وسبب نزول هذه الآية: أن مالك بن الصيف حين بعث رسول الله، وذكر ما أخذ عليهم من الميثاق، وما عهد إليهم في محمد قال: والله ما عهد إلينا في محمد، ولا أخذ علينا ميثاقا، فأنزل الله تعالى: أَوَكُلَّما عاهَدُوا.. الآية.
Bu ayetin nüzul sebebi şudur: Mâlik b. Sayf, Resûlullah [sallallâhu aleyhi ve sellem] peygamber olarak gönderilip de kendilerinden alınan misakı (kesin sözü) ve Muhammed [sallallâhu aleyhi ve sellem] hakkında kendilerine verilen ahdi hatırlatınca: "Vallahi Muhammed hakkında bize hiçbir ahit verilmedi ve bizden hiçbir misak da alınmadı" dedi. Bunun üzerine Allah Teâlâ: { أَوَكُلَّما عاهَدُوا } “Onlar ne zaman bir ahit yaptılarsa...” ayetini indirdi.
ولما جاءهم النّبي ﷺ بكتاب مصدق ومؤيد للتوراة في أصول الدين العامة، كتوحيد الله، وإثبات البعث، والتصديق بالوحي والرّسل، ترك فريق من اليهود كتاب الله وراء ظهورهم، وهو تمثيل لتركهم وإعراضهم عنه، ولم يؤمنوا به بحق، كأنهم لا يعلمون أن من لم يؤمن بالقرآن الموافق للتوراة لا يكون مؤمنا بكل منهما.
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem onlara Allah'ı birleme, öldükten sonra dirilmeyi ispat, vahyi ve resulleri doğrulama gibi dinin genel esaslarında Tevrat'ı doğrulayan ve destekleyen bir kitapla geldiğinde, Yahudilerden bir fırka Allah'ın Kitabı'nı arkalarına attılar -ki bu, onların onu terk edip yüz çevirmelerini ifade eden temsili bir anlatımdır- ve ona hakkıyla inanmadılar. Sanki Tevrat ile uyumlu olan Kur'an'a inanmayanın her ikisine de inanmış olmayacağını bilmiyor gibiydiler.
واتبع فريق من أحبار اليهود وعلمائهم الذين نبذوا التوراة، السّحر والشّعوذة في زمن ملك سليمان، لأن الشياطين كانوا يسترقون السمع من السماء، ويضمون إليه أكاذيب، ثم يلقنونها الكهنة، فيعلّمونها الناس، ويقولون: هذا علم سليمان، وقام ملك سليمان بهذا. فردّ الله تعالى عليهم بأن سليمان ما فعل ذلك، وما عمل سليمان بالسّحر، ولكن الشياطين هم الذين كفروا باتّباع السّحر وتدوينه وتعليمه الناس على وجه الإضرار والإغواء، ونسبته إلى سليمان على وجه الكذب وجحد نبوته.
Tevrat'ı bir kenara atan Yahudi hahamlarından ve âlimlerinden bir fırka, Süleyman'ın hükümdarlığı döneminde sihir ve büyücülüğe uydular. Çünkü şeytanlar gökten kulak hırsızlığı yapıyor, buna yalanlar katıyor, sonra bunları kâhinlere fısıldıyorlardı. Kâhinler de bunları insanlara öğretiyor ve: "Bu Süleyman'ın ilmidir, Süleyman'ın mülkü bununla ayakta durmuştur" diyorlardı. Allah Teâlâ onlara Süleyman'ın bunu yapmadığını, Süleyman'ın sihirle amel etmediğini; bilakis insanlara zarar vermek ve onları saptırmak kastıyla sihre uyup onu kaydederek ve insanlara öğreterek kâfir olanların, ayrıca yalan söyleyip peygamberliğini inkâr ederek sihri Süleyman'a nispet edenlerin şeytanlar olduğunu bildirerek cevap verdi.
قال ابن إسحاق: قال بعض أحبار اليهود: ألا تعجبون من محمد، يزعم أن سليمان كان نبيّا، والله ما كان إلا ساحرا، فأنزل الله: وَما كَفَرَ سُلَيْمانُ.
İbn İshâk şöyle dedi: Yahudi hahamlarından bazıları: "Muhammed'e şaşmaz mısınız, Süleyman'ın peygamber olduğunu iddia ediyor. Vallahi o bir büyücüden başka bir şey değildi" dediler. Bunun üzerine Allah: { وَما كَفَرَ سُلَيْمانُ } “Oysa Süleyman kâfir olmadı” [ayetini] indirdi.
ويعلمونهم ما أنزل على الملكين ببلدة بابل (في العراق في أرض الكوفة) والملكان:
İnsanlara Babil beldesinde (Irak'ta Kûfe topraklarında) iki meleğe indirileni öğretiyorlardı. Bu iki melek ise:
بشران صالحان قانتان، صاحبا هيبة ووقار يجلّهما الناس وشبّهوهما بالملائكة، وهما هاروت وماروت.
İnsanların kendilerini yücelttiği ve meleklere benzettiği, heybet ve vakar sahibi, itaatkâr, salih iki insan olan Hârût ve Mârût'tur.
وكان هذان الرجلان الملكان يعلّمان الناس السّحر الذي كثرت فنونه الغريبة في عصرهم، وكانت معرفتهم بالسّحر بالإلهام دون معلم، وهو المقصود بالإنزال، وما ألهموا به كان من جنس السّحر، لا عينه.
Bu melek vasıflı iki adam, kendi dönemlerinde garip türleri çoğalan sihri insanlara öğretiyorlardı. Onların sihre dair bilgileri bir öğretici olmaksızın ilham yoluylaydı; indirilmekten kastedilen de budur. Kendilerine ilham edilen şey ise sihrin bizzat kendisi değil, sihir türünden bir bilgiydi.
وكان هذان الملكان يتبعان في تعليم السّحر طريق الإنذار والتحذير، فلا يعلّمان أحدا من الناس، حتى يقولا له: إنما نحن ابتلاء واختبار من الله، فلا تعمل بالسّحر وإلا كنت كافرا، وذلك حفاظا على حسن اعتقاد الناس فيهما.
Bu iki melek sihri öğretirken uyarı ve sakındırma yolunu tutarlardı. İnsanların kendileri hakkındaki güzel zannını korumak amacıyla bir kimseye: "Biz ancak Allah'tan bir imtihan ve denemeyiz, sakın sihir yapma, aksi halde kâfir olursun" demedikçe insanlardan hiçbir kimseye [sihri] öğretmezlerdi.
ويتعلم الناس منهما ما يفرّقون به بين المرء وزوجه، وليس للسحر ونحوه من الحسد والعين والمرض المعدي ضرر بذاته، إلا بإذن الله ومراده، وذلك على وفق قانون السببية، أي إنه مجرد وسيلة أو سبب قد يرتبط المسبب أو النتيجة به، ويتحقق الأذى، إذا شاء الله، فالله هو الذي يوجد المسببات، حين حصول الأسباب، وقد لا تتحقق النتائج بمراد الله تعالى. قال الحسن البصري: من شاء الله منعه، فلا يضرّه السّحر، ومن شاء خلّى بينه وبينه فضرّه.
İnsanlar o ikisinden kişi ile karısının arasını ayıracakları şeyleri öğreniyorlardı. Sihir ve onun gibi haset, nazar ve bulaşıcı hastalık kendiliğinden zarar vermez; ancak sebeplilik kanununa uygun olarak Allah'ın izni ve dilemesiyle zarar verir. Yani bu sadece bir vasıta veya sebeptir; Allah dilerse sonuç veya müsebbeb ona bağlanır ve zarar gerçekleşir. Çünkü sebepleri yaratan ve sebepler meydana geldiğinde neticeleri var eden Allah'tır; Allah Teâlâ'nın dilemesiyle bazen neticeler gerçekleşmeyebilir. Hasan-ı Basrî şöyle demiştir: "Allah dilediği kimseyi korur da sihir ona zarar vermez; dilediği kimseyi de onunla baş başa bırakır ve sihir ona zarar verir."
ومن تعلم السّحر وعمل به، فإنه يتعلم ما يضرّه ولا ينفعه، لأنه سبب في إضرار الناس، ولأنه قصد الشّر، فيكرهه الناس لإيذائه، ويعاقبه الله في الآخرة لإضرار غيره، وإفساده المصالح.
Kim sihri öğrenir ve onunla amel ederse, şüphesiz o kendisine zarar veren ve fayda sağlamayan şeyi öğrenmiş olur. Çünkü o insanlara zarar vermeye bir sebeptir ve kötülük kastetmiştir; dolayısıyla eziyetinden ötürü insanlar ondan nefret eder, Allah da başkasına zarar verdiği ve maslahatları ifsat ettiği için onu ahirette cezalandırır.
وتالله لقد علم اليهود بأنّ من ترك كتاب الله، وأهمل أصول الدين وأحكام الشريعة التي تسعد في الدارين، واستبدل به كتب السّحر، ليس له في الآخرة إلا العذاب، وكأن هذه عملية بيع الآخرة بالدنيا، وليس له في الآخرة من نصيب من الخير.
Allah'a yemin olsun ki Yahudiler, Allah'ın Kitabı'nı terk eden, dinin esaslarını ve her iki dünyada mutluluk veren şeriat hükümlerini ihmal edip onun yerine sihir kitaplarını alan kimsenin ahirette azaptan başka bir şeyi olmayacağını, bunun adeta ahireti dünya karşılığında satmak olduğunu ve onun ahirette hayırdan hiçbir nasibinin bulunmadığını çok iyi biliyorlardı.
ولبئس ما باعوا به أنفسهم باتخاذ السّحر محل التوراة، فهم جهلة لا يعلمون حرمة السّحر علما صحيحا.
Tevrat'ın yerine sihri koymakla nefislerini karşılığında sattıkları şey ne kötüdür! Onlar sihrin haramlığını sahih bir bilgiyle bilmeyen cahillerdir.
ولو أن اليهود آمنوا الإيمان الحق بالتوراة، وفيها البشارة بنبي آخر الزمان، وآمنوا بالقرآن، وتركوا كتب السّحر والشّعوذة، واتّقوا الله بالمحافظة على أوامره واجتناب نواهيه، لاستحقّوا الثواب العظيم من عند الله، جزاء على أعمالهم الصالحة، وهو خير لهم لو كانوا يعلمون العلم الصحيح النافع.
Eğer Yahudiler, içinde ahir zaman peygamberinin müjdesi bulunan Tevrat'a gerçek manada iman etseler, Kur'an'a inansalar, sihir ve büyü kitaplarını terk etseler, Allah'ın emirlerini gözetip yasaklarından kaçınarak O'ndan sakınsalardı, salih amellerinin karşılığı olarak Allah katından büyük bir mükâfata hak kazanırlardı. Şayet faydalı ve sahih ilmi bilselerdi bu onlar için elbette daha hayırlı olurdu.
مصدر النّبوة والأدب مع النّبي ﷺ
Nübüvvetin Kaynağı ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e Karşı Edep
اليهود قوم مخادعون، يتلاعبون بالألفاظ، وينشرون الأذى على الناس كما تنشر الأفعى سمومها، ويحقدون على الآخرين، ولا سيما العرب، وكانوا يتوقعون أن يكون نبي آخر الزمان منهم، فلما بعث من العرب عادوه وآذوه. وقد حذّر القرآن الكريم المؤمنون من محاكاة ألفاظهم واتّباع أساليبهم، وهذا ما صرّحت به الآيات التالية:
Yahudiler hilekâr bir topluluktur; kelimelerle oynarlar, yılanın zehrini saçtığı gibi insanlara eziyet saçarlar, başkalarına ve özellikle Araplara kin beslerler. Ahir zaman peygamberinin kendilerinden çıkmasını bekliyorlardı; o Araplardan gönderilince ona düşmanlık edip eziyet verdiler. Kur'an-ı Kerim müminleri onların sözlerini taklit etmekten ve onların üsluplarına uymaktan sakındırmıştır. Aşağıdaki ayetler bunu açıkça beyan etmektedir:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١٠٤ الى ١٠٥]
[Bakara Suresi (2), Ayetler 104-105]
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقُولُوا راعِنا وَقُولُوا انْظُرْنا وَاسْمَعُوا وَلِلْكافِرِينَ عَذابٌ أَلِيمٌ (١٠٤) ما يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ وَلا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ (١٠٥)
Ey iman edenler! "Râinâ" demeyin, "Unzurnâ" deyin ve dinleyin! Kâfirler için can yakıcı bir azap vardır. (104) Ne Ehl-i Kitap'tan inkâr edenler ne de müşrikler, Rabbinizden size bir hayır indirilmesini isterler. Allah ise rahmetini dilediğine tahsis eder. Allah büyük lütuf sahibidir. (105)
قال ابن عباس في رواية عطاء: وذلك أن العرب كانوا يتكلمون بها، فلما سمعهم اليهود يقولونها للنّبي ﷺ أعجبهم ذلك، وكان قول (راعنا) في كلام اليهود سبّا قبيحا، فقالوا: إنا كنا نسبّ محمدا سرّا، فالآن أعلنوا السّبّ لمحمد، فإنه من كلامه، فكانوا يأتون نبي الله ﷺ فيقولون: يا محمد راعنا، ويضحكون، ففطن بها رجل من الأنصار، وهو سعد بن معاذ، وكان عارفا بلغة اليهود، وقال: يا أعداء الله، عليكم لعنة الله، والذي نفس محمد بيده، لئن سمعتها من رجل منكم لأضربنّ عنقه، فقالوا: ألستم تقولونها؟ فأنزل الله تعالى: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقُولُوا راعِنا الآية.
İbn Abbas, Atâ rivayetinde şöyle demiştir: Araplar bu kelimeyi kendi aralarında konuşurlardı. Yahudiler onların bunu Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e söylediklerini işitince bu durum hoşlarına gitti. "Râinâ" sözü Yahudilerin dilinde çirkin bir küfür idi. Dediler ki: "Biz Muhammed'e gizlice sövüyorduk; artık Muhammed'e alenen sövün, çünkü bu onun kendi sözlerindendir." Böylece Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'e gelip: "Ey Muhammed, râinâ" diyor ve gülüşüyorlardı. Ensar'dan Yahudilerin dilini bilen bir adam, yani Sa'd b. Muâz bunun farkına vardı ve: "Ey Allah'ın düşmanları! Allah'ın laneti üzerinize olsun. Muhammed'in canı elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, bunu sizden bir kimseden işitirsem mutlaka boynunu vururum" dedi. Onlar: "Siz bunu söylemiyor musunuz?" dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ: { يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقُولُوا راعِنا } “Ey iman edenler! 'Râinâ' demeyin...” ayetini indirdi.
كان اليهود يستعملون كلمة (راعنا) بقصد السّبّ ونسبة الجهل والحمق للمخاطب، وكانوا يقولون إذا ألقى عليهم النّبي ﷺ شيئا من العلم: راعنا سمعك،
Yahudiler (râinâ) kelimesini sövme, muhataba cehalet ve ahmaklık nispet etme kastıyla kullanırlardı. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem kendilerine ilimden bir şey aktardığı zaman: "Kulağını bize ver (râinâ sem‘ak)",
أي اسمع لنا ما نريد أن نسألك عنه، ونراجعك القول لنفهم عنك. وهم يقصدون بها معنى السّب والشّتم، وأصلها في العبرية: (راعينو) أي شرّير، فنهى الله المؤمنين عن هذه الكلمة، وأمرهم بكلمة تماثلها في المعنى، وتختلف في اللفظ، وهي (انظرنا) التي يراد بها النظر إلينا، أو الإنظار والإمهال، أي أقبل علينا وانظر إلينا.
yani "Sana sormak istediğimiz şeyi dinle ve senden anlayabilmemiz için sözü bize tekrar et" derlerdi. Onlar bununla sövme ve hakaret anlamını kastediyorlardı; kelimenin İbranicedeki aslı ise "kötü/şerli" anlamına gelen (Râînû) kelimesidir. Allah müminleri bu kelimeden nehyetti ve onlara mana bakımından benzer, lafız bakımından farklı olan ve bize bakmak ya da mühlet ve fırsat vermek anlamına gelen, yani "bize yönel ve bize bak" manasındaki (Unzurnâ) kelimesini emretti.
واسمعوا أيها المؤمنون القرآن سماع قبول وتدبّر وإمعان، وللكافرين ومنهم اليهود عذاب مؤلم شديد. وهذا دليل على أن ما صدر منهم من سوء أدب في خطاب النّبي ﷺ كفر، لأن من يصف النّبي بأنه (شرير) فقد أنكر نبوّته، فصار هذا أدبا للمؤمنين، وتشنيعا على اليهود.
Ey müminler! Kur'an'ı kabul, tefekkür ve dikkatle dinleyin. Kâfirlere ve onlardan olan Yahudilere pek acı ve şiddetli bir azap vardır. Bu da onların Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e hitap ederken sergiledikleri edepsizliğin küfür olduğuna delildir; zira Peygamber'i "kötü/şerli" olarak niteleyen kimse onun nübüvvetini inkâr etmiş olur. Böylece bu [hüküm], müminler için bir edep, Yahudiler için ise bir kınama ve teşhir olmuştur.
واحذروا أيها المؤمنون خبائث اليهود وألوان مكرهم وكيدهم، فما يودّ أهل الكتاب ومشركو العرب أن ينزل عليكم من خير، من ربّكم، كالقرآن والرّسالة النّبوية، والكتاب الكريم أعظم الخيرات، فهو الهداية العظمى، وبه جمع الله شملكم ووحّد صفوفكم، وطهّر عقولكم من زيغ الوثنية، وأقامكم على سنن الفطرة، وهم يودّون نزول الشّر بكم، وانتهاء أمركم، وزوال دينكم.
Ey müminler! Yahudilerin kötülüklerinden, onların türlü türlü hile ve tuzaklarından sakının. Ehl-i Kitap ve Arap müşrikleri, Rabbinizden size Kur'an ve peygamberlik gibi hiçbir hayrın indirilmesini istemezler. Yüce Kitap ise hayırların en büyüğüdür; o en büyük hidayettir, onunla Allah dağınıklığınızı toplamış, saflarınızı birleştirmiş, akıllarınızı putperestliğin sapkınlığından arındırmış ve sizi fıtrat yolu üzere ikame etmiştir. Onlar ise başınıza kötülük gelmesini, işinizin bitmesini ve dininizin yok olmasını isterler.
وحسد الحاسد لا يمنع نعم الله، والله العليم القدير الحكيم يختص بالنّبوة والرحمة والخير من يشاء من عباده، لقوله تعالى في آية أخرى: اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ [الأنعام: ٦/ ١٢٤] ويعلم من يؤدي واجبه بشأنها خير أداء، فلا ينبغي لأحد أن يحسد أحدا على خير أصابه، وفضل أوتيه من عند ربّه، فالله وحده صاحب الفضل العظيم.
Haset edenin hasedi Allah'ın nimetlerine engel olamaz. Her şeyi bilen, kadir ve hakîm olan Allah, başka bir ayette geçen: { اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ } “Allah, peygamberliğini kime vereceğini daha iyi bilir” [En'âm: 6/124] buyruğu gereğince kullarından dilediğini peygamberliğe, rahmete ve hayra tahsis eder; onun hakkındaki görevini en güzel şekilde kimin yerine getireceğini bilir. Dolayısıyla hiç kimsenin bir başkasına isabet eden bir hayır ve Rabbinden verilen bir lütuf sebebiyle haset etmesi gerekmez; zira büyük lütuf sahibi yalnızca Allah'tır.
قال المفسّرون في بيان سبب نزول هذه الآية: إن المسلمين كانوا إذا قالوا لحلفائهم من اليهود: آمنوا بمحمد ﷺ، قالوا: هذا الذي تدعوننا إليه، ليس بخير مما نحن عليه، ولوددنا لو كان خيرا، فأنزل الله تعالى تكذيبا لهم.
Müfessirler bu ayetin nüzul sebebini açıklarken şöyle demişlerdir: Müslümanlar Yahudi müttefiklerine: "Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e iman edin" dediklerinde onlar: "Bizi çağırdığınız bu şey, üzerinde bulunduğumuz durumdan daha hayırlı değildir; şayet hayırlı olsaydı elbette [ona tabi olmayı] isterdik" dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ onları yalanlamak üzere [bu ayeti] indirdi.
هذا اللفظ المستخدم (راعنا) وهذا الحسد في منح النّبوة لعربي: يدلان على أن اليهود ذوو مشاعر حاقدة وبغيضة نحو غيرهم من قديم الزمان، فينبغي الحذر منهم ومن نواياهم العدوانية، وأفعالهم القبيحة، ولا يتوقع منهم خير، لا في فلسطين ولا في غيرها من بلاد العالم، ولا يفهمون بغير لغة القهر والرّعب، والكبت والنّيل منهم بمختلف الوسائل.
Kullanılan bu (Râinâ) lafzı ve peygamberliğin bir Araba verilmesine duyulan bu haset; Yahudilerin çok eski zamanlardan beri kendilerinden başkasına karşı kin dolu ve nefret besleyen duygular taşıdıklarını gösterir. Dolayısıyla onlardan, saldırgan niyetlerinden ve çirkin fiillerinden sakınmak gerekir. Ne Filistin'de ne de dünyanın başka bir ülkesinde onlardan bir hayır beklenemez. Onlar zorbalık, dehşet, baskı ve çeşitli yollarla haklarından gelinmesi dilinden başka bir dil anlamazlar.
نسخ بعض الأحكام الشرعية في حال حياة النّبي
Peygamber'in Hayattayken Bazı Şer'î Hükümlerin Neshedilmesi
هناك طائفة قليلة من الأحكام الشرعية قررت لزمان معين وظرف محدد، ثم نسخت وأبطلت، مراعاة لمصالح الناس، وانسجاما مع ظروف التطور والتبدل التي تطرأ على المجتمع، وتذكيرا بنعمة الله حيث ينتقل بالتشريع من حكم إلى حكم أفضل، ويتدرج بالناس تبعا للظروف والأحوال، فلم يكن النسخ لجهل المشرّع الحكيم بالحكم الأخير الذي يستقرّ تشريعا دائما إلى يوم القيامة، وإنما يعالج الشّرع الأمور حسبما تقتضي الحكمة ويلائم الأوضاع والحاجات الآنية والمستقبلية، والله وحده هو القادر على كل شيء، فيقرر حكما لفترة زمنية محددة، ثم يقرر حكما آخر لترويض المكلفين وإعدادهم لتحمّل التكليف تدريجا. قال الله تعالى:
İnsanların maslahatlarını gözetmek, toplumda meydana gelen değişim ve gelişim şartlarıyla uyum sağlamak ve teşriin bir hükümden daha hayırlı bir hükme geçmesi ve şartlar ile durumlara göre insanları tedricî olarak alıştırması yönüyle Allah'ın nimetini hatırlatmak amacıyla belirli bir zaman ve özel bir şart için konulup sonra neshedilen (hükmü kaldırılan) ve iptal edilen az sayıda şer'î hüküm bulunmaktadır. Nesh; her hükmü hikmetli olan Yasa Koyucu'nun (el-Hâkim), kıyamet gününe kadar daimî bir teşri olarak kalacak olan nihai hükmü bilmemesinden kaynaklanmamıştır. Bilakis şeriat, meseleleri hikmetin gerektirdiği ve anlık ile gelecekteki ihtiyaçlara ve durumlara uygun düşecek şekilde ele alır. Her şeye hakkıyla güç yetiren yalnızca Allah'tır. O, mükellefleri alıştırmak ve onları sorumluluğu kademe kademe yüklenmeye hazırlamak için belirli bir süre bir hüküm koyar, ardından başka bir hüküm belirler. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١٠٦ الى ١٠٧]
[Bakara Suresi (2): 106-107. Ayetler]
ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٠٦) أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلا نَصِيرٍ (١٠٧)
{ ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٠٦) أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلا نَصِيرٍ (١٠٧) } “Biz bir ayeti nesheder veya unutturursak, ondan daha hayırlısını yahut benzerini getiririz. Bilmez misin ki Allah her şeye hakkıyla güç yetirendir? (106) Bilmez misin ki göklerin ve yerin mülkiyeti yalnızca Allah'a aittir? Sizin için Allah'tan başka ne bir dost ne de bir yardımcı vardır. (107)”
ثم ردّ الله على اليهود الذين ينكرون وجود النسخ في الشريعة فقال:
Sonra Allah, şeriatta nesihin varlığını inkâr eden Yahudilere cevap vererek şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : آية ١٠٨]
[Bakara Suresi (2): 108. Ayet]
أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْئَلُوا رَسُولَكُمْ كَما سُئِلَ مُوسى مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمانِ فَقَدْ ضَلَّ سَواءَ السَّبِيلِ (١٠٨)
{ أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْئَلُوا رَسُولَكُمْ كَما سُئِلَ مُوسى مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمانِ فَقَدْ ضَلَّ سَواءَ السَّبِيلِ (١٠٨) } “Yoksa siz daha önce Musa'ya sorulduğu gibi peygamberinize sorular sormak mı istiyorsunuz? Kim imanı küfür ile değiştirirse, şüphesiz dosdoğru yoldan sapmış olur. (108)”
[البقرة: ٢/ ١٠٨] .
[Bakara: 2/108].
أي بل أيها اليهود المنكرون للنّسخ أتريدون أن تطلبوا من رسولكم كما طلب آباؤكم اليهود من موسى ﵇؟ فقد طلبوا منه أن يريهم الله جهرة. ومن يترك الثقة في القرآن ويشكّ في أحكامه، ويطلب غيرها فقد ضلّ السّبيل السّوي.
Yani: Ey neshi inkâr eden Yahudiler! Yoksa siz de Yahudi atalarınızın Musa aleyhisselâm'dan talep ettiği gibi peygamberinizden [yersiz şeyler] mi talep etmek istiyorsunuz? Zira onlar ondan Allah'ı apaçık göstermesini istemişlerdi. Kim Kur'an'a olan güveni terk eder, onun hükümlerinden şüphe duyar ve başkalarını ararsa, dosdoğru yoldan sapmış olur.
ومن أمثلة النّسخ في الشريعة: أن الصلاة شرعت أولا ركعتين بالغداة (صباحا) وركعتين بالعشي (مساء) رأفة بالناس ورحمة بهم، لأنهم كانوا حديثي عهد بالإسلام، ولم يكونوا قد تذوقوا حلاوة الصلاة، ولا عرفوا لذّة المناجاة فيها، فلما اطمأنّت نفوسهم بالصلاة، زادها الله على النحو التالي المعروف على حسب ما اقتضته الحكمة الإلهية العالية.
Şeriatta neshin örneklerinden biri: Namaz, insanlara bir şefkat ve merhamet olarak başlangıçta sabah iki rekât ve akşam iki rekât olarak meşru kılınmıştı. Çünkü onlar İslam'a henüz yeni girmişlerdi; ne namazın tadını tatmışlardı ne de namazdaki münacatın lezzetini biliyorlardı. Nefisleri namazla sükûnet bulup yatışınca, Allah yüce ilahî hikmetin gerektirdiği şekilde onu bilinen şekliyle artırdı.
وأول ما نسخ من القرآن: القبلة، قال الله تعالى: فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ فصلى رسول الله ﷺ نحو بيت المقدس وترك البيت العتيق، ثم صرفه الله تعالى إلى البيت العتيق.
Kur'an'dan ilk neshedilen şey ise kıbledir. Allah Teâlâ: { فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ } “Nereye dönerseniz dönün, Allah'ın yüzü (yönü/rızası) oradadır” buyurmuştur. Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem Beytülmakdis'e doğru namaz kıldı ve Beyt-i Atîk'i (Kâbe'yi) terk etti; daha sonra Allah Teâlâ onu Beyt-i Atîk'e çevirdi.
ومن أمثلة النّسخ: تحريم الخمر على مراحل أربع، فقد نفّر القرآن منها أولا بقوله تعالى: وَمِنْ ثَمَراتِ النَّخِيلِ وَالْأَعْنابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَراً وَرِزْقاً حَسَناً [النّحل: ١٦/ ٦٧] فوصف تناول العنب والتمر على سبيل التفكّه بالحسن، ولم يوصف الشراب المسكر بتلك الصفة. ثم وصف الله الخمر والميسر (القمار) بأن فيهما إثما كبيرا، وإن كان فيهما منافع مادّية تجارية ومكاسب رابحة، ثم منع الله السّكارى من الصلاة حال السّكر، ثم حرّم الله الخمر تحريما قاطعا دائما إلى يوم القيامة.
Neshin örneklerinden biri de şudur: İçkinin dört aşamada haram kılınmasıdır. Kur'an öncelikle Allah Teâlâ'nın: { وَمِنْ ثَمَراتِ النَّخِيلِ وَالْأَعْنابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَراً وَرِزْقاً حَسَناً } “Hurma ağaçlarının meyvelerinden ve üzümlerden de hem sarhoşluk veren bir içecek hem de güzel bir rızık elde edersiniz” [Nahl: 16/67] buyruğuyla insanları ondan soğuttu; böylece üzüm ve hurmanın meyve olarak tüketilmesini "güzel" olarak niteledi, sarhoş edici içeceği ise bu sıfatla nitelemedi. Sonra Allah, içki ve kumarda büyük bir günah olduğunu, her ne kadar onlarda ticarî maddî faydalar ve kârlı kazançlar bulunsa da belirtti. Ardından Allah, sarhoş olanların sarhoşlukları halindeyken namaz kılmasını yasakladı. Daha sonra da Allah, kıyamet gününe kadar kesin ve daimî bir haramlıkla içkiyi haram kıldı.
وكانت عقوبة الزّانيات الحبس في البيوت حتى الموت، وعقوبة الزّناة التعيير
Zina eden kadınların cezası ölene kadar evlerde hapsedilmekti; zina eden erkeklerin cezası ise dille kınanmak,
باللسان والتوبيخ والضرب بالنّعال، ثم قرر الله الحكم الأخير وهو جلد الزانية والزاني مائة جلدة.
azarlanmak ve pabuçlarla dövülmekti. Daha sonra Allah nihai hükmü koydu ki o da zina eden kadın ve erkeğe yüz değnek vurulmasıdır.
ولما كان عدد المسلمين في بدء الإسلام قليلا، وهم ضعاف لا يقوون على قتال المشركين، أمروا بالعفو والصفح، والصبر على الأعداء والإعراض عنهم، وترك مقاتليهم، حسبما تقتضي المصلحة، قال تعالى: خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ (١٩٩) [الأعراف: ٧/ ١٩٩] .
İslam'ın başlangıcında Müslümanların sayısı az ve onlar müşriklerle savaşamayacak kadar zayıf oldukları için maslahatın gereği olarak affetmek, bağışlamak, düşmanlara karşı sabretmek, onlardan yüz çevirmek ve onlarla savaşmayı terk etmekle emrolunmuşlardı. Nitekim Teâlâ şöyle buyurmuştur: { خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ (١٩٩) } “Affı tut, iyiliği emret ve cahillerden yüz çevir. (199)” [A'râf: 7/199].
ثم شرع الله القتال وأباح الجهاد للدفاع عن النفس وحرمات الإسلام، وإدراك لذّة النصر والظفر، قال الله تعالى: أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ (٣٩) [الحج: ٢٢/ ٣٩] .
Sonra Allah, nefsi ve İslam'ın mukaddesatını savunmak, zafer ve muzafferiyetin tadına varmak için savaşı meşru kıldı ve cihada izin verdi. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ (٣٩) } “Kendilerine savaş açılan kimselere, zulme uğramış olmaları sebebiyle [savaş için] izin verildi. Şüphesiz Allah, onlara yardım etmeye hakkıyla kadirdir. (39)” [Hac: 22/39].
موقف أهل الكتاب من المؤمنين ومن بعضهم بعضا
Ehl-i Kitabın Müminlere ve Birbirlerine Karşı Tutumu
لا يقتصر اليهود على كراهية العرب والشعوب الأخرى، وإنما يتمنّون أن يرتدّ المسلمون عن دينهم، وأن يعودوا لفوضويّتهم وضلالاتهم، وقالوا: لن يدخل الجنة إلا هم، وقابلهم النصارى بالمقولة نفسها بأنه لن يدخل الجنة إلا هم. وطعن كل من اليهود والنصارى بالآخرين، ونفوا أن يكون كل فريق على شيء صحيح من الدين، ونحو ذلك من الاتهامات المتبادلة، وإنكار الثقافات الأخرى. وهذا ما قررته الآيات التالية:
Yahudiler sadece Araplara ve diğer halklara nefret beslemekle kalmaz, aynı zamanda Müslümanların dinlerinden dönmelerini, anarşi ve sapkınlıklarına geri dönmelerini de arzu ederler. Onlar: "Cennete ancak Yahudiler girecektir" dediler; Hristiyanlar da onlara aynı iddiayla karşılık verip "Cennete ancak Hristiyanlar girecektir" dediler. Yahudiler de Hristiyanlar da birbirlerini itham ettiler ve her iki fırka da karşı tarafın dinden doğru bir şey üzere olmadığını iddia etti. Buna benzer karşılıklı ithamlar ve diğer kültürleri inkâr söz konusu oldu. İşte aşağıdaki ayetler bunu hükme bağlamıştır:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١٠٩ الى ١١٣]
[Bakara Suresi (2): 109-113. Ayetler]
وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمانِكُمْ كُفَّاراً حَسَداً مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٠٩) وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ وَما تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (١١٠) وَقالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلاَّ مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى تِلْكَ أَمانِيُّهُمْ قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ (١١١) بَلى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ (١١٢) وَقالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصارى عَلى شَيْءٍ وَقالَتِ النَّصارى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتابَ كَذلِكَ قالَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فِيما كانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (١١٣)
{ وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمانِكُمْ كُفَّاراً حَسَداً مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٠٩) وَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ وَما تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (١١٠) وَقالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلاَّ مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى تِلْكَ أَمانِيُّهُمْ قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ (١١١) بَلى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ (١١٢) وَقالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصارى عَلى شَيْءٍ وَقالَتِ النَّصارى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتابَ كَذلِكَ قالَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فِيما كانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (١١٣) } “Ehl-i Kitaptan birçoğu, hak kendilerine apaçık belli olduktan sonra, içlerindeki haset sebebiyle sizi imanınızdan sonra tekrar kâfirliğe döndürmeyi arzu etti. Allah emrini getirinceye kadar affedin ve hoş görün. Şüphesiz Allah her şeye hakkıyla güç yetirendir. (109) Namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin. Kendiniz için önceden ne hayır gönderirseniz, onu Allah katında bulursunuz. Şüphesiz Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir. (110) 'Yahudi veya Hristiyan olanlardan başkası asla cennete girmeyecektir' dediler. Bu onların kuruntularıdır. De ki: 'Eğer doğru söyleyenler iseniz delilinizi getirin!' (111) Hayır, öyle değil! Kim ihsan sahibi (iyilik yapan) olarak yüzünü Allah'a teslim ederse, onun mükâfatı Rabbi katındadır. Onlara hiçbir korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir de. (112) Yahudiler: 'Hristiyanlar hiçbir şey (doğru bir esas) üzere değildir' dediler. Hristiyanlar da: 'Yahudiler hiçbir şey üzere değildir' dediler. Oysa onlar kitabı da okumaktadırlar. Bilmeyenler de tıpkı onların söyledikleri gibi söylemişti. Allah, ihtilaf edip durdukları şeyler hakkında kıyamet günü aralarında hüküm verecektir. (113)”
تمنّى كثير من اليهود والنصارى أن يصرفوا المسلمين عن دينهم، وأن يعودوا كفّارا بعد أن كانوا مؤمنين، حسدا لهم، عن طريق التشكيك في الدين، وإلقاء الشبهات على المؤمنين، وطلب بعضهم من بعض أن يؤمنوا أول النهار، ويكفروا آخره، ليتأسى بهم ضعاف الإيمان.
Yahudi ve Hristiyanlardan birçoğu, dinde şüphe uyandırarak ve müminlerin zihinlerine şüpheler atarak, içlerindeki haset sebebiyle Müslümanları dinlerinden çevirmeyi ve iman ettikten sonra tekrar kâfir olmalarını arzu ettiler. Hatta imanı zayıf olanlar kendilerini örnek alsın diye birbirlerine, günün başında iman edip günün sonunda inkâr etmelerini söylediler.
فاعفوا أيها المسلمون واصفحوا عن أفعالهم، واصبروا حتى يأتي نصر الله لكم، ويأذن الله بالقتال، ويأتي أمره فيهم: وهو قتل بني قريظة، وإجلاء بني النضير، والله هو القادر على تحقيق النصر.
Ey Müslümanlar! Allah'ın size yardımı gelinceye, savaşa izin verinceye ve haklarında emri —yani Benî Kurayza'nın öldürülmesi ve Benî Nadîr'in sürgün edilmesi emri— gelinceye kadar onların yaptıklarını affedin, bağışlayın ve sabredin. Zaferi gerçekleştirmeye kadir olan yalnızca Allah'tır.
قال ابن عباس: نزلت في نفر من اليهود قالوا للمسلمين بعد أحد: ألم تروا إلى ما أصابكم، ولو كنتم على الحق، ما هزمتم، فارجعوا إلى ديننا، فهو خير لكم.
İbn Abbas şöyle demiştir: [Bu ayet] Uhud'dan sonra Müslümanlara: "Başınıza geleni görmüyor musunuz? Eğer hak üzere olsaydınız yenilmezdiniz, öyleyse bizim dinimize dönün, bu sizin için daha hayırlıdır" diyen bir grup Yahudi hakkında inmiştir.
ومن أهم موجبات النصر: أداء الصلاة على وجه التمام والكمال، وإيتاء الزكاة للمستحقين، وتقديم الخير، فكل ما تعملونه من خير، تجدون جزاءه الوافي عند ربّكم، والله عالم بجميع أعمالكم، بصير بقليلها وكثيرها، لا تخفى عليه خافية، من خير أو شرّ، فالصلاة والزكاة من أهم أسباب النصر في الدنيا، وكذلك من أسباب السعادة في الآخرة.
Zaferin en önemli gereklerinden biri; namazı tam ve eksiksiz bir şekilde eda etmek, zekâtı hak sahiplerine vermek ve hayır işlemektir. Zira hayır namına ne yaparsanız, Rabbinizin katında onun tastamam karşılığını bulursunuz. Allah bütün amellerinizi hakkıyla bilendir; azını da çoğunu da görendir. İster hayır ister şer olsun, hiçbir şey O'na gizli kalmaz. Dolayısıyla namaz ve zekât, dünyada zaferin en önemli sebeplerinden olduğu gibi, ahirette de mutluluğun vesilelerindendir.
وقالت اليهود: لن يدخل الجنة إلا من كان يهوديا، وقالت النصارى: لن يدخل الجنة إلا من كان نصرانيّا، وكل فئة تكفّر الأخرى، تلك تمنّياتهم الباطلة التي لا أساس لها، ولا فائدة منها، وإلا فهاتوا البرهان على ما تزعمون أيها الفريقان، إن كنتم صادقين في ادّعائكم.
Yahudiler: "Cennete ancak Yahudi olanlar girecektir" dediler; Hristiyanlar da: "Cennete ancak Hristiyan olanlar girecektir" dediler ve her iki fırka birbirini tekfir etti. Bu, onların hiçbir dayanağı olmayan ve kendilerine hiçbir fayda sağlamayan asılsız kuruntularıdır. Aksi takdirde, ey iki fırka, iddianızda doğru sözlü iseniz iddia ettiğiniz şeyin delilini getirin!
ثم ردّ الله تعالى عليهم بقوله: (بلى) جوابا لإثبات نفي سابق، وردّا لما زعموه، فإن الذي يدخل الجنة: هو كل من انقاد لله تعالى، وأخلص في عمله، وهو محسن في عبادته وعمله واعتقاده، وهؤلاء لهم الأجر عند ربّهم، بلا خوف ولا حزن في الآخرة، خلافا لعبدة الأوثان والأصنام الذين هم في خوف مما يستقبلهم، وحزن مما ينزل بهم.
Daha sonra Allah Teâlâ, önceki bir olumsuzlamayı ispat etmek ve onların iddialarını reddetmek üzere bir cevap olarak: (Belâ / Hayır, bilakis) buyurarak onlara karşılık vermiştir. Zira cennete girecek olan; Allah Teâlâ'ya boyun eğen, ibadetinde, amelinde ve inancında ihsan sahibi (muhsin) olarak amelinde ihlaslı davranan kimsedir. Gelecekte karşılaşacakları şeylerden dolayı korku, başlarına gelenlerden dolayı da hüzün içinde olan putperestlerin aksine, bunların ahirette hiçbir korku ve üzüntü olmaksızın Rableri katında mükâfatları vardır.
وحدث الخصام بين أهل الكتاب، فلم يكتفوا بما سبق، بل قالت اليهود: ليست النصارى على شيء من الدين يعتدّ به، فلا يؤمنون بالمسيح الذي بشرت به التوراة، والمسيح المبشّر به لمّا يأت بعد، وينتظرون ظهوره، وإعادته الملك لشعب إسرائيل.
Ehl-i Kitap arasında husumet meydana geldi ve daha önce geçenlerle yetinmeyip bilakis Yahudiler: "Hristiyanlar dinden itibar edilecek hiçbir şey üzere değildir" dediler. Onlar Tevrat'ın müjdelediği Mesih'e inanmıyorlar, zira müjdelenen Mesih'in henüz gelmediğine ve onun zuhur edip mülkü İsrailoğullarına geri vereceğini bekliyorlar.
وقالت النصارى: ليست اليهود على شيء من الدين الصحيح، فأنكروا كون المسيح متمما لشريعة اليهود. قالوا ذلك، والحال أنهم أصحاب كتاب، يدّعون تلاوته ويؤمنون به، وقال المشركون الوثنيون الذين لا يعلمون شيئا مثل هذا القول لأهل كل دين: لستم على شيء، والله يحكم بين الجميع يوم القيامة، بقضائه العدل، فيما اختلفوا فيه، وتنازعوا في شأنه.
Hristiyanlar da: "Yahudiler hak dinden hiçbir şey üzere değildir" dediler ve Mesih'in Yahudi şeriatını tamamlayıcı olduğunu inkâr ettiler. Onlar kitap sahibi olduklarını, onu okuduklarını ve ona inandıklarını iddia ettikleri halde böyle söylediler. Hiçbir şey bilmeyen putperest müşrikler de her din mensubuna buna benzer bir söz söyleyerek: "Siz hiçbir şey üzere değilsiniz" dediler. Allah kıyamet gününde, aralarında ihtilaf ettikleri ve çekiştikleri konularda adil hükmüyle herkesin arasında hüküm verecektir.
نزلت هذه الآية في يهود أهل المدينة، ونصارى أهل نجران، وذلك أن وفد نجران لما قدموا على رسول الله ﷺ أتاهم أحبار اليهود، فتناظروا حتى ارتفعت أصواتهم، فقالت اليهود: ما أنتم على شيء من الدين، وكفروا بعيسى والإنجيل، وقالت لهم النصارى: ما أنتم على شيء من الدين، فكفروا بموسى والتوراة، فأنزل الله تعالى هذه الآية.
Bu ayet, Medine Yahudileri ve Necran Hristiyanları hakkında inmiştir. Şöyle ki: Necran heyeti Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in huzuruna geldiğinde Yahudi hahamları onların yanına geldiler ve sesleri yükselinceye kadar tartıştılar. Yahudiler: "Siz dinden hiçbir şey üzere değilsiniz" deyip İsa'yı ve İncil'i inkâr ettiler. Hristiyanlar da onlara: "Siz dinden hiçbir şey üzere değilsiniz" deyip Musa'yı ve Tevrat'ı inkâr ettiler. Bunun üzerine Allah Teâlâ bu ayeti indirdi.
تخريب المساجد وهدمها وأدب الخطاب
Mescitlerin Tahrip Edilip Yıkılması ve Hitap Edebi
دأب اليهود على الاعتداء على حرمات المساجد وترويع المصلّين الآمنين ومحاولة هدمها من قديم، فلم تكن محاولتهم إحراق المسجد الأقصى في ٢١ آب سنة ١٩٦٩ م والحفريات حوله منذ عام ١٩٤٨ أمرا جديدا، فهم يريدون تدمير كل معالم الإسلام، وصروحه ومبانيه لتهويد المناطق العربية الإسلامية، ومنع أداء الصلاة في المساجد، كما فعل مشركو العرب في مبدأ الدعوة الإسلامية، حيث منعوا النّبي وأصحابه من دخول مكة ومن ذكر الله تعالى في المسجد الحرام، وقد غزا بختنصّر والروم فلسطين وخرّبوا بيت المقدس، وأغار الصليبيون على بيت المقدس وغيره من بلاد المسلمين والعرب، وصدوا المسلمين عن المسجد الأقصى، وخرّبوا كثيرا من المساجد، واستمر اليهود في تخريب المساجد في فلسطين بعد الاحتلال، مع أنه ليس هناك ظلم أكبر من تخريب المساجد ومنع الناس من الصلاة فيها، ولا أحد أظلم ممن منع ذكر الله في المساجد بأي طريق من الطرق، وسعى في تعطيلها عن القيام بوظائفها، وأولئك لهم الذّل والخزي في الدنيا، وفي الآخرة عذاب شديد عظيم.
Yahudiler çok eskiden beri mescitlerin kutsiyetine saldırmayı, güvende olan cemaati korkutmayı ve mescitleri yıkmaya çalışmayı âdet edinmişlerdir. Dolayısıyla onların 21 Ağustos 1969'da Mescid-i Aksâ'yı yakma girişimleri ve 1948 yılından beri etrafında yaptıkları kazılar yeni bir şey değildir. Onlar, Arap-İslam bölgelerini Yahudileştirmek ve mescitlerde namaz kılınmasını engellemek için İslam'ın bütün alametlerini, anıtlarını ve binalarını yok etmek istemektedirler. Nitekim İslam davetinin başlangıcında Arap müşrikleri de Peygamber'i ve ashabını Mekke'ye girmekten ve Mescid-i Haram'da Allah Teâlâ'yı zikretmekten alıkoyarak aynısını yapmışlardı. Buhtunnasr (Nebukadnezar) ve Romalılar Filistin'i istila edip Beytülmakdis'i tahrip etmiş; Haçlılar Beytülmakdis'e ve diğer Müslüman ve Arap beldelerine saldırıp Müslümanları Mescid-i Aksâ'dan engellemiş ve birçok mescidi tahrip etmişlerdir. Yahudiler de işgalden sonra Filistin'deki mescitleri tahrip etmeyi sürdürmüşlerdir. Oysa mescitleri tahrip etmekten ve insanları oralarda namaz kılmaktan alıkoymaktan daha büyük bir zulüm yoktur. Herhangi bir yolla mescitlerde Allah'ın zikredilmesine engel olan ve onları işlevlerini yerine getirmekten alıkoymaya çalışan kimseden daha zalim hiç kimse olamaz. İşte onlar için dünyada alçaklık ve rezillik, ahirette ise pek şiddetli ve büyük bir azap vardır.
قال الله تعالى:
Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١١٤ الى ١١٥]
[Bakara Suresi (2): 114-115. Ayetler]
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعى فِي خَرابِها أُولئِكَ ما كانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوها إِلاَّ خائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ (١١٤) وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ (١١٥)
{ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعى فِي خَرابِها أُولئِكَ ما كانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوها إِلاَّ خائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ (١١٤) وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ (١١٥) } “Allah'ın mescitlerinde O'nun adının anılmasını engelleyen ve onların harap olmasına çalışandan daha zalim kim olabilir? Bunların oralara ancak korkarak girmeleri gerekir. Onlar için dünyada bir rezillik, ahirette de büyük bir azap vardır. (114) Doğu da Batı da Allah'ındır. Nereye dönerseniz dönün, Allah'ın yüzü (yönü/rızası) oradadır. Şüphesiz Allah lütfu geniş olandır, her şeyi hakkıyla bilendir. (115)”
فإذا منع الناس من الصلاة في المساجد ففي أي مكان تصح الصلاة فيه، ويتم التوجه فيه إلى الله، فإن الله مع عباده، لا يحدّه مكان.
Şayet insanlar mescitlerde namaz kılmaktan engellenirlerse, herhangi bir yerde de namaz geçerli olur ve orada Allah'a yönelme gerçekleşir. Zira Allah kullarıyla beraberdir, O'nu hiçbir mekân sınırlandıramaz.
وكان من سوء أدب خطاب اليهود مع النّبي ﷺ كما تقدم أنهم يقولون له:
Daha önce geçtiği üzere Yahudilerin Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e hitap ederken sergiledikleri edepsizliklerden biri de ona şöyle demeleriydi:
(راعنا) اسم فاعل من الرّعونة، وكان ذلك سبّا قبيحا عند اليهود، فقالوا: إنا كنّا نسبّ محمدا سرّا، والآن نعلن سبّه، فكانوا يأتون نبي الله ﷺ فيقولون: يا محمد راعنا، ويضحكون، ففطن بها رجل من الأنصار، وهو سعد بن معاذ، وكان عارفا بلغة اليهود، وقال: يا أعداء الله، عليكم لعنة الله، والذي نفس محمد بيده لئن سمعتها من رجل منكم لأضربنّ عنقه، فقالوا: ألستم تقولونها؟ فأنزل الله تعالى:
Re'ûnet (ahmaklık/düşüncesizlik) kökünden türeyen bir ism-i fail olan (Râinâ) kelimesidir. Bu, Yahudiler nezdinde çirkin bir küfür ve hakaretti. Onlar: "Biz Muhammed'e gizlice sövüyorduk, şimdi ise ona açıktan söveceğiz" dediler. Allah'ın Peygamberi sallallâhu aleyhi ve sellem'in yanına gelir ve: "Ey Muhammed, râinâ!" der, sonra da gülerlerdi. Ensardan bir zat olan ve Yahudilerin dilini bilen Sa'd b. Muâz bunu fark etti ve: "Ey Allah'ın düşmanları! Allah'ın laneti üzerinize olsun! Muhammed'in nefsi elinde olan [Allah]'a yemin olsun ki, bunu sizden herhangi bir kimseden işitirsem mutlaka boynunu vururum!" dedi. Onlar: "Siz de onu söylemiyor musunuz?" dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ [şu ayeti] indirdi:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقُولُوا راعِنا وَقُولُوا انْظُرْنا وَاسْمَعُوا وَلِلْكافِرِينَ عَذابٌ أَلِيمٌ (١٠٤) [البقرة: ٢/ ١٠٤] .
{ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقُولُوا راعِنا وَقُولُوا انْظُرْنا وَاسْمَعُوا وَلِلْكافِرِينَ عَذابٌ أَلِيمٌ (١٠٤) } “Ey iman edenler! 'Râinâ' demeyin, 'Unzurnâ' deyin ve dinleyin. Kâfirler için pek acı bir azap vardır. (104)” [Bakara: 2/104].
وكان المسلمون إذا قالوا لحلفائهم من اليهود: آمنوا بمحمد ﷺ، قالوا: هذا الذي تدعوننا إليه ليس بخير مما نحن عليه، ولوددنا لو كان خيرا، فأنزل الله تعالى تكذيبا لهم:
Müslümanlar Yahudi müttefiklerine: "Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'e iman edin" dediklerinde onlar: "Bizi çağırdığınız bu şey, üzerinde bulunduğumuz durumdan daha hayırlı değildir; şayet hayırlı olsaydı elbette [ona tabi olmayı] isterdik" dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ onları yalanlamak üzere [şu ayeti] indirdi:
ما يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ (١٠٥) [البقرة: ٢/ ١٠٥] .
{ ما يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ (١٠٥) } “Ehl-i Kitaptan inkâr edenler de müşrikler de Rabbinizden size bir hayır indirilmesini istemezler. Hâlbuki Allah rahmetini dilediğine tahsis eder. Allah büyük lütuf sahibidir. (105)” [Bakara: 2/105].
الادّعاءات الفارغة والافتراءات الكاذبة
Boş İddialar ve Asılsız İftiralar
الألوهية والربوبية صفتان تقتضيان الكمال المطلق والتّفرد الذاتي والقدرة الشاملة على كل شيء من الخلق والإبداع، والرزق والإنعام، والدقة المتناهية والإحكام، وذلك لا يعقل أن يتصف به بشر من جنس الناس لأنه عاجز مثلهم، وقاصر غير قادر، وناقص غير كامل، وإنما الذي يحق أن يوصف بهذه الصفات الفريدة هو الله ﷻ الذي خلق فسوّى، وقدّر فهدى، وله جميع ما في السماوات والأرض ملكا وخلقا وعبيدا، وتخضع لهيمنته وسلطانه كل شيء، أبدع السماء والأرض
Uluhiyet ve Rububiyet; mutlak kemali, zatî teferrüdü (eşsizliği), yaratma, yoktan var etme, rızık verme, nimet bahşetme, sonsuz incelik ve kusursuz nizam gibi her şeye yönelik kapsamlı bir kudreti gerektiren iki sıfattır. İnsan türünden bir beşerin bu niteliklerle vasıflanması aklen mümkün değildir; çünkü o da onlar gibi aciz, gücü yetmeyen yetersiz, tam olmayan eksik bir varlıktır. Bu eşsiz sıfatlarla nitelenmeyi gerçekten hak eden ise yaratıp şekil veren, takdir edip hidayete erdiren, mülk, yaratılış ve kulluk bakımından göklerde ve yerde olan her şey kendisine ait olan ve her şeyin O'nun hâkimiyetine ve otoritesine boyun eğdiği Allah celle celâluhu'dur. O, gökleri, yeri
والوجود كله من غير سابقة شيء، ولا استعانة بأحد، إذا أراد أمرا، أوجده في الحال من غير امتناع ولا إباء.
ve bütün varlığı önceden hiçbir benzeri olmaksızın ve hiç kimseden yardım almaksızın yoktan var etmiştir. Bir şeyi dilediğinde, hiçbir engel ve imtina olmaksızın o şeyi anında var eder.
ومن كان هذا شأنه، فلا يحتاج إلى الوالد والولد، ولا يشبهه شيء من خلقه، ليس كمثله شيء وهو السميع البصير، ولا يوجد شيء من جنسه في الوجود، هو الله الواحد الأحد، الفرد الصمد (المقصود في الحوائج على الدوام) لم يلد ولم يولد، ولم يكن له كفوا أحد.
Şanı böyle olan bir varlık ise anne-babaya ve çocuğa muhtaç olmaz. Yaratılmışlarından hiçbir şey O'na benzemez; O'nun benzeri hiçbir şey yoktur ve O, Semî'dir (her şeyi işitendir), Basîr'dir (her şeyi görendir). Varlıkta O'nun cinsinden hiçbir şey bulunmaz. O, doğurmamış ve doğurulmamış, dengi de olmayan bir ve tek olan Allah'tır, Samed'dir (ihtiyaçlar için daima kendisine başvurulandır).
هذا ما يقرره العقل الإنساني في أبسط محاكماته، فهل يعقل أن يتخذ هذا الإله ولدا له من خلقه؟ وهو خالق الخلق المتصف بالكمال والمنزه عن كل نقص، وهو الرّازق المنعم عليهم بجلائل المنعم وصغائرها، وإن أساؤوا له وجحدوا به،
İnsan aklı en basit muhakemesinde dahi bunu ikrar eder. O halde, yaratılmışların yaratıcısı, kemalle vasıflanmış, her türlü noksanlıktan münezzeh olan, O'na kötülük edip O'nu inkâr etseler bile kullarına büyük ve küçük her türlü nimeti bahşeden rızık verici olan bu İlah'ın, yarattıklarından bir çocuk edinmesi hiç akıl kârı mıdır?
روى البخاري عن أبي موسى الأشعري ﵁ عن النّبي ﷺ قال: «ليس أحد أصبر على أذى سمعه من الله، إنهم ليدعون له ولدا ويجعلون له أندادا «١» ، وهو مع ذلك يعافيهم ويرزقهم» .
Buhârî, Ebû Mûsâ el-Eş'arî radıyallâhu anh'tan, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: «İşittiği eziyete Allah'tan daha sabırlı hiç kimse yoktur. Doğrusu onlar O'na çocuk nispet ediyor ve O'na ortaklar koşuyorlar «١» ; O ise buna rağmen onlara afiyet verip onları rızıklandırıyor.»
لذا ارتكب بعض البشر خطأ كبيرا حين نسبوا إلى الله الولد، فهذا مجرد ادّعاء أجوف، وحين طلبوا أن يكلمهم الله مباشرة كما يكلم الملائكة وموسى ﵇ استكبارا منهم وعتوّا وعنادا، وطلبوا أن تأتيهم آية مادّية محسوسة استخفافا منهم بآيات القرآن البيّنات، فهذا من الافتراءات الكاذبة، تنزه الله عن طلبهم، وأبان الآيات أحسن بيان وأتمه، ولكن لا يفهمها إلا العقلاء المنصفون.
Bu sebeple bazı insanlar Allah'a çocuk nispet ettiklerinde büyük bir hata işlemişlerdir; bu sadece içi boş bir iddiadır. Büyüklük taslayarak, haddi aşarak ve inat ederek meleklerle ve Mûsâ aleyhisselâm ile konuştuğu gibi Allah'ın kendileriyle de doğrudan konuşmasını istediklerinde ve Kur'an'ın apaçık ayetlerini küçümseyerek kendilerine somut, hissedilir bir mucize gelmesini talep ettiklerinde de [büyük bir hata işlemişlerdir]. Bu da asılsız iftiralardandır. Allah onların bu talebinden münezzehtir; O, ayetleri en güzel ve en kâmil şekilde açıklamıştır; ancak bunu yalnızca insaf sahibi akıl sahipleri anlar.
ردّ الله تعالى على هذه الادّعاءات الفارغة والافتراءات الواهية، فقال سبحانه:
Yüce Allah bu boş iddialara ve temelsiz iftiralara cevap vererek şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١١٦ الى ١٢٠]
[Bakara Suresi (2): Ayetler 116'dan 120'ye]
وَقالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً سُبْحانَهُ بَلْ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قانِتُونَ (١١٦) بَدِيعُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَإِذا قَضى أَمْراً فَإِنَّما يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (١١٧) وَقالَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ لَوْلا يُكَلِّمُنَا اللَّهُ أَوْ تَأْتِينا آيَةٌ كَذلِكَ قالَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشابَهَتْ قُلُوبُهُمْ قَدْ بَيَّنَّا الْآياتِ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ (١١٨) إِنَّا أَرْسَلْناكَ بِالْحَقِّ بَشِيراً وَنَذِيراً وَلا تُسْئَلُ عَنْ أَصْحابِ الْجَحِيمِ (١١٩) وَلَنْ تَرْضى عَنْكَ الْيَهُودُ وَلا النَّصارى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدى وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ بَعْدَ الَّذِي جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ما لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلا نَصِيرٍ (١٢٠)
{ وَقالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً سُبْحانَهُ بَلْ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قانِتُونَ (١١٦) بَدِيعُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَإِذا قَضى أَمْراً فَإِنَّما يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (١١٧) وَقالَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ لَوْلا يُكَلِّمُنَا اللَّهُ أَوْ تَأْتِينا آيَةٌ كَذلِكَ قالَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشابَهَتْ قُلُوبُهُمْ قَدْ بَيَّنَّا الْآياتِ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ (١١٨) إِنَّا أَرْسَلْناكَ بِالْحَقِّ بَشِيراً وَنَذِيراً وَلا تُسْئَلُ عَنْ أَصْحابِ الْجَحِيمِ (١١٩) وَلَنْ تَرْضى عَنْكَ الْيَهُودُ وَلا النَّصارى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدى وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ بَعْدَ الَّذِي جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ما لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلا نَصِيرٍ (١٢٠) } “«Allah çocuk edindi» dediler. Hâşâ, O bundan münezzehtir! Bilakis göklerde ve yerde ne varsa O'nundur; hepsi O'na boyun eğmiştir. (116) [O], göklerin ve yerin yoktan var edicisidir. Bir işin olmasını dilediğinde ona sadece «Ol!» der, o da hemen oluverir. (117) Bilmeyenler dediler ki: «Allah bizimle konuşsa ya da bize bir mucize gelseydi ya!» Onlardan öncekiler de tıpkı onların söyledikleri gibi söylemişlerdi. Kalpleri birbirine benzedi. Gerçekten biz, kesin olarak inanan bir topluluk için ayetleri apaçık gösterdik. (118) Şüphesiz biz seni müjdeleyici ve uyarıcı olarak hak ile gönderdik. Sen cehennemliklerden sorumlu tutulacak değilsin. (119) Sen onların dinlerine uymadıkça ne Yahudiler senden razı olur ne de Hristiyanlar. De ki: «Doğru yol ancak Allah'ın yoludur.» Sana gelen ilimden sonra onların heva ve heveslerine uyacak olursan, Allah'tan sana ne bir dost ne de bir yardımcı olur. (120)”
نزلت هذه الآيات في اليهود حين قالوا: عزير ابن الله، وفي نصارى نجران حيث قالوا: المسيح ابن الله، وفي مشركي العرب الذين قالوا: الملائكة بنات الله. أسأل الله الهداية لجميع البشرية وأن يوفقهم لما فيه خيرهم ونجاتهم. ثم أنزل الله في أصحاب السفينة الذين أقبلوا مع جعفر بن أبي طالب من أرض الحبشة، كانوا أربعين رجلا من الحبشة وأهل الشام:
Bu ayetler, «Üzeyir Allah'ın oğludur» dediklerinde Yahudiler hakkında; «Mesih Allah'ın oğludur» dediklerinde Necran Hristiyanları hakkında ve «Melekler Allah'ın kızlarıdır» diyen Arap müşrikleri hakkında inmiştir. Allah'tan bütün insanlık için hidayet ve onları kendileri için hayır ve kurtuluş olan şeye muvaffak kılmasını dilerim. Daha sonra Allah, Ca'fer b. Ebî Tâlib ile birlikte Habeşistan topraklarından gelen gemi ehli hakkında [şu ayeti] indirdi ki bunlar Habeşistan ve Şam ehlinden kırk kişiydiler:
[سورة البقرة (٢) : آية ١٢١]
[Bakara Suresi (2): Ayet 121]
الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ أُولئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ (١٢١)
{ الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ أُولئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ (١٢١) } “Kendilerine kitap verdiğimiz kimseler onu hakkıyla okurlar; işte onlar ona iman ederler. Kim de onu inkâr ederse, işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir. (121)”
[البقرة: ٢/ ١٢١] .
[Bakara: 2/121].
ثم أكّد الله تعالى تذكير اليهود بالنعم التي أنعم بها عليهم، لتجديد ثقتهم ونشاطهم، وأمرهم بالخوف من الآخرة في قوله سبحانه:
Daha sonra Yüce Allah, Yahudilere güven ve gayretlerini tazelemek amacıyla kendilerine lütfettiği nimetleri hatırlatmayı pekiştirmiş ve şu buyruğuyla onlara ahiretten korkmalarını emretmiştir:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١٢٢ الى ١٢٣]
[Bakara Suresi (2): Ayetler 122'den 123'e]
يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعالَمِينَ (١٢٢) وَاتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَلا يُقْبَلُ مِنْها عَدْلٌ وَلا تَنْفَعُها شَفاعَةٌ وَلا هُمْ يُنْصَرُونَ (١٢٣)
{ يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعالَمِينَ (١٢٢) وَاتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَلا يُقْبَلُ مِنْها عَدْلٌ وَلا تَنْفَعُها شَفاعَةٌ وَلا هُمْ يُنْصَرُونَ (١٢٣) } “Ey İsrailoğulları! Size ihsan ettiğim nimetimi ve sizi [o zamanki] âlemlere üstün kıldığımı hatırlayın. (122) Ve öyle bir günden sakının ki o gün hiçbir kimse başkası adına bir şey ödeyemez, kimseden fidye kabul edilmez, hiç kimseye şefaat fayda vermez ve onlara yardım da edilmez. (123)”
أيها الإسرائيليون الجاحدون: اذكروا نعمي الكثيرة الدينية والدنيوية التي أنعمت بها عليكم وعلى آبائكم، من الإنقاذ من أيدي الأعداء، وإنزال المنّ والسّلوى، والتمكّن في البلاد بعد المذلّة والقهر، وإرسال الأنبياء والرّسل منكم، والتفضيل على عالمي زمانكم، حتى تطيعوا الرّسل، وتتركوا الضّلال.
Ey nankör İsrailoğulları! Elçilere itaat edesiniz ve sapkınlığı terk edesiniz diye; düşmanların elinden kurtarma, kudret helvası ve bıldırcın eti indirme, hor görülme ve ezilmenin ardından beldelerde yerleşik güç kılma, içinizden peygamberler ve elçiler gönderme ve çağınızın âlemlerine üstün kılma şeklinde size ve atalarınıza bahşettiğim çok sayıdaki dinî ve dünyevî nimetlerimi hatırlayın!
واتّقوا الله ربّكم وخافوا من عذاب يوم القيامة، بسبب تحريف التوراة، والتكذيب برسالة النّبي ﷺ، ذلك اليوم الذي لا تؤدي نفس عن نفس شيئا من الحقوق التي لزمتها، فلا تؤاخذ بذنب نفس أخرى، ولا تدفع عنها شيئا، ولا يؤخذ منها فدية لتنجو من النار، ولا تنفعها شفاعة أحد ولا نصرة ناصر.
Tevrat'ı tahrif etmeniz ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in risaletini yalanlamanız sebebiyle Rabbiniz olan Allah'tan sakının ve kıyamet gününün azabından korkun! O gün ki, hiçbir kimse diğer bir kimsenin üzerine düşen haklardan hiçbirini ödeyemez; başkasının günahından dolayı sorumlu tutulmaz, onun adına hiçbir şeyi savamaz, cehennemden kurtulması için kendisinden hiçbir fidye alınmaz ve ona ne bir kimsenin şefaati ne de bir yardımcının yardımı fayda verir.
خصائص البيت الحرام وتكريم أهله
Beyt-i Harâm'ın Özellikleri ve Ehline İkram Edilmesi
رغّب القرآن الكريم قبيلة قريش وغيرها من أهل الكتاب بالإيمان برسالة النّبي ﷺ، وزجرهم عن الكفر والعصيان، ببيان فضائل البيت الحرام حيث جعله الله مثابة للناس (أي مرجعا ومآبا لهم) وقت الحج يجتمعون فيه ويتفرقون عنه، وجعله الله آمنا مطمئنا، من دخله كان آمنا، ويتخطف الناس من حوله، وأمر الله المسلمين أمر ندب لا وجوب باتخاذ مكان إقامة إبراهيم مصلّى مفضّلا على غيره في الصلاة لشرفه بقيام إبراهيم فيه. وأمر سبحانه إبراهيم وإسماعيل بتطهير البيت من الأوثان والأدناس والأرجاس لمن يطوف به، ويقيم عنده، ويركع فيه ويسجد.
Kur'ân-ı Kerîm, Kureyş kabilesini ve diğer Ehl-i Kitabı Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in risaletine iman etmeye teşvik etmiş; Beyt-i Harâm'ın faziletlerini açıklayarak onları inkârdan ve isyandan sakındırmıştır. Zira Allah orayı hac vaktinde insanların toplandığı ve oradan dağıldığı bir mesâbe (insanlar için bir dönüp toplanma ve sığınma yeri) kılmış, orayı güvenli ve huzurlu kılmıştır; oraya giren güvende olur, oysa çevrelerindeki insanlar kapılıp götürülmektedir. Allah, İbrâhim'in oradaki makamı sebebiyle taşıdığı şereften ötürü İbrâhim'in durduğu yeri namaz için diğer yerlere tercih edilen bir musallâ (namazgâh) edinmelerini Müslümanlara vacip değil mendup bir emir olarak emretmiştir. O Yüce Zat, İbrâhim ve İsmâil'e de orayı tavaf edenler, ibadet için kalanlar, rükû ve secde edenler için Beyt'i putlardan, pisliklerden ve murdarlıklardan temizlemelerini emretmiştir.
ودعا إبراهيم ربّه أن يجعل مكة البلد الحرام في أمن وطمأنينة، وأن يرزق أهله أطيب الثمرات وأحسن خيرات الأرض، وخصّ إبراهيم طلب الرزق بالمؤمنين، فأجابه الرّب تعالى بأنه أيضا يرزق الكافر ويمتعه زمنا قليلا، ثم يلجئه إلى عذاب النار، قال الله تعالى مكافئا بالإمامة إبراهيم الذي كلفه بأداء تكاليف أدّاها خير أداء، ومبيّنا ما دعا لأهل مكة:
İbrâhim, Rabbine Mekke'yi, yani Belde-i Harâm'ı emniyet ve huzur içinde kılmasını ve ahalisini en güzel meyvelerle ve yeryüzünün en iyi nimetleriyle rızıklandırmasını niyaz etti. İbrâhim rızık talebini müminlere tahsis edince, Rabbi Teâlâ ona kâfiri de rızıklandıracağını, onu az bir süre faydalandıracağını, sonra da ateş azabına mecbur kılacağını bildirerek karşılık verdi. Yüce Allah, yüklediği mükellefiyetleri en güzel şekilde yerine getiren İbrâhim'i imamlık ile mükâfatlandırarak ve onun Mekke ehli için yaptığı duayı açıklayarak şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١٢٤ الى ١٢٦]
[Bakara Suresi (2): Ayetler 124'ten 126'ya]
وَإِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ (١٢٤) وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْناً وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنا إِلى إِبْراهِيمَ وَإِسْماعِيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ (١٢٥) وَإِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَراتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ قالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلاً ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلى عَذابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (١٢٦)
{ وَإِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ (١٢٤) وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْناً وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنا إِلى إِبْراهِيمَ وَإِسْماعِيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ (١٢٥) وَإِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَراتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ قالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلاً ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلى عَذابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (١٢٦) } “Hani Rabbi İbrâhim'i birtakım kelimelerle (emir ve yasaklarla) sınamış, o da bunları eksiksiz yerine getirmişti. [Allah]: «Seni insanlara önder (imam) yapacağım» buyurdu. [İbrâhim]: «Soyumdan da [önderler yap]!» dedi. [Allah]: «Zalimler benim ahdime erişemez» buyurdu. (124) Hani biz Beyt'i (Kâbe'yi) insanlar için bir toplanma ve güven yeri kılmıştık. Siz de İbrâhim'in makamından bir namazgâh edinin. İbrâhim ve İsmâil'e de: «Tavaf edenler, ibadete kapananlar, rükû ve secde edenler için evimi tertemiz tutun» diye emretmiştik. (125) Hani İbrâhim: «Rabbim! Burayı güvenli bir belde kıl, ahalisinden Allah'a ve ahiret gününe inananları ürünlerle rızıklandır» demişti. [Allah]: «İnkâr edeni de bir süre faydalandırır, sonra onu ateş azabına sürüklerim; ne kötü bir varış yeridir orası!» buyurdu. (126)”
ويلاحظ أن إبراهيم خصّ طلب الرزق بالمؤمنين، فأجابه الله بأنه يرزق الكافر أيضا ويمتّعه في الدنيا زمانا ثم يعذّبه في النار. وكان من دعاء إبراهيم ﵇ أثناء بنائه البيت الحرام مع ابنه إسماعيل أن يتقبّل الله منهما، وأن يجعلهما منقادين لله خاضعين له، ومخلصين، وأن يجعل من ذرّيتهما جماعة مخلصة منقادة، وأن يبصرهما بأسرار العبادة ومناسك الحج، وأن يقبل توبتهما، وأن يرسل في ذرية إبراهيم رسولا منهم يتميز بالصدق والأمانة، يتلو عليهم آيات الدين، ويعلمهم كتاب الله، والحكمة (وهي كل ما تكمل به النفوس من العلوم والمعارف وأحكام الشرع) وأن يطهرهما من رجس الوثنية والشرك، فإنك يا ربّ العزيز الذي لا يغلب، الحكيم في كل صنع، قال الله تعالى:
Görülmektedir ki İbrâhim rızık talebini müminlere tahsis etmiş, Allah da ona kâfiri de rızıklandıracağını, dünyada bir süre faydalandıracağını, sonra da ateşte azap edeceğini bildirerek cevap vermiştir. İbrâhim aleyhisselâm'ın, oğlu İsmâil ile birlikte Beyt-i Harâm'ı inşa ederken yaptığı dualardan biri de Allah'ın kendilerinden [bu ameli] kabul buyurması, kendilerini Allah'a boyun eğen, teslimiyet gösteren ve ihlaslı kimseler kılması, nesillerinden de ihlaslı ve teslimiyet gösteren bir topluluk var etmesi, kendilerine ibadet sırlarını ve hac menâsikini (ibadet yerlerini/şekillerini) göstermesi, tevbelerini kabul etmesi ve İbrâhim'in nesli arasından, kendilerine dinin ayetlerini okuyan, onlara Allah'ın kitabını ve hikmeti (ki bu nefisleri kemale erdiren her türlü ilim, irfan ve şeriat hükümleridir) öğreten, kendilerini putperestlik ve şirk pisliğinden arındıran, doğruluk ve güvenilirlikle temayüz etmiş bir peygamber göndermesiydi. Şüphesiz sen ey Rabbim, asla mağlup edilemeyen Azîz'sin, her işinde Hakîm'sin. Yüce Allah şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١٢٧ الى ١٢٩]
[Bakara Suresi (2): Ayetler 127'den 129'a]
وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْراهِيمُ الْقَواعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْماعِيلُ رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (١٢٧) رَبَّنا وَاجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَأَرِنا مَناسِكَنا وَتُبْ عَلَيْنا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (١٢٨) رَبَّنا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (١٢٩)
{ وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْراهِيمُ الْقَواعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْماعِيلُ رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (١٢٧) رَبَّنا وَاجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَأَرِنا مَناسِكَنا وَتُبْ عَلَيْنا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (١٢٨) رَبَّنا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (١٢٩) } “Hani İbrâhim, İsmâil ile birlikte Beyt'in temellerini yükseltiyor [ve şöyle dua ediyorlardı]: «Rabbimiz! Bizden kabul buyur; şüphesiz sen her şeyi hakkıyla işitensin, hakkıyla bilensin. (127) Rabbimiz! Bizi sana teslim olmuş kimseler kıl, soyumuzdan da sana teslim olmuş bir ümmet [çıkar], bize ibadet yerlerimizi/yöntemlerimizi göster ve tevbemizi kabul buyur. Şüphesiz sen tevbeleri çokça kabul edensin, çok merhametlisin. (128) Rabbimiz! Onların içinden kendilerine senin ayetlerini okuyacak, onlara Kitab'ı ve hikmeti öğretecek ve onları arındıracak bir peygamber gönder. Şüphesiz sen Azîz'sin, Hakîm'sin.» (129)”
قال النّبي ﷺ موضحا معنى هذه الآية الأخيرة: «أنا دعوة أبي إبراهيم، وبشرى
Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bu son ayetin anlamını açıklayarak şöyle buyurmuştur: «Ben babam İbrâhim'in duası, [ve...] müjdesiyim
أخي عيسى، ورؤيا أمي»
kardeşim Îsâ'nın [müjdesi] ve annemin rüyasıyım.»
وقد تحققت هذه الدعوة الكريمة من إبراهيم ﵇، وكان النّبي ﷺ هو موضع تحقيق هذه الدعوة، وأهل الكتاب يعرفون ذلك، لولا بغيهم وحسدهم وظلمهم.
İbrâhim aleyhisselâm'ın bu yüce duası gerçekleşmiş ve Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem bu duanın tecelli ettiği zat olmuştur. Haddi aşmaları, hasetleri ve zulümleri olmasaydı Ehl-i Kitap da bunu bilmektedir.
اتّباع ملّة إبراهيم ﵇
İbrâhim aleyhisselâm'ın Dinine Uymak
كان أبو الأنبياء خليل الرحمن إبراهيم ﵇ على ملّة التوحيد الخالصة لله، وهي الملّة الحنيفية، وكان نبيّنا ﷺ قبل البعثة يتعبّد على ملّة إبراهيم، واستمر على اتّباع تلك الملّة بعد البعثة بأمر الله ﷿ في قوله: ثُمَّ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٢٣) [النّحل: ١٦/ ١٢٣] .
Peygamberlerin atası, Rahmân'ın dostu İbrâhim aleyhisselâm, sırf Allah'a ait olan tevhid dini, yani Hanîf dini üzereydi. Peygamberimiz sallallâhu aleyhi ve sellem de peygamberlikten önce İbrâhim'in dini üzere ibadet ederdi ve peygamberlikten sonra da Allah azze ve celle'nin şu buyruğundaki emriyle o dine uymaya devam etti: { ثُمَّ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٢٣) } “Sonra sana: «Hanîf olarak İbrâhim'in dinine uy; o müşriklerden değildi» diye vahyettik. (123)” [Nahl: 16/123].
روي أن عبد الله بن سلام دعا ابني أخيه: سلمة ومهاجرا إلى الإسلام، فقال لهما: قد علمتما أن الله تعالى قال في التوراة: إني باعث من ولد إسماعيل نبيّا، اسمه أحمد، فمن آمن به فقد اهتدى، ومن لم يؤمن به فهو ملعون، فأسلم سلمة، وأبى مهاجر، فنزلت فيه الآية:
Rivayet edildiğine göre Abdullah b. Selâm, iki kardeşinin oğlu olan Seleme ve Muhâcir'i İslâm'a davet etti ve onlara şöyle dedi: «Bilirsiniz ki Yüce Allah Tevrat'ta şöyle buyurmuştur: Şüphesiz ben İsmâil'in soyundan Ahmed adında bir peygamber göndereceğim; kim ona iman ederse doğru yolu bulmuş olur, kim de ona iman etmezse lanetlenmiştir.» Bunun üzerine Seleme Müslüman oldu, Muhâcir ise direndi. Bunun üzerine hakkında şu ayet indi:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١٣٠ الى ١٣٢]
[Bakara Suresi (2): Ayetler 130'dan 132'ye]
وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْراهِيمَ إِلاَّ مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْناهُ فِي الدُّنْيا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ (١٣٠) إِذْ قالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ قالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ (١٣١) وَوَصَّى بِها إِبْراهِيمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يا بَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى لَكُمُ الدِّينَ فَلا تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (١٣٢)
{ وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْراهِيمَ إِلاَّ مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْناهُ فِي الدُّنْيا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ (١٣٠) إِذْ قالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ قالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ (١٣١) وَوَصَّى بِها إِبْراهِيمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يا بَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى لَكُمُ الدِّينَ فَلا تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ (١٣٢) } “Kendini bilmeyenden başka kim İbrâhim'in dininden yüz çevirir? Andolsun ki biz onu dünyada seçtik; şüphesiz o, ahirette de salihlerdendir. (130) Hani Rabbi ona: «Teslim ol!» buyurduğunda, «Âlemlerin Rabbine teslim oldum» demişti. (131) İbrâhim de bunu oğullarına vasiyet etti, Ya'kūb da: «Ey oğullarım! Şüphesiz Allah sizin için bu dini seçti. O halde siz ancak Müslümanlar olarak ölün» [dedi]. (132)”