لَيْسُوا سَواءً مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ أُمَّةٌ قائِمَةٌ يَتْلُونَ آياتِ اللَّهِ آناءَ اللَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ (١١٣) يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُسارِعُونَ فِي الْخَيْراتِ وَأُولئِكَ مِنَ الصَّالِحِينَ (١١٤) وَما يَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ يُكْفَرُوهُ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ (١١٥)
{ لَيْسُوا سَواءً مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ أُمَّةٌ قائِمَةٌ يَتْلُونَ آياتِ اللَّهِ آناءَ اللَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ (١١٣) يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُسارِعُونَ فِي الْخَيْراتِ وَأُولئِكَ مِنَ الصَّالِحِينَ (١١٤) وَما يَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ يُكْفَرُوهُ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ (١١٥) } “Hepsi bir değildir. Ehl-i Kitap içinden [hak üzere] dosdoğru ayakta duran bir topluluk vardır ki, gecenin saatlerinde secdeye kapanarak Allah'ın ayetlerini okurlar. (113) Onlar Allah'a ve ahiret gününe inanırlar, iyiliği emreder, kötülükten menederler ve hayırlarda yarışırlar. İşte onlar salihlerdendir. (114) Yapacakları hiçbir hayır karşılıksız bırakılmayacaktır (inkâr edilmeyecektir). Allah takva sahiplerini hakkıyla bilendir. (115)”
وسبب نزول هذه الآيات في أصح التأويلات: ما قاله ابن عباس ﵁: لما أسلم عبد الله بن سلام، وثعلبة بن سعنة، وأسيد بن سعية، وأسد بن عبيد، ومن أسلم من اليهود، قالت أحبار اليهود: ما آمن لمحمد إلا شرارنا، ولو كانوا من خيارنا لما تركوا دين آبائنا. وقالوا لهم: لقد خنتم حين استبدلتم بدينكم دينا غيره، فأنزل الله تعالى: لَيْسُوا سَواءً الآية.
En sahih yorumlara göre bu ayetlerin iniş sebebi, İbn Abbâs (radıyallâhu anhümâ)'nın rivayet ettiği şu husustur: Abdullah b. Selâm, Sa'lebe b. Sa'ye, Üseyd b. Sa'ye, Esed b. Ubeyd ve Yahudilerden Müslüman olan diğer kimseler İslâm'a girince Yahudi hahamları: “Muhammed'e sadece bizim en kötülerimiz inandı; şayet hayırlılarımızdan olsalardı atalarımızın dinini terk etmezlerdi” dediler. Ve onlara: “Dininizi başka bir dinle değiştirmekle hıyanet ettiniz” dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ: { لَيْسُوا سَواءً } “Hepsi bir değildir” ayetini indirdi.
والمعنى: ليس أهل الكتاب متساوين في العقيدة والأفعال، فمنهم أمة مستقيمة على طاعة الله، ثابتة على أمره، يتلون آيات الله، ويقرءون القرآن في ساعات الليل، ويصلون والناس نيام، ويناجون ربهم وغيرهم غافلون، وهم يؤمنون بالله واليوم الآخر إيمانا صادقا خالصا، ويخشون الله، ويرجون ثوابه وتجارة لن تبور، فهؤلاء مؤمنون حقا.
Bunun anlamı şudur: Ehl-i Kitap inanç ve amellerde eşit değildir. Onlardan Allah'a itaatte dosdoğru olan, O'nun emrinde sebat gösteren, Allah'ın ayetlerini tilavet eden, gecenin saatlerinde Kur'an okuyan, insanlar uykudayken namaz kılan ve başkaları gaflet içindeyken Rablerine yalvarıp yakaran bir topluluk vardır. Onlar Allah'a ve ahiret gününe samimi ve ihlaslı bir şekilde inanırlar; Allah'tan korkar, O'nun sevabını ve asla batmayacak bir ticareti umarlar; işte bunlar hakiki müminlerdir.
وهم في مجال الأخلاق والعمل الاجتماعي، يأمرون بالفضيلة والمعروف، وينهون عن الرذيلة والمنكر، ويبادرون إلى فعل الخيرات بسرعة وبلا تلكؤ أو إمهال، وهم قوم صالحون مثل عبد الله بن سلام وصحابته الذين أسلموا وصلحت أحوالهم وارتفعت درجاتهم. فهم بإسلامهم خيار، لا أشرار كما زعم اليهود، وأتقياء لا فجار، وعقلاء لا مجانين، إذ اختاروا الإيمان وتركوا الضلال.
Ahlak ve sosyal amel alanında ise onlar fazileti ve iyiliği emreder, rezillikten ve kötülükten menederler; hiç tereddüt etmeden ve ertelemeden hızla hayırlara koşarlar. Onlar; Müslüman olup halleri düzelen ve dereceleri yükselen Abdullah b. Selâm ve arkadaşları gibi salih bir topluluktur. Onlar İslâm'a girmeleri sebebiyle Yahudilerin iddia ettiği gibi şerliler değil, hayırlılardır; günahkârlar değil, takva sahipleridir; deliler değil, aklıselim kimselerdir; zira imanı seçmiş ve sapıklığı terk etmişlerdir.
وما يفعلون من الطاعات، فلن يحرموا ثوابه ويمنعوا جزاءه، ولا يتصور غير هذا في شريعة الإسلام العادلة، وعدل الله الشامل، فالله شكور لفعل عباده الأتقياء،
İşledikleri itaatlerden dolayı ise asla bunların sevabından mahrum bırakılmayacak ve karşılığından engellenmeyeceklerdir. İslâm'ın adil şeriatında ve Allah'ın kuşatıcı adaletinde bundan başkası tasavvur dahi edilemez. Zira Allah, takva sahibi kullarının amellerine bolca karşılık veren (şekûr)dir,
عليم بهم، لا ينساهم ولا يهملهم، فالجزاء الحسن لهم حق، والله القادر على كل شيء، البصير بأعمال العباد، فقوله تعالى: وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ وعد ووعيد.
onları bilendir; onları ne unutur ne de ihmal eder. Güzel mükâfat onların hakkıdır. Allah her şeye kadirdir, kulların amellerini hakkıyla görendir. Dolayısıyla Allah Teâlâ'nın: { وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ } “Allah takva sahiplerini hakkıyla bilendir” buyruğu hem bir vaad (müjde) hem de bir vaîddir (tehdit).
إن عدل الله الشامل أن يظهر الأخيار ويتولاهم برعايته وتأييده، ويبعد من ساحته الفجار والأشرار والحاقدين والمعاندين، لذا أنصف الإسلام غير المسلمين، فحكم بإيمان بعضهم بالقرآن، وأشاد بقيامهم بالأعمال الصالحة، حيث أصلحوا أنفسهم، وجاهدوا في إصلاح غيرهم، وقاوموا دعوة الفساد والانحراف، وكانوا دعاة حق وخير، وبناة صالحين لمجد أمتهم، وتقدم دولة الحق والخير والتوحيد.
Şüphesiz Allah'ın kuşatıcı adaleti, hayırlı kimseleri üstün kılmayı, onları gözetimi ve desteğiyle sahiplenmeyi; günahkârları, şerlileri, kin besleyenleri ve inatçıları ise kendi huzurundan uzaklaştırmayı gerektirir. Bu sebeple İslâm, gayrimüslimlere de insafla muamele etmiş; bazılarının Kur'an'a iman ettiğine hükmetmiş, salih ameller işlemelerini övgüyle karşılamıştır; zira onlar kendilerini ıslah etmiş, başkalarını ıslah etmek için gayret göstermiş, fesat ve sapıklık davetine karşı direnmiş, hak ve hayır davetçileri olmuş, ümmetlerinin izzetinin ve hak, hayır ve tevhid devletinin ilerlemesinin salih kurucuları olmuşlardır.
جزاء الضلال
Sapıklığın Cezası
أقام الله السماوات والأرض وأوجد من فيهما بالحق والعدل، والعادل لا يقبل الظلم ولا جحود النعمة وكفرانها، وإنما يطلب الله العادل من عباده أن يشكروه على نعمه الكثيرة فلا يكفروه، وأن يؤمنوا به لأنه الخالق المبدع، لا أن يكذّبوا بوجوده وعدله ووحدانيته.
Allah gökleri ve yeri hak ve adaletle kurmuş, içindekileri de bu doğrultuda var etmiştir. Adil olan [Allah], zulmü de nimetin inkâr edilip nankörlük yapılmasını da kabul etmez. Adil olan Allah kullarından ancak, O'nun sayısız nimetlerine şükretmelerini ve O'na nankörlük etmemelerini; O'nun yaratıcı ve yoktan var edici olduğuna iman etmelerini ister; O'nun varlığını, adaletini ve birliğini yalanlamalarını değil.
فالمؤمن الصادق الإيمان يقرّ بوجود الله ويشكر نعمة الله عليه لأنه أوجده وسوّاه، ورزقه وصانه في حياته، وأما الكافر الذي ينكر وجود الله أو وحدانيته ولم يشكر نعم الله عليه، فهذا منتكس الفطرة، ليس لديه وفاء للمعروف ولا تقدير للمنعم.
İmanı samimi olan mümin, Allah'ın varlığını kabul eder ve kendisini yoktan var edip biçimlendirdiği, rızıklandırdığı ve hayatında koruyup gözettiği için Allah'ın kendisine olan nimetine şükreder. Allah'ın varlığını veya birliğini inkâr eden ve Allah'ın üzerindeki nimetlerine şükretmeyen kâfire gelince; bu kimse fıtratı bozulmuş, iyiliğe vefası ve nimet verene saygısı olmayan biridir.
وكثيرا ما عقد القرآن الكريم المقارنة بين المؤمنين والكفار، والأتقياء والفجار، والمصلحين والمفسدين، لينبّه العباد ويحذرهم، ويرغب الناس بالإيمان والصلاح، وينفرهم من الكفر والفساد.
Kur'ân-ı Kerîm, kulları uyarıp sakındırmak, insanları imana ve ıslaha teşvik etmek, küfür ve fesattan da uzaklaştırmak için müminlerle kâfirler, takva sahipleriyle günahkârlar ve ıslah edicilerle bozguncular arasında çokça karşılaştırma yapmıştır.
وكثيرا ما افتخر الكفار ويفتخرون بقولهم: نحن أكثر أموالا وأولادا وزينة في
Kâfirler sıklıkla: “Biz dünya hayatında malca, evlatça ve zinetçe daha çoğuz,
الحياة الدنيا، وما نحن بمعذّبين، والكفار: هم كل من لم يؤمن بالله ربا واحدا لا شريك له، ولا ندّ له ولا نظير، وليس له والد ولا ولد، ولا يشبهه أحد من خلقه، وقد ردّ الله على هؤلاء الكفار جميعا بقوله تعالى مبينا جزاءهم في الآخرة.
ve biz azaba uğratılacak da değiliz” diyerek övünmüşlerdir ve övünmektedirler. Kâfirler; Allah'ı ortağı, dengi ve benzeri bulunmayan, ana-babası ve çocuğu olmayan, yaratıklarından hiçbirinin kendisine benzemediği tek bir Rab olarak kabul etmeyen herkestir. Allah Teâlâ, onların ahiretteki cezalarını açıklayarak bu kâfirlerin hepsine cevap vermiştir.
[سورة آل عمران (٣) : الآيات ١١٦ الى ١١٧]
[Âl-i İmrân Suresi (3), Âyet 116-117]
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوالُهُمْ وَلا أَوْلادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً وَأُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ (١١٦) مَثَلُ ما يُنْفِقُونَ فِي هذِهِ الْحَياةِ الدُّنْيا كَمَثَلِ رِيحٍ فِيها صِرٌّ أَصابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَما ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (١١٧)
{ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوالُهُمْ وَلا أَوْلادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً وَأُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ (١١٦) مَثَلُ ما يُنْفِقُونَ فِي هذِهِ الْحَياةِ الدُّنْيا كَمَثَلِ رِيحٍ فِيها صِرٌّ أَصابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَما ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (١١٧) } “Şüphesiz inkâr edenlerin malları da evlatları da Allah'a karşı onlara hiçbir fayda sağlamayacaktır. İşte onlar ateş ehlidirler; onlar orada ebedî kalacaklardır. (116) Onların bu dünya hayatında harcadıkları şeylerin durumu, kendilerine zulmeden bir kavmin ekinine isabet edip onu helak eden dondurucu soğuk bir rüzgârın durumu gibidir. Allah onlara zulmetmedi; fakat onlar kendi kendilerine zulmediyorlar. (117)”
ومعنى الآية: إن الكفار لن تجزي عنهم أموالهم ولا أولادهم من عذاب الله شيئا من الإجزاء يوم القيامة، قال تعالى: يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَلا بَنُونَ (٨٨) [الشعراء: ٢٦/ ٨٨] .
Ayetin anlamı şudur: Kıyamet gününde kâfirlere malları da evlatları da Allah'ın azabına karşı hiçbir fayda sağlamayacaktır (onlardan hiçbir şeyi savamayacaktır). Nitekim Allah Teâlâ: { يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَلا بَنُونَ (٨٨) } “O gün ki ne mal fayda verir ne de evlatlar! (88)” [Şuarâ: 26/88] buyurmuştur.
وفي آية أخرى قال تعالى: وَما أَمْوالُكُمْ وَلا أَوْلادُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنا زُلْفى. [سبأ:
Başka bir ayette ise Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { وَما أَمْوالُكُمْ وَلا أَوْلادُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنا زُلْفى } “Sizi bizim katımızda yakınlığa ulaştıracak olan ne mallarınız ne de evlatlarınızdır...” [Sebe':
٣٤/ ٣٧] .
34/37].
وهؤلاء الكفار الذين لا تنفعهم أموالهم ولا أولادهم هم ملازمون للنار، لا ينفكون عنها، وماكثون فيها أبدا على الدوام، الله أعلم به.
Malları ve evlatları kendilerine fayda vermeyen bu kâfirler, ateşin ayrılmaz yoldaşlarıdır; ondan asla ayrılamazlar ve —ancak Allah'ın bileceği— ebedî bir süre boyunca orada sürekli kalıcıdırlar.
ثم ضرب الله مثلا رائعا صور فيه الأموال التي ينفقها الكفار، ظانين أنها قربة وحسبة وعبادة، وهي في الواقع للرياء والسمعة والمفاخرة وكسب الثناء، أو للصد عن سبيل الله، مثل هذا المال الذي ينفقونه كمثل ريح فيها برد شديد أتت على الزرع، فأهلكت الأخضر واليابس. إن هذا المال أفسد عقولهم بما صرفهم عن النظر الصحيح والتفكير في عواقب الأمور، وإنهم مع إنفاقه ظلموا أنفسهم بمعاصي الله، فكانت النقمة إليه أسرع وفيه أقوى.
Sonra Allah, kâfirlerin bir yakınlaşma vesilesi, sevap umulan bir amel ve ibadet zannederek infak ettikleri malları tasvir eden muhteşem bir mesel vurdu. Oysa [bu harcamalar] gerçekte gösteriş, duyurma, övünme, övgü kazanma veya Allah'ın yolundan alıkoyma gayesi taşımaktadır. Onların infak ettikleri bu malın misali; içinde şiddetli bir soğuk bulunan ve bir ekine isabet edip kurusunu da yaşını da helak eden bir rüzgârın misali gibidir. Şüphesiz bu mal, onları doğru bakıştan ve işlerin akıbetini düşünmekten alıkoymak suretiyle akıllarını ifsat etmiştir. Onlar bu infaklarıyla birlikte, Allah'a isyan ederek kendi nefislerine zulmetmişlerdir; bu yüzden ceza onlara daha çabuk ulaşmış ve haklarında daha şiddetli olmuştur.
إنهم إذا أنفقوا المال في سبيل الشيطان والهوى والفساد، ورجوا منه الثواب والنفع، فهم لن يجدوا في الآخرة إذا قدموها إلا الحسرة والندامة، ومثلهم مثل من زرع زرعا، وتوقع منه خيرا ونفعا، فأصابته ريح، فأحرقته، فوقف مبهوتا حائرا، إن الله يتقبل من المؤمنين المتقين، ويثيب المخلصين، وما ظلم الله الكافرين، بل جازاهم وكافأهم على عملهم الشر بالشر، وكانوا هم الظالمين لأنفسهم.
Onlar malı şeytan, heva ve heves ile fesat yolunda harcayıp bundan bir sevap ve menfaat umduklarında, ahirete vardıklarında hüsran ve pişmanlıktan başka bir şey bulamayacaklardır. Onların durumu, bir ekin ekip ondan hayır ve menfaat bekleyen, fakat bir rüzgâr çarpıp ekini yakıp kül edince şaşkın ve çaresiz bir halde kalakalan kimsenin durumu gibidir. Şüphesiz Allah, takva sahibi müminlerden kabul eder ve ihlaslı olanları mükâfatlandırır. Allah kâfirlere zulmetmemiştir; bilakis onların kötü amellerine karşı kötülükle karşılık verip cezalandırmıştır. Aslında kendi kendilerine zulmedenler bizzat kendileri olmuştur.
إن الانحراف عن هدي الله وضلال الاعتقاد أساس بلاء الإنسان في الآخرة، وهو أيضا سبب ضياع ثمرة الأعمال الصالحة التي عملها الشخص على أرضية غير مؤمنة، ويكون مصيره الخزي والذل والندامة والزج به في نار جهنم خالدا مخلدا فيها أبدا.
Allah'ın hidayetinden sapmak ve inançta sapıklığa düşmek, insanın ahiretteki felaketinin temelidir. Bu aynı zamanda, kişinin imansız bir zemin üzerinde yaptığı salih amellerin meyvesinin zayi olmasının da sebebidir; onun akıbeti ise rüsvaylık, zillet, pişmanlık ve ebediyen içinde kalmak üzere cehennem ateşine atılmak olacaktır.
اتخاذ بعض الأعداء مستشارين
Bazı Düşmanları Sırdaş ve Danışman Edinmek
يحرص القرآن الكريم على تماسك الأمة وتناصحها، ويحذرها من التعثر ومداخل الشر والسوء، ويحميها من استشارة المشبوهين والمعادين، ومن اتخاذ فئة من الأعداء في مواطن السر والاطلاع على دخائل الأمور وأسرار الدولة والولاة والحكام، لذا قال الله تعالى:
Kur'ân-ı Kerîm ümmetin kenetlenmesine ve birbirine nasihat etmesine büyük önem verir; onu tökezlemekten, şer ve kötülük yollarına girmekten sakındırır; şüpheli ve düşman kimselere danışmaktan, düşmanlardan bir zümreyi sırdaş edinip gizli işlere, devletin, yöneticilerin ve idarecilerin sırlarına vakıf kılmaktan korur. Bu sebeple Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة آل عمران (٣) : الآيات ١١٨ الى ١٢٠]
[Âl-i İmrân Suresi (3), Âyet 118-120]
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا بِطانَةً مِنْ دُونِكُمْ لا يَأْلُونَكُمْ خَبالاً وَدُّوا ما عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضاءُ مِنْ أَفْواهِهِمْ وَما تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآياتِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ (١١٨) ها أَنْتُمْ أُولاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَلا يُحِبُّونَكُمْ وَتُؤْمِنُونَ بِالْكِتابِ كُلِّهِ وَإِذا لَقُوكُمْ قالُوا آمَنَّا وَإِذا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَيْظِ قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ (١١٩) إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِها وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً إِنَّ اللَّهَ بِما يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ (١٢٠)
{ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا بِطانَةً مِنْ دُونِكُمْ لا يَأْلُونَكُمْ خَبالاً وَدُّوا ما عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضاءُ مِنْ أَفْواهِهِمْ وَما تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآياتِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ (١١٨) ها أَنْتُمْ أُولاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَلا يُحِبُّونَكُمْ وَتُؤْمِنُونَ بِالْكِتابِ كُلِّهِ وَإِذا لَقُوكُمْ قالُوا آمَنَّا وَإِذا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَيْظِ قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ (١١٩) إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِها وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً إِنَّ اللَّهَ بِما يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ (١٢٠) } “Ey iman edenler! Kendi dışınızdakilerden sırdaş (içli dışlı dost) edinmeyin; onlar size bozgunculuk çıkarmaktan geri durmazlar, sıkıntıya düşmenizi arzu ederler. Kin ve düşmanlıkları ağızlarından dökülmüştür; göğüslerinin gizlediği ise daha büyüktür. Eğer akıl erdiriyorsanız, ayetleri size açıkça bildirmişizdir. (118) İşte siz öyle kimselersiniz ki onları seversiniz, onlar ise sizi sevmezler. Siz kitabın tamamına inanırsınız; onlar sizinle karşılaştıklarında 'İman ettik' derler, baş başa kaldıklarında ise size olan öfkelerinden parmak uçlarını ısırırlar. De ki: 'Öfkenizle geberin!' Şüphesiz Allah kalplerin özünü hakkıyla bilendir. (119) Size bir iyilik dokunsa bu onları üzer; başınıza bir kötülük gelse buna sevinirler. Eğer sabreder ve sakınırsanız, onların tuzakları size hiçbir zarar veremez. Şüphesiz Allah onların yaptıklarını çepeçevre kuşatmıştır. (120)”
[آل عمران: ٣/ ١١٨- ١٢٠] .
[Âl-i İmrân: 3/118-120].
قال ابن عباس ومجاهد: نزلت هذه الآيات في قوم من المؤمنين، كانوا يصافون المنافقين، ويواصلون رجالا من اليهود، لما كان بينهم من القرابة والصداقة، والحلف والجوار والرضاع، فأنزل الله تعالى هذه الآيات، ينهاهم عن مباطنتهم، خوف الفتنة منهم عليهم.
İbn Abbâs ve Mücâhid şöyle demiştir: Bu ayetler, aralarındaki akrabalık, dostluk, antlaşma, komşuluk ve süt emme bağı sebebiyle münafıklarla samimi olan ve Yahudilerden bazı kimselerle ilişkilerini sürdüren bir grup mümin hakkında inmiştir. Bunun üzerine Allah Teâlâ, onların müminleri fitneye düşürmesinden korkarak, onları sırdaş edinmelerini yasaklayan bu ayetleri indirmiştir.
ينهى الله تعالى المؤمنين بهذه الآيات عن أن يتخذوا من الأعداء أخلاء وأمناء، يأنسون بهم في الباطن من أمورهم، ويفاوضونهم في الآراء، ويطمئنون إلى آرائهم ونصائحهم. فإياكم أيها المؤمنون من اتخاذ فئة من غيركم أمناء أسراركم، تطلعونهم على أموركم، وتودونهم، فهم لا يقصرون في إيصال الفساد والشر لكم، ويحرصون على إيقاع الضرر بكم، ويؤيد هذا المعنى
Allah Teâlâ bu ayetlerle müminlerin düşmanları; gizli işlerinde kendileriyle ünsiyet kurdukları, görüşlerini paylaştıkları, fikir ve nasihatlerine güvendikleri dostlar ve sırdaşlar edinmelerini yasaklamaktadır. Ey müminler! Kendinizden başkalarından bir grubu sırdaş edinip onları işlerinize vakıf kılmaktan ve onları sevmekten sakının; zira onlar size fesat ve kötülük ulaştırmakta kusur etmezler ve size zarar vermeye can atarlar. Şu hadis de bu anlamı teyit etmektedir:
قول النبي ﷺ: «ما من خليفة ولا ذي إمرة إلا وله بطانتان، بطانة تأمره بالخير وتحضّه عليه، وبطانة تأمره بالشر وتحضه عليه، والمعصوم: من عصم الله» .
Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem)'in şu sözüdür: “Hiçbir halife veya yönetici yoktur ki onun iki sırdaş çevresi olmasın: Biri ona iyiliği emredip onu buna teşvik eden çevre, diğeri de ona kötülüğü emredip onu buna teşvik eden çevre. Masum (korunan) ise ancak Allah'ın koruduğu kimsedir.”
هؤلاء الأعداء يتمنون كل شر ومشقة لكم، فإن لم يستطيعوا حربكم وإيذاءكم ودوا من صميم قلوبهم كل فساد وألم وسوء بكم.
Bu düşmanlar sizin için her türlü şerri ve meşakkati temenni ederler. Sizinle savaşmaya ve size eziyet etmeye güç yetiremeseler bile, kalplerinin ta derinliklerinden sizin için her türlü fesadı, acıyı ve kötülüğü isterler.
ألم تظهر البغضاء لكم والحسد عليكم من فلتات ألسنتهم، وما تخفي صدورهم:
Size karşı besledikleri kin ve haset dillerindeki gaflet anlarından ve sürçmelerinden açıkça ortaya çıkmadı mı? Göğüslerinin gizlediği ise:
من الحسد وإرادة الشر أكبر وأكثر، قد بينا لكم أيها المؤمنون العقلاء الآيات والعبر التي ترشدكم إلى الخير وتحذركم من الشر، وهذا تحذير خطير وتنبيه شديد يهز النفوس، لتحذر من منافقي اليهود التي نزلت هذه الآيات فيهم لا في منافقي العرب.
haset ve şer iradesi bakımından çok daha büyük ve çok daha fazladır. Ey akıl sahibi müminler! Size hayra yönlendiren ve şerden sakındıran ayetleri ve ibretleri açıkladık. Bu, nefisleri sarsan, bu ayetlerin hakkında indiği Yahudi münafıklarından —Arap münafıklarından değil— sakınmayı sağlayan ciddi bir uyarı ve şiddetli bir tenbihtir.
إنكم أيها المؤمنون مخطئون في حبهم وإحسان الظن بهم، فهم لا يحبونكم مع أنكم
Ey müminler! Şüphesiz siz onları sevmekte ve haklarında hüsnüzanda bulunmakta yanılgı içerisindesiniz; zira siz
تؤمنون بالكتب السماوية كلها، ومنها كتابهم، وتصدقون بكل الرسل ومنهم رسولهم، ومع هذا هم لا يحبونكم، وهم إذا قابلوكم أظهروا الإيمان بدينكم وجاملوكم، وإذا خلوا إلى أنفسهم وشياطينهم، أظهروا شدة الغيظ والحقد عليكم، فليموتوا بغيظهم، فإن الله عليم بما تنطوي عليه نفوسهم.
onların kitabı da dâhil olmak üzere bütün semavi kitaplara inanıp onların peygamberi de dâhil olmak üzere bütün peygamberleri tasdik ettiğiniz halde onlar sizi sevmezler. Buna rağmen onlar sizi sevmezler; sizinle karşılaştıklarında dininize inandıklarını gösterip size yaranmaya çalışırlar, kendi başlarına ve şeytanlarıyla baş başa kaldıklarında ise size karşı duydukları aşırı öfke ve kini açığa vururlar. De ki: Öfkenizle geberin! Şüphesiz Allah, onların nefislerinin gizlediği şeyleri hakkıyla bilendir.
إنهم إذا أصابكم خير وخصب ونصر ووحدة ساءهم، وإذا أصابكم شر فرحوا، بسبب شدة العداوة والحسد لكم، فإن تصبروا أيها المؤمنون على كيدهم وتآمرهم وعلى كل حال، واتقيتم الله واتخذتم الوقاية من كيد عدوكم، فإن الله ضمن لكم السلامة والنجاة من شرهم وضررهم، وسيرد كيدهم في نحورهم، ويجازيهم على كل ذلك، أي إن صبرتم واتقيتم.
Size bir hayır, bolluk, zafer ve birlik dokunsa, size olan şiddetli düşmanlıkları ve hasetleri sebebiyle bu onları üzer; başınıza bir şer gelse sevinirler. Ey müminler! Eğer onların hile ve tuzaklarına ve her duruma karşı sabrederseniz, Allah'tan sakınıp düşmanınızın hilesine karşı tedbir alırsanız, şüphesiz Allah size onların şerrinden ve zararından selamet ve kurtuluş garantisi vermiştir; onların tuzaklarını kendi aleyhlerine çevirecek ve bütün bunların karşılığını onlara verecektir; yani sabreder ve sakınırsanız.
إن أسوأ ما يصدّع بناء الدولة والأمة ويكون أداة هدم وتدمير لوجودها وتحطيم كيانها هو اتخاذ بعض الأعداء مستشارين في قضايا الأمة الخطيرة ورسم سياستها ووضع الخطط الاقتصادية والتربوية والاجتماعية لها، لأن الإخلاص للأمة ومحبة الخير لها ينبعان من الإيمان برسالة الأمة، والاعتقاد بأهليتها للقيادة وإظهار قوتها وعزتها ومنعتها أمام الأمم الأخرى.
Devletin ve ümmetin yapısını çatlatıp varlığı için bir yıkım ve tahrip aracı olan, varlığını yerle bir eden en kötü şey; ümmetin kritik meselelerinde, siyasetinin belirlenmesinde ve onun için iktisadi, eğitsel ve sosyal planların hazırlanmasında bazı düşmanları danışman edinmektir. Çünkü ümmete sadakat göstermek ve onun için hayır istemek, ancak ümmetin mesajına inanmaktan, onun liderlik ehliyetine sahip olduğuna itikat etmekten ve diğer ümmetler karşısında onun gücünü, izzetini ve caydırıcılığını ortaya koymaktan neşet eder.
فضيلة الصبر والتقوى في المعارك وغيرها
Savaşlarda ve Diğer Durumlarda Sabır ve Takvanın Fazileti
قارن الله تعالى بين موقفين متعارضين للمؤمنين في معركتي بدر وأحد، ففي معركة بدر الكبرى التي وقعت يوم الجمعة في السابع عشر من رمضان بعد ثمانية عشر شهرا من الهجرة، صبر المؤمنون القلة أمام الفئة الكثيرة من المشركين، وتضرعوا وأنابوا إلى الله، والتزموا جانب التقوى لله، واستنصروا بربهم، فنصرهم الله تعالى، وأمدهم بخمسة آلاف من الملائكة مسوّمين أي معلمين.
Allah Teâlâ, Bedir ve Uhud savaşlarında müminlerin sergilediği birbiriyle çelişen iki tutumu karşılaştırmıştır: Hicretten on sekiz ay sonra Ramazan ayının on yedinci Cuma günü gerçekleşen Büyük Bedir Savaşı'nda az sayıdaki müminler, müşriklerin kalabalık ordusu karşısında sabrettiler; Allah'a yalvarıp yakardılar, O'na yöneldiler, Allah'a karşı takva tarafına sarıldılar ve Rablerinden yardım dilediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ onlara yardım etti ve kendilerini 'müsevvimîn' yani nişanlı/belirlenmiş beş bin melekle destekledi.
وفي غزوة أو معركة أحد التي وقعت بين المسلمين والمشركين المكيين في السنة الثالثة من الهجرة بعد ٣١ شهرا من الهجرة يوم الأربعاء في الثاني عشر من شوال، في هذه المعركة التي أشرف النبي ﷺ على إدارتها وتنظيم العسكر في مواقع معينة، لم يصبر المؤمنون، ولم يتقوا الله حق تقاته، ولم يلتزموا بطاعة النبي القائد وخالفوه، فلم يمدهم الله بالملائكة كما وعدهم النبي في بدء القتال، لأنه لم يتحقق الشرط المطلوب للنصر، وهزم المسلمون أمام المشركين، ولو أمدهم الله بالملائكة كما حدث في معركة بدر، لهزموا الكفار من فورهم، فعاتب الله المؤمنين في أمر أحد، وذكرّهم بفضله ونعمته يوم بدر، ونزلت هذه الآيات مبتدءا فيها الخطاب للنبي:
Hicretin üçüncü yılında, hicretten 31 ay sonra Şevval ayının on ikinci Çarşamba günü Müslümanlar ile Mekkeli müşrikler arasında gerçekleşen Uhud Gazvesi'nde veya savaşında ise —ki bu savaşta Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) savaşı bizzat sevk ve idare etmiş ve orduyu belirli mevzilere yerleştirmişti— müminler sabretmediler, Allah'tan hakkıyla sakınmadılar, komutan olan Peygamber'e itaate bağlı kalmayıp ona muhalefet ettiler. Bu yüzden zafer için gerekli şart gerçekleşmediğinden, savaşın başında Peygamber'in kendilerine vadettiği gibi Allah onları meleklerle desteklemedi ve Müslümanlar müşrikler karşısında yenilgiye uğradılar. Şayet Bedir Savaşı'nda olduğu gibi Allah onları meleklerle destekleseydi, kâfirleri derhal hezimete uğratırlardı. Bunun üzerine Allah, Uhud konusunda müminlere sitem etti, onlara Bedir günündeki lütfunu ve nimetini hatırlattı ve Peygamber'e hitapla başlayan şu ayetler indi:
[سورة آل عمران (٣) : الآيات ١٢١ الى ١٢٩]
[Âl-i İmrân Suresi (3), Âyet 121-129]
وَإِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِكَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِينَ مَقاعِدَ لِلْقِتالِ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (١٢١) إِذْ هَمَّتْ طائِفَتانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلا وَاللَّهُ وَلِيُّهُما وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ (١٢٢) وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (١٢٣) إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ أَلَنْ يَكْفِيَكُمْ أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ بِثَلاثَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُنْزَلِينَ (١٢٤) بَلى إِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا وَيَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمِينَ (١٢٥)
{ وَإِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِكَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِينَ مَقاعِدَ لِلْقِتالِ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (١٢١) إِذْ هَمَّتْ طائِفَتانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلا وَاللَّهُ وَلِيُّهُما وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ (١٢٢) وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (١٢٣) إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ أَلَنْ يَكْفِيَكُمْ أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ بِثَلاثَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُنْزَلِينَ (١٢٤) بَلى إِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا وَيَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمِينَ (١٢٥) } “Hani sen sabahleyin ailenden erkenden ayrılıp müminleri savaş için mevzilere yerleştiriyordun. Allah hakkıyla işitendir, hakkıyla bilendir. (121) Hani içinizden iki fırka bozulup geri çekilmeye yeltenmişti; oysa Allah onların yardımcısı (velisi) idi. Müminler yalnız Allah'a tevekkül etsinler. (122) Andolsun ki siz son derece zayıf ve çaresiz bir durumdayken Allah size Bedir'de yardım etmişti. O halde Allah'tan sakının ki şükretmiş olasınız. (123) Hani sen müminlere: 'Rabbinizin indirilmiş üç bin melekle size yardım etmesi size yetmez mi?' diyordun. (124) Evet! Eğer sabreder, sakınır ve onlar da şu an üzerinize geliverirlerse Rabbiniz nişanlı beş bin melekle size yardım edecektir. (125)”
وَما جَعَلَهُ اللَّهُ إِلاَّ بُشْرى لَكُمْ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُمْ بِهِ وَمَا النَّصْرُ إِلاَّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ (١٢٦) لِيَقْطَعَ طَرَفاً مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْ يَكْبِتَهُمْ فَيَنْقَلِبُوا خائِبِينَ (١٢٧) لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظالِمُونَ (١٢٨) وَلِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٢٩)
{ وَما جَعَلَهُ اللَّهُ إِلاَّ بُشْرى لَكُمْ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُمْ بِهِ وَمَا النَّصْرُ إِلاَّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ (١٢٦) لِيَقْطَعَ طَرَفاً مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْ يَكْبِتَهُمْ فَيَنْقَلِبُوا خائِبِينَ (١٢٧) لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظالِمُونَ (١٢٨) وَلِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٢٩) } “Allah bunu ancak size bir müjde olsun ve kalpleriniz bununla yatışsın diye yaptı. Zafer ve yardım, ancak Azîz ve Hakîm olan Allah katındandır. (126) [Bu yardım] inkâr edenlerden bir kısmını helak etsin veya onları perişan etsin de hüsrana uğramış olarak geri dönsünler diyedir. (127) Bu işte senin elinde hiçbir şey yoktur; [Allah] ya onların tövbelerini kabul eder yahut onlara azap eder; çünkü onlar zalimlerdir. (128) Göklerde olanlar da yerde olanlar da Allah'ındır. O dilediğini bağışlar, dilediğine de azap eder. Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. (129)”
والمعنى الإجمالي للآيات: اذكر يا محمد وقت قولك للمؤمنين يوم أحد، وانخذال جماعة المنافقين وهم ثلاث مائة بقيادة عبد الله بن أبي: سيمدكم الله بثلاثة آلاف من
Ayetlerin genel anlamı [şöyledir]: Ey Muhammed! Uhud günü Abdullah b. Übey liderliğindeki üç yüz kişilik münafık grubun yüzüstü bırakıp geri çekildiği ve müminlere şöyle dediğin vakti hatırla: Allah size üç bin...
الملائكة، والله منجز وعد رسوله لكم إن صبرتم على الجهاد ولم تطمعوا بالغنائم، واتقيتم الله وأطعتم أمر نبيكم، وكادت طائفتان من الأنصار وهما بنو سلمة وبنو حارثة ألا يخرجوا إلى القتال في أحد، ثم وفقهم الله فخرجوا، وكان هذا الوعد من النبي للمؤمنين بشرى لهم لتطمئن قلوبهم وتهدأ نفوسهم بالوعد بالنصر. والنصر من عند الله وحده بعد اتخاذ الأسباب ومن أهمها الثبات في المعركة ووحدة الصف، ونبذ الفرقة والخلاف، وإطاعة القائد وترك الغرور بالنفس. وأدى ترك هذه الأمور في أحد للهزيمة، على عكس الحال في بدر، تحقق النصر من الله، وتم الإمداد الفعلي بالملائكة، ليهلك ويقطع الله طائفة من رؤوس الكفر والشرك بالقتل والأسر، أو الكبت والإغاظة، والخزي، فانقلبوا خائبين غير ظافرين، أو يتوب الله عليهم إن أسلموا ورجعوا إلى الله، أو يعذبهم إن أصروا على الكفر والشقاق، فإنهم ظالمون لأنفسهم، أما أنت يا محمد فليس لك من الأمر شيء، إنما عليك البلاغ، وعلى الله الحساب، فلا تجزع ولا تتألم منهم، ولا تدع عليهم، فربما يتوب الله على بعضهم كما تاب على أبي سفيان وأمثاله، والأمر كله بيد الله، فلله ملك السماوات والأرض، يغفر لمن يشاء بفضله، ويعذب من يشاء بحكمته وعدله.
...melekle yardım edecektir. Eğer cihada sabreder, ganimetlere tamah etmez, Allah'tan sakınır ve Peygamberinizin emrine itaat ederseniz, Allah Resûlü'nün size olan vaadini yerine getirecektir. Ensardan iki fırka -ki onlar Benî Selime ve Benî Hârise idi- neredeyse Uhud'da savaşa çıkmayacaklardı; sonra Allah onları muvaffak kıldı da çıktılar. Peygamber'in müminlere olan bu vaadi, zafer müjdesiyle kalpleri mutmain olsun ve nefisleri sükûnet bulsun diye bir müjde idi. Zafer, sebeplere sarıldıktan sonra yalnızca Allah katındandır; bu sebeplerin en önemlileri ise savaşta sebat, saf birliği, tefrika ve ihtilafı terk etmek, komutana itaat ve kendini beğenmişliği bırakmaktır. Uhud'da bu hususların terk edilmesi hezimete yol açtı; aksine Bedir'deki durumda ise Allah'tan zafer gerçekleşti ve küfür ve şirkin elebaşlarından bir zümreyi öldürme ve esir almayla helak edip kökünü kazımak veya onları perişanlık, öfke ve zilletle kahretmek için meleklerle fiilî yardım tamamlandı; böylece zafer kazanamadan hüsrana uğramış olarak geri döndüler. Yahut müslüman olup Allah'a dönerlerse Allah onların tövbelerini kabul eder veya inkâr ve düşmanlıkta ısrar ederlerse onlara azap eder; çünkü onlar kendi kendilerine zulmetmektedirler. Sana gelince ey Muhammed, bu işte senin elinde hiçbir şey yoktur; sana düşen ancak tebliğdir, hesap görmek ise Allah'a aittir. Onlardan ötürü endişelenme, üzülme ve onlara beddua etme; zira Ebû Süfyân ve emsallerine tövbe nasip ettiği gibi Allah belki onlardan bazılarının da tövbesini kabul eder. Bütün iş Allah'ın elindedir; göklerin ve yerin mülkü Allah'ındır; O, lütfuyla dilediğini bağışlar, hikmeti ve adaletiyle dilediğine de azap eder.
إن تحقيق الانتصارات الحاسمة في المعارك مرهون بمدى الصبر والثبات في لقاء الأعداء، فإذا ما دبّ الخوف وسادت روح الانهزام في الجيش تضعضعت قواه وانهارت معنوياته، لذا كان الفرار من الزحف من الكبائر العظمى في شرعة الله، وبما أن النصر بيد الله فهو صانع النصر، والجنود أدوات وأسباب للنصر، فإن الاستقامة على أمر الله، واجتناب المعاصي أمر ضروري للفوز والغلبة، قال الله تعالى: الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَلَوْلا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَواتٌ وَمَساجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيراً وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ (٤٠) [الحج: ٢٢/ ٤٠] .
Savaşlarda kesin zaferlerin elde edilmesi, düşmanla karşılaşmada sabır ve sebatın derecesine bağlıdır. Şayet orduya korku sızar ve bozgunculuk ruhu hâkim olursa, ordunun gücü sarsılır ve maneviyatı çöker. Bu sebeple savaştan kaçmak, Allah'ın şeriatında en büyük günahlardan sayılmıştır. Zafer Allah'ın elinde olduğuna göre, zaferi yaratan O'dur; askerler ise zaferin araçları ve sebepleridir. Dolayısıyla Allah'ın emri üzere dosdoğru olmak ve günahlardan kaçınmak, zafere ve üstünlüğe ulaşmak için zorunlu bir husustur. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَلَوْلا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَواتٌ وَمَساجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيراً وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ (٤٠) } “Onlar, sırf 'Rabbimiz Allah'tır' dedikleri için haksız yere yurtlarından çıkarılan kimselerdir. Eğer Allah'ın insanlardan bir kısmını diğerleriyle savması olmasaydı, içlerinde Allah'ın ismi çokça anılan manastırlar, kiliseler, havralar ve mescitler muhakkak yerle bir edilirdi. Allah, kendi dinine yardım edene elbette yardım eder. Şüphesiz ki Allah güçlüdür, Azîzdir. (40)” [el-Hac: 22/40].
إرشاد المؤمنين للخير
Müminlerin Hayra Yönlendirilmesi
اشتملت آيات القرآن الكريم على إرشادات ومواعظ للمؤمنين، تدلهم على ما هو خير وفضيلة، وتمنعهم عما هو شر ورذيلة، إحقاقا للحق، وإبطالا للباطل، وبناء للمجتمع الفاضل، وهذه مجموعة أوامر ونواه مع بيان الجزاء الكريم لامتثال الأمر واجتناب النهي، قال الله تعالى:
Kur'ân-ı Kerîm ayetleri, hakkı gerçekleştirmek, batılı ortadan kaldırmak ve erdemli bir toplum inşa etmek üzere, müminleri hayır ve fazilete yönlendiren, şer ve rezillikten alıkoyan irşad ve öğütleri ihtiva etmiştir. İşte bu, emre uymanın ve yasaktan kaçınmanın cömert mükâfatı beyan edilerek verilmiş bir dizi emir ve yasaktır; Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة آل عمران (٣) : الآيات ١٣٠ الى ١٣٦]
[Âl-i İmrân Suresi (3), Âyet 130-136]
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا الرِّبَوا أَضْعافاً مُضاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (١٣٠) وَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ (١٣١) وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (١٣٢) وَسارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ (١٣٣) الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (١٣٤)
{ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا الرِّبَوا أَضْعافاً مُضاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (١٣٠) وَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ (١٣١) وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (١٣٢) وَسارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ (١٣٣) الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (١٣٤) } “Ey iman edenler! Kat kat artırılmış olarak faiz yemeyin. Allah'tan sakının ki kurtuluşa eresiniz. (130) Kâfirler için hazırlanmış olan ateşten sakının. (131) Allah'a ve Resûl'e itaat edin ki merhamet olunasınız. (132) Rabbinizden bir bağışlanmaya ve takva sahipleri için hazırlanmış, genişliği gökler ve yer kadar olan cennete koşuşun. (133) Onlar ki bollukta da darlıkta da infak ederler, öfkelerini yutarlar ve insanları affederler. Allah ihsan sahiplerini sever. (134)”
وَالَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّوا عَلى ما فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ (١٣٥) أُولئِكَ جَزاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَنِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ (١٣٦)
{ وَالَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّوا عَلى ما فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ (١٣٥) أُولئِكَ جَزاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَنِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ (١٣٦) } “Ve onlar, çirkin bir hayasızlık işledikleri ya da nefislerine zulmettikleri zaman Allah'ı hatırlayıp günahları için bağışlanma dilerler -zaten günahları Allah'tan başka kim bağışlar ki?- ve yaptıklarında bilerek ısrar etmezler. (135) İşte onların mükâfatı, Rablerinden bir bağışlanma ve altından ırmaklar akan, içinde ebedî kalacakları cennetlerdir. [Böyle güzel] amel edenlerin ecri ne güzeldir! (136)”
في مطلع هذه الآيات نهى الله المؤمنين عن التشبه باليهود وعرب الجاهلية الذين كانوا يأكلون الربا أضعافا مضاعفة، فكانوا إذا حل أجل الدين، وعجز المدين عن سداد دينه، قال الدائن للمدين: إما أن تقضي أو تربي، فيلجأ المدين إلى القبول اضطرارا بتضعيف الربا أو الفائدة، وتأجيل الدين عاما آخر، فهذا فعل شنيع، واستغلال قبيح، وقد حرّم الله جميع أنواع الربا قليله وكثيره، وكل قرض جرّ نفعا للمقرض في مقابل التأخير فهو ربا، سواء كانت المنفعة نقدا أو عينا كثيرة أو قليلة،
Bu ayetlerin başında Allah, faizi kat kat katlayarak yiyen Yahudilere ve Câhiliye Araplarına benzemeyi müminlere yasaklamıştır. Onlar, borcun vadesi gelip de borçlu borcunu ödemekten âciz kaldığında alacaklı borçluya: «Ya ödersin ya da faiz işletirsin (artırırsın)!» derdi. Bunun üzerine borçlu, çaresizlikten dolayı faizin katlanmasını ve borcun bir yıl daha ertelenmesini zorunlu olarak kabul ederdi. Bu ise son derece çirkin bir fiil ve iğrenç bir sömürüdür. Allah faizin azını da çoğunu da bütün türleriyle haram kılmıştır. Erteleme karşılığında borç verene menfaat sağlayan her ödünç faizdir; söz konusu menfaatin nakit ya da mal, çok ya da az olması fark etmez.
لقوله تعالى: يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ (٤٠) [البقرة: ٢/ ٤٠] .
Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ (٤٠) } “Ey İsrailoğulları! Size ihsan ettiğim nimetimi hatırlayın ve ahdime vefa gösterin ki Ben de ahdinize vefa göstereyim. Yalnızca Benden korkun. (40)” [el-Bakara: 2/40].
ثم أمر الله تعالى باتقاء النار التي أعدت للعصاة والكافرين، واتقاؤها يكون بطاعة الله وامتثال أوامره وترك المعاصي والمنكرات، والنار سبع طبقات، العليا منها وهي جهنم للعصاة، والخمس للكفار، والدرك الأسفل للمنافقين الذين يظهرون الإسلام ويبطنون الكفر.
Sonra Allah Teâlâ, günahkârlar ve kâfirler için hazırlanmış olan ateşten sakınmayı emretmiştir. Ondan sakınmak ise Allah'a itaat etmek, emirlerini yerine getirmek ve günahları ile münkerleri terk etmekle olur. Ateş yedi tabakadır: En üstü günahkârlar için olan cehennemdir; beşi kâfirler içindir; en alt tabakası ise İslâm'ı açığa vurup küfrü gizleyen münafıklar içindir.
ثم أمر الله بطاعته وطاعة رسوله، والطاعة موافقة الأمر كما أراد الآمر، كي يرحمنا الله في الدنيا بصلاح الحال وانتظام الأمر، وفي الآخرة بحسن الجزاء،
Sonra Allah Kendisine ve Resûlü'ne itaat edilmesini emretmiştir. İtaat; emredenin istediği doğrultuda emre uygun davranmaktır. Ta ki Allah, dünyada durumun düzelmesi ve işlerin yoluna girmesiyle, ahirette ise güzel mükâfatla bize merhamet etsin.
قال النبي ﷺ: «من أطاعني فقد أطاع الله، ومن عصاني فقد عصى الله..» .
Nitekim Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Kim bana itaat ederse muhakkak Allah'a itaat etmiştir; kim de bana isyan ederse muhakkak Allah'a isyan etmiştir...» .
والطاعة تتطلب المبادرة إلى فعل ما يوجب مغفرة الله، وجزاء المطيعين جنات فسيحات واسعات عرضها كعرض السماء والأرض، أعدت للمتقين الذين وقوا أنفسهم من عذاب الله بالعمل الصالح، وأوصاف المتقين هي:
İtaat, Allah'ın mağfiretini gerektiren şeyleri yapmaya koşuşmayı iktiza eder. İtaat edenlerin mükâfatı, genişliği gök ve yer genişliği kadar olan, salih amellerle kendilerini Allah'ın azabından koruyan takva sahipleri için hazırlanmış uçsuz bucaksız cennetlerdir. Takva sahiplerinin vasıfları şunlardır:
الذين ينفقون في السراء والضراء، في الشدة والرخاء، ويكتمون غيظهم، ويملكون أنفسهم عند الغضب، فلا يعتدون على الآخرين إذا كانوا في قوة ومنعة،
Bollukta da darlıkta da, zorlukta da kolaylıkta da infak edenler, öfkelerini yutanlar ve kızgınlık anında nefislerine hâkim olup güç ve kudret sahibi olduklarında başkalarına saldırmayanlardır.
قال النبي ﷺ: «من كظم غيظا، وهو يقدر على إنفاذه، ملأه الله أمنا وإيمانا» .
Nitekim Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: «Kim yerine getirmeye gücü yettiği halde öfkesini yutarsa, Allah onun içini güven ve imanla doldurur» .
وهم أيضا يعفون عن مساوئ الناس ويتجاوزون عن ذنوبهم بطيب خاطر وطواعية، والعفو عن الناس من أجلّ أفعال الخير، وهم أيضا يحسنون إلى من أساء إليهم، والله يحب المحسنين، وهؤلاء المتقون إذا فعلوا فاحشة أو ذنبا كبيرا يضر كالزنا والربا، والغيبة والنميمة، أو ذنبا صغيرا لا يتعدى إلى غيرهم، ذكروا عقاب
Onlar aynı zamanda insanların kötülüklerini affeder, gönül hoşluğuyla ve kendi istekleriyle onların kusurlarını görmezden gelirler. İnsanları affetmek, hayır amellerin en yücelerindendir. Onlar ayrıca kendilerine kötülük edene de iyilikte bulunurlar; Allah da muhsinleri (iyilik edenleri) sever. Bu takva sahipleri; zina, faiz, gıybet ve koğuculuk gibi [başkasına] zarar veren çirkin bir hayâsızlık (fâhişe) yahut büyük bir günah işlediklerinde ya da başkasına sirayet etmeyen küçük bir günah işlediklerinde Allah'ın cezasını hatırlarlar
الله، وما أعده للظالمين والعاصين، فيرجعون ويتوبون إلى الله، ويندمون على ما فعلوا، وينصرفون عن مهاوي الشيطان، ويعملون بأخلاق الرحمن. أولئك الموصوفون بما ذكرهم: أهل الكمال والتوفيق الإلهي، وجزاؤهم مغفرة من الله ورضوان من ربهم، وجنات تجري من تحتها الأنهار ماكثين فيها أبدا، ولهم نعيم مقيم دائم، ونعم ثواب العاملين المخلصين.
...ve zalimler ile asiler için hazırladığı şeyleri hatırlarlar; böylece dönüp Allah'a tövbe eder, yaptıklarına pişman olurlar, şeytanın uçurumlarından yüz çevirir ve Rahmân'ın ahlakıyla amel ederler. Zikredilen bu vasıflarla nitelenen kimseler, kemal ve ilahî muvaffakiyet ehlidirler. Onların mükâfatı Allah'tan bir mağfiret, Rablerinden bir rıza ve içinde ebedî kalacakları, altından ırmaklar akan cennetlerdir. Onlar için kalıcı ve daimî bir nimet vardır. İhlaslı amel edenlerin mükâfatı ne güzeldir!
والخلاصة: قد يتحقق النصر للفئة الضالة المنحرفة امتحانا لأهل الإيمان، وليكون ذلك النصر باعثا المؤمنين على إعادة الحساب وتصحيح الأخطاء، والتفكير الجادّ في إعادة البناء، وسد الثغرات وإزالة عوامل الضعف، والانهزام، وإيجاد جيل قوي وادع يدرك الأخطار، ويلتزم بقانون النصر والغلبة الإلهية القائم على الحق والعدل، وتحقيق التمكين في الأرض لأهل الصلاح المتوحدين المتضامنين، قال الله تعالى: وَلَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ (١٠٥) [الأنبياء: ٢١/ ١٠٥] .
Özetle: Bazen iman ehlini imtihan etmek ve bu zaferin müminleri yeniden muhasebe yapmaya, hataları düzeltmeye, yeniden inşayı ciddiyetle düşünmeye, gedikleri kapatmaya, zayıflık ve hezimet sebeplerini ortadan kaldırmaya, tehlikeleri kavrayan güçlü ve emin bir nesil var etmeye sevk etmesi için sapkın ve yoldan çıkmış topluluğa zafer nasip olabilir; böylece hak ve adalet üzerine kurulu ilahî zafer ve galebe yasasına bağlanarak, birleşmiş ve dayanışma içindeki salih kimseler için yeryüzünde hâkimiyet gerçekleşir. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { وَلَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ (١٠٥) } “Andolsun, Zikir'den sonra Zebûr'da da yeryüzüne salih kullarımın vâris olacağını yazmıştık. (105)” [el-Enbiyâ: 21/105].
اتخاذ الأسباب لتحقيق العاقبة الطيبة
Güzel Bir Akıbete Ulaşmak İçin Sebeplere Sarılmak
يقرر القرآن الكريم قاعدة ثابتة دائمة في الحياة، وهي أن مشيئة الله تسير على نظم ثابتة، ربطت فيها الأسباب بالمسببّات والنتائج، مع أن الله قادر على كل شيء، ففي الحرب أو السلم، أو الزرع أو التجارة أو التخطيط أو الدراسة العلمية مثلا إذا سار فيها الإنسان على الطرق السليمة، نجح، وإن كان شريرا مجوسيا، وإن خرج الإنسان عن المعقول والمألوف، واتبع طريقا غير معقولة، أو تكاسل وأهمل، كان من الخاسرين، ولو كان شريفا حسيبا، أو رجلا عظيما.
Kur'ân-ı Kerîm hayatta sabit ve daimi bir kaide koyar: Allah her şeye kadir olmakla birlikte, Allah'ın iradesi, sebeplerin sonuçlara ve neticelere bağlandığı sabit nizamlar üzere cereyan eder. Örneğin savaşta, barışta, ziraatte, ticarette, planlamada veya ilmî bir çalışmada insan doğru yollar üzere yürürse, kötü niyetli bir Mecûsî bile olsa başarır; insan akla ve fıtrata aykırı davranır, mantıksız bir yol izler veya tembellik ve ihmalkârlık gösterirse, şerefli, soylu veya büyük bir adam bile olsa kaybedenlerden olur.
وأحق الناس بالتزام المعقول، والاستفادة من هدي القرآن، هم المؤمنون. قال
Aklın gereğine uymaya ve Kur'an'ın rehberliğinden istifade etmeye insanların en layık olanı ise müminlerdir.
الله تعالى مبينا سنته الدائمة في الخلق وأن العاقبة للمتقين:
Allah Teâlâ mahlukattaki daimî sünnetini ve güzel akıbetin takva sahiplerine ait olduğunu beyan ederek şöyle buyurmuştur:
[سورة آل عمران (٣) : الآيات ١٣٧ الى ١٤١]
[Âl-i İmrân Suresi (3), Âyet 137-141]
قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُروا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ (١٣٧) هذا بَيانٌ لِلنَّاسِ وَهُدىً وَمَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ (١٣٨) وَلا تَهِنُوا وَلا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١٣٩) إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ وَاللَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ (١٤٠) وَلِيُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَمْحَقَ الْكافِرِينَ (١٤١)
{ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُروا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ (١٣٧) هذا بَيانٌ لِلنَّاسِ وَهُدىً وَمَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ (١٣٨) وَلا تَهِنُوا وَلا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١٣٩) إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ وَاللَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ (١٤٠) وَلِيُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَمْحَقَ الْكافِرِينَ (١٤١) } “Sizden önce nice hayat tarzları ve kanunlar gelip geçmiştir; yeryüzünde gezin de yalanlayanların akıbeti nasıl olmuş görün! (137) Bu [Kur'an], insanlara bir açıklama, takva sahiplerine bir hidayet ve bir öğüttür. (138) Gevşemeyin ve üzülmeyin; eğer iman ediyorsanız en üstün olan sizlersiniz. (139) Eğer size bir yara dokunduysa, o topluluğa da benzeri bir yara dokunmuştu. Biz o günleri insanlar arasında döndürür dururuz; ta ki Allah iman edenleri bilsin ve sizden şahitler [şehitler] edinsin. Allah zalimleri sevmez. (140) Ve Allah, iman edenleri arındırmak ve kâfirleri mahvetmek için [böyle yapar]. (141)”
والمعنى: انظروا أيها المسلمون في الماضي والحاضر إلى من سبقكم من الأمم، وتعرفوا على أخبار الماضين، فستجدون منهجا واحدا لا يتغير، وطريقا واحدا لا يتخلف، وهو إن سرتم سير الطائعين الموفقين، نجحتم، وإن سرتم سير العصاة المكذبين خسرتم، إنكم سلكتم طريقا معتدلا يوم بدر فانتصرتم، وسلكتم طريقا خطأ بمخالفة نبيكم يوم أحد فانهزمتم. وهكذا كل ما نتعرض له من هزائم إنما هو بسبب من أنفسنا.
Anlam şudur: Ey Müslümanlar! Geçmişte ve günümüzde sizden önceki ümmetlere bakın ve geçmiştekilerin haberlerini öğrenin; değişmeyen tek bir nizam ve asla şaşmayan tek bir yol bulacaksınız: Eğer itaat eden ve muvaffak kılınan kimselerin yolu üzere yürürseniz başarırsınız; şayet isyankâr ve yalanlayıcıların yolu üzere yürürseniz hüsrana uğrarsınız. Bedir günü dosdoğru ve dengeli bir yol tuttunuz da zafer kazandınız; Uhud günü ise Peygamberinize muhalefet ederek hatalı bir yol tuttunuz da hezimete uğradınız. İşte maruz kaldığımız bütün hezimetler yalnızca kendi nefislerimiz sebebiyledir.
والقرآن بيان واضح للناس عامة، وهدى وموعظة للمتقين خاصة: ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ (٢) [البقرة: ٢/ ٢] .
Kur'an genel olarak insanlara apaçık bir beyan, özel olarak da takva sahiplerine bir hidayet ve öğüttür: { ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ (٢) } “İşte o Kitap; onda hiçbir şüphe yoktur. Takva sahipleri için bir yol göstericidir. (2)” [el-Bakara: 2/2].
وإياكم أيها المؤمنون من الوهن والضعف بعد الانهزام في أحد وغيرها، ولا تحزنوا على ما حدث، ولا على من قتل، فإن يمسسكم قتل وجراح في معركة أحد مثلا، فقد مسّ غيركم مثله، فشهداؤكم مكرمون عند الله، وما وقع للأعداء ليس نصرا، ولكنه درس بليغ تتعظون به، لذا
Ey müminler! Uhud'daki ve diğer savaşlardaki hezimetten sonra gevşemekten ve zaaf göstermekten sakının; meydana gelen şeylere ve öldürülen kimselere de üzülmeyin. Zira Uhud savaşında size ölüm ve yaralar dokunduysa, başkalarına da aynısı dokunmuştur. Sizin şehitleriniz Allah katında ikram olunmuşlardır; düşmanların başına gelen ise bir zafer değil, ibret alacağınız beliğ bir derstir. Bu sebeple...
قال النبي ﷺ يوم أحد: «لو خيرت بين الهزيمة والنصر يوم أحد لاخترت الهزيمة» .
...Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Uhud günü şöyle buyurmuştur: «Uhud günü hezimet ile zafer arasında muhayyer bırakılsaydım, muhakkak hezimeti seçerdim».
لما في تلك المعركة من تربية وعظة وعبرة، أهمها أن مخالفة أمر النبي خروج على سنة الله في تحقيق الظفر.
[Zira] o savaşta terbiye, öğüt ve ibretler vardır; bunların en önemlisi de Peygamber'in emrine muhalefet etmenin, zaferin gerçekleşmesindeki Allah'ın sünnetinin (kanununun) dışına çıkmak olduğudur.
لا يصح لكم أيها المؤمنون أن تضعفوا أو تحزنوا أو تستسلموا للوهن والحزن، فأنتم الأعلون بمقتضى سنة الله في جعل العاقبة للمتقين، وعلو كلمة الإسلام، وقتلاكم في الجنة، وقتلاهم في النار، فالحرب سجال والأيام دول نداولها بين الناس، فنجعل للباطل دولة في يوم، وللحق دولة في أيام، والعاقبة والنصر في النهاية للمتقين الصابرين.
Ey müminler! Zayıflık göstermeniz, üzülmeniz yahut gevşekliğe ve hüzne teslim olmanız size yakışmaz. Zira akıbetin takva sahiplerine ait olması ve İslâm kelimesinin yüceliği konusundaki ilahî sünnet gereğince en üstün olan sizlersiniz. Sizin ölüleriniz cennette, onların ölüleri ise cehennemdedir. Savaş nöbetleşedir ve günler insanlar arasında döndürüp durduğumuz dönemlerdir; batıl için bir gün devlet [hâkimiyet] verirsek, hak için nice günler devlet veririz. Nihai akıbet ve zafer ise sabreden takva sahiplerinindir.
والمعارك وساحة الحياة ميدان للاختبار والامتحان، ففيها يعلم الله علم مكاشفة وظهور، لا العلم الطارئ بعد الجهل، لأن علم الله سابق ومطابق للواقع لا يتغير، فالله يعلم الذين يؤمنون من الأزل، ثم يظهر في الوجود إيمانهم في الواقع، ويكرّم أناسا بالشهادة والقتل في سبيل الله، وللشهادة درجة عظيمة عند الله والناس، وفي هذه المحن العصيبة يمحّص وينقي الله الذين آمنوا، ويظهر الإيمان الخالص من الإيمان المشوه، ويتضح في الواقع المشاهد إيمان الذين قد علم الله أزلا أنهم يؤمنون، وذلك حتى تصفو النفوس، وتستعد للعودة إلى الطريق الأسلم وخوض معارك ناجحة، يتم بها محق الكافرين أو ذهابهم شيئا فشيئا، وانتصار المؤمنين وتنقية المخلصين وتمييزهم عن المنافقين، وعلى هذا إذا انتصر الأعداء طغوا وبغوا، فيكون هلاكهم مرة واحدة، وإذا انهزموا ضعفوا وهلكوا شيئا فشيئا وأبيدوا، والعاقبة في النهاية للمتقين.
Savaşlar ve hayat alanı bir deneme ve imtihan meydanıdır; burada Allah açığa çıkarma ve zahir kılma ilmiyle bilir; cehaletten sonra sonradan olan bir bilgiyle değil. Çünkü Allah'ın ilmi ezelîdir, hakikate mutabıktır ve değişmez. Allah iman edenleri ezelden bilir, sonra onların imanı fiilî olarak varlık sahasında açığa çıkar; bazı insanları da şehadetle ve Allah yolunda öldürülmekle onurlandırır. Şehadetin Allah ve insanlar katında yüce bir derecesi vardır. Bu çetin sıkıntılarda Allah iman edenleri arındırıp temizler, katıksız imanı bozuk imandan ayırıp ortaya çıkarır ve Allah'ın ezelde iman edeceklerini bildiği kimselerin imanı müşahade edilen fiilî gerçeklikte netleşir. Bu da nefislerin arınması, en selametli yola dönmeye ve başarılı savaşlar vermeye hazırlanması içindir; böylece kâfirlerin mahvolması ya da peyderpey yok olup gitmesi, müminlerin zaferi ve ihlaslı olanların arındırılıp münafıklardan ayırt edilmesi sağlanır. Buna göre, düşmanlar galip geldiklerinde azıp taşkınlık yaparlar ve böylece helakleri bir kerede olur; hezimete uğradıklarında ise zayıflayıp peyderpey helak olur ve kökleri kazınır. Nihai akıbet ise takva sahiplerinindir.
والخلاصة: إن اتخاذ الأسباب المهيئة للرزق والنصر مثلا أمر متفق مع مبدأ الإيمان بقدرة الله الشاملة في إيجاد ما يشاء لأن الله يريد للناس أن يثبتوا ذاتيتهم، ويظهروا أعمالهم، ليتميز المحسن من المسيء، والمجاهد من المتقاعس، والقوي من الضعيف، وإذا كنا نريد أن يتحقق كل شيء بأمر الله التكويني كُنْ فَيَكُونُ فذلك إلغاء لوجود الإنسان، وإهمال لدوره وفعاليته في الحياة، وإن عزيز النفس لا
Özetle: Örneğin rızık ve zafere zemin hazırlayan sebeplere sarılmak, Allah'ın dilediğini var etmedeki mutlak kudretine iman etme ilkesiyle bağdaşan bir durumdur. Zira Allah insanların kendi kimliklerini ispat etmelerini ve amellerini ortaya koymalarını ister; ta ki iyilik eden kötülük edenden, cihat eden geri durandan, güçlü olan zayıftan ayrılsın. Eğer biz her şeyin Allah'ın tekvinî emri olan "Ol" (كُنْ) deyivermesiyle (فَيَكُونُ) gerçekleşmesini istersek, bu insanın varlığını iptal etmek, onun hayattaki rolünü ve etkinliğini hiçe saymak olur. Şahsiyet sahibi ve izzetli bir nefis...
يقبل عادة أن يمنح من غيره كل شيء، وهو منتظر التقاط النتائج، وتقديم الانتصارات على طبق من ذهب، لذا فالعمل شرف، والجهاد فضيلة وإثبات الذات مظهر تكريم وإعزاز.
...kendisi sonuçları toplamayı bekleyip zaferlerin altın tepside sunulmasını umarak her şeyin başkası tarafından kendisine verilmesini asla kabul etmez. Bu sebeple çalışmak bir şeref, cihat bir fazilet ve kendini ortaya koymak ise bir onurlandırma ve izzet tezahürüdür.
عتاب المقصرين والمخالفين يوم أحد وبدر
Uhud ve Bedir Günü Kusur İşleyen ve Emre Aykırı Davrananların Azarlanması
يبين الله تعالى أن سبيل العزة والنصر والكرامة في الدنيا، والثواب في الآخرة، منوط بالجهاد والقتال، والصبر والتضحية، فليست الحياة العزيزة مفروشة بالورود، وليس الفوز والنصر مجرد منحة إلهية من غير عمل وجهاد، فلا بد للفوز في الدنيا من الصلاح والاستقامة ونصر دين الله وإقامة العدل، ومنع الظلم، وسلوك الطرق السوية المألوفة، وتلك هي سنة الله التي لا تتبدل ولا تتغير.
Allah Teâlâ dünyada izzet, zafer ve kerametin, ahirette ise sevabın yolunun cihat, savaş, sabır ve fedakârlığa bağlı olduğunu beyan etmektedir. Zira izzetli bir hayat güllerle döşenmiş değildir; zafer ve kurtuluş da amelsiz ve cihatsız sırf ilahî bir lütuftan ibaret olamaz. Dünyada zafere ulaşmak için mutlaka salah, istikamet, Allah'ın dinine yardım etmek, adaleti tesis etmek, zulme engel olmak ve alışılagelmiş meşru yolları izlemek şarttır. İşte bu, Allah'ın asla değişmeyen ve başkalaşmayan sünnetidir.
أبان الله تعالى هذه السنة وعرّفنا هذا المنهاج القويم، فقال سبحانه:
Allah Teâlâ bu sünneti açıklamış ve bu dosdoğru yöntemi bize bildirerek şöyle buyurmuştur:
[سورة آل عمران (٣) : الآيات ١٤٢ الى ١٤٤]
[Âl-i İmrân Suresi (3), Âyet 142-144]
أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ (١٤٢) وَلَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ (١٤٣) وَما مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ (١٤٤)
{ أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ (١٤٢) وَلَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ (١٤٣) وَما مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ (١٤٤) } “Yoksa siz, Allah içinizden cihat edenleri belirlemeden ve sabredenleri bilip ayırt etmeden cennete gireceğinizi mi sandınız? (142) Andolsun ki siz, onunla karşılaşmadan önce ölümü temenni ediyordunuz; işte onu gözlerinizle baka baka gördünüz! (143) Muhammed ancak bir resûldür; ondan önce de resûller gelip geçmiştir. Şimdi o ölür veya öldürülürse gerisin geriye mi döneceksiniz? Kim iki ökçesi üzerinde gerisin geri dönerse Allah'a hiçbir zarar veremez. Allah şükredenleri mükâfatlandıracaktır. (144)”
[آل عمران: ٣/ ١٤٢- ١٤٤] .
[Âl-i İmrân: 3/142-144].
والمعنى: لا يصح لكم أيها المؤمنون أن تصابوا بداء الغرور، فتفهموا أن دخول الجنة يكون من غير جهاد في سبيل الله، وصبر على المعارك الرهيبة، والجهاد أنواع:
Anlam şudur: Ey müminler! Gurur hastalığına kapılıp cennete girmenin Allah yolunda cihat etmeksizin ve korkunç savaşlara sabretmeksizin olacağını sanmanız size yakışmaz. Cihat ise çeşit çeşittir:
جهاد العدو الظاهر بالسلاح والإعداد لطرده من الأوطان والبلاد، وجهاد النفس بمنعها من الأهواء والشهوات وحملها على الطاعة والفضيلة والعمل الصالح، وجهاد باللسان بالحرب الإعلامية الموجهة المدروسة، وجهاد حب المال عند البذل في
Açık düşmanla silahla ve onu yurtlardan ve memleketlerden kovmak için hazırlık yaparak cihat etmek; nefsi heva ve şehvetlerden alıkoyarak onu itaate, fazilete ve salih amele sevk etmek suretiyle nefisle cihat etmek; planlı ve bilinçli medya savaşı yoluyla dille cihat etmek ve faydalı kamu işlerine...
الأعمال العامة النافعة، وإذا لم يعلم الله وقوع الجهاد والصبر، فذلك دليل على عدم وقوعه بالفعل من المؤمنين.
...harcama yaparken mal sevgisine karşı cihat etmektir. Şayet Allah cihat ve sabrın gerçekleştiğini [fiilen ortaya çıkmış olarak] bilmezse, bu durum onun müminlerden fiilen meydana gelmediğinin delilidir.
ثم عاتب الله بعض المؤمنين الذين يعتمدون على الأماني والتمنيات، فلقد تمنى المتخلفون من المؤمنين يوم بدر حضور قتال المشركين مع النبي ﷺ، لينالوا منزلتهم العالية، فلما جد الجد، وجاء يوم أحد، واحتدمت المعركة، لم يصدق كل المؤمنين في القتال، وتوانوا وقصّروا، وانحازوا إلى الجبل والرسول يدعوهم إلى الصمود والقتال، فلا يجيبه أحد.
Sonra Allah, kuru temennilere ve hülyalara dayanan bazı müminleri azarlamıştır. Nitekim Bedir günü savaşa katılamayan müminler, onların yüce mertebelerine nail olmak için Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte müşriklerle savaşta bulunmayı temenni etmişlerdi. İş ciddiye binip Uhud günü geldiğinde ve savaş kızıştığında, müminlerin hepsi savaşta sadakat göstermedi; gevşeklik ve kusur gösterip Resûlullah onları direnmeye ve savaşmaya çağırırken dağa çekildiler de kimse O'na icabet etmedi.
قال الحسن البصري: بلغني أن رجالا من أصحاب رسول الله ﷺ كانوا يقولون، أي يوم بدر: لئن لقينا مع النبي ﷺ لنفعلن ولنفعلن، فابتلوا بذلك أي يوم أحد، فلا والله ما كلهم صادق، فأنزل الله: وَلَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ.
Hasan-ı Basrî şöyle demiştir: Bana ulaştığına göre Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in ashabından bazı kimseler -yani Bedir günü- şöyle diyorlardı: 'Eğer Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ile birlikte savaşa kavuşursak muhakkak şöyle şöyle yapacağız!' İşte bununla -yani Uhud günü- imtihan edildiler; fakat vallahi hepsi sözlerinde durmadı. Bunun üzerine Allah şu ayeti indirdi: { وَلَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ } “Andolsun ki siz, onunla karşılaşmadan önce ölümü temenni ediyordunuz; işte onu gözlerinizle baka baka gördünüz!”
وفي غزوة أحد أشيع خبر مقتل النبي ﷺ، فقال بعض المنافقين: لو كان نبيا ما قتل، من لنا برسول إلى عبد الله بن أبي (زعيم المنافقين) ليأخذ لنا الأمان عند أبي سفيان؟ وتبرأ أنس بن النضر إلى الله من مثل هذا الكلام، وجعل يقاتل حتى يقتل دفاعا عن الدين، وكانت هذه الإشاعة سببا في انفضاض بعض الناس عن مناصرة النبي ﷺ، فعاتبهم الله بقوله: وما محمد إلا رسول كغيره من الرسل السابقين، إن مات كموسى وعيسى، أو قتل كزكريا ويحيى، فإن ديانتهم بقيت كما هي، وتمسك أتباعهم بها، فالمعقول والمطلوب أن تظلوا مؤمنين مجاهدين مخلصين كما كنتم، ثابتين على المبدأ ولو مات أو قتل، عاملين بمضمون رسالته على الدوام، فإن الرسول بشر كسائر الأنبياء، يموت كما مات الرسل قبله، وله في الدنيا مهمة مؤقتة تنتهي بانتهاء أجله، والله باق دائم، فمن كان يعبد الله فإن الله حي باق، ومن كان يعبد محمدا
Uhud Gazvesi'nde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in öldürüldüğü şayiası yayıldı. Bunun üzerine münafıklardan bazıları: 'Eğer bir peygamber olsaydı öldürülmezdi; Ebû Süfyân'dan bizim için eman alsın diye Abdullah b. Übey'e (münafıkların reisine) aramızdan bir elçi gönderecek kim var?' dediler. Enes b. Nadr ise bu tür sözlerden Allah'a sığındı ve din uğruna öldürülünceye kadar savaşmaya koyuldu. Bu dedikodu, bazı insanların Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e yardım etmekten dağılıp uzaklaşmasına sebep oldu. Bunun üzerine Allah onları şu buyruğu ile azarladı: Muhammed, önceki peygamberler gibi bir elçiden başkası değildir; Mûsâ ve Îsâ gibi vefat etse veya Zekeriyyâ ve Yahyâ gibi öldürülse bile onların dini nasıl baki kaldıysa ve ona uyanlar dinlerine nasıl sarıldıysa, akla uygun ve sizden istenen de daha önce olduğunuz gibi ihlaslı, mücahit müminler olarak kalmanız, o vefat etse ya da öldürülse bile bu ilke üzerinde sebat göstermeniz ve daima onun getirdiği risaletin gereğiyle amel etmenizdir. Zira Resûl, diğer peygamberler gibi bir beşerdir; kendisinden önceki resûller nasıl öldüyse o da ölür. Onun dünyada ecelinin bitmesiyle sona eren geçici bir vazifesi vardır; Allah ise baki ve daimdir. Kim Allah'a kulluk ediyorsa şüphesiz Allah diridir ve bakidir; kim de Muhammed'e...
فإن محمدا قد مات. ومن يرتد عن دينه، فلن يضر الله شيئا، وإنما يضر نفسه، ومن ثبت على دينه فهو من الصابرين المجاهدين الشاكرين، وسيجزيهم الله جزاء حسنا على ثباتهم والتزامهم دين الله.
şüphesiz Muhammed ölmüştür. Kim dininden dönerse Allah'a hiçbir şekilde zarar veremez; o ancak kendi nefsine zarar verir. Kim de dininde sebat ederse o sabreden, cihat eden şükredicilerdendir. Allah, sebatları ve Allah'ın dinine bağlılıkları sebebiyle onları güzel bir mükafatla ödüllendirecektir.
إن العتاب الإلهي لون من ألوان التربية والإعداد والتصحيح، وذلك دليل من الله على محبته لعباده وإرادته الخير لهم، فإذا أخطئوا لم يسكت الله على الخطأ، وإن قصروا نبههم لما فيه صلاحهم، حتى يبادروا للعمل البنّاء من جديد، بروح قوية، وعزيمة صادقة، وجرأة وشجاعة نادرة، وإيجابية لا تعرف التقهقر أو التردد، وهذا سبيل العزة والكرامة، وتحقيق الغايات الكبرى.
İlahi azarlama; bir terbiye, hazırlama ve düzeltme çeşididir. Bu da Allah'ın kullarına olan sevgisinin ve onlar için hayır dilediğinin bir delilidir. Onlar hata ettiklerinde Allah hataya sessiz kalmamış; kusur işlediklerinde de güçlü bir ruh, samimi bir azim, nadir bir cesaret ve kahramanlık, geri çekilme veya tereddüt tanımayan bir müspetlikle yeniden yapıcı bir faaliyete atılmaları için kendilerini ıslah edecek şeylere dikkatlerini çekmiştir. İşte izzet ve şerefe ulaşmanın, yüce hedefleri gerçekleştirmenin yolu budur.
أجل الموت بإذن الله
Ölüm Eceli Allah'ın İzniyledir
هناك أمور حتمية مقدّرة للإنسان لا تزيد ولا تنقص، مردها إلى الله ﷻ، كالحياة والموت، والعز والذل، والرزق والأجل، اختص الله بعلمها، وما على الإنسان إلا الرضا بالقضاء والقدر، وهذا يعدّ حافزا قويا للبطولة والشجاعة، والإقدام على خوض معارك الجهاد وغمار الموت، بنفس قوية، لا تخور ولا تتردد، ولا تضعف ولا تجبن ولا تتقاعس لأن الأجل محتوم، فليست المعارك والمخاطر مسرّعة للموت، وليس النوم في المنازل ولا على الأسرّة بمطيل للأجل، كما قال الله تعالى: قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلى مَضاجِعِهِمْ [آل عمران:
İnsan için takdir edilmiş, ne artan ne de eksilen, dönüşü Allah celle celâluhu'ya olan kesinleşmiş hususlar vardır; hayat ve ölüm, izzet ve zillet, rızık ve ecel gibi. Allah bunların bilgisini kendine has kılmıştır; insana düşen ise yalnızca kaza ve kadere rıza göstermektir. Bu da kahramanlık ve cesaret için, cihat meydanlarına ve ölüm girdaplarına sarsılmayan, tereddüt etmeyen, gevşemeyen, korkmayan ve geri durmayan güçlü bir nefisle atılmak için kuvvetli bir teşvik sayılır. Zira ecel kesindir; savaşlar ve tehlikeler ölümü öne almaz, evlerde ve yataklarda yatıp uyumak da eceli uzatmaz. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلى مَضاجِعِهِمْ } “De ki: Evlerinizde dahi olsaydınız, üzerlerine öldürülmeleri yazılmış olanlar mutlaka devrilecekleri (ölecekleri) yerlere çıkıp gideceklerdi.” [Âl-i İmrân:
٣/ ١٥٤] . وقال سبحانه: أَيْنَما تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ [النساء:
3/154]. Yine Yüce Allah şöyle buyurmuştur: { أَيْنَما تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ } “Nerede olursanız olun, tahkim edilmiş yüksek kalelerde bulunsanız bile ölüm size ulaşır.” [en-Nisâ:
٤/ ٧٨] .
4/78].
قال عطية العوفي لما كانت يوم أحد، انهزم الناس، فقال بعض الناس: قد
Atıyye el-Avfî şöyle demiştir: Uhud günü olunca insanlar hezimete uğradı. Bunun üzerine insanlardan bazıları: 'Muhammed
أصيب محمد، فأعطوهم بأيديكم ، فإنما هم إخوانكم، وقال بعضهم: إن كان محمد قد أصيب ألا تمضون على ما مضى عليه نبيكم حتى تلحقوا به؟ فأنزل الله تعالى في ذلك: وَما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ (١٤٤) [آل عمران: ٣/ ١٤٤] . إلى أن قال تعالى:
vuruldu, artık onlara teslim olun; zira onlar sizin kardeşlerinizdir' dediler. Bir kısmı da şöyle dedi: 'Eğer Muhammed vurulduysa, peygamberinizin uğrunda yürüdüğü yolda yürüyüp ona kavuşmayacak mısınız?' Bunun üzerine Allah Teâlâ bu hususta: { وَما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ (١٤٤) } “Muhammed, sadece bir peygamberdir. Ondan önce de peygamberler gelip geçmiştir. Şimdi o ölür veya öldürülürse gerisin geriye mi döneceksiniz? Kim gerisin geriye dönerse Allah'a hiçbir zarar veremez. Allah şükredenleri mükafatlandıracaktır.” [Âl-i İmrân: 3/144] ayetini indirdi. Devamında Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır:
[سورة آل عمران (٣) : الآيات ١٤٥ الى ١٤٨]
[Âl-i İmrân Suresi (3), Âyetler 145-148]
وَما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ كِتاباً مُؤَجَّلاً وَمَنْ يُرِدْ ثَوابَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَمَنْ يُرِدْ ثَوابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْها وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ (١٤٥) وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَما وَهَنُوا لِما أَصابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَما ضَعُفُوا وَمَا اسْتَكانُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ (١٤٦) وَما كانَ قَوْلَهُمْ إِلاَّ أَنْ قالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَإِسْرافَنا فِي أَمْرِنا وَثَبِّتْ أَقْدامَنا وَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ (١٤٧) فَآتاهُمُ اللَّهُ ثَوابَ الدُّنْيا وَحُسْنَ ثَوابِ الْآخِرَةِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (١٤٨)
{ وَما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلاَّ بِإِذْنِ اللَّهِ كِتاباً مُؤَجَّلاً وَمَنْ يُرِدْ ثَوابَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَمَنْ يُرِدْ ثَوابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْها وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ (١٤٥) وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَما وَهَنُوا لِما أَصابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَما ضَعُفُوا وَمَا اسْتَكانُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ (١٤٦) وَما كانَ قَوْلَهُمْ إِلاَّ أَنْ قالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَإِسْرافَنا فِي أَمْرِنا وَثَبِّتْ أَقْدامَنا وَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ (١٤٧) فَآتاهُمُ اللَّهُ ثَوابَ الدُّنْيا وَحُسْنَ ثَوابِ الْآخِرَةِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (١٤٨) } “Hiçbir kimse Allah'ın izni olmadan ve vadesi belirlenmiş bir yazgı olmaksızın ölmez. Kim dünya menfaatini isterse ona ondan veririz; kim de ahiret mükafatını isterse ona da ondan veririz. Biz şükredenleri mükafatlandıracağız. (145) Nice peygamberler vardı ki beraberinde pek çok rabbanî (Allah erleri) savaştı da Allah yolunda başlarına gelenlerden ötürü gevşemediler, zaaf göstermediler ve boyun eğmediler. Allah sabredenleri sever. (146) Onların sözü sadece şundan ibaretti: 'Rabbimiz! Günahlarımızı ve işimizdeki aşırılıklarımızı bağışla, adımlarımızı sabit kıl ve inkarcı kavme karşı bize yardım et!' (147) Allah da onlara dünya sevabını ve ahiret mükafatının en güzelini verdi. Allah iyilik edenleri sever. (148)”
أوضحت الآيات أن محمدا- كبقية الرسل- بشر معرض للموت، لم يطلب لنفسه العبادة، وإنما كان يأمر بعبادة الله وحده، والله حي لم يمت، ومهمة الرسول البلاغ فقط، فليس لوجوده دخل في استمرار عبادة الله.
Ayetler açıkladı ki Muhammed -diğer peygamberler gibi- ölüme maruz bir beşerdir. Kendi nefsine ibadet edilmesini istememiş, aksine sadece bir olan Allah'a ibadet edilmesini emretmiştir. Allah diridir, ölmez. Resûl'ün görevi ise sadece tebliğdir; dolayısıyla onun varlığının Allah'a ibadetin devam etmesine bir dahli yoktur.