لقد أمر الله إبراهيم بالانقياد والطاعة لله، فما كان منه إلا أن أسرع بالانقياد والامتثال شأن المصطفين الأخيار، قال: أسلمت لله ربّ العالمين ومالك يوم الدّين.
Şüphesiz Allah, İbrâhim'e Kendisine boyun eğmeyi ve itaat etmeyi emretmiş; o da seçkin, hayırlı kulların şanına yaraşır şekilde derhal boyun eğip emre uyarak: «Âlemlerin Rabbi ve hesap gününün mâliki olan Allah'a teslim oldum.» demiştir.
ولقد كان إبراهيم متكملا بالملّة الحنيفية وأرادها لأولاده، فوصّى بها بنيه، وكذلك يعقوب قائلا: يا بني إن الله اختار لكم هذا الدين، وهو كدين محمد ﷺ في أصول الدين العامة، فاثبتوا على الإسلام ولا تفارقوه.
İbrâhim Hanîf dini ile yetkinleşmişti ve bunu çocukları için de arzu ediyordu; bu yüzden onu oğullarına vasiyet etti. Ya'kūb da aynı şekilde şöyle diyerek [vasiyet etti]: «Ey oğullarım! Şüphesiz Allah sizin için bu dini seçti; bu din genel din ilkelerinde Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in dini gibidir. O halde İslâm üzere sebat edin ve ondan ayrılmayın.»
فهل يتبع اليهود آباءهم إبراهيم ويعقوب أو لا؟! ثم قال تعالى:
Peki Yahudiler ataları İbrâhim ve Ya'kūb'a uyuyorlar mı, uymuyorlar mı?! Sonra Yüce Allah şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : آية ١٣٣]
[Bakara Suresi (2): Ayet 133]
أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قالَ لِبَنِيهِ ما تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قالُوا نَعْبُدُ إِلهَكَ وَإِلهَ آبائِكَ إِبْراهِيمَ وَإِسْماعِيلَ وَإِسْحاقَ إِلهاً واحِداً وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (١٣٣)
{ أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قالَ لِبَنِيهِ ما تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قالُوا نَعْبُدُ إِلهَكَ وَإِلهَ آبائِكَ إِبْراهِيمَ وَإِسْماعِيلَ وَإِسْحاقَ إِلهاً واحِداً وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (١٣٣) } “Yoksa Ya'kūb'a ölüm geldiği zaman siz orada hazır mı bulunuyordunuz? Hani o, oğullarına: «Benden sonra neye ibadet edeceksiniz?» demişti. Onlar da: «Senin ilahına ve ataların İbrâhim, İsmâil ve İshâk'ın ilahı olan tek bir ilaha ibadet edeceğiz ve biz sadece O'na teslim olanlarız» demişlerdi. (133)”
[البقرة: ٢/ ١٣٣] .
[Bakara: 2/133].
نزلت في اليهود حين قالوا للنبي ﷺ: ألست تعلم أن يعقوب يوم مات أوصى بنيه باليهودية. فرد الله تعالى عليهم:
Bu ayet, Yahudilerin Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e: «Sen Ya'kūb'un öldüğü gün oğullarına Yahudiliği vasiyet ettiğini bilmiyor musun?» dedikleri zaman inmiştir. Bunun üzerine Yüce Allah onlara şöyle cevap vermiştir:
ما كنتم أيها اليهود المكذبون بالنبي محمد ﷺ حاضرين حين احتضر يعقوب، فلا تكذبوا عليه، فإني ما أرسلت إبراهيم وبنيه إلا بالحنيفية وهي ملة التوحيد والإسلام، وبه أوصوا ذرياتهم، بدليل أن يعقوب قال لأولاده: أي شيء تعبدون بعد موتي؟
Ey Peygamber Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'i yalanlayan Yahudiler! Ya'kūb ölüm döşeğindeyken siz orada hazır bulunmuyordunuz; öyleyse ona yalan isnat etmeyin. Çünkü ben İbrâhim'i ve oğullarını ancak tevhid ve İslâm dini olan Hanîflik üzere gönderdim; onlar da nesillerine bunu vasiyet ettiler. Bunun delili şudur: Ya'kūb çocuklarına: «Benden sonra neye ibadet edeceksiniz?» diye sormuştur.
فقالوا: نعبد إلهك الله الواحد وإله آبائك إبراهيم وإسماعيل وإسحاق، ونحن له منقادون خاضعون لحكمه.
Onlar da şöyle dediler: «Senin ilahın olan tek Allah'a ve ataların İbrâhim, İsmâil ve İshâk'ın ilahına ibadet edeceğiz; biz O'na teslim olmuş ve O'nun hükmüne boyun eğmiş kimseleriz.»
وقد ردّ الله على اليهود ادّعاءهم أنهم نسل الأنبياء وحفدتهم، فلا يدخلون النار إلا أياما معدودات، ومضمون الرّد أن كل إنسان مسئول مسئولية شخصية عن نفسه، والأمة الماضية لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت، لا ينتفع بعملها أحد ولا يتضرّر: وَلا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى [فاطر: ٣٥/ ١٨] فلا ينفع السابقين إلا عملهم، كذلك من بعدهم لا ينفعهم إلا عملهم، قال الله تعالى:
Allah, Yahudilerin peygamberlerin soyu ve torunları oldukları, bu yüzden sayılı günler dışında ateşe girmeyecekleri yönündeki iddialarını reddetmiştir. Bu cevabın özü şudur: Her insan şahsen kendisinden sorumludur; geçmiş ümmetin kazandığı kendine, sizin kazandığınız da sizedir. Hiç kimse bir başkasının amelinden faydalanamaz ve zarar görmez: { وَلا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى } “Hiçbir günahkâr başkasının günah yükünü yüklenmez” [Fâtır: 35/18]. Dolayısıyla öncekilere ancak kendi amelleri fayda verdiği gibi, onlardan sonrakilere de ancak kendi amelleri fayda verecektir. Yüce Allah şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : آية ١٣٤]
[Bakara Suresi (2): Ayet 134]
تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَها ما كَسَبَتْ وَلَكُمْ ما كَسَبْتُمْ وَلا تُسْئَلُونَ عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ (١٣٤)
{ تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَها ما كَسَبَتْ وَلَكُمْ ما كَسَبْتُمْ وَلا تُسْئَلُونَ عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ (١٣٤) } “Onlar gelip geçmiş bir ümmettir. Kazandıkları kendilerinindir, sizin kazandığınız da sizindir. Siz onların yaptıklarından sorumlu tutulmazsınız. (134)”
حدث مرة أن رؤوس يهود المدينة (كعب بن الأشرف ومالك بن الصيف وأبو
Bir defasında Medine Yahudilerinin ileri gelenleri (Ka‘b b. el-Eşref, Mâlik b. es-Sayf ve Ebû
ياسر بن أخطب) ونصارى أهل نجران، خاصموا المسلمين في الدين، كل فرقة تزعم أنها أحق بدين الله تعالى من غيرها. فقالت اليهود: نبيّنا موسى أفضل الأنبياء، وكتابنا التوراة أفضل الكتب، وديننا أفضل الأديان. وقالت النصارى: نبيّنا عيسى أفضل الأنبياء، وكتابنا الإنجيل أفضل الكتب، وديننا أفضل الأديان، وقال كل واحد من الفريقين للمؤمنين: كونوا على ديننا، فلا دين إلا ذلك، ودعوهم إلى دينهم، فأنزل الله تعالى:
Yâsir b. Ahtab) ile Necran Hristiyanları, Müslümanlarla din konusunda tartıştılar. Her fırka Yüce Allah'ın dinine diğerinden daha layık olduğunu iddia ediyordu. Yahudiler: «Bizim peygamberimiz Mûsâ peygamberlerin en üstünü, kitabımız Tevrat kitapların en üstünü, dinimiz de dinlerin en üstünüdür» dediler. Hristiyanlar da: «Bizim peygamberimiz Îsâ peygamberlerin en üstünü, kitabımız İncil kitapların en üstünü, dinimiz de dinlerin en üstünüdür» dediler. Her iki grup da müminlere: «Bizim dinimize girin, bundan başka din yoktur» diyerek onları kendi dinlerine çağırdılar. Bunun üzerine Yüce Allah [şu ayeti] indirdi:
[سورة البقرة (٢) : آية ١٣٥]
[Bakara Suresi (2): Ayet 135]
وَقالُوا كُونُوا هُوداً أَوْ نَصارى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٣٥)
{ وَقالُوا كُونُوا هُوداً أَوْ نَصارى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٣٥) } “«Yahudi veya Hristiyan olun ki doğru yolu bulasınız» dediler. De ki: «Hayır, [biz] dosdoğru / şirkten uzak olan İbrâhim'in dinine [uyarız]. O, müşriklerden değildi.» (135)”
ثم أمر الله المؤمنين باتّباع جميع الأنبياء دون تفريق بين أحد منهم فقال:
Sonra Allah, müminlere aralarından hiçbirini ayırt etmeksizin bütün peygamberlere tâbi olmalarını emrederek şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١٣٦ الى ١٣٧]
[Bakara Suresi (2): Ayetler 136-137]
قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَما أُنْزِلَ إِلَيْنا وَما أُنْزِلَ إِلى إِبْراهِيمَ وَإِسْماعِيلَ وَإِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْباطِ وَما أُوتِيَ مُوسى وَعِيسى وَما أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (١٣٦) فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ ما آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما هُمْ فِي شِقاقٍ فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (١٣٧)
{ قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَما أُنْزِلَ إِلَيْنا وَما أُنْزِلَ إِلى إِبْراهِيمَ وَإِسْماعِيلَ وَإِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْباطِ وَما أُوتِيَ مُوسى وَعِيسى وَما أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (١٣٦) فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ ما آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما هُمْ فِي شِقاقٍ فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (١٣٧) } “Deyin ki: «Biz Allah'a, bize indirilene, İbrâhim'e, İsmâil'e, İshâk'a, Ya'kūb'a ve torunlarına indirilenlere; Mûsâ'ya ve Îsâ'ya verilenlere ve [bütün] peygamberlere Rableri tarafından verilenlere iman ettik. Onlardan hiçbirini diğerinden ayırt etmeyiz. Biz O'na teslim olmuş kimseleriz.» (136) Eğer onlar da sizin iman ettiğiniz gibi iman ederlerse kesinlikle doğru yolu bulmuş olurlar. Yok eğer yüz çevirirlerse, onlar mutlaka derin bir ayrılık ve düşmanlık içindedirler. Onlara karşı Allah sana yetecektir. O, hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir. (137)”
صبغة الله (شريعته وسنّته وفطرته)
Allah'ın Boyası (O'nun şeriatı, sünneti ve fıtratı)
أمر الله ﷿ المسلمين بأمرين أساسيّين جوهريّين وهما: أن يقولوا: إنما نؤمن بالله وكتبه ورسله، لا نفرّق بين أحد من رسله وكتبه، وأن يقولوا: صبغنا الله بصبغة الإيمان والدين الذي فطر الناس عليه، وبتطهير النفوس من أدران الوثنية والشرك، والرياء والأحقاد والضغائن، فالمسلم يعلن التزامه بوحدانية الله دين الفطرة، ويصفي نفسه من كل ما يؤدي إلى زرع الحقد والضغينة في القلوب، فهو
Azîz ve Celîl olan Allah Müslümanlara temel ve öz nitelikte iki hususu emretmiştir; bunlar da: "Biz ancak Allah'a, O'nun kitaplarına ve peygamberlerine inanırız; O'nun peygamberlerinden ve kitaplarından hiçbiri arasında ayrım yapmayız" demeleri ve "Allah bizi iman boyasıyla ve insanları üzerinde yarattığı din ile boyadı" demeleri, ayrıca nefisleri putperestliğin, şirkin, riyanın, kin ve düşmanlıkların kirlerinden arındırmalarıdır. Müslüman kimse fıtrat dini olan Allah'ın birliğine bağlılığını ilan eder, nefsini kalplere kin ve düşmanlık tohumları eken her şeyden arındırır; o,
صافي النفس والفؤاد، مهذّب المشاعر والإحساسات، قال الله تعالى:
nefsi ve gönlü temiz, duygu ve hisleri terbiyeli kimsedir. Yüce Allah şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : آية ١٣٨]
[Bakara Suresi (2): Ayet 138]
صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عابِدُونَ (١٣٨)
{ صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عابِدُونَ (١٣٨) } “Allah'ın boyası [ile boyandık]! Boyası Allah'ınkinden daha güzel olan kim vardır? Biz yalnız O'na kulluk edenleriz. (138)”
ثم أمر الله نبيّه بأمر خاص به: وهو أن يقول لأتباع الأديان الأخرى الذين زعموا أنهم أبناء الله وأحبّاؤه، وادّعوا أنهم أولى بالله من المسلمين، لقدم أديانهم وكتبهم: أتجادلوننا في دين الله، والدين واحد، وتدّعون أن دينه الحق ما أنتم عليه، وتظنون أن دخول الجنة والاهتداء مقصور عليكم، فالله ربّ الجميع، ودخول الجنة مرتبط بالأعمال الصالحة الصادرة من أي إنسان دون تعصب ولا تفريق ولا حجر على فضل الله ورحمته، الله ربّنا وربّكم، لا فرق بيننا وبينكم في العبودية لله، فهو مالك أمرنا وأمركم، ولنا أعمالنا ولكم أعمالكم الحسنة والسّيئة، ونحن لله مخلصون في تلك الأعمال، لا نقصد بها إلا وجهه، فكيف تدّعون أن لكم الجنة والهداية دون غيركم؟
Sonra Allah Peygamberi'ne kendisine mahsus bir emir verdi: Dinlerinin ve kitaplarının eskiliği sebebiyle kendilerinin Allah'ın oğulları ve sevgilileri olduğunu iddia eden, Allah'a yakınlıkta Müslümanlardan daha öncelikli olduklarını öne süren diğer dinlerin mensuplarına şöyle demesini [emretti]: Din tek olduğu halde, Allah'ın dini konusunda bizimle tartışmaya mı giriyorsunuz? O'nun hak dininin yalnızca sizin üzerinde bulunduğunuz din olduğunu iddia ediyor; cennete girmenin ve hidayete ermenin sadece size ait olduğunu mu sanıyorsunuz? Oysa Allah herkesin Rabbidir; cennete girmek ise herhangi bir taassup, ayrımcılık ve Allah'ın lütuf ve rahmetini kısıtlama olmaksızın, her insanın işlediği salih amellere bağlıdır. Allah bizim de Rabbimiz, sizin de Rabbinizdir; Allah'a kulluk hususunda bizimle sizin aranızda bir fark yoktur. O, bizim de işimizin sizin de işinizin sahibidir. Bizim amellerimiz bize, sizin iyi ve kötü amelleriniz de sizedir. Biz bu amellerde Allah'a karşı ihlaslıyız, onlarla yalnızca O'nun rızasını gözetiriz. Hal böyleyken başkaları değil de sadece kendinizin cennete ve hidayete ereceğini nasıl iddia edebilirsiniz?
قال الله تعالى:
Yüce Allah şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : آية ١٣٩]
[Bakara Suresi (2): Ayet 139]
قُلْ أَتُحَاجُّونَنا فِي اللَّهِ وَهُوَ رَبُّنا وَرَبُّكُمْ وَلَنا أَعْمالُنا وَلَكُمْ أَعْمالُكُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ (١٣٩)
{ قُلْ أَتُحَاجُّونَنا فِي اللَّهِ وَهُوَ رَبُّنا وَرَبُّكُمْ وَلَنا أَعْمالُنا وَلَكُمْ أَعْمالُكُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ (١٣٩) } “De ki: «O bizim de Rabbimiz sizin de Rabbiniz olduğu halde, Allah hakkında bizimle tartışıyor musunuz? Bizim amellerimiz bize, sizin amelleriniz de sizedir. Biz O'na karşı ihlaslı / samimi olanlarız.» (139)”
[البقرة: ٢/ ١٣٩] .
[Bakara: 2/139].
ثم حدّد القرآن هوّية الأنبياء السابقين، وأنهم يلتقون مع خاتم النّبيّين على دعوة واحدة هي دعوة التوحيد الخالص لله ﷿، وعبادة الله وحده، والعمل بالفضائل، والبعد عن الرّذائل، وكل أمة مسئولة عن أعمالها الحسنة والسيئة، والجيل المتأخر لا يسأل عن أعمال الجيل المتقدم، ولا داعي للافتخار بالآباء والاتّكال على الماضي، فهذا شأن العاجز الضعيف الذي ينظر إلى الماضي، ولا يتّجه إلى المستقبل. وأما العاقل فهو الذي يبني مجده بنفسه، وينجز الأعمال الطيّبة بذاته، ويعيش عصاميّا معتمدا على ما يقدم، لا عظاميّا يعيش على أمجاد غيره. هذا طريق
Daha sonra Kur'an, önceki peygamberlerin kimliğini ve onların Peygamberlerin Sonuncusu ile tek bir davette; Allah azze ve celle için halis tevhîd davetinde, yalnızca Allah'a ibadet etmekte, erdemlerle amel edip kötülüklerden uzak durmakta birleştiklerini belirlemiştir. Her ümmet iyi ve kötü amellerinden sorumludur; sonraki nesil, önceki neslin amellerinden sorguya çekilmez. Atalardan dolayı övünmenin ve geçmişe bel bağlamanın bir gereği yoktur; zira bu, geçmişe bakan ve geleceğe yönelmeyen aciz ve zayıf kimsenin durumudur. Akıllı kimseye gelince; o, şerefini bizzat inşa eden, güzel işleri bizzat kendisi başaran ve başkalarının şerefine sığınan biri olarak değil, kendi ortaya koyduklarına dayanarak kendi kendini yetiştirmiş biri olarak yaşayan kimsedir. Bu,
البناء والتّحضر، وسبيل التفوق والاحترام وكسب السمعة وتحقيق مجد الأمة والوطن، قال الله تعالى:
inşa ve medeniyet yolu, üstünlük, saygınlık, itibar kazanma, ümmetin ve vatanın şerefini gerçekleştirme yoludur. Yüce Allah şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١٤٠ الى ١٤١]
[Bakara Suresi (2): Ayetler 140-141]
أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَإِسْماعِيلَ وَإِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْباطَ كانُوا هُوداً أَوْ نَصارى قُلْ أَأَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (١٤٠) تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَها ما كَسَبَتْ وَلَكُمْ ما كَسَبْتُمْ وَلا تُسْئَلُونَ عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ (١٤١)
{ أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ وَإِسْماعِيلَ وَإِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْباطَ كانُوا هُوداً أَوْ نَصارى قُلْ أَأَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (١٤٠) تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَها ما كَسَبَتْ وَلَكُمْ ما كَسَبْتُمْ وَلا تُسْئَلُونَ عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ (١٤١) } “Yoksa siz İbrâhim'in, İsmâil'in, İshâk'ın, Ya'kūb'un ve torunlarının Yahudi yahut Hristiyan olduklarını mı söylüyorsunuz? De ki: «Siz mi daha iyi bilirsiniz yoksa Allah mı?» Yanında Allah'tan [gelen] bir şahitliği gizleyenden daha zalim kim olabilir? Allah yaptıklarınızdan asla habersiz değildir. (140) Onlar gelip geçmiş bir ümmettir. Kazandıkları kendilerinindir, sizin kazandığınız da sizindir. Siz onların yaptıklarından sorumlu tutulmazsınız. (141)”
إذا كان الآباء أولياء وأصفياء، أو عظماء وعباقرة، وأنت الوارث لم تعمل شيئا، أفينفعك هذا أم لا؟ إن مبدأ الإسلام واضح معروف وهو:
Atalar velîler ve seçkinler yahut büyükler ve dâhiler olsa ve varis olan sen hiçbir şey yapmamış olsan, bu sana fayda verir mi, vermez mi? İslâm'ın ilkesi açık ve bilinendir, o da şudur:
وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى (٣٩) وَأَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى (٤٠) [النّجم: ٥٣/ ٣٩- ٤٠] .
{ وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى (٣٩) وَأَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى (٤٠) } “İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır (39) Ve şüphesiz onun çalışması ileride görülecektir (40)” [en-Necm: 53/39-40].
وسطية الإسلام
İslâm'ın Vasatlığı (Dengeli Oluşu)
الإسلام وسط بين أمرين، فلا تشديد فيه ولا تساهل، ولا إفراط ولا تفريط، ولا غلو فيه ولا تعصب ولا تهاون، يقرن في تشريعه بين المادة والروح ويحرص على التوازن وتحقيقه في جميع الأمور، فيشرع ما يحقق التواءم والانسجام بين مطالب الروح ومطالب الجسد، ويقيم التوازن بين مصالح الفرد والجماعة، فلا رهبانية في الإسلام، ولا تضييع لمصلحة الفرد والأمة.
İslâm iki şey arasında bir ortadır; onda ne aşırı zorlaştırma ne de gevşeklik, ne ifrat ne tefrit, ne aşırılık ne taassup ne de lakayıtlık vardır. Hükümlerinde madde ile ruhu birleştirir; her konuda dengeli olmaya ve bunu gerçekleştirmeye özen gösterir. Ruhun talepleri ile bedenin talepleri arasında uyum ve ahenk sağlayan şeyleri meşru kılar; ferdin ve toplumun menfaatleri arasında denge kurar. İslâm'da ruhbanlık olmadığı gibi ferdin ve ümmetin maslahatını zayi etmek de yoktur.
والمسلمون أمة وسط عدول خيار، بلا إفراط ولا تفريط في أي شأن من شؤون الدنيا والدين، جاء في الأثر ومعناه صحيح ثابت في الكتاب والسّنة:
Müslümanlar; dünya ve din işlerinin hiçbirinde ifrat ve tefrite kaçmayan, vasat, adil ve seçkin bir ümmettir. Rivayette yer almıştır ve anlamı Kitap ile Sünnette sahih ve sabittir:
(خير الأمور أوساطها)
(İşlerin en hayırlısı orta olanlarıdır)
أي خيارها، وقد أهّلت هذه الوسطية المسلمين العدول أن يكونوا شهداء
Yani [işlerin] en seçkinleridir. İşte bu vasatlık (orta yolda olma vasfı), adil Müslümanları şahitler olmaya ehil kılmıştır
على الأمم يوم القيامة، ويكون الرسول عليهم شهيدا،
şahit olmaya ve Resul'ün de onların üzerine şahit olmasına ehil kılmıştır.
روي أن الأمم يوم القيامة يجحدون تبليغ الأنبياء ﵈ لهم برسالة الله والتوحيد، فيطالب الله الأنبياء بالبيّنة على أنهم قد بلّغوا- والله أعلم بكل شيء- فيؤتى بأمة محمد العدول، فيشهدون، وتقول الأنبياء: أمة محمد تشهد لنا، فتقول الأمم لهم: من أين عرفتم ذلك؟ فيقولون: عرفنا ذلك بإخبار الله تعالى في كتابه الناطق، على لسان نبيّه الصادق، فيؤتى عند ذلك بالنّبي ﷺ، ويسأل عن حال أمته، فيزكّيهم، ويشهد لهم، وذلك قوله تعالى:
Rivayet edildiğine göre ümmetler kıyamet gününde peygamberlerin aleyhimüsselâm kendilerine Allah'ın elçiliğini ve tevhidi tebliğ ettiklerini inkâr ederler. Bunun üzerine Allah -her şeyi en iyi bildiği halde- peygamberlerden tebliğ ettiklerine dair delil ister. Muhammed'in adil olan ümmeti getirilir ve şahitlik ederler. Peygamberler: «Muhammed'in ümmeti bizim için şahitlik ediyor» derler. Ümmetler onlara: «Bunu nereden bildiniz?» derler. Onlar da: «Bunu, Allah Teâlâ'nın konuşan kitabında doğru sözlü Peygamberi'nin diliyle bize bildirmesiyle bildik» derler. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem getirilir ve ona ümmetinin durumu sorulur; o da onları tezkiye eder ve onlar lehine şahitlik yapar. Yüce Allah'ın şu buyruğu da işte budur:
فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً (٤١) [النّساء:
{ فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً (٤١) } “Her ümmetten bir şahit getirdiğimiz ve seni de bunların üzerine şahit tuttuğumuz zaman [halleri] nice olur? (41)” [en-Nisâ:
٤/ ٤١] .
4/41]. “Her ümmetten bir şahit getirdiğimiz ve seni de bunların üzerine şahit getirdiğimiz zaman [halleri] nice olur? (41)”
ويقول الله للأمة الإسلامية العادلة: كيف شهدتم على ما لم تحضروا؟ فيقولون:
Allah adil İslâm ümmetine şöyle buyurur: «Hazır bulunmadığınız şeye nasıl şahitlik ettiniz?» Onlar da şöyle derler:
أي ربّنا جاءنا رسولك، ونزل إلينا كتابك، فنحن نشهد بأنك عهدت إلينا، وأعلمتنا به، فيقول الله تعالى: صدقتم.
«Ey Rabbimiz! Bize elçin geldi ve bize kitabın indi. Biz de bize vahyettiğine ve bunu bize bildirdiğine şahitlik ediyoruz.» Bunun üzerine Yüce Allah: «Doğru söylediniz» buyurur.
وهذا معنى قوله تعالى: وَكَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً [البقرة: ٢/ ١٤٣] .
Yüce Allah'ın şu buyruğunun anlamı da budur: { وَكَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً } “İşte böylece, insanlara şahit olasınız ve Peygamber de size şahit olsun diye sizi vasat (hayırlı ve adil) bir ümmet kıldık” [Bakara: 2/143].
وردت هذه الآية بين آيتين تدلان على مقدمات تحويل القبلة، لأن صلاة المسلمين أولا إلى بيت المقدس ثم تحويلهم إلى الكعبة المشرفة، دليل على هذا التوسط والجمع بين أحكام الدين قديمه وجديدة، والربط بين مشاعر المؤمنين الأولين والمتأخرين، فالدين واحد لله تعالى، والجهات كلها ملكه، فلا اختصاص لناحية دون أخرى، ولا مزية لها، وإنما الأمر بيده يختار ما يشاء، فأينما تولوا فثم وجه الله، قال الله
Bu ayet, kıblenin değiştirilmesinin ön hazırlıklarına delalet eden iki ayet arasında yer almıştır. Çünkü Müslümanların önce Beytülmakdis'e, ardından Kâbe-i Müşerrefe'ye yönelmeleri; bu vasat oluşun (orta yolu tutmanın), dinin önceki ve yeni hükümleri arasını birleştirmenin ve önceki ile sonraki müminlerin duyguları arasında bağ kurmanın bir delilidir. Zira din Yüce Allah katında tektir ve bütün yönler O'nun mülküdür. Dolayısıyla bir yönün diğerine göre [kendiliğinden] bir ayrıcalığı ve üstünlüğü yoktur. İş bütünüyle O'nun elindedir, dilediğini seçer; nereye dönerseniz Allah'ın vechi oradadır. Yüce Allah şöyle
تعالى منكرا الاعتراض على حكم تحول القبلة:
Allah şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : آية ١٤٢]
[Bakara Suresi (2): Ayet 142]
سَيَقُولُ السُّفَهاءُ مِنَ النَّاسِ ما وَلاَّهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كانُوا عَلَيْها قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ (١٤٢)
{ سَيَقُولُ السُّفَهاءُ مِنَ النَّاسِ ما وَلاَّهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كانُوا عَلَيْها قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ (١٤٢) } “İnsanlardan birtakım beyinsizler: «Üzerinde bulundukları kıblelerinden onları çeviren nedir?» diyecekler. De ki: «Doğu da batı da Allah'ındır. O, dilediğini dosdoğru yola iletir.» (142)”
ثم بعد أن ذكر تعالى في الآية التالية مزية وسطية المسلمين والإسلام، قال مبيّنا الحكمة من التّوجه إلى الكعبة:
Sonra Yüce Allah bir sonraki ayette Müslümanların ve İslâm'ın vasatlık ayrıcalığını zikrettikten sonra, Kâbe'ye yönelmenin hikmetini açıklayarak şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : آية ١٤٣]
[Bakara Suresi (2): Ayet 143]
وَكَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً وَما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى عَقِبَيْهِ وَإِنْ كانَتْ لَكَبِيرَةً إِلاَّ عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ وَما كانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُفٌ رَحِيمٌ (١٤٣)
{ وَكَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً وَما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى عَقِبَيْهِ وَإِنْ كانَتْ لَكَبِيرَةً إِلاَّ عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ وَما كانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُفٌ رَحِيمٌ (١٤٣) } “İşte böylece, insanlara şahit olasınız ve Peygamber de size şahit olsun diye sizi vasat (hayırlı ve adil) bir ümmet kıldık. Senin üzerinde bulunduğun kıbleyi de ancak Peygamber'e uyanı, iki ökçesi üzerinde geri dönenden ayırt edip bilelim diye tayin ettik. Bu, Allah'ın hidayet ettiği kimselerden başkasına elbette ağır gelir. Allah sizin imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz Allah insanlara karşı çok şefkatlidir, çok merhametlidir. (143)”
ومعنى الجزء الأخير من الآية بيان قاطع بقبول عبادة الذين ماتوا قبل تحويل القبلة، ردّا على المرجفين القائلين: ما حال المسلمين قبل التحويل، وكيف نحكم على صلاتهم وإيمانهم؟ فأجابهم الله بأنه يقبل صلاتهم وثباتهم على الإسلام، ولا يضيع أعمالهم وعبادتهم، لأن الله بالناس رؤف رحيم بهم.
Ayetin son kısmının anlamı; kıble değiştirilmeden önce vefat edenlerin ibadetlerinin kabul edildiğine dair kesin bir açıklamadır. Bu, «Kıblenin değiştirilmesinden önceki Müslümanların durumu nedir ve onların namazlarına ve imanlarına nasıl hükmedeceğiz?» diyen fitnecilere bir cevaptır. Allah onlara, namazlarını ve İslâm üzerindeki sebatlarını kabul ettiğini, amellerini ve ibadetlerini zayi etmeyeceğini bildirerek cevap vermiştir; zira Allah insanlara karşı çok şefkatli, onlara çok merhametlidir.
حكمة تحويل القبلة
Kıblenin Değiştirilmesinin Hikmeti
بيّنا في حديث سابق أن النّبي ﷺ، كان يتشوّف لتحويل القبلة من بيت المقدس إلى الكعبة، لتثبيت ذاتية الإسلام، ولأنها قبلة أبيه إبراهيم، ولأنها أدعى إلى إيمان العرب المعوّل عليهم في نشر الرسالة، ولا يعد تطلّعه إلى تحويل القبلة متعارضا مع أمر ربّه لأن صفاء روحه وقوة يقينه يجعله يتطلع إلى ما يظنه خيرا، ويعتقد أن فيه الرّضا والخير والمصلحة، لذا أجابه الله إلى طلبه، فقال:
Önceki bir bahiste Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in, İslâm'ın özgün kimliğini pekiştirmek için, atası İbrâhim'in kıblesi olduğu için ve tebliğin yayılmasında kendilerine güvenilen Arapların iman etmesine daha elverişli bulunduğu için kıblenin Mescid-i Aksâ'dan Kâbe'ye çevrilmesini arzuladığını açıklamıştık. Onun kıblenin değiştirilmesini arzu etmesi, Rabbinin emrine aykırı sayılmaz; çünkü ruhunun berraklığı ve yakîninin gücü, onu hayır olduğunu düşündüğü, içinde rıza, hayır ve maslahat bulunduğuna inandığı şeye yöneltiyordu. Bu sebeple Allah onun isteğine icabet etti ve şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : آية ١٤٤]
[Bakara Suresi (2): Ayet 144]
قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَحَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَمَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ (١٤٤)
{ قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَحَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَمَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ } “[Ey Muhammed!] Biz senin yüzünün göğe doğru çevrilip durduğunu elbette görüyoruz. Şimdi seni mutlaka hoşnut olacağın bir kıbleye döndüreceğiz. Artık yüzünü Mescid-i Harâm tarafına çevir. [Ey müminler!] Siz de nerede olursanız olun, yüzlerinizi onun tarafına çevirin. Şüphesiz kendilerine kitap verilenler, bunun Rablerinden [gelen] bir hak olduğunu pekâlâ bilirler. Allah, onların yaptıklarından asla habersiz değildir.”
ثم ذكر الله تعالى سبب الفتنة وإعراض أكثر أهل الكتاب عن الإسلام وإيمان بعضهم فقال:
Sonra Allah Teâlâ fitnenin sebebini, Ehl-i Kitap'ın çoğunun İslâm'dan yüz çevirmesini ve bazılarının iman etmesini zikrederek şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١٤٥ الى ١٤٧]
[Bakara Suresi (2): Ayetler 145'ten 147'ye]
وَلَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ بِكُلِّ آيَةٍ ما تَبِعُوا قِبْلَتَكَ وَما أَنْتَ بِتابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَما بَعْضُهُمْ بِتابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّكَ إِذاً لَمِنَ الظَّالِمِينَ (١٤٥) الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَعْرِفُونَهُ كَما يَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ وَإِنَّ فَرِيقاً مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (١٤٦) الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ (١٤٧)
{ وَلَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ بِكُلِّ آيَةٍ ما تَبِعُوا قِبْلَتَكَ وَما أَنْتَ بِتابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَما بَعْضُهُمْ بِتابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّكَ إِذاً لَمِنَ الظَّالِمِينَ (١٤٥) الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَعْرِفُونَهُ كَما يَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ وَإِنَّ فَرِيقاً مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (١٤٦) الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ (١٤٧) } “Andolsun, kendilerine kitap verilenlere her türlü delili getirsen de senin kıblene uymazlar. Sen de onların kıblesine uyacak değilsin. Onların bir kısmı da diğer bir kısmının kıblesine uymaz. Sana gelen ilimden sonra eğer onların heveslerine uyacak olursan, şüphesiz o takdirde sen mutlaka zalimlerden olursun. (145) Kendilerine kitap verdiklerimiz, onu (peygamberi) kendi oğullarını tanıdıkları gibi tanırlar. Buna rağmen onlardan bir grup, bildikleri halde gerçeği kesinlikle gizlerler. (146) O hak, Rabbindendir; sakın şüpheye düşenlerden olma! (147)”
[البقرة:
[Bakara:
٢/ ١٤٥- ١٤٧] .
2/145-147].
ولئن جئت اليهود والنصارى بكل برهان وحجة على أن الحق وهو تحويل القبلة من ربّهم، أملا في اتّباع قبلتك، ما اقتنعوا ولا صدّقوا به، ولا اتّبعوك، عنادا منهم ومكابرة، فهم لن يتبعوا قبلتك، ولست أنت بتابع قبلتهم بعد اليوم، قطعا لأطماعهم في الاتجاه إلى بيت المقدس، وكيف يرجى ذلك؟ فهم ليست لهم قبلة واحدة، ولئن اتّبعت أهواءهم أيها النّبي، مداراة لهم، وحرصا على اتّباعك والإيمان بك، بعد ما جاءك من الحق الثابت والعلم القاطع: وهو الدلائل الدّالة على اليقين، لتكونن من الظالمين أنفسهم، المستحقّين للعقاب في الدنيا والآخرة.
Yahudilere ve Hristiyanlara, kıblenin değiştirilmesinin Rablerinden gelen gerçek olduğuna dair -senin kıblene uymalarını umarak- her türlü delil ve hücceti getirsen de inatları ve kibirleri sebebiyle ikna olmazlar, bunu tasdik etmezler ve sana uymazlar. Dolayısıyla onlar senin kıblene uyacak değillerdir; sen de Mescid-i Aksâ'ya yönelme hususundaki umutlarını kesmek için bugünden sonra onların kıblesine uyacak değilsin. Bu nasıl umulabilir ki? Zira onların tek bir kıblesi de yoktur. Ey Peygamber! Sana gelen sabit hak ve kesin ilimden, yani yakîne delalet eden delillerden sonra onlara yaranmak, sana uymalarını ve sana iman etmelerini sağlamak arzusuyla onların heveslerine uyacak olursan, dünyada ve ahirette cezayı hak eden, kendilerine zulmetmiş kimselerden olursun.
والدليل على أن أهل الكتاب يعرفون الحق: أنهم يعرفون النّبي ﷺ بما بشّرت به كتبهم، وذكرته من صفات لا تنطبق على غيره، فهم يعرفون النّبي ﷺ كمعرفتهم التامة بأبنائهم، وإن فريقا منهم عاندوا وكتموا الحق الواضح الذي يعلمونه من
Ehl-i Kitap'ın hakkı bildiklerinin delili şudur: Onlar Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i, kitaplarının müjdelediği ve başkasına uymayan vasıflarıyla tanımaktadırlar. Nitekim onlar Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'i, tıpkı kendi öz çocuklarını eksiksiz tanıdıkları gibi bilirler. İçlerinden bir grup ise inat etmiş ve bildikleri apaçık hakkı gizlemişlerdir.
كتبهم، وهو نبوّة محمد ﷺ، وأن الكعبة قبلة له. والحق ما كان من عند الله وحده، لا من غيره، وذلك ما أمر الله به في قرآنه، فلا تكونن من الشّاكّين في صدق ما أنت عليه، وهو ما أتاك من ربّك من الوحي. نزلت هذه الآية في مؤمني أهل الكتاب:
kitaplarından bildikleri apaçık hakkı, yani Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in peygamberliğini ve Kâbe'nin onun kıblesi olduğunu gizlemişlerdir. Hak, başkasından değil, yalnızca Allah katından olandır; o da Allah'ın Kur'an'ında emrettiği şeydir. O halde üzerinde bulunduğun şeyin, yani Rabbinden sana gelen vahyin doğruluğundan asla şüphe edenlerden olma! Bu ayet Ehl-i Kitap'ın müminleri hakkında inmiştir:
عبد الله بن سلام وأصحابه، كانوا يعرفون رسول الله ﷺ بنعته وصفته وبعثه في كتبهم، كما يعرف أحدهم ولده، إذا رآه مع الغلمان.
Abdullah b. Selâm ve arkadaşları, Allah Resûlü sallallâhu aleyhi ve sellem'i, içlerinden birinin oğlunu çocukların arasında gördüğünde tanıdığı gibi, kitaplarındaki niteliği, vasfı ve peygamber olarak gönderilişi ile tanıyorlardı.
ثم أبان الله تعالى أن لكل فريق من الأمم قبلة هو موليها، فلليهود قبلة، وللنصارى قبلة، وللمسلمين قبلة، فليس هناك جهة واحدة قبلة لكل الأمم، وليست القبلة ركنا من أركان الدين، وإنما المهم هو وجود التسابق إلى الخيرات، وإعلان الإيمان بما أنزل الله، واحترامه والدفاع عنه، سواء نزل في شريعة قوم أم في شريعة أخرى، فقال الله تعالى:
Sonra Allah Teâlâ ümmetlerden her grubun yöneldiği bir kıblesi olduğunu açıkladı; Yahudilerin bir kıblesi, Hristiyanların bir kıblesi ve Müslümanların bir kıblesi vardır. Bütün ümmetler için tek bir kıble yönü yoktur ve kıble dinin rükünlerinden bir rükün değildir. Asıl önemli olan, hayırlarda yarışın bulunması, Allah'ın indirdiğine imanın ilan edilmesi, ona saygı duyulması ve ister bir kavmin şeriatında ister başka bir şeriatta inmiş olsun, onun savunulmasıdır. Allah Teâlâ şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١٤٨ الى ١٤٩]
[Bakara Suresi (2): Ayetler 148'den 149'a]
وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٤٨) وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَمَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (١٤٩)
{ وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١٤٨) وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَمَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (١٤٩) } “Herkesin yöneldiği bir yön vardır. Haydin, hayırlarda yarışın! Nerede olursanız olun Allah hepinizi bir araya getirecektir. Şüphesiz Allah her şeye hakkıyla kadirdir. (148) Nereden yola çıkarsan çık, yüzünü Mescid-i Harâm tarafına çevir. Şüphesiz bu, Rabbinden gelen bir gerçektir. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir. (149)”
[البقرة: ٢/ ١٤٨- ١٤٩] .
[Bakara: 2/148-149].
ثم بيّن الله تعالى ثلاث حكم لتحويل القبلة، الحكمة الأولى: لئلا يحتج أحد على الله، فأهل الكتاب يعرفون أن النّبي المبشّر به عندهم، قبلته الكعبة، فجعل القبلة إلى البيت المقدس دائما على مدى الزمان طعن في نبوّته. وكان المشركون العرب يرون أن نبيّا من ولد إبراهيم ﵇ جاء لإحياء ملّته، فلا يعقل أن يتّجه إلى غير قبلته وبيت ربّه الذي بناه إبراهيم، فكان التحويل متفقا مع ما يرى كلا الفريقين: أهل الكتاب والمشركون. ثم استثنى الله سبحانه الذين ظلموا أنفسهم، فهم سفهاء لا يهتدون بكتاب، ولا يقتنعون بحجة وبرهان، وهؤلاء لا يخشاهم أحد، لأن الخشية تكون لأصحاب الحق والمنطق السليم.
Sonra Allah Teâlâ kıblenin değiştirilmesinin üç hikmetini açıkladı. Birinci hikmet: Hiç kimsenin Allah'a karşı bir delil öne sürmemesidir. Çünkü Ehl-i Kitap, kendilerine müjdelenen peygamberin kıblesinin Kâbe olduğunu bilmektedir; dolayısıyla kıblenin zaman boyunca sürekli Mescid-i Aksâ olarak bırakılması onun peygamberliğine bir itiraz vesilesi olurdu. Müşrik Araplar da İbrâhim aleyhisselâm'ın soyundan gelen bir peygamberin onun dinini ihya etmek için geldiğini, dolayısıyla onun kendi kıblesinden ve Rabbi'nin İbrâhim tarafından inşa edilen evinden başkasına yönelmesinin akıl kârı olmadığını düşünüyorlardı. Böylece kıblenin çevrilmesi her iki fırkanın; Ehl-i Kitap'ın ve müşriklerin benimsediği görüşe uygun oldu. Sonra Allah Sübhânehu kendilerine zulmedenleri istisna etti; zira onlar ne bir kitapla hidayete eren ne de bir delil ve hüccetle ikna olan beyinsizlerdir. Bunlardan kimse korkmaz; çünkü korku ancak hak ve sağlam mantık sahipleri için söz konusudur.
والحكمة الثانية في تحويل القبلة: هي إتمام النعمة على العرب المسلمين، فإن محمدا ﷺ عربي من ولد إبراهيم، والقرآن المنزل عليه عربي، وإذا آمن العرب أحبّوا أن تكون وجهتهم الكعبة، وأن يحيوا سنّة إبراهيم الخليل في تعظيم الكعبة، لأنه معبدهم وموطن عزّهم وفخارهم.
Kıblenin değiştirilmesindeki ikinci hikmet: Müslüman Araplara olan nimetin tamamlanmasıdır. Çünkü Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem İbrâhim'in soyundan gelen bir Araptır ve ona indirilen Kur'an da Arapçadır. Araplar iman ettiklerinde yöneldikleri yerin Kâbe olmasını ve Kâbe'yi tazim hususunda Halîl İbrâhim'in sünnetini ihya etmeyi arzu etmişlerdir; zira orası onların ibadethanesi, izzet ve iftihar yurdudur.
والحكمة الثالثة: إعداد المسلمين بتحويل القبلة للاهتداء إلى الطريق الأقوم، والثبات على الحق، وقبول ما يريده الله.
Üçüncü hikmet: Kıblenin değiştirilmesiyle Müslümanların en doğru yola iletilmeye, hak üzerinde sebat etmeye ve Allah'ın murat ettiği şeyi kabule hazırlanmasıdır.
قال الله تعالى مبيّنا هذه الحكم الثلاث:
Allah Teâlâ bu üç hikmeti açıklayarak şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : آية ١٥٠]
[Bakara Suresi (2): Ayet 150]
وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَحَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ لِئَلاَّ يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلاَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِي وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ (١٥٠)
{ وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَحَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ لِئَلاَّ يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلاَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِي وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ (١٥٠) } “Nereden yola çıkarsan çık, yüzünü Mescid-i Harâm tarafına çevir. [Ey müminler!] Nerede olursanız olun, yüzlerinizi o yöne çevirin ki, insanların -onlardan zulmedenler müstesna- size karşı bir delilleri (itirazları) olmasın. Artık onlardan korkmayın, benden korkun! [Bunu] hem üzerinizdeki nimetimi tamamlayayım hem de doğru yolu bulabilesiniz diye [yaptım]. (150)”
[البقرة: ٢/ ١٥٠] .
[Bakara: 2/150].
ثم ذكّر الله تعالى المؤمنين بأن إتمام نعمته عليهم بتحويل القبلة، كإتمام نعمته بإرسال رسول من العرب يتلو عليهم القرآن بلسان عربي مبين، فقال سبحانه:
Sonra Allah Teâlâ müminlere, kıblenin değiştirilmesiyle üzerlerindeki nimetini tamamlamasının, tıpkı Araplardan onlara apaçık Arapça bir lisan ile Kur'an'ı okuyan bir elçi göndermek suretiyle nimetini tamamlaması gibi olduğunu hatırlatarak şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١٥١ الى ١٥٢]
[Bakara Suresi (2): Ayetler 151'den 152'ye]
كَما أَرْسَلْنا فِيكُمْ رَسُولاً مِنْكُمْ يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِنا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ (١٥١) فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلا تَكْفُرُونِ (١٥٢)
{ كَما أَرْسَلْنا فِيكُمْ رَسُولاً مِنْكُمْ يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِنا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُعَلِّمُكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ (١٥١) فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلا تَكْفُرُونِ (١٥٢) } “Nitekim kendi içinizden size ayetlerimizi okuyan, sizi arındıran, size Kitab'ı ve hikmeti öğreten ve bilmediklerinizi size bildiren bir elçi gönderdik. (151) Öyleyse beni anın ki ben de sizi anayım; bana şükredin, sakın bana nankörlük etmeyin! (152)”
[البقرة:
[Bakara:
٢/ ١٥١- ١٥٢] .
2/151-152].
الصّبر والقتل في سبيل الله
Sabır ve Allah Yolunda Öldürülmek
يتعرّض دائما أهل الحق والفضيلة والدين لإيذاء غيرهم واعتداء أعدائهم عليهم بقصد تغليب الشّر على الخير، ونصرة الفساد على الصلاح، والضّلال على الهدى،
Hak, fazilet ve din ehli; kötülüğü iyiliğe üstün kılmak, ifsada ıslaha karşı ve sapıklığa hidayete karşı arka çıkmak maksadıyla daima başkalarının eziyetine ve düşmanlarının saldırısına maruz kalır,
وتأييد الباطل على الحق، والانحراف عن جادة الاستقامة والرشاد. وبما أن هذا الصراع بين الخير والشّر يدوم طويلا، ويريد الله لمصلحة الناس إعلاء كلمة الحق والخير، أمر الله المؤمنين في مسيرة الحياة أن يستعينوا بأمور ثلاثة: هي الصبر، والصلاة، والشهادة في سبيل الله.
bâtılı hakka karşı desteklemek ve istikamet ile doğruluk caddesinden saptırmak maksadıyla daima başkalarının eziyetine ve düşmanlarının saldırısına maruz kalır. İyilik ile kötülük arasındaki bu çatışma uzun sürdüğü ve Allah insanların maslahatı için hak ve hayır kelimesini yüceltmek istediği için, hayat yolculuğunda müminlere üç husustan yardım almalarını emretti: Bunlar sabır, namaz ve Allah yolunda şehitliktir.
أما الصبر فهو نصف الإيمان، ودرع أهل العزيمة والإرادة القوية، وهو طريق النصر والغلبة والفلاح، والله أكّد في آيات كثيرة أنه مع الصابرين، يؤيدهم بولايته ورعايته، وينصرهم بتوفيقه وتثبيته، ويجيب دعاءهم، ويعزّز موقفهم ويحميهم من الأذى.
Sabra gelince; o imanın yarısıdır, azim ve güçlü irade sahiplerinin zırhıdır, zafer, galibiyet ve kurtuluşun yoludur. Allah pek çok ayette sabredenlerle beraber olduğunu, onları velayeti ve himayesiyle desteklediğini, muvaffakiyeti ve sebat vermesiyle onlara yardım ettiğini, dualarına icabet ettiğini, konumlarını güçlendirdiğini ve onları eziyetten koruduğunu teyit etmiştir.
وأما الصّلاة والاستعانة بها فلأنها أمّ العبادات، وصلة العبد بالله تعالى، وطريق الفرج بعد الكرب، واليسر بعد العسر، وهي تعصم المؤمنين من الانحراف، وتهذّب النفوس، وتنهى أصحابها الخاشعين فيها عن الفحشاء والمنكر.
Namaz ve ondan yardım almaya gelince; çünkü o ibadetlerin anasıdır, kulun Allah Teâlâ ile bağıdır, sıkıntıdan sonra ferahlığın ve zorluktan sonra kolaylığın yoludur. O, müminleri sapmaktan korur, nefisleri terbiye eder ve içinde huşû duyan sahiplerini hayâsızlıktan ve kötülükten alıkoyar.
وأما القتال في سبيل الله فهو طريق الحفاظ على الحقوق، والظفر بالجنة والشهادة، وأساس تحقيق المجد والعزة والكرامة واستقلال الأوطان، وصدّ عدوان المعتدين، واسترداد الحقوق المغتصبة كاغتصاب الصهاينة بلاد فلسطين العزيزة. وقد صحح القرآن الكريم مفاهيم الناس عن الشهداء، فهم خالدون على مدى التاريخ، ولهم الدرجات العليا عند الله تعالى. لما قتل بضعة عشر رجلا من قتلى بدر، ثمانية من الأنصار، وستة من المهاجرين، كان الناس يقولون للرجل يقتل في سبيل الله:
Allah yolunda savaşmaya gelince; o hakları korumanın, cenneti ve şehadeti kazanmanın yolu, izzet, şeref, keramet ve vatanların bağımsızlığını gerçekleştirmenin, saldırganların düşmanlığını defetmenin ve Siyonistlerin aziz Filistin topraklarını gasbetmesi gibi gasbedilmiş hakları geri almanın temelidir. Kur'ân-ı Kerîm insanların şehitler hakkındaki anlayışlarını düzeltmiştir; zira onlar tarih boyunca diridirler ve Allah Teâlâ katında en yüce derecelere sahiptirler. Bedir maktullerinden sekizi Ensâr'dan, altısı Muhâcirler'den olmak üzere on küsur adam öldürüldüğünde insanlar Allah yolunda öldürülen adam için:
مات فلان، وذهب عنه نعيم الدنيا ولذّتها، فأنزل الله في قرآنه بيانا قاطعا بأن الشهداء أحياء في قلوب الناس والتاريخ، وأحياء في قبورهم، وأرواحهم الطاهرة في حواصل طير خضر تعلق من ثمر الجنة. وجمع الله في آيات خمس بين الصبر والصلاة والاستشهاد في سبيل الله، فقال سبحانه:
«Filan öldü, dünya nimeti ve lezzeti elinden gitti» diyorlardı. Bunun üzerine Allah Kur'an'ında, şehitlerin insanların kalplerinde ve tarihte diri olduklarına, kabirlerinde de diri olup tertemiz ruhlarının yeşil kuşların kursaklarında cennet meyvelerinden beslendiğine dair kesin bir beyan indirdi. Allah beş ayette sabrı, namazı ve Allah yolunda şehit olmayı bir arada zikrederek şöyle buyurdu:
[سورة البقرة (٢) : الآيات ١٥٣ الى ١٥٧]
[Bakara Suresi (2): Ayetler 153'ten 157'ye]
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ (١٥٣) وَلا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتٌ بَلْ أَحْياءٌ وَلكِنْ لا تَشْعُرُونَ (١٥٤) وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَراتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ (١٥٥) الَّذِينَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ (١٥٦) أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ (١٥٧)
{ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ (١٥٣) وَلا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتٌ بَلْ أَحْياءٌ وَلكِنْ لا تَشْعُرُونَ (١٥٤) وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَراتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ (١٥٥) الَّذِينَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ (١٥٦) أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ (١٥٧) } “Ey iman edenler! Sabır ve namazla [Allah'tan] yardım dileyin. Şüphesiz Allah sabredenlerle beraberdir. (153) Allah yolunda öldürülenlere 'ölüler' demeyin; aksine [onlar] diridirler, fakat siz farkında değilsiniz. (154) Andolsun ki sizi biraz korku ve açlıkla, mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltmekle sınayacağız. Sabredenleri müjdele! (155) Onlar ki, kendilerine bir musibet isabet ettiği zaman: 'Biz şüphesiz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz' derler. (156) İşte Rablerinden bağışlanmalar ve bir rahmet onların üzerinedir. Ve doğru yola ulaşmış olanlar da işte onlardır. (157)”
أخبر الله بأن المؤمنين يتعرضون للمصاب بشيء قليل من الخوف والجوع ونقص الأموال بضياعها، والأنفس بموتها، والثمرات بقلّتها، لتهدأ القلوب وتسكن، وتستسلم إلى الله، راضين بقضائه وقدره إذا ما أصابهم شيء من ذلك في الدنيا، محتسبين الأجر والثواب عند الله، قائلين: إنا لله وإنا إليه راجعون. والصابرون يوفون أجورهم بغير حساب، والشهداء تنزل عليهم المغفرة والرحمة من ربّهم الذي ربّاهم وتولّى أمورهم، وأولئك هم المهتدون إلى الأفعال النافعة وخير البلاد والوطن.
Allah; dünyada kendilerine bunlardan bir şey isabet ettiğinde kalplerin yatışıp huzur bulması, Allah'a teslim olması, O'nun kaza ve kaderine rıza göstermesi, mükâfat ve sevabı Allah katından bekleyerek «Şüphesiz biz Allah'a aidiz ve şüphesiz O'na döneceğiz» demeleri için müminlerin biraz korku, açlık, telef olması sebebiyle malların, ölümleri sebebiyle canların ve kıtlığı sebebiyle ürünlerin eksilmesiyle sınanacaklarını haber verdi. Sabredenlerin mükâfatları hesapsız ödenecektir; şehitlerin üzerine ise kendilerini terbiye eden ve işlerini üstlenen Rablerinden mağfiret ve rahmet inecektir. İşte faydalı amellere, beldelerin ve vatanın hayrına iletilenler onlardır.
السّعي بين الصّفا والمروة وحكم كتمان آيات الله
Safâ ile Merve Arasında Sa'y ve Allah'ın Ayetlerini Gizlemenin Hükmü
من المعلوم أن السّعي بين الصّفا والمروة من شعائر الحج ومناسكه، وهو ركن لدى بعض الفقهاء
Safâ ile Merve arasında sa'y etmenin haccın şiarlarından ve menâsikinden olduğu bilinmektedir; nitekim bazı fıkıh âlimlerine göre o bir rükündür,
لقوله ﷺ فيما رواه الحاكم وغيره: «اسعوا فإن الله كتب عليكم السّعي» .
çünkü Hâkim ve diğerlerinin rivayet ettiğine göre Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem: «Sa'y ediniz; çünkü Allah üzerinize sa'y etmeyi farz kılmıştır» buyurmuştur.
وهو أيضا من أعمال العمرة، فمن قصد البيت الحرام للحج أو العمرة، فلا إثم عليه أن يسعى بين الصّفا والمروة، ويسنّ أن يدعو الله متّجها إلى الكعبة، ويرتفع الحاجّ والمعتمر فوق الصّفا الذي كان عليه في الجاهلية صنم على صورة رجل يقال له: (إساف) وعلى المروة صنم على صورة امرأة تدعى (نائلة) . زعم أهل الكتاب أنهما زنيا في الكعبة، فمسخهما الله تعالى حجرين، ووضعهما على الصّفا والمروة
Bu [sa'y], aynı zamanda umrenin amellerindendir. Kim hac veya umre amacıyla Beyt-i Harâm'a yönelirse, Safâ ile Merve arasında sa'y etmesinde kendisi için bir günah yoktur. [Kişinin] Kâbe'ye yönelerek Allah'a dua etmesi sünnettir. Hacı ve umreci; Câhiliye döneminde üzerinde İsâf (إساف) adı verilen erkek sûretinde bir putun, Merve'nin üzerinde ise Nâile (نائلة) adı verilen kadın sûretinde bir putun bulunduğu Safâ'nın üzerine çıkar. Ehl-i kitap, o ikisinin Kâbe'de zina ettiklerini, bunun üzerine Allah Teâlâ'nın onları iki taşa dönüştürüp Safâ ile Merve'nin üzerine yerleştirdiğini ileri sürmüştür.
ليعتبر بهما، فلما طالت المدة، عبدا من دون الله، فكان أهل الجاهلية إذا طافوا بينهما مسحوا الوثنين، فلما جاء الإسلام وكسّرت الأصنام، كره المسلمون الطواف بينهما لأجل الصّنمين، فأنزل الله تعالى هذه الآية:
Zaman uzayınca Allah'tan başka bunlara tapıldı. Câhiliye halkı bu ikisi arasında tavaf ettiklerinde bu iki puta ellerini sürerlerdi. İslâm gelip putlar kırılınca Müslümanlar bu iki put sebebiyle aralarında tavaf etmeyi hoş görmediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ bu ayeti indirdi:
[سورة البقرة (٢) : آية ١٥٨]
[Bakara Suresi (2): Ayet 158]