لا يجوز بحال من الأحوال ترك الصلاة المفروضة، ما دام الإنسان المسلم واعيا عاقلا، ولا تسقط عنه الصلاة إطلاقا حتى في حال المرض إلا أن يفقد الشخص الوعي ويصبح مغمى عليه، أو مغشيا لا يدرك شيئا.
Müslüman bir kimse şuurlu ve akıllı olduğu müddetçe farz namazı terk etmesi hiçbir surette caiz değildir. Kişi şuurunu kaybedip bayılmadıkça veya hiçbir şeyi idrak edemeyecek şekilde kendinden geçmedikçe hastalık halinde dahi namaz mükellefiyeti üzerinden kesinlikle düşmez.
ولكن يسّر الإسلام في كيفية أداء الصلاة الفريضة في أثناء السفر أو الخوف، كالاشتراك في معركة حربية، ففي السفر يجوز بل يستحب أو يجب قصر الصلاة الرباعية وهي الظهر والعصر والعشاء، فتصلي هذه الصلاة ركعتين فقط بدلا من أربع ركعات تخفيفا وتيسيرا على المسافر، ودفعا للحرج والمشقة التي يتعرض لها المسافر في غالب الأوقات، ولا يكون عنده متسع من الوقت، وكذلك المحارب في أثناء المعركة يؤدي الصلاة الرباعية مقصورة، بل وفي جماعة مع الإمام القائد، على أن يقسم الجنود فئتين، تصلي كل فئة ركعة واحدة مع الإمام، وتكمل وحدها الركعة الأخرى.
Fakat İslam, yolculuk veya savaşa katılmak gibi korku hallerinde farz namazın kılınış şeklinde kolaylık sağlamıştır. Seferde dört rekâtlı namazları -yani öğle, ikindi ve yatsıyı- kısaltmak caizdir, hatta müstehaptır veya vaciptir; yolcuya kolaylık ve hafiflik sağlamak, yolcunun çoğu zaman maruz kaldığı meşakkat ve zorluğu gidermek ve geniş vaktinin bulunmaması sebebiyle bu namaz dört rekât yerine sadece iki rekât olarak kılınır. Aynı şekilde savaş esnasındaki muharip de dört rekâtlı namazı kısaltılmış olarak, üstelik komutan olan imamla cemaat halinde kılar; askerler iki gruba ayrılır, her grup imamla birlikte bir rekât kılar ve diğer rekâtı tek başına tamamlar.
قال الله تعالى مبينا مشروعية قصر الصلاة الرباعية وكيفية صلاة الخوف:
Allah Teâlâ, dört rekâtlı namazın kısaltılmasının meşruiyetini ve korku namazının kılınış şeklini açıklayarak şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١٠١ الى ١٠٣]
[Nisâ Suresi (4): 101-103. Ayetler]
وَإِذا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنَّ الْكافِرِينَ كانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِيناً (١٠١) وَإِذا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ فَلْتَقُمْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرائِكُمْ وَلْتَأْتِ طائِفَةٌ أُخْرى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً واحِدَةً وَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كانَ بِكُمْ أَذىً مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَخُذُوا حِذْرَكُمْ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكافِرِينَ عَذاباً مُهِيناً (١٠٢) فَإِذا قَضَيْتُمُ الصَّلاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِياماً وَقُعُوداً وَعَلى جُنُوبِكُمْ فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً (١٠٣)
{ وَإِذا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنَّ الْكافِرِينَ كانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِيناً (١٠١) وَإِذا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ فَلْتَقُمْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرائِكُمْ وَلْتَأْتِ طائِفَةٌ أُخْرى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً واحِدَةً وَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كانَ بِكُمْ أَذىً مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَخُذُوا حِذْرَكُمْ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكافِرِينَ عَذاباً مُهِيناً (١٠٢) فَإِذا قَضَيْتُمُ الصَّلاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِياماً وَقُعُوداً وَعَلى جُنُوبِكُمْ فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً (١٠٣) } “Yeryüzünde sefere çıktığınız zaman, kâfirlerin size bir fenalık yapmasından korkarsanız namazı kısaltmanızda size bir günah yoktur. Şüphesiz kâfirler sizin apaçık düşmanınızdır. Sen onların arasında bulunup da onlara namaz kıldırdığın vakit, içlerinden bir grup seninle beraber namaza dursun ve silahlarını yanlarına alsınlar. Bunlar secdeye vardıklarında arkanızda bulunsunlar. Sonra henüz namaz kılmamış olan diğer grup gelsin, seninle beraber namaz kılsınlar; tedbirlerini ve silahlarını da alsınlar. Kâfirler, silahlarınızdan ve eşyalarınızdan habersiz olmanızı ve böylece üzerinize ansızın tek bir baskın yapmayı çok isterler. Şayet yağmurdan dolayı size bir eziyet olursa veya hasta bulunursanız silahlarınızı bırakmanızda size bir günah yoktur; yine de tedbirinizi alın. Şüphesiz Allah kâfirlere alçaltıcı bir azap hazırlamıştır. Namazı kıldığınız zaman; ayaktayken, otururken ve yanlarınız üzere yatarken Allah'ı zikredin. Güvene kavuştuğunuzda ise namazı dosdoğru kılın. Şüphesiz namaz, müminler üzerine vakitleri belirlenmiş bir farzdır.”
روى ابن جرير الطبري عن علي ﵁ قال: سأل قوم بني النجار رسول الله ﷺ، فقالوا: يا رسول الله، إنا نضرب في الأرض، فكيف نصلي؟ فأنزل الله:
İbn Cerîr et-Taberî, Ali radıyallâhu anh'tan şöyle rivayet etmiştir: Benî Neccâr'dan bir topluluk Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'e sorup: «Ey Allah'ın Resulü, biz sefere çıkıyoruz, namazı nasıl kılalım?» dediler. Bunun üzerine Allah Teâlâ:
وَإِذا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ ثم انقطع الوحي، فلما كان بعد ذلك بحول (عام) غزا النبي ﷺ فصلى الظهر، فقال المشركون: لقد أمكنكم محمد وأصحابه من ظهورهم، هلا شددتم عليهم؟ فقال قائل منهم: إن لهم أخرى مثلها في أثرها- أي صلاة أخرى وهي العصر- فأنزل الله بين الصلاتين كيفية صلاة الخوف: إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا إلى قوله سبحانه: إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكافِرِينَ عَذاباً مُهِيناً.
{ وَإِذا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ } ayetini indirdi; sonra vahiy bir müddet kesildi. Bundan bir yıl (havl) sonra Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem savaşa çıktı ve öğle namazını kıldırdı. Müşrikler: «Muhammed ve ashabı size arkalarını döndüler; üzerlerine ansızın hücum etseniz ya!» dediler. İçlerinden biri: «Onların hemen peşinden kılacakları bunun benzeri bir namazları daha var -yani ikindi namazı-» dedi. Bunun üzerine Allah Teâlâ iki namaz arasında korku namazının kılınış şeklini bildiren: { إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا } kısmından Sübhânehu Teâlâ'nın: { إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكافِرِينَ عَذاباً مُهِيناً } buyruğuna kadar olan ayeti indirdi.
فالآية الأولى تدل على مشروعية صلاة القصر، أي قصر الصلاة الرباعية لا
Birinci ayet, kasr namazının (namazı kısaltmanın), yani iki veya üç rekâtlı namazların değil, yalnızca dört rekâtlı namazların kısaltılmasının meşruiyetine delalet eder.
الثنائية ولا الثلاثية، وذلك في أثناء السفر إذا سافر الإنسان عن بلده إلى بلدة أخرى تبعد عنها حوالي (٨٦ كم) أو (٨١ كم) ، وحينئذ يجوز للمسافر بمجرد خروجه عن بلده، ومجاوزته آخر حدود العمران أن يصلي الصلاة الرباعية ركعتين فقط، ترخيصا من الله تعالى، وتيسيرا على المسافر، ودفعا للحرج والمشقة عنه، والسفر يبيح القصر سواء أكان المسافر آمنا أم خائفا، وأما قوله تعالى: إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فهو كما يقول العلماء: قيد لبيان الواقع، أي إنه تصوير للحالة الواقعية التي كان عليها المسلمون في الماضي، في ظرف معركة من المعارك. وعلى المصلي أن يكون حذرا من مباغتة الأعداء أثناء الصلاة والسفر والإقامة.
yalnızca dört rekâtlı namazların kısaltılmasının meşruiyetine delalet eder. Bu da yolculuk esnasında, kişinin kendi memleketinden yaklaşık (86 km) veya (81 km) uzaklıktaki başka bir memlekete seyahat etmesi durumunda söz konusudur. İşte o zaman yolcunun, sırf memleketinden çıkması ve meskûn mahallin en son sınırlarını aşmasıyla birlikte, Allah Teâlâ'dan bir ruhsat, yolcuya bir kolaylık ve üzerindeki meşakkat ve zorluğu bertaraf etmek üzere dört rekâtlı namazı sadece iki rekât olarak kılması caiz olur. Yolcu ister güvende olsun ister korku içinde olsun sefer hali namazı kısaltmayı mubah kılar. Allah Teâlâ'nın: { إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا } buyruğuna gelince; bu, âlimlerin de belirttiği gibi vâkıayı beyan sadedinde bir kayıttır (kayd-ı vâkıî); yani geçmişte Müslümanların savaş şartlarından birinde içinde bulundukları fiilî durumu tasvir etmektedir. Namaz kılan kimsenin gerek namaz esnasında gerek seferde ve gerekse ikamet halinde düşmanların baskınına karşı teyakkuzda bulunması gerekir.
وأما صلاة الخوف جماعة فتكون بأن يقسم الإمام القائد الجيش طائفتين، طائفة تصلي ركعة مع الإمام ثم تكمل الصلاة وحدها، مع حملها السلاح أثناء الصلاة للدفاع والرد على الأعداء إن استغلوا هذا الظرف، وباغتوا المصلين ثم تأتي الطائفة الأخرى التي كانت حارسة فتصلي مع الإمام الذي ينتظرها في أول الركعة الثانية في القيام، فتصلي معه ركعة، وينتظرها الإمام في التشهد الأخير حتى تصلي الركعة الثانية لها، ثم يسلم الإمام مع هذه الطائفة التي يجب عليها أيضا التنبه والحذر وحمل السلاح إلا إذا كان هناك عذر كمطر أو مرض، فلا يحمل السلاح في أثناء الصلاة.
Korku namazının cemaatle kılınışına gelince; komutan olan imamın orduyu iki gruba ayırmasıyla olur. Bir grup imamla birlikte bir rekât kılar, sonra namazı tek başına tamamlar; bu esnada düşmanların bu durumu fırsat bilip namaz kılanlara baskın yapması ihtimaline karşı savunma ve karşılık verme amacıyla namazda silahlarını taşırlar. Sonra nöbet tutmakta olan diğer grup gelir ve ikinci rekâtın kıyamında kendilerini bekleyen imamla birlikte namaza durarak onunla bir rekât kılar; imam son teşehhütte bu grubun kendi ikinci rekâtını tamamlamasını bekler ve ardından imam bu grupla birlikte selam verir. Yağmur veya hastalık gibi bir mazeret bulunmadıkça namaz esnasında silah taşımamak caiz olmaz; bu ikinci grubun da aynı şekilde uyanık, tedbirli olması ve silahlarını kuşanması vaciptir.
ثم نبه القرآن إلى ضرورة مداومة ذكر الله بالحمد والتكبير والدعاء بعد أداء صلاة الخوف، لتذكر نعمة الله وتقوية القلوب للصمود في وجه الأعداء، ولتحقيق الانتصار الحاسم، لأن الصلاة مفروضة على المسلمين في كل وقت وفي كل زمان ومكان بأوقات معلومة، فلا تترك حتى في حالة الحرب وساعة الخوف.
Daha sonra Kur'an, korku namazını eda ettikten sonra Allah'ın nimetini hatırlamak, düşmanların karşısında direnmek için kalpleri kuvvetlendirmek ve kesin zaferi elde etmek maksadıyla hamd, tekbir ve dua ile Allah'ı sürekli zikretmenin gerekliliğine dikkat çekmiştir; zira namaz, her vakitte, her zaman ve mekânda Müslümanlara vakitleri tayin edilmiş bir farzdır; harp halinde ve korku anında dahi terk edilmez.
الغاية من القتال
Savaşın Gayesi
ليس تحقيق العزة والمنعة والاستقلال أمرا يحدث بالصدفة أو المسالمة، وإنما لا بد من القيام بتضحيات نادرة، وبطولات خارقة، وحماية للحقوق وتوفير الهيبة بخوض معارك القتال، ورد عدوان المعتدين. وهذه حقيقة تاريخية ثابتة وهي أن نفوذ الكلمة للقوة والأقوياء، وأن الدمار والهلاك والهزيمة للضعفاء والجبناء.
İzzet, güç ve bağımsızlığı elde etmek tesadüfen veya barışçıl yollarla gerçekleşen bir iş değildir; bilakis nadir fedakârlıklarda bulunmak, olağanüstü kahramanlıklar göstermek, hakları korumak ve savaş meydanlarına atılarak düşmanların saldırılarını püskürtmek suretiyle caydırıcılık sağlamak kaçınılmazdır. Bu, tarihin kesinleşmiş bir gerçeğidir ki söz sahibi olmak kuvvete ve kuvvetlilere aittir; yıkım, helak ve hezimet ise zayıflara ve korkaklara mahsustur.
لذا حرّض القرآن الكريم على قتال الأعداء عند وجود البغي والاعتداء، أو محاولة الانتقاص من كرامة الأمة، أو سلب بعض الحقوق، أو التغلب على بعض أجزاء البلاد، وتراب الوطن الغالي. قال الله تعالى:
Bu sebeple Kur'ân-ı Kerîm; azgınlık ve tecavüz vuku bulduğunda ya da ümmetin onurunu zedeleme, kimi haklarını gasp etme yahut memleketin bazı parçalarını ve aziz vatan toprağını ele geçirme girişimi olduğunda düşmanlarla savaşmaya teşvik etmiştir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : آية ١٠٤]
[Nisâ Suresi (4): Ayet 104]
وَلا تَهِنُوا فِي ابْتِغاءِ الْقَوْمِ إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَما تَأْلَمُونَ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ ما لا يَرْجُونَ وَكانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً (١٠٤)
{ وَلا تَهِنُوا فِي ابْتِغاءِ الْقَوْمِ إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَما تَأْلَمُونَ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ ما لا يَرْجُونَ وَكانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً (١٠٤) } “O topluluğu takip edip yakalamakta gevşeklik göstermeyin. Eğer siz acı çekiyorsanız, şüphesiz onlar da sizin acı çektiğiniz gibi acı çekmektedirler. Üstelik siz, Allah'tan onların ummadıkları şeyleri ummaktasınız. Allah her şeyi hakkıyla bilendir, tam hüküm ve hikmet sahibidir.”
نزلت هذه الآية في أعقاب معركة أحد، حيث
Bu ayet Uhud Gazvesi'nin ardından inmiştir.
أمر النبي ﷺ بالخروج في آثار المشركين، وكان بالمسلمين جراحات، وقد أمر ألا يخرج معه إلا من كان في الوقعة، أي مشتركا في غزوة أحد.
Zira Müslümanlar yaralı oldukları halde Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem müşriklerin peşine düşülmesini emretmiş ve kendisiyle birlikte sadece o savaşa katılmış, yani bizzat Uhud Gazvesi'nde yer almış kimselerin çıkmasını buyurmuştu.
يرشدنا الله تعالى إلى أنه لا يصح أن نضعف في قتال الأعداء ولا نتواكل، ونستعد للقتال دائما بعد الفراغ من الصلاة المفروضة، ولا نتردد في خوض المعارك الفاصلة مع الأعداء الذين ناصبونا العداء، وجاهروا بالبغضاء، وعلينا أن نطاردهم ونلاحقهم ونطلب البحث عن مخابئهم، وتدمير آلياتهم العسكرية وتخريب حصونهم ومعاقلهم.
Allah Teâlâ bize, düşmanlarla savaşta gevşeklik göstermemizin ve tembellik edip birbirimize havale etmemizin doğru olmadığını; farz namazı kıldıktan sonra daima savaşa hazır olmamız gerektiğini ve bize düşmanlık besleyen, kinlerini açıkça ortaya koyan düşmanlarla kesin sonuçlu muharebelere girmekte tereddüt etmememizi irşad etmektedir. Bize düşen, onları takip etmek, kovalamak, sığınaklarını araştırıp bulmak, askerî teçhizatlarını imha etmek ve kaleleriyle müstahkem mevkilerini yerle bir etmektir.
ولا يصح بحال أن نتذرع أو نحتج بما يصيب بعضنا من حوادث القتل وآلام
Hiçbir surette bazımızın başına gelen ölüm hadiselerini ve acılarını mazeret veya gerekçe kılmamız doğru değildir;
الجراح، فذلك أمر مشترك بين كل فريقين متحاربين، لأنهم بشر مثلنا يتألمون كما نتألم، ويصبرون على الشدائد والقتال كما نصبر، فما لنا لا نصبر ونحن أولى وأحق بالصبر والثبات وترك الفرار؟! ولكن يظل الفرق واضحا بين المؤمنين وغير المؤمنين في تحديد الغاية من القتال، وهي أن الأعداء يقاتلون على الباطل، والباطل زائل، ونحن نقاتل على الحق، والحق دائم خالد، والله وعدنا بالنصر، ووعد الأعداء بالهزيمة والغلبة، ولا ثواب ولا أجر لقتالهم، وقتلاهم في النار، ولنا الثواب العظيم في الآخرة، وقتلانا في الجنة، وليس لهم ملجأ يستمدون منه العون والنصر إلا الأصنام التي لا تضر ولا تنفع، أو تحقيق الشعارات الباطلة التي ليس لها مستند شرعي صحيح، ونحن بعبادتنا الله وحده لا شريك له نلجأ إليه في طلب النصر والرحمة لأن الله هو القوي القاهر، ولأن النصر من عند الله وحده.
Zira bu durum, savaşan iki taraf arasında da müşterektir; çünkü onlar da bizim gibi acı çeken birer insandır, bizim sabrettiğimiz gibi zorluklara ve savaşa sabretmektedirler. O halde sabretmeye, sebat göstermeye ve kaçmayı terk etmeye en layık ve hak sahibi bizler iken nasıl olur da sabretmeyiz?! Bununla birlikte savaşın gayesini belirleme hususunda müminler ile gayrimüslimler arasındaki fark apaçık ortadadır: Düşmanlar bâtıl uğruna savaşmaktadır, bâtıl ise yok olup gitmeye mahkûmdur; biz ise hak uğruna savaşmaktayız ve hak daimidir, ebedîdir. Allah bize zafer, düşmanlara ise hezimet ve mağlubiyet vadetmiştir. Onların savaşı için hiçbir mükâfat ve ecir yoktur ve ölüleri cehennemdedir; bizim için ise ahirette büyük bir mükâfat vardır ve ölülerimiz cennettedir. Onların yardım ve zafer umarak sığınacakları, ne zarar ne fayda veren putlardan veya meşru hiçbir dayanağı bulunmayan bâtıl sloganları gerçekleştirmekten başka bir mercileri yoktur; biz ise eşi ve benzeri olmayan tek Allah'a ibadet ederek zafer ve rahmet dilemek üzere O'na sığınırız, çünkü Allah mutlak güç sahibi ve Kahhâr olandır, zafer de yalnızca Allah katındandır.
ونحن في قتالنا ننتظر إحدى الحسنيين: إما النصر، وإما الشهادة، وكان الله عليما بأحوالنا ونياتنا، حكيما فيما يأمرنا به، وينهانا عنه.
Biz savaşımızda iki güzellikten birini bekleriz: Ya zafer ya da şehadet. Allah bizim hallerimizi ve niyetlerimizi hakkıyla bilendir; bize emrettiği ve bizi nehyettiği hususlarda tam hüküm ve hikmet sahibidir.
قال الله تعالى: قُلْ لَنْ يُصِيبَنا إِلَّا ما كَتَبَ اللَّهُ لَنا هُوَ مَوْلانا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ (٥١) قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ أَنْ يُصِيبَكُمُ اللَّهُ بِعَذابٍ مِنْ عِنْدِهِ أَوْ بِأَيْدِينا فَتَرَبَّصُوا إِنَّا مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ (٥٢) [التوبة: ٩/ ٥١- ٥٢] .
Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: { قُلْ لَنْ يُصِيبَنا إِلَّا ما كَتَبَ اللَّهُ لَنا هُوَ مَوْلانا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ (٥١) قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ أَنْ يُصِيبَكُمُ اللَّهُ بِعَذابٍ مِنْ عِنْدِهِ أَوْ بِأَيْدِينا فَتَرَبَّصُوا إِنَّا مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ (٥٢) } “De ki: Bizim başımıza ancak Allah'ın bizim için yazdığı şeyler gelir. O bizim mevlâmızdır. Müminler yalnız Allah'a tevekkül etsinler. De ki: Siz bizim için iki güzellikten (zafer veya şehadetten) birinden başkasını mı gözetiyorsunuz? Biz ise Allah'ın kendi katından veya bizim elimizle size bir azap ulaştırmasını gözetiyoruz. Haydi gözetedurun, şüphesiz biz de sizinle beraber gözetmekteyiz!” [et-Tevbe: 9/51-52].
وكل هذه المرغبات برهان بيّن، وحجة قاطعة على أنه يجب أن تتقوى نفوس المؤمنين، وتخوض ميادين المعارك الحربية والقتال بجرأة وشجاعة، وبإقدام لا يعرف التردد والإحجام.
Bütün bu teşvik edici unsurlar; müminlerin gönüllerinin kuvvet bulması, savaş ve muharebe meydanlarına cüret ve cesaretle, tereddüt ve geri durmayı bilmeyen bir atılganlıkla atılmaları gerektiğine dair apaçık bir delil ve kesin bir hüccettir.
وقد بشّر القرآن الكريم شهداء أمتنا بالجنة والرضوان في قول الله تعالى: وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ (١٦٩) فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ (١٧٠) يَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ وَأَنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِينَ (١٧١) [آل عمران: ٣/ ١٦٩- ١٧١] .
Kur'ân-ı Kerîm, Allah Teâlâ'nın şu buyruğunda ümmetimizin şehitlerini cennet ve rıza ile müjdelemiştir: { وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ (١٦٩) فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَيَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ (١٧٠) يَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ وَأَنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِينَ (١٧١) } “Allah yolunda öldürülenleri sakın ölüler sanma! Bilakis onlar diridirler, Rableri katında rızıklanmaktadırlar. Allah'ın lütfundan kendilerine verdikleriyle sevinç içindedirler ve arkalarından henüz kendilerine katılmamış olanlara, onlara hiçbir korku olmayacağını ve onların mahzun da olmayacaklarını müjdelemek isterler. Onlar Allah'tan gelen bir nimeti, bir lütfu ve Allah'ın müminlerin mükâfatını zayi etmeyeceğini müjdelerler.” [Âl-i İmrân: 3/169-171].
وروى أبو داود والترمذي والنسائي وابن ماجه وابن حبان في صحيحة عن معاذ ابن جبل ﵁ أنه سمع رسول الله ﷺ يقول: «من قاتل في سبيل الله فواق ناقة ، فقد وجبت له الجنة، ومن سأل الله القتل من نفسه صادقا ثم مات، أو قتل، فإن له أجر شهيد، ومن جرح جرحا في سبيل الله، أو نكب نكبة، فإنها تجيء يوم القيامة كأغزر ما كانت، لونها لون الزعفران، وريحها ريح المسك» .
Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce ve Sahih'inde İbn Hibbân, Muâz b. Cebel radıyallâhu anh'tan Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu işittiğini rivayet etmişlerdir: «Kim Allah yolunda devenin sağılma müddeti kadar savaşırsa, muhakkak cennet ona vacip olur. Kim canıgönülden samimiyetle Allah'tan şehit olmayı diler, sonra da ölür veya öldürülürse, ona şehit ecri verilir. Kim de Allah yolunda bir yara alır veya bir sıkıntıya uğrarsa, o yara kıyamet günü ilk vurulduğu andan daha bol kan akarak gelir; rengi zaferan rengi, kokusu ise misk kokusudur.»
المساواة أمام القضاء
Yargı Önünde Eşitlik
لا يعرف الإسلام في أحكامه وقضائه ومحاكمه التفرقة بين مسلم وغير مسلم، فالكل أمام الحق والعدل سواء، ولا محاباة لمسلم على حساب غير المسلم في أي مظهر أو وضع من مظاهر القضاء وأوضاعه.
İslam; hükümlerinde, kazasında ve mahkemelerinde Müslüman ile gayrimüslim arasında ayrım yapmayı asla tanımaz. Hak ve adalet önünde herkes eşittir; yargının hiçbir görünümünde ve durumunda gayrimüslim aleyhine Müslümana iltimas geçilmez.
والدليل القاطع على هذا: ما نزل في القرآن الكريم في شأن يهودي أراد المنافقون أن يلصقوا به تهمة سرقة ارتكبها بعضهم، وهي أن طعمة بن أبيرق من بني ظفر، سرق درعا من جار له في جراب دقيق، فجعل الدقيق ينتثر من خرق فيه، وخبأها عند زيد بن السمين من اليهود، فالتمسوا الدرع عند طعمة، فلم يجدوها وحلف
Bunun kesin delili; münafıkların içlerinden birinin işlediği hırsızlık suçunu üzerine yıkmak istedikleri bir Yahudi hakkında Kur'ân-ı Kerîm'de inen şu hadisedir: Benî Zafer'den Tu'me b. Übeyrık, bir komşusunun zırhını un çuvalı içerisinde çalmıştı. Çuvaldaki bir yırtıktan un dökülmeye başladı; o da zırhı Yahudilerden Zeyd b. es-Semîn'in yanına sakladı. Bunun üzerine zırhı Tu'me'nin yanında aradılar, fakat bulamadılar; o da...
بالله ما أخذها، فساروا في أثر الدقيق حتى انتهوا إلى منزل اليهودي، فأخذوها، فقال: دفعها إلي طعمة،- وكان من المنافقين- وشهد له أي لليهودي ناس من اليهود بذلك، ولكن طعمة أنكر ذلك، فقالت بنو ظفر: انطلقوا بنا إلى رسول الله، فسألوه أن يجادل عن صاحبهم، وقالوا إن لم تفعل هلك وافتضح وبرئ اليهودي، فهمّ النبي ﷺ أن يفعل، وأن يعاقب اليهودي، فنزلت آيات تسع في هذه الحادثة، وأما طعمة فهرب إلى مكة وارتد، وقد سقط عليه حائط في سرقة، فمات.
zırhı almadığına dair Allah'a yemin etti. Bunun üzerine unun izini sürerek Yahudinin evine kadar vardılar ve zırhı ele geçirdiler. Yahudi: “Onu bana Tu'me verdi” dedi -Tu'me münafıklardandı- ve Yahudilerden bazı kimseler de Yahudinin lehine bu hususta şahitlik ettiler. Fakat Tu'me bunu inkâr etti. Bunun üzerine Benî Zafer: “Gelin Resûlullah'a gidelim” dediler ve arkadaşlarını savunmasını talep ederek: “Eğer bunu yapmazsan o helak olur, rezil rüsva olur ve Yahudi aklanır” dediler. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem de bunu yapmaya ve Yahudiyi cezalandırmaya niyetlendi. İşte bu hadise hakkında dokuz ayet indi. Tu'me'ye gelince, o Mekke'ye kaçarak dinden döndü ve bir hırsızlık esnasında üzerine duvar yıkılarak öldü.
هذه الآيات من سورة النساء هي قوله تعالى:
Nisâ Suresi'nden olan bu ayetler, Allah Teâlâ'nın şu buyruklarıdır:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١٠٥ الى ١١٣]
[Nisâ Suresi (4): Ayetler 105-113]
إِنَّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِما أَراكَ اللَّهُ وَلا تَكُنْ لِلْخائِنِينَ خَصِيماً (١٠٥) وَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً (١٠٦) وَلا تُجادِلْ عَنِ الَّذِينَ يَخْتانُونَ أَنْفُسَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ خَوَّاناً أَثِيماً (١٠٧) يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلا يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ وَهُوَ مَعَهُمْ إِذْ يُبَيِّتُونَ ما لا يَرْضى مِنَ الْقَوْلِ وَكانَ اللَّهُ بِما يَعْمَلُونَ مُحِيطاً (١٠٨) ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ جادَلْتُمْ عَنْهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا فَمَنْ يُجادِلُ اللَّهَ عَنْهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَمْ مَنْ يَكُونُ عَلَيْهِمْ وَكِيلاً (١٠٩)
{ إِنَّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِما أَراكَ اللَّهُ وَلا تَكُنْ لِلْخائِنِينَ خَصِيماً (١٠٥) وَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً (١٠٦) وَلا تُجادِلْ عَنِ الَّذِينَ يَخْتانُونَ أَنْفُسَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ خَوَّاناً أَثِيماً (١٠٧) يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلا يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ وَهُوَ مَعَهُمْ إِذْ يُبَيِّتُونَ ما لا يَرْضى مِنَ الْقَوْلِ وَكانَ اللَّهُ بِما يَعْمَلُونَ مُحِيطاً (١٠٨) ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ جادَلْتُمْ عَنْهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا فَمَنْ يُجادِلُ اللَّهَ عَنْهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَمْ مَنْ يَكُونُ عَلَيْهِمْ وَكِيلاً (١٠٩) } “İnsanlar arasında Allah'ın sana gösterdiği şekilde hükmedesin diye Kitab'ı sana hak olarak indirdik. Sakın hainlerin savunucusu olma! Allah'tan bağışlanma dile. Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir. Kendilerine hıyanet edenleri savunma. Şüphesiz Allah, alabildiğine hain ve günahkâr olan kimseyi sevmez. İnsanlardan gizlenirler de Allah'tan gizlenmezler; oysa O, O'nun razı olmayacağı sözü geceleyin gizlice kararlaştırırlarken onlarla beraberdir. Allah onların yaptıklarını çepeçevre kuşatmıştır. İşte sizler böylesiniz; dünya hayatında onları savundunuz, peki kıyamet gününde onları Allah'a karşı kim savunacak yahut kim onlara vekil olacaktır?”
وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُوراً رَحِيماً (١١٠) وَمَنْ يَكْسِبْ إِثْماً فَإِنَّما يَكْسِبُهُ عَلى نَفْسِهِ وَكانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً (١١١) وَمَنْ يَكْسِبْ خَطِيئَةً أَوْ إِثْماً ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئاً فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتاناً وَإِثْماً مُبِيناً (١١٢) وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ وَما يُضِلُّونَ إِلاَّ أَنْفُسَهُمْ وَما يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْءٍ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ ما لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ وَكانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيماً (١١٣)
{ وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُوراً رَحِيماً (١١٠) وَمَنْ يَكْسِبْ إِثْماً فَإِنَّما يَكْسِبُهُ عَلى نَفْسِهِ وَكانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً (١١١) وَمَنْ يَكْسِبْ خَطِيئَةً أَوْ إِثْماً ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئاً فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتاناً وَإِثْماً مُبِيناً (١١٢) وَلَوْلا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ وَما يُضِلُّونَ إِلاَّ أَنْفُسَهُمْ وَما يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْءٍ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ ما لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ وَكانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيماً (١١٣) } “Kim bir kötülük işler yahut nefsine zulmeder de sonra Allah'tan bağışlanma dilerse, Allah'ı çok bağışlayıcı, çok merhametli bulur. Kim bir günah kazanırsa, onu ancak kendi aleyhine kazanmış olur. Allah her şeyi hakkıyla bilendir, tam hüküm ve hikmet sahibidir. Kim bir hata veya günah kazanır da sonra onu suçsuz birinin üzerine atarsa, muhakkak ki büyük bir iftirayı ve apaçık bir günahı yüklenmiş olur. Eğer Allah'ın senin üzerindeki lütfu ve merhameti olmasaydı, onlardan bir grup seni saptırmaya yeltenmişti. Halbuki onlar ancak kendilerini saptırırlar ve sana hiçbir zarar veremezler. Allah sana Kitab'ı ve hikmeti indirmiş ve bilmediklerini sana öğretmiştir. Allah'ın senin üzerindeki lütfu pek büyüktür.”
تشتمل هذه الآيات على موضوعات أربعة: أولها تقرير مبدأ الحق والعدل
Bu ayetler dört konuyu içermektedir: Birincisi, hak ve adalet ilkesinin ortaya konulmasıdır
المطلق، لأن العدل لا يتجزأ، ولا ينحاز القاضي المؤمن الحر النزيه إلى أحد الخصمين، حتى ولو كان متفقا معه في الدين، أو قريبا أو أبا أو ابنا أو زوجا، وفي ثنايا تقرير مبدأ العدل هذا عتاب للنبي ﷺ على ما همّ عليه وتصحيح لموقفه، وتأنيب ما على قبول ما رفع إليه في أمر بني أبيرق بسرعة دون تثبت. وهذا يقتضي طلب الاستغفار منه على ما همّ عليه، وتحذيره من الجدال أو الدفاع عن القوم من بني أبيرق الذين يخونون أنفسهم بالمعاصي. والله لا يخفى عليه شيء من نواياهم وتآمرهم وتبييتهم ما لا يرضى الله من القول الباطل، واتهام الأبرياء لرفع التهمة عنهم.
çünkü adalet bölünme kabul etmez; hür, dürüst ve mümin bir hâkim, kendi dininden dahi olsa yahut akrabası, babası, oğlu veya eşi bile olsa davacı ve davalıdan birinin tarafını tutamaz. Bu adalet ilkesinin ikame edilişi esnasında, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e yeltendiği şey hususunda bir sitemde bulunulmuş, tavrı düzeltilmiş ve Benî Übeyrık meselesinde önüne getirilen şeyi tahkik etmeksizin alelacele kabul etmesine dair hafif bir azarlama yer almıştır. Bu durum, yeltendiği şeyden ötürü kendisinin bağışlanma dilemesini ve günahlarla kendilerine hıyanet eden Benî Übeyrık taifesini savunmaktan veya onlar adına tartışmaya girmekten sakındırılmasını gerektirmektedir. Onların niyetlerinden, kurdukları tuzaklardan, Allah'ın razı olmayacağı bâtıl sözleri geceleyin gizlice kararlaştırmalarından ve suçu üzerlerinden atmak için masumları itham etmelerinden hiçbir şey Allah'a gizli kalmaz.
والموضوع الثاني: تنديد وتوبيخ للذين يدافعون عن غيرهم بالباطل وهم أقارب طعمة، فإذا جادلوا عن المتهم بغير حق في الدنيا، فمن يجادل الله عنهم يوم القيامة، ومن يجرأ أن يكون يوم القيامة محاميا وكيلا أمام الله الذي يعلم الحقائق ولا تنطلي عليه الحيل والأكاذيب.
İkinci konu: Bâtıl yere başkalarını savunanlara —ki bunlar Tu'me'nin akrabalarıdır— yönelik kınama ve azarlamadır. Şayet dünyada haksız yere suçluyu savunup tartışırlarsa, kıyamet gününde onları Allah'a karşı kim savunacaktır ve gerçekleri bilen, hiçbir hile ve yalanın kendisini aldatamayacağı Allah'ın huzurunda kıyamet günü bir avukat ve vekil olmaya kim cüret edebilir?
والموضوع الثالث: ترغيب وترهيب: ترغيب المسيء أو الظالم بالعدول عن إساءته وطلب المغفرة من الله على تورطه بالخطايا والذنوب، فإن وبال الذم أو الإثم على نفسه، وترهيب من محاولة إلصاق التهمة بالأبرياء، فذلك أعظم البهتان (أي الكذب) وأوضح الإثم والمعصية.
Üçüncü konu: Teşvik ve sakındırmadır (tergîb ve terhîb). Kötülük işleyen veya zalim olan kimseyi kötülüğünden vazgeçmeye ve bulaştığı günah ile hatalardan ötürü Allah'tan af dilemeye teşvik etmektir; zira kınamanın veya günahın vebali kişinin kendi aleyhinedir. Diğer taraftan suçu masumlara yüklemeye yeltenmekten sakındırmaktır; çünkü bu, en büyük bühtan (yani iftira ve yalan) ve en apaçık günah ile isyandır.
والموضوع الرابع: بيان واضح لعصمة النبي ﷺ من الوقوع في الخطأ القولي والعملي فضلا من الله ورحمة، ومنع أذى الأشرار الذين يحاولون إضلاله وتلبيس الحق بالباطل وإخفاءه عليه، فالله محبط تآمرهم وراد كيدهم وكاشف حيلهم، والواقع أنهم لا يضرون إلا أنفسهم، فإن نبي الله معصوم من كل مكروه، أنزل الله عليه القرآن والحكمة: وهي فقه مقاصد الدين وأسراره، وعلّمه ما لم يكن يعلم، وفضل الله عليه عظيم جدا، لأنه رسول للناس كافة وخاتم الأنبياء والمرسلين،
Dördüncü konu: Allah'tan bir lütuf ve rahmet olarak Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'in sözlü ve fiilî hataya düşmekten korunduğunun (ismet sıfatının) apaçık bir beyanı ve onu saptırmaya, hakkı bâtılla karıştırıp ondan gizlemeye çalışan kötü kimselerin eziyetinin engellenmesidir. Zira Allah onların tuzaklarını boşa çıkaran, hilelerini başlarına çeviren ve oyunlarını açığa vurandır. Gerçekte onlar yalnızca kendilerine zarar verirler; zira Allah'ın Peygamberi her türlü kötülükten korunmuştur. Allah ona Kur'an'ı ve hikmeti —ki o, dinin maksatlarını ve sırlarını kavramaktır— indirmiş, bilmediği şeyleri ona öğretmiştir. Allah'ın onun üzerindeki lütfu pek büyüktür; zira o, bütün insanlara gönderilmiş bir elçi, peygamberlerin ve resullerin sonuncusudur,
وشاهد على أمته بالتبليغ، وجعل أمته وسطا خيارا عدولا لا يحكمون إلا بالحق والعدل.
tebliğde bulunduğuna dair ümmetine şahittir ve ümmetini ancak hak ve adaletle hükmeden hayırlı, adil ve vasat bir ümmet kılmıştır.
أنواع الحديث السرّي
Gizli Konuşmanın (Fısıltının) Çeşitleri
ينبغي أن يكون ظاهر المسلم وباطنه سواء، فلا يتكلم بشيء في الظاهر، ويضمر خلافه في القلب والباطن، وإلا كان منافقا مخادعا، ويلاحظ أن كثيرا من الناس يحلو لهم أن يكون أغلب كلامهم مع الآخرين سرا لا جهرا، وخفاء لا علنا، وهذا اللون من الحديث السري منه ما هو خير، ومنه ما هو شر، والخير: هو كل ما يحقق النفع العام للناس، والشر: هو كل حديث فيه إضمار السوء والأذى والضرر بالنفس أو بالآخرين.
Müslümanın içinin ve dışının bir olması gerekir; zahirde bir şey söyleyip kalbinde ve bâtınında aksini gizlememelidir, aksi takdirde münafık ve hilekâr olur. Görülmektedir ki pek çok insan, başkalarıyla yaptıkları konuşmaların çoğunun açıkça değil gizlice, aleni değil saklıca olmasını arzu eder. Bu tür gizli konuşmaların bir kısmı hayır, bir kısmı ise şerdir. Hayır, insanlar için genel bir fayda sağlayan her şeydir; şer ise kişinin kendisine veya başkalarına kötülük, eziyet ve zarar vermeyi içinde barındıran her türlü konuşmadır.
وقد صنف القرآن الكريم ألوان الأحاديث السرية، فقال الله تعالى:
Kur'ân-ı Kerîm gizli konuşma türlerini tasnif etmiş ve Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١١٤ الى ١١٥]
[Nisâ Suresi (4): Ayetler 114-115]
لا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ إِلاَّ مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً (١١٤) وَمَنْ يُشاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ ما تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَساءَتْ مَصِيراً (١١٥)
{ لا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ إِلاَّ مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً (١١٤) وَمَنْ يُشاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ ما تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَساءَتْ مَصِيراً (١١٥) } “Bir sadaka vermeyi yahut bir iyilik yapmayı ya da insanların arasını düzeltmeyi emreden kimselerinki müstesna, onların gizli fısıldaşmalarının çoğunda hiçbir hayır yoktur. Kim bunu Allah'ın rızasını kazanmak amacıyla yaparsa, pek yakında ona büyük bir mükâfat vereceğiz. Kendisi için hidayet apaçık belli olduktan sonra Peygamber'e karşı çıkan ve müminlerin yolundan başkasına uyan kimseyi, yöneldiği o yolda bırakır ve onu cehenneme yaslarız. O ne kötü bir varış yeridir!”
نزلت هذه الآيات في تناجي أهل طعمة بن أبيرق الذي سرق درعا، فقاموا يتناجون ليلا ويتسارّون الحديث بالفساد وتعاونهم على الشر وإلصاق تهمة السرقة بيهودي.
Bu ayetler, zırhı çalan Tu'me b. Übeyrık'ın yakınlarının fısıldaşmaları hakkında inmiştir. Onlar geceleyin gizlice toplanıp fesat konuşuyor, kötülük üzerinde yardımlaşıyor ve hırsızlık suçunu bir Yahudiye yıkmaya çabalıyorlardı.
وروي أن طعمة لما حكم عليه النبي ﷺ بقطع يده بسبب السرقة، هرب إلى مكة، وارتد عن الإسلام، ومات مشركا، فنزلت آية وَمَنْ يُشاقِقِ الرَّسُولَ ...
Rivayet edildiğine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, hırsızlık sebebiyle Tu'me'nin elinin kesilmesine hükmedince [Tu'me] Mekke'ye kaçtı, İslâm'dan irtidat etti ve müşrik olarak öldü. Bunun üzerine { وَمَنْ يُشاقِقِ الرَّسُولَ ... } “Kim Peygamber'e karşı gelir[se]...” ayeti indi.
أبان الله تعالى أن كل حديث سري أو تدبير خفي أو مناجاة لا خير فيه إلا ما كان بقصد التعاون على الخير والتصدق على المحتاجين، أو الأمر بالمعروف أو الإصلاح بين الناس لأن حديث السر يغلب فيه ارتكاب الإثم وإضمار السوء. أما التناجي في الأمور العادية كالزراعة والصناعة والتجارة ونحوها من المنافع والمصالح فلا بأس به، ولا يوصف ذلك بالشر، ولا ينهى عنه الشرع.
Allah Teâlâ; hayır üzerinde yardımlaşma, muhtaçlara sadaka verme, iyiliği emretme veya insanların arasını düzeltme maksadı taşıyanlar müstesna, her türlü gizli konuşmanın, gizli planın ve fısıldaşmanın hiçbir hayır taşımadığını beyan etmiştir; zira gizli konuşmalara çoğunlukla günah işleme ve kötülük planlama hâkim olur. Ziraat, sanayi, ticaret ve benzeri menfaat ve maslahatlara dair sıradan işlerde fısıldaşıp gizli konuşmaya gelince bunda bir sakınca yoktur; bu şer olarak nitelendirilmez ve şeriat da bunu yasaklamaz.
والخيرية إنما تكون في هذه الأشياء الثلاثة، في السر دون الجهر، لأن تحقيق جدواها أو منفعتها إنما يكون في حال السر، وهذه الأشياء هي كما تقدم بذل الصدقات للفقراء والمحتاجين، والأمر بالمعروف والنهي عن المنكر، والإصلاح بين الناس لإزالة الخصومة وتقريب وجهات النظر وإزالة سوء التفاهم. ومن يفعل أحد هذه الأشياء بقصد طلب الرضا من الله والإخلاص في العمل فسوف يؤتيه الله ثوابا عظيما، الله أعلم به.
Bu üç husustaki hayır, açıkça değil gizli yapıldığında hâsıl olur; çünkü bunlardan beklenen fayda veya semere ancak gizlilik halinde tam gerçekleşir. Bu hususlar daha önce geçtiği üzere fakirlere ve muhtaçlara sadaka vermek, iyiliği emredip kötülükten sakındırmak ve aradaki husumeti gidermek, görüşleri yakınlaştırmak ve yanlış anlamaları ortadan kaldırmak için insanların arasını düzeltmektir. Kim bu hususlardan birini sırf Allah'ın rızasını arzulayarak ve amelde ihlasla yaparsa, Allah ona ancak Kendisinin bildiği pek büyük bir mükâfat verecektir.
وجاء في السنة النبوية الشريفة ما يؤيد هذه الآية القرآنية،
Nebevî sünnet-i seniyyede bu Kur'an ayetini teyit eden hususlar varid olmuştur.
أخرج الترمذي وغيره عن أم حبيبة قالت: قال رسول الله ﷺ: «كلام ابن آدم كله عليه، لا له، إلا ذكر الله ﷿، أو أمر بمعروف، أو نهي عن منكر» .
Tirmizî ve başkaları Ümmü Habîbe'den Resûlullah sallallâhu aleyhi ve sellem'in şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: «Âdemoğlunun her sözü kendi aleyhinedir, lehine değildir; ancak Allah azze ve celle'yi zikretmek, iyiliği emretmek veya kötülükten nehyetmek müstesnadır.»
ثم حذرت آية وَمَنْ يُشاقِقِ الرَّسُولَ الناس من الشذوذ ومخالفة الجماعة، ومن معاداة الرسول ﷺ بالارتداد عن دينه، بعد ما ظهر للمؤمن الحق والهدى، وجعلت الآية اتباع غير سبيل المؤمنين، ومخالفة إجماعهم واتفاقهم مثل معاداة الرسول تماما، وجزاء المعادي أو مخالف الجماعة: أن يتركه الله تعالى يتخبط في دياجير الظلام والضلال، وأن يدخله نار جهنم، وبئس ذلك المصير أو المرجع مصير هؤلاء المرتدين أو الشاذين عن طريق الجماعة.
Daha sonra { وَمَنْ يُشاقِقِ الرَّسُولَ } ayeti, insanları cemaatten ayrılıp şaz kalmaktan ve mümin için hak ile hidayet apaçık ortaya çıktıktan sonra dininden dönerek Resul sallallâhu aleyhi ve sellem'e düşmanlık yapmaktan sakındırmıştır. Ayet, müminlerin yolundan başkasına uymayı ve onların icma ve ittifaklarına muhalefet etmeyi tıpkı Resul'e düşmanlık yapmak gibi kabul etmiştir. Düşmanlık edenin veya cemaate muhalefet edenin cezası ise: Allah Teâlâ'nın onu zifiri karanlıklar ve dalalet içinde bocalamaya terk etmesi ve onu cehennem ateşine girdirmesidir. Bu dinden dönenlerin veya cemaatin yolundan ayrılan şaz kimselerin varacağı o akıbet ve dönüş yeri ne de kötüdür!
دلت هاتان الآيتان على وجوب أمرين خطيرين:
Bu iki ayet son derece mühim iki hususun vücubuna delalet etmiştir:
أولهما- تضامن الأمة كلها في سرها وعلنها في أعمال الخير والبناء والمعروف، والعمل على تقوية الأواصر الاجتماعية، وتحقيق تكافل الجماعة، وتمتين الروابط، وتوجيه الجهود والطاقات نحو تحقيق النفع العام، وإشاعة المحبة والمودة والإصلاح بين الناس، وإصلاح أهل الفساد، والأخذ بيد الضعفاء.
Birincisi: Bütün ümmetin gizlisinde ve açığında hayır, imar ve iyilik işlerinde dayanışma içinde olması; toplumsal bağları güçlendirmeye, cemaat içi yardımlaşmayı sağlamaya, münasebetleri pekiştirmeye, çaba ve enerjileri kamu yararını gerçekleştirmeye, insanlar arasında sevgi, muhabbet ve ıslahı yaymaya, fesat ehlini düzeltmeye ve zayıfların elinden tutmaya yöneltmeye gayret göstermesidir.
والأمر الثاني- وجوب التفاف الأمة حول الوحدة: وحدة العقيدة والفكر، واتباع النبي ﷺ، واتباع ما تسير عليه الجماعة والأكثرية في دروب الخير والنفع، ومقاومة كل ألوان الشر والفساد، وإضعاف المسيرة الخيرة في الجهاد وتحرير البلاد، وتقدم المجتمع، وبناء صرح العزة والحضارة.
İkinci husus: Ümmetin vahdet etrafında kenetlenmesinin gerekliliğidir; inanç ve fikir birliği, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e tabi olmak, cemaatin ve çoğunluğun hayır ve menfaat yollarında takip ettiği çizgiye uymak, şerrin ve fesadın her türlüsüne karşı koymak; cihatta, beldelerin kurtarılmasında, toplumun ilerlemesinde ve izzet ile medeniyet sarayının inşasında hayırlı yürüyüşü zaafa uğratacak her şeye direnmektir.
خطر الشرك والشيطان
Şirkin ve Şeytanın Tehlikesi
لقد حذر القرآن الكريم من أخطر شيئين على الإنسان، لما فيهما من عاقبة سيئة وآثار وخيمة، ألا وهما الشرك والشيطان، أما الشرك بالله بنسبة الولد والصاحبة والصنم والملك له فهو أعظم الجرائم في الإسلام لأنه وكر الخرافات والأباطيل، وأما الشيطان هو مخلوق حي موجود فإنه أعدى أعداء الإنسان لأنه لا يوسوس له إلا بالشر، ولا يزين له إلا بالسوء، والوقوع في المهالك من طريق المال أو الجاه أو النساء أو فساد العقيدة والعمل.
Kur'ân-ı Kerîm, kötü akıbetleri ve vahim sonuçları sebebiyle insan için en tehlikeli iki şeyden sakındırmıştır ki onlar şirk ve şeytandır. Allah'a çocuk, eş, put ve melek nispet ederek O'na ortak koşmak olan şirk; hurafelerin ve bâtılların yuvası olması sebebiyle İslam'daki en büyük cürümdür. Canlı ve mevcut bir mahluk olan şeytana gelince; o, insanın en azılı düşmanıdır; çünkü insana sadece şerri fısıldar, kötülüğü süsler ve mal, makam, kadınlar yahut inanç ve amel bozukluğu yoluyla onu helaklere düşürür.
قال الله تعالى مبينا هذين الخطرين:
Allah Teâlâ bu iki tehlikeyi beyan ederek şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١١٦ الى ١٢٢]
[Nisâ Suresi (4): Ayetler 116-122]
إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالاً بَعِيداً (١١٦) إِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ إِلاَّ إِناثاً وَإِنْ يَدْعُونَ إِلاَّ شَيْطاناً مَرِيداً (١١٧) لَعَنَهُ اللَّهُ وَقالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبادِكَ نَصِيباً مَفْرُوضاً (١١٨) وَلَأُضِلَّنَّهُمْ وَلَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ وَمَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْراناً مُبِيناً (١١٩) يَعِدُهُمْ وَيُمَنِّيهِمْ وَما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلاَّ غُرُوراً (١٢٠)
Şüphesiz Allah, kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz. Bunun dışındaki [günahları] ise dilediği kimse için bağışlar. Kim Allah'a ortak koşarsa, muhakkak ki derin bir sapıklığa düşmüştür. (116) Onlar, O'nu bırakıp ancak dişilere taparlar ve ancak inatçı/asi bir şeytana taparlar. (117) Allah onu lanetledi; o da şöyle dedi: "Elbette senin kullarından belirlenmiş bir pay edineceğim." (118) "Ve onları mutlaka saptıracağım, onları muhakkak kuruntularla oyalayacağım, onlara kesinlikle emredeceğim de hayvanların kulaklarını yaracaklar ve onlara kesinlikle emredeceğim de Allah'ın yarattığını değiştirecekler." Kim Allah'ı bırakıp şeytanı dost edinirse, şüphesiz apaçık bir ziyana uğramıştır. (119) [Şeytan] onlara vaatte bulunur ve onları kuruntulara düşürür. Oysa şeytan, onlara bir aldatmadan başka bir şey vaat etmez. (120)
أُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَلا يَجِدُونَ عَنْها مَحِيصاً (١٢١) وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِيلاً (١٢٢)
İşte onların varacağı yer cehennemdir ve oradan kaçacak bir yer bulamazlar. (121) İman edip salih ameller işleyenleri ise altından ırmaklar akan, içinde ebedî kalacakları cennetlere koyacağız. Bu, Allah'ın hak bir vaadidir. Söz bakımından Allah'tan daha doğru kim olabilir? (122)
الشرك: هو منتهى فساد الروح، وضلال العقول، والانحراف عن أخطر قضية في هذا العالم وهو الإيمان بالله الواحد الأحد، فهو ظلم وافتئات على الحقيقة، وإيغال في الكفر وجحود نعمة الله على المخلوقات جميعا. لذا أعلن القرآن الكريم أن الله ﷿ لا يغفر جريمة الشرك بالله أصلا، ويغفر غيره من الذنوب والخطايا لمن يشاء، وهذا تحذير لأهل الضلال، وإطماع لأهل الإيمان بفضل الله وإحسانه، ومن أشرك بالله بالقول أو الفعل أو الاتجاه أو التقديس، فقد ضل ضلالا بعيدا عن الخير والرشد.
Şirk: Ruhun fesadının ve akılların sapkınlığının nihai noktası, bu alemdeki en mühim mesele olan Vâhid ve Ehad olan Allah'a imandan sapmadır. O; hakikate karşı bir zulüm ve haddi aşma, küfürde aşırıya gitme ve Allah'ın bütün yaratılmışlar üzerindeki nimetini inkârdır. Bu sebeple Kur'ân-ı Kerîm, Allah azze ve celle'nin Allah'a ortak koşma cürmünü asla bağışlamayacağını, dilediği kimseler için ise bunun dışındaki günah ve hataları bağışlayacağını ilan etmiştir. Bu, dalalet ehline bir uyarı; iman ehline ise Allah'ın lütuf ve ihsanına yönelik bir ümit aşılamadır. Sözle, fiille, yönelişle veya kutsama ile Allah'a ortak koşan kimse, hayırdan ve doğru yoldan büsbütün uzaklaşarak derin bir sapıklığa düşmüştür.
وأما الشيطان: فهو داعية الشر والفساد، ورأس الكفر والضلال، طرده الله من رحمته، وعباد الأوثان والأصنام لا يعبدون بدعائهم إياها إلا أسماء مؤنثة كاللات والعزى، ومناة، ونائلة، وهي مؤنثات ضعيفات لا تعقل، وجمادات وأخشاب لا تدرك، وما يعبدون بتعظيمها إلا شيطانا متمرنا على الإيذاء، متدربا على الخبائث، متمردا على القيم الخيرة، فهو الذي أمر الوثنيين بعبادة تلك الأصنام، فكانت طاعتهم للشيطان عبادة له.
Şeytana gelince: O, şerrin ve fesadın davetçisi, küfrün ve sapkınlığın başıdır; Allah onu rahmetinden kovmuştur. Putperestler ve putlara tapanlar, onlara dua etmekle/yakarışta bulunmakla Lât, Uzzâ, Menât ve Nâile gibi yalnızca dişil isimlere tapmaktadırlar. Bunlar akletmeyen zayıf dişiler, idrak edemeyen cansız varlıklar ve odun parçalarıdır. Onları tazim etmekle (yüceltmekle) ancak eziyet etmeye alışmış, kötülüklerde maharet kazanmış ve hayırlı değerlere başkaldırmış bir şeytana tapmaktadırlar. Zira putperestlere bu putlara tapmayı emreden odur; dolayısıyla onların şeytana itaati, ona ibadet etmeleri demek olmuştur.
ومهام الشيطان كثيرة كما ذكرت الآيات: أولها: محاولة اتخاذ جزء معلوم من الناس تلامذة له، وخلصاء وأعوانا بإغوائه وإضلاله، وهم الكفرة والعصاة.
Ayetlerde belirtildiği üzere şeytanın vazifeleri pek çoktur: Birincisi: İğva ve idlaliyle (ayartıp saptırmasıyla) insanlardan belirli bir kısmı kendisine tilmiz (öğrenci), candan dostlar ve yardımcılar edinmeye çalışmaktır ki bunlar kâfirler ve asilerdir.
ثانيا: إضلال الناس، أي صرفهم عن الحق وطريق الهدى وعن الاعتقاد الصحيح.
İkincisi: İnsanları saptırmak, yani onları haktan, hidayet yolundan ve doğru inançtan çevirmektir.
ثالثا: الوعد بالأماني الباطلة، والعيش في خيال الآمال الوهمية، والأمر بالتسويف والتأخير، وتزيين اللذات، وترك التوبة.
Üçüncüsü: Bâtıl kuruntular vaat etmek, vehmî emellerin hayalinde yaşatmak, işleri erteleyip geciktirmeyi emretmek, lezzetleri süslemek ve tevbeyi terk ettirmektir.
رابعا: الأمر بتقطيع وتشقيق آذان الأنعام (المواشي) للآلهة الأصنام كالبحيرة التي يتركون الحمل عليها بوسمها بعلامة معينة، والناقة السائبة التي يسيبونها للأصنام إذا ولدت عشرة أبطن كلهن إناث، والوصيلة التي ولدت جديا وعناقا، فلا يذبحون أخاها من أجلها وصلتها.
Dördüncüsü: Sahte ilahlar olan putlar adına en'âmın (sağmal hayvanların) kulaklarını kesip yarmayı emretmektir; nitekim belirli bir işaretle damgalayarak üzerine yük vurmayı bıraktıkları bahîre, hepsi dişi olmak üzere on batın doğurduğunda putlara adayıp serbest bıraktıkları sâibe deve ve bir erkek bir dişi yavru doğuran vasîle gibi ki, dişiye ulaştığı/onunla bitiştiği için erkek kardeşini onun hatırına boğazlamazlardı.
خامسا: أمر الناس بتغيير خلق الله وفطرته التي فطر الناس عليها: وهي الاهتداء إلى الحق والدين الصحيح، والتغيير يكون بإخصاء البهائم والوشم في الوجه ونحوهما مما فيه تشوية الفطرة وتغييرها عما فطرت عليه.
Beşincisi: İnsanlara Allah'ın yaratışını ve insanları üzerinde yarattığı fıtratını değiştirmelerini emretmesidir ki bu [fıtrat], hakka ve doğru dine hidayet bulmaktır. Değiştirme ise hayvanları iğdiş etmek, yüze dövme yaptırmak ve fıtratı bozup yaratılış gayesinden saptıran benzeri şeylerle olur.
ثم أوضح الله تعالى أن وعود الشيطان وأمانيه المعسولة كلها خيالات وأوهام وأباطيل، فهو يعدهم بالمال والجاه وأن لا بعث ولا عقاب ونحو ذلك، لكل أحد ما يليق بحاله، وما تلك الأماني الواسعة الكاذبة إلا تغرير وباطل لا حقيقة له ولا استقرار ولا وجود.
Sonra Allah Teâlâ, şeytanın vaatlerinin ve yaldızlı kuruntularının tamamının hayal, vehim ve bâtıldan ibaret olduğunu açıklamıştır. Zira o, herkese durumuna uygun gelecek şekilde mal, makam, yeniden dirilişin ve azabın olmayacağı gibi şeyleri vaat eder. Bu geniş ve asılsız kuruntular ise bir aldatmadan ve hiçbir hakikati, sebatı ve varlığı bulunmayan bir bâtıldan başka bir şey değildir.
وبعد أن حذر القرآن من ألوان وساوس الشيطان وتفنيد مهامه ومخططاته، رغّب المؤمنين بالإيمان الصادق الخالص، وحرّضهم على العمل الصالح: وهو فعل ما أمر الله به من الأعمال الطيبة والأمور الخيرية، وترك ما نهى عنه من المنكرات. ووعد هؤلاء المؤمنين العاملين بجنان الخلد إلى الأبد التي تجري الأنهار من تحت غرفها
Kur'an, şeytanın vesveselerinin türlü çeşitlerinden sakındırıp onun vazife ve planlarını çürüttükten sonra, müminleri samimi ve ihlaslı imana teşvik etmiş ve onları salih amele özendirmiştir: [Salih amel], Allah'ın emrettiği güzel amelleri ve hayırlı işleri yapmak, yasakladığı kötülükleri terk etmektir. Bu amel eden müminlere de odalarının
وبساتينها، وذلك الوعد الإلهي وعد حق، وصدق قاطع، ومن أصدق من الله حديثا ووعدا؟ أي لا أحد أصدق منه خبرا لأنه القادر على كل شيء.
ve bahçelerinin altından ırmaklar akan, ebediyen kalacakları sonsuzluk cennetlerini vaat etmiştir. Bu ilahî vaat hak bir vaattir ve kesin bir doğruluktur. Söz ve vaat bakımından Allah'tan daha doğru kim olabilir? Yani O'ndan daha doğru haber veren hiç kimse yoktur; çünkü O, her şeye kādirdir.
الأماني والعمل
Kuruntular ve Amel
ينخدع كثير من الناس في هذه الحياة، فيظنون أن تحقيق الآمال في الدنيا أو في الآخرة بمجرد التمنيات والأماني النفسية، ويتركون العمل الصالح الطيب ويركنون إلى الكسل والتقاعس، ويطمئنون إلى وعود الشيطان بالباطل التي يمنّي فيها بعض الناس بالأماني الكاذبة.
Bu hayatta pek çok insan aldanır; dünyadaki veya ahiretteki emellerin gerçekleşmesinin yalnızca temenniler ve nefsin kuruntularıyla olacağını sanır; güzel ve salih ameli terk edip tembelliğe ve gevşekliğe meyleder; şeytanın bazı insanları sahte kuruntularla oyaladığı bâtıl vaatlerine güvenirler.
وقد نزل القرآن مفندا الاعتماد على مثل هذه التمنيات، وباعثا حب العمل، ومحركا النفوس البشرية للإقبال على العمل الصالح، ليظفروا بالسعادة والغايات السامية، وتحقيق المطالب المنشودة.
Kur'an, bu tür temennilere bel bağlamayı çürütmek, amel sevgisini aşılamak ve insan nefislerini mutluluğa, yüce gayelere ve hedeflenen maksatlara ulaşmaları için salih amele yönelmeye sevk etmek üzere nazil olmuştur.
قال الله تعالى:
Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : الآيات ١٢٣ الى ١٢٦]
[Nisâ Suresi (4): Ayetler 123-126]
لَيْسَ بِأَمانِيِّكُمْ وَلا أَمانِيِّ أَهْلِ الْكِتابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ وَلا يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلا نَصِيراً (١٢٣) وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلا يُظْلَمُونَ نَقِيراً (١٢٤) وَمَنْ أَحْسَنُ دِيناً مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ وَاتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِيمَ خَلِيلاً (١٢٥) وَلِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ وَكانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطاً (١٢٦)
[İş], ne sizin kuruntularınızla ne de Ehl-i Kitab'ın kuruntularıyladır. Kim bir kötülük yaparsa onunla cezalandırılır ve kendisi için Allah'tan başka ne bir dost ne de bir yardımcı bulabilir. (123) Erkek veya kadın, kim mümin olarak salih amellerden işlerse, işte onlar cennete girerler ve zerre kadar (hurma çekirdeğinin çukuru kadar bile) haksızlığa uğratılmazlar. (124) İyilik yapan biri olarak yüzünü (özünü) Allah'a teslim eden ve hanîf olarak İbrahim'in dinine uyan kimseden din bakımından daha güzel kim olabilir? Allah İbrahim'i dost edinmiştir. (125) Göklerde ve yerde ne varsa hepsi Allah'ındır. Allah her şeyi kuşatandır. (126)
تعدّد سبب نزول هذه الآيات، فقال ابن عباس: قالت اليهود والنصارى: لا يدخل الجنة غيرنا، وقالت قريش: إنا لا نبعث يوم القيامة. فأنزل الله: لَيْسَ بِأَمانِيِّكُمْ وَلا أَمانِيِّ أَهْلِ الْكِتابِ.. أي فالخطاب لكفار قريش.
Bu ayetlerin nüzul sebebi hakkında birden fazla rivayet nakledilmiştir. İbn Abbâs [radıyallâhu anhümâ] şöyle demiştir: Yahudiler ve Hristiyanlar: "Cennete bizden başkası girmeyecek" dediler. Kureyş ise: "Kıyamet gününde biz diriltilmeyeceğiz" dedi. Bunun üzerine Allah [Teâlâ]: { لَيْسَ بِأَمانِيِّكُمْ وَلا أَمانِيِّ أَهْلِ الْكِتابِ } “[İş], ne sizin kuruntularınızla ne de Ehl-i Kitab'ın kuruntularıyladır...” [ayetini] indirdi. Yani [bu rivayete göre] hitap, Kureyş kâfirlerinedir.
وقال مسروق وغيره: سبب الآية أن المؤمنين اختلفوا مع قوم من أهل الكتاب، فقال أهل الكتاب: ديننا أقدم من دينكم وأفضل، ونبينا قبل نبيكم، فنحن أفضل منكم، وقال المؤمنون: كتابنا يقضي على الكتب، ونبينا خاتم النبيين، فنزلت الآية، أي فالخطاب لأمة محمد ﷺ.
Mesrûk ve başkaları ise şöyle demiştir: Ayetin nüzul sebebi, müminlerin Ehl-i Kitap'tan bir toplulukla münakaşa etmeleridir. Ehl-i Kitap: "Bizim dinimiz sizin dininizden daha eski ve daha üstündür; peygamberimiz sizin peygamberinizden öncedir, dolayısıyla biz sizden daha üstünüz" dedi. Müminler ise: "Bizim kitabımız bütün kitaplara hâkimdir/onları nesh edicidir; peygamberimiz de peygamberlerin sonuncusudur" dediler. Bunun üzerine ayet indi; yani hitap Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem'in ümmetinedir.
والمعنى: ليس تحقيق المطالب ومنها الثواب يوم القيامة يحصل بالأماني منكم أيها المسلمون، ولا أنتم أهل الكتاب وكفار قريش، ولكن الجزاء منوط بالعمل، والثواب المعد في الآخرة مرتبط بالاعتقاد الصحيح، والعمل الصالح، والعبرة بطاعة الله ﷿ واتباع ما شرعه على ألسنة الرسل الكرام.
Manası şudur: Kıyamet günündeki sevap da dâhil olmak üzere maksatların gerçekleşmesi, ey Müslümanlar, ne sizin temennilerinizle ne de siz Ehl-i Kitap ve Kureyş kâfirlerinin [temennileriyle] olur. Aksine karşılık amele bağlıdır; ahirette hazırlanan sevap doğru inanca ve salih amele bağlıdır. Muteber olan ise Allah azze ve celle'ye itaat etmek ve yüce resullerin diliyle teşri kıldığı hükümlere tabi olmaktır.
فمن يعمل سوءا يجز به لأن الجزاء أثر للعمل، كما قال الله تعالى: فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ (٧) وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ (٨) [الزلزلة:
Kim bir kötülük yaparsa onunla cezalandırılır; çünkü ceza amelin sonucudur. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: "Artık kim zerre ağırlığınca bir hayır işlerse onu görür. (7) Kim de zerre ağırlığınca bir şer işlerse onu görür. (8)" [Zilzâl:
٩٩/ ٧- ٨] وفاعل السوء لا نجاة له يوم القيامة، ولا يجد له شفيعا ينقذه، ولا وليا يتولى أمره، ولا ناصرا ينصره ويدفع عنه شيئا من عذاب الله.
99/7-8]. Kötülük işleyenin kıyamet günü kurtuluşu yoktur; kendisini kurtaracak bir şefaatçi, işini üstlenecek bir dost, kendisine yardım edecek ve Allah'ın azabından herhangi bir şeyi savacak bir yardımcı bulamaz.
وهذا كله لمن كفر بالله وجحد بنعمه، فجزاء السوء أمر حتمي لكل كافر، كما قال الله تعالى: ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِما كَفَرُوا وَهَلْ نُجازِي إِلَّا الْكَفُورَ (١٧) [سبأ: ٣٤/ ١٧] .
Bütün bunlar Allah'ı inkâr eden ve O'nun nimetlerini hiçe sayan kimseler içindir; dolayısıyla kötülüğün cezalandırılması her kâfir için kaçınılmaz bir durumdur. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur: "İşte inkâr etmelerinden ötürü onları böyle cezalandırdık. Biz nankör olandan başkasını cezalandırır mıyız? (17)" [Sebe: 34/17].
أما المؤمنون الصالحون فإن الله وعد المؤمنين أن يكفر عنهم سيئاتهم إذا تابوا وأنابوا، وقد تكون بعض الحوادث مكفرة الخطايا لأهل الإيمان، مثل الأمراض والبلايا والمصائب في الدنيا، وهموم الحياة ومخاوفها.
Salih müminlere gelince; şüphesiz Allah, tevbe edip [kendisine] yöneldikleri takdirde müminlerin kötülüklerini örteceğini vaat etmiştir. Dünyadaki hastalıklar, belalar, musibetler, hayatın keder ve endişeleri gibi bazı hadiseler de iman ehli için hatalara kefaret olabilir.
وتكون العقيدة: أن الكافر مجازي على سيئات أعماله، والمؤمن يجازى في الدنيا غالبا على سوء عمله، فمن بقي له سوء إلى الآخرة فهو متروك إلى مشيئة الله تعالى، يغفر الله لمن يشاء، ويجازي من يشاء. وقانون القرآن في قبول الله تعالى الأعمال
İtikat [özeti] şudur: Kâfir, kötü amellerinin cezasını mutlaka çeker; mümin ise kötü amelinin karşılığını çoğunlukla dünyada görür. Kötülüğü ahirete kalan kimse ise Allah Teâlâ'nın dilemesine bırakılmıştır; Allah dilediğini bağışlar, dilediğini de cezalandırır. Kur'an'ın, Allah Teâlâ'nın salih amelleri
الصالحة والأفعال الخيرة مرتكز على قاعدة الإيمان الصحيح بالله تعالى، فمن آمن بالله وملائكته وكتبه ورسله، وعمل صالح الأعمال التي أمر الله بها، لا فرق بين ذكر وأنثى، فأولئك لا غيرهم يدخلون الجنة، دون أن ينقص من ثواب عملهم شيء مهما كان قليلا، والله أرحم الراحمين لا يظلم العباد، ولا يزيد في عقاب المقصرين.
ve hayırlı fiilleri kabul etmesindeki kanunu, Allah Teâlâ'ya sahih iman esasına dayanır. Erkek veya kadın fark etmeksizin; kim Allah'a, meleklerine, kitaplarına ve resullerine iman eder ve Allah'ın emrettiği salih amelleri işlerse, ne kadar az olursa olsun amellerinin sevabından hiçbir şey eksiltilmeksizin başkaları değil, ancak onlar cennete girerler. Allah merhametlilerin en merhametlisidir; kullara zulmetmez ve kusurlu davrananların azabını [haksız yere] artırmaz.
وبعد أن بين الله سبحانه أن الجزاء منوط بالعمل والإيمان، لا بالأماني المعسولة والتمنيات الموهومة الكاذبة، أوضح لجميع الناس أنه لا أحسن دينا ممن أخلص مقصده وتوجهه لله، وأحسن في أعماله، واتبع ملة التوحيد الحنيفية التي هي ملة إبراهيم الخليل ﵇، وقد سمى الله إبراهيم خليلا لإخلاصه لربه في عبادته، واجتهاده في مرضاة خالقه، وتفانيه في حب الله والإيمان به.
Allah Sübhânehu karşılığın tatlı hayallere ve vehim ürünü sahte kuruntulara değil, amele ve imana bağlı olduğunu beyan ettikten sonra; bütün insanlara maksadını ve yönelişini ihlasla Allah'a has kılan, amellerinde ihsan üzere olan ve Halîl İbrahim aleyhisselâm'ın dini olan hanîf tevhid dinine tabi olan kimseden daha güzel bir dine sahip kimsenin bulunmadığını açıklamıştır. Allah İbrahim'i; ibadetinde Rabbine karşı olan ihlası, Yaratıcısının rızasını kazanmadaki gayreti, Allah sevgisi ve O'na imandaki fedakârlığı sebebiyle 'halîl' (dost) edinmiştir.
ثم أعلمنا القرآن الكريم عن إحاطة علم الله بكل شيء في هذا العالم، يعلم بأعمال جميع العباد، وهو سبحانه واسع الملك، له جميع ما في السماوات والأرض ملكا وخلقا وتصريفا وعبيدا، فهو القادر على جزاء العاملين خيرا وشرا، إذ الكل ملكه، ولا يخرج أحد عن سلطانه وملكوته، وهو وحده المستحق للطاعة والعبادة لأنه المالك، وما عداه مملوك.
Sonra Kur'ân-ı Kerîm, Allah'ın ilminin bu âlemdeki her şeyi kuşattığını, bütün kulların amellerini bildiğini bize haber vermiştir. O Sübhânehu mülkü geniş olandır; mülkiyet, yaratılış, tasarruf ve kulluk bakımından göklerde ve yerde ne varsa hepsi O'nundur. Dolayısıyla amel edenlere hayır ve şer olarak karşılık vermeye kādir olan O'dur; zira her şey O'nun mülküdür ve hiç kimse O'nun hükümranlığının ve mülkünün dışına çıkamaz. İtaat ve ibadete layık olan yalnızca O'dur; çünkü Mâlik O'dur, O'nun dışındaki her şey ise memlüktür (yaratılmış ve O'na aittir).
رعاية اليتامى والضعفاء
Yetimlerin ve Zayıfların Gözetilmesi
إن من أخص ما تميزت به شريعة الإسلام أنها شريعة المستضعفين من النساء والأولاد والكبار العاجزين والفتيان المعاقين والمشوهين وأصحاب العاهات والأمراض، لأنها شريعة الرحمة العامة بالعالمين من الجن والإنس، وشريعة الإنقاذ والأخذ بيد الضعيف، ليصبح في رتبة مساوية أو مقاربة لغيره، لا ينتقصه أحد شيئا من حقوقه، وإنما ينال حظه المقرر له في هذه الدنيا.
İslam şeriatının en belirgin vasıflarından biri; kadınlar, çocuklar, aciz yaşlılar, engelli gençler, uzuv kaybı olanlar, sakatlar ve hastalar gibi zayıf düşürülmüş kimselerin şeriatı olmasıdır. Zira o, cinlerden ve insanlardan oluşan bütün âlemlere şamil umumi bir rahmet şeriatıdır; zayıfı kurtarma ve elinden tutma şeriatıdır; ta ki o kimse başkalarıyla eşit veya yakın bir mertebeye ulaşsın, haklarından hiçbir şey eksiltilmesin ve bu dünyada kendisi için belirlenen payı alabilsin.
أما المستكبرون والمتجبرون أو العتاة والظلمة، فالقرآن يشفق عليهم، ويعالج أمراضهم إما بالتهديد والوعيد أحيانا، وإما بتذكيرهم بحقوق الآخرين عليهم، وإما بإثارة العواطف الإنسانية الخفية في مشاعرهم وإحساساتهم.
Kibirlenenlere, zorbalara, azgınlara ve zalimlere gelince; Kur'an onlara [acıma hissiyle] yaklaşır ve hastalıklarını bazen tehdit ve vaîd ile, bazen başkalarının üzerlerindeki haklarını hatırlatarak, bazen de duygu ve hislerindeki gizli insani duyguları harekete geçirerek tedavi eder.
ومن مظاهر الظلم الدفين الذي يشيع أحيانا، ولا يحس الناس بخطره ولا نجد له علاجا اجتماعيا حاسما: إلحاق الظلم بحقوق النساء من الزوجات والبنات والأخوات في المواريث واقتسام التركات، فيكاد المستأثر بالحظ الأوفى هم الرجال، وحرمان النساء أو انتقاص حقوقهن، لذا قال الله تعالى مبينا علاج هذه الظاهرة:
Bazen yaygınlaşan, insanların tehlikesini hissetmediği ve kesin bir toplumsal çaresini bulamadığımız gizli zulmün tezahürlerinden biri de: Miraslarda ve tereke taksiminde eşler, kızlar ve kız kardeşlerden oluşan kadınların haklarına zulmedilmesidir; öyle ki neredeyse aslan payını erkekler tekellerine almakta, kadınlar ise mahrum bırakılmakta veya hakları eksiltilmektedir. Bu sebeple Allah Teâlâ bu olgunun çaresini beyan ederek şöyle buyurmuştur:
[سورة النساء (٤) : آية ١٢٧]
[Nisâ Suresi (4): Ayet 127]
وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّساءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَما يُتْلى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتابِ فِي يَتامَى النِّساءِ اللاَّتِي لا تُؤْتُونَهُنَّ ما كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدانِ وَأَنْ تَقُومُوا لِلْيَتامى بِالْقِسْطِ وَما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ كانَ بِهِ عَلِيماً (١٢٧)
Senden kadınlar hakkında fetva istiyorlar. De ki: 'Onlar hakkında ve kendilerine yazılmış (farz kılınmış) olanı vermeyip kendileriyle evlenmek istediğiniz yetim kadınlar, çaresiz çocuklar ve yetimlere karşı adaleti yerine getirmeniz hususunda Kitap'ta size okunanlar hakkında fetvayı size Allah veriyor. Hayır olarak ne yaparsanız, şüphesiz Allah onu hakkıyla bilendir.' (127)
نزلت هذه الآية بسبب سؤال قوم من الصحابة عن أمر النساء وأحكامهن في المواريث وغير ذلك.
Bu ayet, sahabeden bir topluluğun miras ve diğer konularda kadınların durumu ve hükümleri hakkında soru sorması sebebiyle inmiştir.
روى البخاري عن عائشة في سبب نزول هذه الآية قالت: هو الرجل تكون عنده اليتيمة هو وليها ووارثها، قد شركته في مالها، حتى في العذق (النخلة بحملها) فيرغب عن أن ينكحها، ويكره أن يزوجها رجلا، فيشركه في مالها، فيعضلها (يمنعها عن الزواج) فنزلت.
Buhârî, bu ayetin nüzul sebebi hakkında Âişe'den şöyle dediğini rivayet etmiştir: "Bu [ayet], yanında yetim bir kız bulunan, onun hem velisi hem varisi olan ve kızın malına -hatta ızkına (meyvesiyle birlikte hurma ağacına)- dahi ortak olduğu kimse hakkındadır; adam onunla evlenmek istemez, malına ortak olur diye onu başka bir adamla evlendirmekten de hoşlanmaz ve onu adl eder (evlenmesine engel olur). İşte bunun üzerine bu ayet indi."
وروى ابن أبي حاتم عن السدّي: كان لجابر بنت عم دميمة، ولها مال ورثته عن أبيها، وكان جابر يرغب عن نكاحها، ولا ينكحها خشية أن يذهب الزوج بمالها، فسأل النبي ﷺ عن ذلك، فنزلت.
İbn Ebî Hâtim, es-Süddî'den şöyle rivayet etmiştir: Câbir'in çirkin bir amca kızı vardı ve babasından miras kalan bir malı bulunuyordu. Câbir onunla kendisi evlenmek istemiyor, [alacak olan] kocası onun malını alıp götürür endişesiyle onu [başkasıyla da] evlendirmiyordu. Bunun üzerine Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem'e bunu sordu ve [bu ayet] indi.
ومعنى الآية: يطلب الفتوى منك أيها النبي النساء، في حقوقهن الشاملة للميراث وحقوق الزوجية المالية وغيرها، كالعدل في المعاملة بين الزوجات، والعشرة الطيبة، وعلاج حالة النشوز، فأمر الله نبيه أن يقول لهم: اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ أي يبين لكم حكم ما سألتم عنه، ويوضح لكم أيضا أحكاما أخرى في المتلو عليكم في القرآن الكريم، مثلما تقدم في أوائل سورة النساء من وحدة الناس في الإنسانية، ما داموا قد خلقوا من نفس واحدة هي آدم ﵇، وأحكام معاملة النساء في المواريث، وتعدد الزوجات في قوله تعالى: وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتامى فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنى وَثُلاثَ وَرُباعَ [النساء: ٤/ ٣] وأحكام إيتاء أموال اليتامى عند البلوغ من غير تردد ولا تباطؤ في قوله تعالى: وَآتُوا الْيَتامى أَمْوالَهُمْ وَلا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلا تَأْكُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلى أَمْوالِكُمْ إِنَّهُ كانَ حُوباً كَبِيراً (٢) [النساء: ٤/ ٢] أي إثما عظيما.
Ayetin manası şudur: Ey Peygamber! Senden kadınlar hakkında; miras, mali ve diğer evlilik haklarını, hanımlar arasında muamelede adaleti, güzel geçimi ve nüşûz (geçimsizlik) durumunun tedavisini kapsayan hakları konusunda fetva istiyorlar. Allah Peygamberine onlara şöyle demesini emretti: { اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ } “Onlar hakkında fetvayı size Allah veriyor”, yani sorduğunuz şeyin hükmünü size açıklıyor. Ayrıca Nisâ Suresi'nin başlarında geçtiği üzere, insanların Âdem aleyhisselâm olan tek bir nefisten yaratılmış olmaları hasebiyle insanlıkta bir olmaları, miraslarda kadınlara muamele hükümleri ve Allah Teâlâ'nın: { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتامى فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنى وَثُلاثَ وَرُباعَ } “Eğer yetimler hakkında adaleti sağlayamamaktan korkarsanız, sizin için uygun olan kadınlardan ikişer, üçer ve dörder nikâhlayın” [Nisâ: 4/3] kavlindeki çok evlilik hükümleri ile Allah Teâlâ'nın: { وَآتُوا الْيَتامى أَمْوالَهُمْ وَلا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلا تَأْكُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلى أَمْوالِكُمْ إِنَّهُ كانَ حُوباً كَبِيراً (٢) } “Yetimlere mallarını verin. Temizi pis olanla değişmeyin. Onların mallarını kendi mallarınıza katarak yemeyin. Çünkü bu, büyük bir günahtır” [Nisâ: 4/2] kavlinde geçtiği üzere bülûğa erdiklerinde yetimlerin mallarını tereddütsüz ve gecikmeksizin verme hükümleri gibi Kur'ân-ı Kerîm'de size okunan diğer hükümleri de size beyan ediyor. [Ayet-i kerimedeki] Hûben kebîrâ (حُوباً كَبِيراً), büyük bir günah demektir.
ويبين الله لكم ما يتلى عليكم في شأن اليتيمات المستضعفات اللاتي لا تعطونهن ما فرض لهن من ميراث ومهر (صداق) . وهذا نهي صريح وتحريم لما كانت العرب تفعله من ضم اليتيمة الجميلة الغنية من دون ما تستحقه من المهر، ومن منع (عضل) الدميمة الفقيرة أو الغنية من الزواج أبدا حتى تموت، فيرثها الولي العاضل (المانع لها من الزواج) بقصد تحقيق منفعة نفسه، لا نفع اليتيمة. والذي كتب (فرض) الله لهن:
Allah, kendilerine takdir edilmiş olan miras ve mehirlerini (sadaklarını) vermediğiniz çaresiz yetim kızlar hakkında size okunanları da beyan etmektedir. Bu; Arapların, güzel ve zengin yetim kızı hak ettiği mehri vermeden nikâhlarına almaları ve çirkin olan fakir yahut zengin kızı yetimin menfaatini değil kendi menfaatini temin etmek maksadıyla ölene kadar asla evlendirmeyip menederek (adl ederek) engelleyen velinin ona varis olması şeklindeki uygulamalarına açık bir nehiy ve haram kılmadır. Allah'ın onlar için yazdığı (farz kıldığı) şey ise:
هو توفية ما تستحقه من مهر، وإلحاقها بأقرانها.
Hak ettiği mehrin tastamam verilmesi ve emsallerine denk tutulmasıdır.