي ألا هلاكا ودمارا لهم، كما هلكت ودمرت من قبلهم قبيلة ثمود، وكانوا جيرانهم بقرب منهم في الدار، وبينهم تشابه في الكفر وقطع الطريق، وكانوا عربا مثلهم.
Sanki memleketlerinde refah içinde uzun süre kalmamışlar, daha önce orada hiç yaşamamışlar gibi oldular. İşitenin dikkatini çekmek üzere { أَلا بُعْداً لِمَدْيَنَ كَما بَعِدَتْ ثَمُودُ } “Biliniz ki, Semûd kavmi uzaklaştığı (yok olduğu) gibi Medyen de [rahmetten] uzak olsun!” ifadesiyle onlar hakkında beklenen beddua sadır oldu; yani daha önce Semûd kabilesinin helak olup yok edildiği gibi onlara da helak ve yıkım olsun! Onlar yurt bakımından onlara yakın komşularıydı; aralarında küfürde ve yol kesmede benzerlik vardı ve onlar gibi Araptılar.
هذه هي نهاية الظالمين العتاة، الذين أفسدوا الدين والحياة الاجتماعية، فكانوا عبرة للأجيال. قال ابن عباس ﵄: لم يعذب الله تعالى أمّتين بعذاب واحد إلا قوم شعيب وقوم صالح، فأما قوم صالح فأخذتهم الصيحة من تحتهم، وقوم شعيب أخذتهم من فوقهم.
Dini ve sosyal hayatı ifsat eden bu azgın zalimlerin sonu böyle oldu ve gelecek nesillere ibret kılındılar. İbn Abbas radıyallâhu anhümâ şöyle demiştir: «Yüce Allah, Şuayb kavmi ile Salih kavmi hariç, hiçbir iki ümmete aynı azapla ceza vermemiştir. Salih kavmini çığlık alttan yakalamış, Şuayb kavmini ise üstten yakalamıştır.»
عافانا الله من البلاء، وجعل نفوسنا لينة لأمر الله، واعية دروس الماضي، وعبرة الأمم السالفة، وهذا درس بليغ لا يتغير أثره ونفعه في كل زمان ومكان.
Allah bizi beladan muhafaza buyursun, nefislerimizi Allah'ın emrine boyun eğer kılsın, geçmişin derslerini ve önceki ümmetlerin ibretini kavrayanlardan eylesin. Bu, her zaman ve mekânda tesiri ve faydası değişmeyen beliğ bir derstir.
إرسال موسى ﵇ إلى فرعون
Musa aleyhisselâm'ın Firavun'a Gönderilmesi
كان من أخطر وأعقد مهام الأنبياء والرسل بعثة موسى ﵇ إلى فرعون ملك مصر وطاغيتها ومدّعي الألوهية فيها، ولم تختلف هذه البعثة عن غيرها من البعثات، فمضمونها الدعوة إلى وجود الله تعالى ووحدانيته، وترك عبادة الأصنام والأوثان أو تأليه البشر، وغايتها بيان العبرة والعظة بإنجاء المؤمنين، وإهلاك الظالمين الذين أعرضوا عن دعوة رسلهم. وهذا ما أوجزته الآيات التالية:
Peygamberlerin ve resullerin en tehlikeli ve en çetin görevlerinden biri, Musa aleyhisselâm'ın Mısır'ın kralı, tağutu ve orada ilahlık iddia eden Firavun'a gönderilmesiydi. Bu gönderiliş diğer peygamberlerin gönderilişinden farklı değildi; muhtevası Yüce Allah'ın varlığına ve birliğine davet etmek, putlara ve heykellere tapmayı yahut insanları ilahlaştırmayı terk etmekti; gayesi ise müminlerin kurtarılması ve resullerinin davetinden yüz çeviren zalimlerin helak edilmesiyle ibret ve öğüdü beyan etmekti. İşte sonraki ayetlerin özetlediği husus budur:
[سورة هود (١١) : الآيات ٩٦ الى ٩٩]
[Hûd Suresi (11), Ayetler 96-99]
وَلَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى بِآياتِنا وَسُلْطانٍ مُبِينٍ (٩٦) إِلى فِرْعَوْنَ وَمَلائِهِ فَاتَّبَعُوا أَمْرَ فِرْعَوْنَ وَما أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيدٍ (٩٧) يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ وَبِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ (٩٨) وَأُتْبِعُوا فِي هذِهِ لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيامَةِ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ (٩٩)
{ وَلَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى بِآياتِنا وَسُلْطانٍ مُبِينٍ (٩٦) إِلى فِرْعَوْنَ وَمَلائِهِ فَاتَّبَعُوا أَمْرَ فِرْعَوْنَ وَما أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيدٍ (٩٧) يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ وَبِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ (٩٨) وَأُتْبِعُوا فِي هذِهِ لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيامَةِ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ (٩٩) } “Andolsun ki Musa'yı ayetlerimizle ve apaçık bir delille gönderdik; (96) Firavun'a ve onun ileri gelenlerine. Fakat onlar Firavun'un emrine uydular. Hâlbuki Firavun'un emri doğru ve aklı başında bir emir değildi. (97) O, kıyamet gününde kavminin önüne düşer ve onları ateşe götürür. Girdikleri o yer ne kötü bir varış yeridir! (98) Onlar hem burada (dünyada) hem de kıyamet gününde bir lanetle takip edildiler. Kendilerine verilen bu bağış ne kötü bir bağıştır! (99)”